close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

9kl yahin

код для вставкиСкачать
“Раслыйм”
Мәктәп директоры
__________ Бариев Л.Х.
сентябрь, 2009 ел
“Килешенгән”
Укыту-тәрбия эшләре буенча
директор урынбасары
__________ Иванов А.В.___
сентябрь, 2009 ел
“Каралды”
Мәктәп методик берләшмә
утырышы беркетмәсе №1,
Җитәкчесе _____________
М.З.Әхмәтҗанов
9 нчы сыйныф өчен
татар әдәбиятыннан эш программасы
Төзүчесе: Мөслим лицееның 1 нче категорияле татар теле һәм әдәбияты
укытучысы Ситдыйкова Чулпан Индусовна.
Аңлатма язуы
Программа материалы Мөслим муниципаль районы Мөслим лицееның 1 нче категорияле татар теле һәм әдәбияты
укытучысы Ч.И. Ситдыйкова тарафыннан лицей Уставы таләпләренә туры китереп төзелде һәм яраклаштырылды.
Программа нигезенә Россия, Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыкларының мәктәпләрдә урта һәм тулы белем алу
стандартлары салынды.
Яңа стандарттагы иң мөһим таләп мондый:
“Мәктәпне тәмамлаганда, укучы үз алдына максат куярга һәм аны тормышка ашыру юлларын үзе таба алу
дәрәҗәсенә ирешергә тиеш”. Бу- яңа стандартта эшлекле белем дип атала. Дәүләт стандартының тагын бер мөһим
таләбе: укучыларны иҗади фикерләргә күнектерү. Программа төзегәндә шушы таләпләр күз уңында тотылды.
Безнең программада рухи тәрбия бирү дә, матурлыкка өйрәтү дә- төп максатларның берсе. Хәзер ул- балаларны
уйларга өйрәтү белән кушыла. Тәрбия дә, матурлык та әдәби әсәрләр эчтәлегендә. Башкача әйтсәк, тәрбия- әсәрләргә
анализ ясап, эчтәлекләрен ачыклау нәтиҗәсе ул.
Әсәргә анализ һәрвакыт аның темасын, эчтәлеген, идеясен, автор фикерен табу кебек нәтиҗә белән тәмамлана.
Димәк, укучылар дәрес саен әсәрләр эчтәлегенә салынган проблеманы чишәргә тиеш булалар. Проблеманы уйлап
чыгарасы юк. Ул программаның концепциясенә салынган: укучы әсәрнең эчтәлеген үзе эзләп таба, язучы иҗатының
үзенчәлеген ачыклый, әдәбият тарихын чорларга бүлү өчен нигез турында уйлана.
Программаның нигезе итеп түбәндәге чыганак алынды:
Татар урта гомуми белем мәктәпләрендә альтернатив дәреслекләрдән әдәбият укыту программасы: Казан, “ Мәгариф”
нәшрияты, 2008 ел.
Дәреслек: Яхин А.Г, Әдәбият: Татар урта гомуми белем мәктәбенең 9 нчs сыйныфы өчен дәреслек.-Яңадан
эшләнгән 3 нче басма.- Казан, “Мәгариф”, 2007.
Т/с
1
Бүлекләр һәм
темалар
Борынгы чор татар
әдәбияты
Әдәбият тарихын
өйрәнү
принциплары
2
Бөек Болгар
дәүләте.
3
“Кыйссаи Йосыф”
иҗат ителгән заман.
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф” китабы.
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф” китабы.
Йосыф
кыйссасының
фәлсәфәсе.
Йосыф
кыйссасының
фәлсәфәсе.
Матурлык.
Йосыф
кыйссасының
чыганаклары,
фәлсәфәсе, стиле,
әсәрдәге матурлык
темасы.
4
5
6
7
Үткәрү
вакыты
Үтәлеш
Махсус белем һәм күнекмәләр
Өйрәнелә торган әсәр
Әдәбият тарихын өйрәнү принциплары
турында аңлатма бирү. Чордан чорга
күчүче идеаль сыйфатлар: идеал, идеалга
ирешү чарасы, идеаль герой, стиль.
Бу чор әдәбиятының үзенчәлеге:
гомумтөрки әдәбияты булу.
Халык авыз иҗаты
әсәрләре. Мифлар. “Ак
бүре” әкияте.
Дәүләтнең оешкан, ныгыган еллары белән
әсәрнең идеясе арасындагы бәйләнешне
табарга әзерлек.
“Коръән” китабы, Татар
әдәбияты тарихы 1 том
(1984)
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф”
Әсәр өйрәнүне дәвам итү. Охшаш
вакыйгаларны табу.
Кыйсса фәлсәфәсен табу.
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф”
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф”
Әсәрдәге матурлыкны таба һәм күрә белү.
Болгар дәүләтенә ислам керү. Гарәп
шрифтына күчү. Әдипләрнең әсәр
төзелеше итеп Коръән төзелешен алуы.
Яманлыкка – җәза- гафу үтенү ( тәүбә итү)
– гафу итү структурасының бу чор
әдәбиятына бер үк вакытта эчтәлек һәм
сюжет төзүче өлешләр булып керүе. Бу
чор әсәрләрендә кабатланган тагын бер
чара- кешеләрне кешелекле, шәфкатьле,
юмарт, игелекле итеп тәрбияләү.”Йосыф
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф”
Кол Гали “Кыйссаи
Йосыф”
Искәрмә
8
9
10
11
IV гасырдагы
тарихи шартлар.
Мәхмүд
Болгариның
“Нәһҗел- фәрадис”,
Хисям Кятибнең
“Җөмҗөмә солтан”,
“Сәйф Сараиның
“Гөлстан бит-төрки”
әсәрләре.
XIV-XV
гасырларда иҗат
ителгән әсәрләр.
“Идегәй”
дастанының
төзелеше.
“Идегәй”
дастанында автор
интонациясе.
Дастанның
фәлсәфәсе.
Яманлык белән
яхшылык
кыйссасы” ның борынгы әдәбият
үзенчәлекләрен, ягъни башка әсәрләрнең
уртак якларын туплаган иң күркәм, камил
әсәр булуы.
Борынгы әдәбиятның үз эчендәге
бәйләнешләрен һәм үсешен өйрәнү.
Урта гасырда иҗат ителгән әсәрләрнең
уртак идеясе- ил эчендә имнлек
урнаштыру. Чорның идеалы иминлек
урнаштыручы Алла вәкиле- Йосыф
пәйгамбәр. Аның уҗай сыйфатларысабырлык, Аллага тугрылык,
шәфкатьлелек.
“Дастан” төшенчәсенә аңлатма (
әһәмиятле тарихи вакыйгалар хакында
язылган күләмле әдәби әсәр). Әсәр иҗат
ителгән тарихи шартлар. Алтын урда
таркалган еллар. Болгар дәүләтенең
кабаттан җимерелүе. Тарих тудырган
явызлыкларның “ Идегәй” дастанында
явызлыкка- явызлык җавабы булып
чагылышы.
Автор интонациясен һәм интонация аша
автор бәясен табарга өйрәнү. Дастанга
анализ.
Дастанның, халык иҗаты әсәре буларак,
борынгы әдәбият үзенчәлегеннән
аермасы- Коръән күз алдында тоткан
гаделлек эчтәлегеннән китү. Әсәр
Мәхмүд Болгариның
“Нәһҗел- фәрадис”,
Хисям Кятибнең
“Җөмҗөмә солтан”,
“Сәйф Сараиның
“Гөлстан бит-төрки”
әсәрләре.
“ Идегәй” дастаны.
“ Идегәй” дастаны.
“ Идегәй” дастаны.
12
13
14
15
16
17
мөнәсәбәтен
өйрәнү.
Дастанның
фәлсәфәсе.
Персонажларга бәя
бирү.
Дастандагы
матурлык.
Әдәбиятка дастан
алып кергән
эчтәлек. Горурлык.
Легендалар.
Мөстәкыйль эш.
Урта гасыр татар
әдәбияты
Борынгы әдәбият
чорындагы эчке
үзгәрешләр.
Мәүла Колый
иҗаты.
18
Утыз Имәнинең
тормыш юлы һәм
иҗаты.
19
20
Мәгърифәтчелек.Му
са Акъегет иҗаты.
персонажларының уңай- кире
персонажларга бүленмәве.
Дастпн вакыйгаларына автор бәясе.
Дастанның татар әдәбияты үсешенә
йогынтысы.
Әсәрдәге матурлыкны табарга өйрәтү.
Дәрәҗә саклау, горурлык турында уйлату.
Әдәби чор эчендәге әсәрләр арасындагы
бәйләнешне табарга өйрәтү. Дастанның “
Идегәй” дастаны белән уртак темалары.
Төп геройларының уртак язмышлары.
Әдәбиятның борынгы чорына йомгак.
Әдәбият эчтәлеген тарихи вакыйгалар
белән аңлатырга өйрәтү. Укучыларда
милли горурлык хисе тәрбияләү.
“ Идегәй” дастаны.
“ Идегәй” дастаны.
“ Җик Мәргән” дастаны.
“ Хан кызы Алтынчәч”, “
Янмый торган кыз”
легендалары.
Әдәбиятның җәмгыять мәнфәгатьләре
белән яшәвен аңлату.
Тормыш юлы. Иҗаты. Хикмәтләрен
өйрәнү.
Тормыш юлын һәм иҗатын өйрәнү.
Тормыш авырлыкларына түзү ( ягъни
сабырлык ) белән бәхеткә ирешү идеясе.
Утыз Имәни иҗатында урта гасыр
әдәбияты традициясенең дәвам итүе һәм
әдәбиятка яңа заман идеясемәгърифәтчелек идеясе керә башлавы.
Мәгърифәтчелек төшенчәсенә аңлатма.
Әдәбияттагы үзгәрешләрнең сәбәбе (
Мәүла Колый. Хикмәте
Хәким. ( 6, 14, 64
хикмәтләр)
Утыз Имәни. Читтә
йөрүче .
Муса Акъегет.
Хисаметдин менла.
21
Каюм Насыйри
иҗатында
мәгърифәтчелек
идеясе.
22
23
Габделҗаббар
Кандалый иҗатында
мәгърифәтчелек
идеясе.
24
25
Мәгьрифәтчелек
әдәбиятының
үзенчәлеге.
26
27
28
Әдәбиятта милләт
темасы.
тарихи шартлар үзгәрү). Белем, һөнәр
идеясенең идеал дәрәҗәсенә күтәрелүе.
Мәгърифәтле булуның Муса Акъегет
күрсәткән өч сыйфаты: фән өйрәнү,
Коръәнне яхшы белү, һөнәрле булу.
Мәгърифәтчелек юнәлешләрен өйрәнү.
Белемле булуның файдасын кыска- кыска
гыйбрәтле хикәчтләр белән исбатлау.
Кешеләрнең барлык уңай сыйфатларын
белемле булу белән бәйләү. Юмор һәм
гыйбрәтле вакыйгалар үрнәге ярдәмендә
идеяне турыдан- туры әйтүдән котылу
юлларын эздәү.
Теория: поэма жанрының билгеләмәсен
искә төшерү. Бу жанр әсәрләренә анализ
ясау үзенчәлеге. әсәргә анализ. Лирик
герой хисенең сәбәбен, дәрәҗәсен табу.
“Сәхипҗамалга” поэмасындагы лирик
герой мәхббәтенең үзенчәлеге.
Кандалыйның мәхәббәткә багышланган
башка шигырьләре.
Бәет калыбына төрелгән ирония. Әсәргә
анализ. Мәкәрҗә, эт тешләү, авыл
халкының аяныч хәлне тасвирлаган
вакыйгалар. Эт хуҗасына бәя биргән
булып, автор урындагы түрәләрнең
хуҗасы- патшага бәя бирүе. Мактаган
булып патшадан көлү.
Комедия жанрына кергән әсәрләргә
анализ ясау үзенчәлеге. Әсәргә анализ.
Комедиядәге үзенчәлекле конфликтны
ачыклау. Үзләрен җәмгыять хуҗалары
булуга дәгъва кылган персонажларның
Каюм Насыйри “ Кырык
бакчадан”.
Габделҗаббар Кандалый.
“Сәхипҗамалга”.
“Мәкәрҗә” бәете.
Идрис Багданов. Помада
мәсьәләсе.
эчке бушлыгы.
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
Контроль эш.
XX йөз башы татар
әдәбияты.
Гомуми тема- 20 йөз
башы. Тарихи
вакыйгалар. Г.
Тукайның тормыш
юлы.
Шәриф Камал
иҗаты.
Милли, сәяси, социаль һәм шәхес иреге
булмау гаделсезлеге. Гаделсезлекнең
татар әдәбиятында төп темага әйләнүе.
1905 елгы революция тудырган өметләр.
Чикле булса да ирек тудырган милли аң
үсүе. Татар әдәбиятының тизләтелгән
адымнар белән үсеп китүе.
Реакция тудырган өметсезлек хисе.
Яңа идеал тудырган сәбәпләр. Милләтне
ирекле итү идеалы. Берләшү идеясенең
яҗа эчтәлеге. Идеаль герой эзләү.
Габдулла Тукай. Тормыш юлы, иҗаты.
Шигырьләренә анализ.
Габдулла Тукайның алдагы сыйныфларда
өйрәнгән әсәрләне искә төшерү.
Әсәрләренең уртак темасы, милләтнең
артталыгына борчылу хисе һәм милләтне
ирекле, чәчәк атучы милләт итеп күрәсе
килү идеясенең кабатлануы.
Шагыйрьнең сатирасы. Гаделсезлеккә
каршы көрәше. Габдулла Тукай
әсәрләренең эчтәлеге юану булганнарын
гомумиләштерү. Баштагы өметләренең
юкка чыгуын реакция еллары белән
аңлату. Шагыйрь иҗатын бөтен бер
язмышны сыйдырган иҗат итеп күз
алдына китерү.
Сатирик әсәрләр өйрәнү һәм анализлау
Габдулла Тукай.
Дустларга бер сүз.
Иттифакъ хакына.
Пар ат.
Сөткә төшкән тычкан.
Туган җиремә.
Көз.
Государственная думага.
Өзелгән өмид.
Сөбханалла, сөбханалла.
Егет илә кыз.
Йокы.
Китмибез.
Печән базары, яхуд яңа
Кисекбаш.
Шәриф Камал. “Хаҗи
әфәнде өйләнә”
41
42
43
44
Сыйныфтан тыш
уку.
Гаяз Исхакый
иҗаты.
45
Хикәя төзелеше.
46
47
48
49
50
51
52
53
Чәчмә әсәргә
анализ. Үз-үзеңне
ярату сыйфатына
бәя бирү.
54
55
56
57
Мөстәкыйль эш
Сыйныфтан тыш
уку.
Дәрдемәнд иҗаты.
Тормыш юлы, иҗаты. “Кәҗүл читек”, “
Кияү”, “Җәмгыять” әсәрләренең уртак
сыйфатлары- персонажларның эчке
бушлыгы. Дәрәҗәгә дәгъва кылуы.
Хикәя төзелеше логикасыннан чыгып.
Укучыларны иҗади уйларга өйрәтү.
Уйларга өйрәтү. Логик фикерләргә
өйрәтү.
Әдип тәнкыйть иткән кире типларның
уртак сыйфатларын күз алдында тотып.
Идеалын табарга өйрәнү.
Гаяз Исхакый. “Кәҗүл
читек”, “ Кияү”,
“Җәмгыять” әсәрләре.
Тормыш юлы. Иҗаты.
Шигырьләрдә фәлсәфи уйланулар: кеше
язмышының гвләм, дөнья, ил, табигать
язмышлары белән берлеге. Милләт
торгынлыгы тудырган борчулары. Горур
ялгызлык хисе. Язмыш котылгысызлыгы
белән эчке ирек каршылыгы. Лирик
геройның яҗа хисләре һәм хәтер хисләре.
Хәтер хисләре тудырган яңа хисләр.
Дәрдемәнд
“Исәрме җил тугай
буйлап...”, “ Ятам кай
чаклары моңлап...”, “
Түкте кояш нурларын
алтын-сары...”, “
Булырмы яз, исеп
җилләр...”, “ Болыт үтте”,
“ Гомерләрдер...”,
“Кораб”, “ Җәй үтте”,
“Тал чыбык”, “ Кил, и
башчы!...”, “Куанды ил,
канат какты мәләкләр...”,
“ Бүзләрем мана
алмадым”, “ Бүген уйнапкүлүдән тыйма, зинһар”,
Гаяз Исхакый. “Кәҗүл
читек”, “ Кияү”,
“Җәмгыять” әсәрләре.
“Остазбикә”.
“ Рәнеҗ хәтер..”, “ Яз
үтеп...”, “Үткән көннәр”.
58
59
60
Галиасгар Камал
Г. Камалның тормыш юлы һәм иҗаты.
Сатирик әсәрләргә анализ ясау гамәлен
искә төшерү. Шул гамәлдән файдаланып
әсәрне, эчке бушлыкның дәрәҗәгә
дәгъвасы дип, ике өлешкә бүлү.
өлешләрне аерым- аерым өйрәнү.
Драматургның татар байларыннан көлүе.
М. Фәйзинең тормыш юлы һәм иҗаты.
Мирхәйдәр Фәйзи.
Драма әсәрләренә анализ ясау үзенчәлеген Галиябану.
искә төшерү. Әсәрне, Исмәгыйль һәм
Хәлилләр дип, конфликтка кергән ике
якка бүлү. Исмәгыйльләр ягының уртак
сыйфатлары: бердәмлек. Ихласлылык.
Пьесада сюжетка бәйләнмәгән вакыйгага
анализ. Көтүче белән сыер хуҗасы
арасындагы конфликт вакыйгасы аша
Исмәгыйльгә бәя бирү.
Мәхәббәт ирегенең чынбарлык
ирексезлеге белән каршылыкка килүе.
61
62
63
Мирхәйдәр Фәйзи.
64
65
66
Фатих Әмирхан
иҗаты.
Сәгыйть Сунчәләй
иҗаты.
“Габделбасыйр гыйшкы” әсәрен уку һәм
анализлау.
Шигырьләренә анализ ясау. Лирик
шигырьләрне мөстәкыйль анализлый белү
67
Заһидә Бурнашева
иҗаты.
Шигырьләренә анализ ясау. Лирик
шигырьләрне мөстәкыйль анализлый белү
68
Зариф Бәшири
иҗаты
Шигырьләренә анализ ясау. Лирик
шигырьләрне мөстәкыйль анализлый белү
Фатих Әмирхан
“Габделбасыйр гыйшкы”
Сәгыйть
Сунчәләй.”Авыл”,
“Сөенер идем”, “ Ил
кайгылы”.
Заһидә Бурнашева.
“Ялкынлы йөрәктән”,
“Сәбат”
Зариф Бәшири. “Думага
хитаб”.
6970
Кабатлау.
Йомгаклау.
Автор
sitdicova
Документ
Категория
Филология
Просмотров
2 932
Размер файла
112 Кб
Теги
9 класс, Яхин
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа