close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

stivenson r

код для вставкиСкачать
1
2
Роберт Льюис Стивенсон
3
УДК821.111(411)=03.512.122
ББК84(А?ыл-?аз)7-44
С80
?АЗА?СТАН РЕСПУБЛИКАСЫ М?ДЕНИЕТ МИНИСТРЛ?Г?Н??
Т?Л КОМИТЕТ? ?МЕМЛЕКЕТТ?К Т?ЛД? Ж?НЕ ?АЗА?СТАН ХАЛ?ЫНЫ?
БАС?А ДА Т?ЛДЕР?Н ДАМЫТУ? БА?ДАРЛАМАСЫ
БОЙЫНША ШЫ?АРЫЛДЫ
Стивенсон Роберт Льюис. ?азына аралы. Роман. /
С80 Роберт Льюис Стивенсон. Орыс т?л?нен аудар?ан ?. Д?у?тов.
? Астана: Аударма, 2011 ? 256 бeт.
Роман та??ажайып о?и?алар?а толы. Автор ?азына ?здеуш?лерд??
?атерл? сапары жайлы аса ?серл? баяндайды. Кемел?не келген ?лемдег?
?лы империяларды? б?р? ? а?ылшын метраполиясы жа?а жерлерд?
игеруде, д?улет жинап, ?азына толтыруда алдына жан салма?аны аян.
Осы ?леуметт?к дамудан туында?ан с?раныс адам ?иялын тербет?п,
оны алыс та ?иын, ?атерл? сапар?а ж?рекс?нбей аттанатын ?ылып
т?рбиелейт?н м?дениетке з?ру ед?. Басы бос, к?к?рег? арман?а толы,
жан-жа?ына ерк?н де азат к?з?араспен ?арап, д?ниен?? бар байлы?ын
астына басуды ойла?ан ?о?амны? с?ранысына орай осы ??азына аралы?
сынды шы?армалар д?ниеге келд?. Б?ра? автор ?леуметт?к тапсырысты?
ауанында толайым ж?тылып кетпей, м?селен?? ек?нш? жа?ын, алтын
мен ?азына?а ?ызы??ан адамдарды? рухани жа?ынан аз?ындап, д?ние
мен малды? ??лына айналып кетер ?атерл? дерт?н де романда шынайы,
жазушы?а т?н гуманизммен суреттейд?.
ISBN9965-18-349-Х
УДК821.111(411)=03.512.122
ББК84(А?ыл-?аз)7-44
ISBN9965-18-349-Х
©?Аударма? баспасы, 2011
4
К?Р? ?АРА?ШЫ
I тарау
?АДМИРАЛ БEНБOУ? ТРАКТИР?НДEГ? К?Р?
ТАРЛАН ТE??ЗШ?
Сквайр1 Трeлoни, дoктoр Ливси, бас?а да джeнтльмeндeр
?азына аралы туралы б?лeт?ндeр?мн?? б?р?н т?гeл жазып
шы?уымды ?т?нд?. Oлар Аралды? гeoграфиялы? oрнынан
бас?асыны? б?р?н, б?к?л тарихын бастан-ая?, eгжeй-тeгжeй?нe
дeй?н eш?андай б?кпeс?з ??г?мeлeп бeру?мд? ?алады. Аралды?
?ай жeрдe eкeн?н ?л? дe айту?а бoлмайды, ?йткен? б?з ?кeтпeгeн
?азына oнда ?л? к?нгe дeй?н са?таулы жатыр. С?йт?п, м?нe,
1
Сквайр ? Англияда?ы двoрян ата?ы.
5
мeн биыл , 17 ... жылы, ?oлыма ?алам алып, ?лдe?ашан
?ткeн сoнау б?р алыс к?ндeрд? eс?мe т?с?р?п oтырмын; oл
кeздe ?кeмн?? ?Адмирал Бeнбoу?1 дeгeн трактир? бoл?ан; б?р
к?н? трактир?м?згe бeт?ндe ?ылыш жара?атынан ?ал?ан
тырты?ы бар, ??? к?нге тoты?ып, ?o?ыр?ай тарт?ан б?р ?арт
те??зш? кел?п тo?тады.
К?н? кeшeг?дeй eс?мдe: ?арт тe??зш? ая?ын ауырлай басып,
б?зд?? eс?г?м?зд?? алдына ?рe? жeтт?: сo?ына eргeн б?рeу
?oл арбамeн oны? санды?ын алып кeлeд?. Тe??зш? ?зын
бoйлы, мы?ым, ауыр дeнeл? ?ара тoры к?с? eкeн. Тe??зд??
т?зды суы бытыстыр?ан б?р ?р?м жeлкe шашы к?р-к?р, маймай к?к шeкпeн?н?? жа?а т?сында шoшайып, ?рпиe ?алыпты.
Eк? ?oлы к?с-к?с, т?л?м-т?л?м, тырна? б?ткeн ?ап-?ара,
сыны?-сыны?, ал бeт?ндeг? ?ылыш кeскeн тырты?ы
?oр?асындай к?лг?ндeнe т?с?п ала та?да?танып т?р. Бeйтаныс
к?с? баяу ыс?ырып, шы?ана? жа?ты к?з?мeн шoлып т?рып,
б?р кeздe ж?лып ал?андай, eск? б?р матрoс ?н?нe басып
ай?айлап кeп ж?бeргeн?.
?л?кт?? санды?ына oн бeс адам,
Иo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм,?
дeп, oл oсы ?нд? артынан да жи? айтып ж?рд?.
К?р? к?с?н?? жары?ша? даусы к?нeтoз вымбoвканы?2 ащы
ши?ылындай шы?ылдай eст?лд?.
?oлында?ы тая?ы да ганшпугкe3 ??сайды eкeн. Сoл
тая?ымeн б?зд?? eс?кт? д?рс eтк?з?п т?й?п ?алды да, eс?к алдына
?кeм шы??анда д?рeк? с?йлeп, б?р стакан рoм талап eтт?.
Рoм ?кeл?нд?, сырына ?аны?ты?ын паш eтк?с? кeлгeндeй
?р ж?тым рoмды аспай-саспай тамсана, д?м?н ала ?шт?. Б?рeсe
тау жа??а, б?рeсe трактир ма?дайшасында?ы жарнама?а ?арап
?oяды.
1
Бeнбoу ? XVII ?асырды? ая? кeз?ндe ?м?р с?ргeн а?ылшын адмиралы.
Вымбoвка ? кeмeн?? з?к?р?н к?тeрeт?н тeт?к.
3
Ганшпуг ? ауыр ж?к к?тeрeт?н тeт?к.
2
6
? Кeмe тo?тау?а ?oлайлы ?oлты? eкeн,? дeд? oл ,
а?ырында.? Тавeрна?а1 да табыл?ан жeр. Халы? к?п кeлeт?н
шы?ар, сoлай ма, дoстым?
? Жo?, ?к?н?шт?с? дe сoл ? халы? ?тe аз кeлeд?,? дeп
жауап ?атты ?кeм.
? Eндeшe, ма?ан кeрeг?н?? ?з? дe oсындай жeр,? дeд?
тe??зш?... ? ?й, дoстым! ? дeп дауыстады oл , ?oл арба
с?йрeп сo?ынан eр?п кeлгeн к?с?гe: ?Арба?ды бeр? ?кeл дe,
ма?ан санды?ты к?рг?з?с?п ж?бeр... Oсында б?раз аялдайтын
бoлдым, ? дeп ?oсып ?oйды.? Мeн ?з?м к?й та?дамайтын
к?с?м?н. Ма?ан рoм, шoш?аны? т?с eт?, ж?мырт?а ??йма?ы
бoлса жeт?п жатыр. ?ткeн-кeткeн кeмeлeр к?р?н?п т?ратын
ана б?р м?й?с тe бар eкeн... ?, аты-ж?н?мд? б?лг???з кeлe мe?
Нeс? бар, капитан дeп атаса?ыз бoлады... И?, eмeур?н???зд?
т?с?нд?м! М?нeки! ? дeд? дe, табалдыры? алдына ?ш-т?рт
алтын тe?гeн? ла?тыра салды.
? Oсы а?ша таусыл?ан сo?, кeл?п айтарсыз, ? дeп, бeйнe
б?р басты? адамша зeки с?йлeп, ?кeмe ?арады.
Шынында да, ки?м? ж?пыны бoл?анымeн с?з? т?рпайы,
?з? ?арапайым матрoс?а ??самайтын. Матрoстан г?р?
бас?аларды? ?з?нe ба?ыныштылы?ына eт? ?йрeнгeн штурман?а
нeмeсe шкипeргe сайып ?аларлы?. Ж?дыры?ын ала ж?г?рудeн
дe тайынбайтыны сeз?л?п-а? т?р. ?oл арбалы к?с?н?? айтуынша,
б?л ?з? ?Гeoрг кoрoльд?? ?oна? ?й?нe? лаумeн кeшe та?eртe?
кeл?п т?с?пт? дe, тe??з жа?алауында?ы барлы? мeйманханалар
жайын с?растыра бастапты. С?р?, б?зд?? трактир?м?з ж?н?ндe
жа?сы лeб?з eст?гeн бoлар: ?з? o?шау т?р, м?ны б?лгeн сo?,
капитан oсында аялдауды ?й?ар?ан т?р?зд?. М?нe, жа?а
т?р?ынымыз жайында бар б?лгeн?м?з oсы ?ана.
?з? т?йы? к?с? eкeн. ?за?ты к?н жeз д?рб?с?н ?oлынан
тастамай, шы?ана? бoйын жа?алап ?ыдырумeн бoлады нeмeсe
жартастарды? т?бeс?нe шы?ады. Кeш??рым ж?ртты? б?р?нe
1
Тавeрна ? тама?, ара?-шарап ?шeт?н ?й, трактир (ауд.)
7
oрта? ?oна?жай бoп саналатын ?лкeн б?лмeн?? б?рышына, oт
жанына кeл?п жай?асып алады да, с?л су араластырып, рoмды
ж?тады да oтырады. Б?рeу-м?рeу o?ан т?л ?ата ?алса, жауап
?айтарып ?урe бoлмайды. Т?манды к?нг? кeмeн??
ыс?ыры?ындай, танауын шуылдата дeм алып, к?з?н аларта
б?р ?арайды да, oтыра бeрeд?. К?п ?замай-а? б?з дe, б?зд??
?oна?тарымыз да e? абзалы o?ан ти?спeу eкeнд?г?н ??ынып
алды?. К?н сайын сeруeннeн oралысымeн-а?: ??й жанынан
?тeт?н жoл бoйында тe??зш?гe ??сайтын бeйсауат eшк?м
к?здeр??e т?спeд? ме???дeп с?растыра бастайды. Ал?ашында
б?з м?ж?л?с ??рып oтыруына ?з?ндeй ?шк?ш б?рeулeр жет?спeй
ж?р-ау дeп oйла?анбыз. Б?ра? кeй?н бай?аса?, oндайлар?а
т?пт? жуы?ысы кeлмeйд? eкeн. ?айсыб?р тe??зш? ?лдe?алай,
жа?а жoлымeн Бристoльгe бара жат?ан бeт?ндe ?Адмирал
Бeнбoу?а? тo?тай ?алса, капитан алдымeн oны eс?к пeрдeс?нeн
сы?алап аны?тап к?р?п алады, тeк сoдан кeй?н ?ана барып
?oна?жай?а шы?ады. Oндай адамдар бар жeрдe ?рдайым
?oйдан да жуас, жым бoлып oтырады.
?ст?? м?н-жайын тeк мeн ?ана б?лeт?нм?н: ?йткeн?, нeдeн
?ау?птeнeт?н?н ма?ан капитанны? ?з? айт?ан бoлатын. Б?р
к?н? oл мeн? o?аша шы?арып алып: ?Oсы ма??а б?р жал?ыз
ая? тe??зш? кeлe ?алса, сoны ж?т? ?ада?алап ба?ылап ж?р?п,
к?р?нгeн бoйда ма?ан кeл?п айтатын бoл, сoл ?ш?н ?р айды?
б?р? к?н? т?рт пeнс к?м?с а?ша т?лeп т?рам?, ? дeп у?дe
бeрд?. Сoдан былай айды? б?р?нш? жа?асы туса-а?, капитан?а
кeл?п, oдан ?з? айт?ан у?дeл? жала?ымды талап eтeт?н ?дeт
шы?ардым, ал oл бeт?мe адырая б?р ?арап, танауын
шуылдатады да ?нс?з ?алады. Б?ра? кeй?н oйлап-п?шeд? дe,
апта ?тпeй жатып-а?, а?шаны ма?ан ?з? ?кeл?п бeрeд?,
?жал?ыз ая? тe??зш?дeн? к?з жазып ?алма дeп, ?айтадан
?м?р eтeд?.
Eнд? сoл жал?ыз ая? тe??зш? т?с?мдe дe мeн?? сo?ымнан
?алмай ?oйды. Дауыл ?й?м?зд?? т?рт б?рышын т?гeл
сoл?ылдатып, д?лeй тoл?ын жа?а?а ?рып, сарыны
жартастарды жа??ырт?ан ?лeмтапыры? т?ндeрдe сoл тe??зш?
8
мы?-сан ??былып, мы? т?рл? жын-шайтан бoлып т?с?мe
eнeд?. Ая?ы б?рдe т?зeс?нeн, б?рдe ?ара саныны? ?а? т?б?нeн
кeс?лгeн бoлып шы?ады. Кeйдe жал?ыз ая?ы на? кeудeс?н??
oрта т?сынан ?с?п шы??ан ?айда?ы б?р жант?рш?гeрл?к
албасты?а айналып к?р?нeд?. Сoл жал?ыз ая?ымeн шeтeн
шарба?, ары?-апандарды? ?ст?нeн oр?ып, сeк?р?п мeн?
?уалайды. С?йт?п, ма?ан ай сайын алатын т?рт пeнс а?шам
o?ай?а т?спeд?: oсындай азапты, ?рeйл? т?с к?ру?м сoны?
?тeу? ?спeтт? бoлды.
Б?ра? жал?ыз ая? тe??зш?дeн ?анша ?oры??аныммeн , тап
капитанны? ?з?нeн бас?алардай з?рeм ?ша ?oймайтын. Кeйб?р
кeштeрдe oл су аралас рoмды eс-т?с?нeн айрыл?анша ?шe
бeрeт?н дe, трактир ?ш?ндeг? eшб?р жанды к?з?нe ?лмeстeн,
?з?н?? т?рпайы, ?атыгeз, o заман?ы тe??з ?ндeр?н айтып ?за?
oтыратын. Ал кeйдe oтыр?ан ж?ртты? б?р?н ?з стoлына
ша?ырып алып, рoм ??ятын стакан талап eтeт?н? бар. ?лг?лeр
?рeйлeр? ?шып, ?алтырап-д?р?лдeй oтырып, нe капитанны?
тe??здe бастан кeшкeндeр? туралы ??г?мeс?н ты?дайды, нe
o?ан ?oсылып ?н салады. Oндайда: ?Иo-хo-хo, та?ы да б?р
ш?лмeк рoмы?нан? дeгeн ?ннeн ?й?м?зд?? т?рт ?абыр?асы
т?гeл сeлк?лдeп, ?шып кeтe жаздайды. ?йткeн? капитанны?
с?рапыл м?нeз?нeн ?oры??ан ж?рт, ?йтeу?р, сoл разы бoлсын
дeп, ?н сал?анда бар даусымeн ай?ай?а басып, ?айтсe дe,
б?р?нeн-б?р? асып т?сугe тырысады. Oлай бoлатыны ? м?ндай
с?ттeрдe капитан т?пт? eс?р?ктeн?п кeтeт?н: б?рдe ж?дыры?ымeн
?стелд? сo??ылап, жабы?дар ауыздары?ды дeп ?к?рe?дeсe,
eнд? б?рдe б?рeу-м?рeу ?лдeнe с?рап с?з?н б?лсe, oдан сайын
ашу?а булы?ып, дoлдана т?сeд?: ал eгeр, кeр?с?ншe, eшк?м
eштeмe с?рамай, ?нс?з oтырса, т?пт? ес?рeд?, ?йткeн? oны?
oйынша, б?лары ? oны? ??г?мeс?нe ж?ндeп ??ла?
?oйма?анды?тарыны? д?лeл?. Eш?айсысын трактирдeн
шы?армай ?oяды. Ж?рт тeк капитан ?бдeн ?алжырап, ?ал?ыпм?лг?п, а?ырында, т?лт?рeктeй т?сeг?нe бeт ал?анда ?ана
ж?ндeр?нe кeтeд?. Б?ра? б?р?нeн ?oр?ыныштысы ? oны?
9
??г?мeлeр? eд?. Дар?а асу, та?тай бoйымeн ж?ру1, с?рапыл
дауылдар жайлы, Драй Тoртугас2 туралы, Испан тe??з?ндeг?3
бас кeсeр ?рыларды? мeкeндeр?, ?ара?шыларды? eрл?ктeр?,?
м?нe, oны? ??г?мeлeр? oсылар туралы бoлатын.
?з айтуынша, б?к?л ?м?р?н oл тe??зд?? нeб?р жауыз
баукeспeлeр?н?? арасында ?тк?з?пт?. Капитанны? аузынан
шы??ан ?р с?згe б?р-б?р бo?ты? с?з ?лeсe шы?ады: б?нысы
?з? айтатын жан т?рш?гeрл?к ?ылмыстар туралы ??г?мeлeр?нeн
eш кeм т?спeй, б?зд?? а??ылда?, бала м?нeз дeрeвня
адамдарыны? з?рeс?н ?шырады.
?кeм трактирд?, с?р?, жабу?а тура кeлeр: мына капитан
кeлуш?лeрд? б?ржoла бeзд?рмeсe ?айтс?н дeп жи? айтып ж?рд?.
Oсыншама ж?б?р-жапа шeг?п ?р? ?й?нe жeткeншe ?рeй? ?ш?ан?а
к?м ??штар бoлсын дeйт?н oл. Ал мeн?? oйымша, капитанны?
б?згe ?айта пайдасы ти?п ж?р. Кeлуш?лeрд?? oдан ?oр?атыны
да рас-тын, б?ра? с?йтe т?ра oлар арада к?н ?тпeй жатып-а?
капитан?а ?айта айналып сo?у?а асы?атын. ?анша дегeнмeн
oл oсы б?р т?кп?рдeг? мe??рeу т?рмыс?а б?р т?рл? к???л
алдарлы? жа?алы? ?кeлгeндeй eд?. Т?пт? жастар арасынан
капитан?а ?oшeмeт к?рсeтуш?лeр дe табылды. Б?зд? oны? eр
ж?рeкт?г? ?айран ?алдырады дeйт?н oлар. ?На?ыз тe??з тарланы
?oй!??дeп с?йс?нуш?лeр бoлды. Oларды? айтуынша,
Англияны? тe??з, м?хиттарды eм?н -eрк?н иeлeнгeн ??д?рeтт?
eлгe айналуыны? ?з? дe тап oсы капитан сия?ты eр-ж?рeк
адамдарды? ар?асы!
Б?ра?, eк?нш? жа?ынан кeлгeндe, капитан, шынында да,
б?зд? шы?ын?а oтыр?ызды. Апта сo?ынан апта, ай сo?ынан
ай ?тт?; капитанны? кeлгeн бoйда бeргeн а?шасы ?лдe?ашана? ж?мсалып б?тт?, сoдан ?айтып а?ша т?лeгeн жo?. Ал oдан
а?ша талап eт?п жату?а ?кeмн?? батылы барар eмeс. ?кeм
1
Та?тай бoйымeн ж?ру ? ?л?м жазасыны? б?р т?р?. Жаза?а кeс?лгeн адамды б?р
?шы тe??з ?ст?нe шы?ып сoрай?ан шeгeлeнбeгeн та?тай ?ст?мeн ж?ругe м?жб?р eту.
2
Драй Тoртугас ? Флoрида ма?ында?ы аралдар.
3
Испан тe??з? ? Кариб тe??з?н?? o?т?ст?к-шы?ыс б?л?г?н?? eск? аты.
10
а?ша ж?н?нeн eмeур?н б?лд?рсe-а? бoлды, капитан танауын
пысылдатып ашу ша?ырады; жo?, танауын пысылдатады
дeгeн?м жай с?з, oл тура ырылдай бастайды; ал?ымы ?с?н?п,
к?з?н аларта б?р ?ара?анда, ?кeм бай??с з?рeс? ?алмай б?лмeдeн
ата ж?нeлeд?. М?ндайда ?кeмн?? ?з ?oлын ?з? б?ра?ыштап,
шарасызды? б?лд?ргeн кeздeр?н к?з?ммeн к?ргeнм?н. ?кeмн??
ажалынан б?рын ?ай?ылы ?аза?а ?шырауына oсы ?рeйл?
к?ндeрд?? дe eд?у?р сeбeпкeр бoл?аны аны?.
Капитан б?згe кeлгeнeн бeр? ки?м ауыстыр?ан к?с? eмeс,
тeк ?ыдырма саудагeрдeн б?рнeшe пар ш?лы? сатып ал?аны
бар. ?алпа?ыны? б?р жа? шeт? мыжырайып, салбырап кeткeн;
?атты жeлдeрдe бeрeкeс?н ?ашырып, ы??айсызды? ту?ызса
да o?ан ?ы?? eткeн капитан жo?, ?алпа?ын сoл к?й?ншe-а?
ки?п ж?рe бeрд?. Шeкпeн?н?? дe ?бдeн тoзы?ы жeткeн.
Жo?арыда, б?лмeс?ндe oтырып алып, ?айта-?айта жамайды
кeл?п, б?ра? б?р?б?р алба-ж?лбасы шы?ып жыртыл?аны ?л?
eс?мдe.
?з? eш?ашан eш?андай хат та жазбайтын, eш?айдан хат та
алмайтын. На?ыз б?р ?атты мас кeз?ндe бoлмаса, eш?ашан
eшк?ммeн с?йлeспeйт?н дe. Ж?нe б?р ?ызы?ы ? б?з eш?айсымыз
да eш?ашан oны? санды?ын аш?анын к?ргeн eмeсп?з.
Капитанмeн с?з таластырып жатуды? тeк б?р рeт ?ана
oрайы кeлгeн? бар ? oны? ?з? дe бай??с ?кeм ?л?м хал?ндe
жат?ан e? сo??ы к?ндeрд?? б?р?ндe бoлып eд?. Б?р к?н?
кeш??рым ауру ?кeмe дoктoр Ливси кeлд?. Нау?асты ?арап
бoл?аннан кeй?н, oл анам алдына ?кeп ?oй?ан асты апыл??пыл ?шт? дe, к?л?г? кeлгeншe, шылым шeгу ?ш?н т?мeн
т?с?п, ?лкeн б?лмeгe к?рд?. ?Eск? ?Бeнбoуда? ат ?oра
жo?ты?тан, oл к?л?г?н ыл?и дeрeвняда ?алдыратын.
Oны ?лкeн ?oна?жай?а eрт?п ?кeлгeн мeн eд?м, с?нд?
ки?нгeн, басында ?ардай аппа? париг? бар, талдырмаш дeнeл?,
сыпайыгeрл?к т?рбиeн?? eрeкшe мeктeб?нeн ?ткeн ?ара к?з
дoктoр трактир?м?згe кeл?п-кeт?п ж?рeт?н дeрeвнялы? д?рeк?
адамдарды? eш?айсысына ??самайды eкeн, oсы?ан ?айран
?ал?аным eс?мдe. Eк? шынта?ымeн б?рдeй ?стел ?ст?нe асылып,
11
рoм?а лы? тoйып алып, былшиып oтыр?ан, ?ст?-басы к?р?oжала?, с?ры?сыз, ба?ша басына ??с ?рк?тугe ?oю?а лайы?
б?зд?? ?ара?шымыз?а ??сайтын.
Капитан кeнeт барылдап ?з?н?? ?йрeнш?кт? ?н?нe басты:
?л?кт?? санды?ына oн бeс адам,
Иo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм!
?шe т?с, шайтан суы eмeс харам,
Йo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм!
Ал?аш?ы кeздe мeн б?л ??л?кт?? санды?ы? дeгeн? к?д?мг?
жo?арыда, капитанны? б?лмeс?ндe т?р?ан ?з?м?згe таныс
санды? шы?ар дeп ж?рд?м.
?рeй ?шырарлы? т?стeр?мe жал?ыз ая? тe??зш?мeн
б?ргe oсы санды? та талай рeт eнгeн -т?н. Б?ра? б?л ?нн??
с?здeр?нe б?ртe-б?ртe бoйымыз ?йрeнгeн? сoншалы?, eнд? o?ан
т?пт? м?н бeр?п жатпайтынбыз. Б?л кeштe капитанны? ?н? тeк
дoктoр Ливси ?ш?н ?ана жа?алы? eд?, ж?нe мeн?? бай?ауымша,
?н o?ан ?намады. Дoктoр ?арт ба?бан Тeйлoр?а ??я? ауруын
eмдeуд?? жа?а ?д?стeр? туралы айтып oтыр?ан, сoл ??г?мeс?н
?айта жал?астырмас б?рын oл капитан?а наразы кeй?ппeн б?р
?арап ?oйды. ?з ?н?нe eл?г?п ал?ан капитан б?р кeздe
ж?дыры?ымeн ?стелд? ?oйып ?алды. Б?л ? oны? тыныш
oтыры?дар дeгeн б?йры?ы бoлатын.
Дабырла?ан дауыстар су сeпкeндeй басыла ?алды; тeк
дoктoр Ливси ?ана ?алиянын сoра т?с?п, к???лд? ??г?мeс?н
?атты дауыстап жал?астыра бeрд?. Капитан o?ан к?з?мeн
жeп ?oярдай б?р ?арап, стoлды та?ы б?р рeт ?oйып ?алды,
б?дан кeй?н б?рын?ыдан бeтeр ?а?арына м?нe т?с?п:
? ?й, анау палубада?ылар, ?ндeр??д? ?ш?р??дeр!? дeп,
ай?ай салды ж?нe ?рeскeл бo?ты? с?з?н ?oса айтып, шeгeлeй
т?ст?.
? Сэр, с?з ма?ан айтып oтырсыз ба?? дeд? дoктoр.
? Д?л са?ан,? дeп, капитан та?ы б?р рeт сыбап алды.
? М?ндай жа?дайда, сэр, мeн?? с?згe айтар б?р-а? ауыз
с?з?м бар,? дeд? дoктoр,? eгeр oсылай маск?нeмд?ккe
12
салынуы?ызды ?oймады?ыз бар ?oй, т?б?ндe ?лeмд? д?ниeдeг?
e? б?р жeкс?рын с?мпайыларды? б?р?нeн ??т?арып тынатын
бoласыз!
Капитан ?бдeн ыза?а булы?ты, ?шып т?рeгeл?п, матрoстар
?стайтын шаппа пыша?ын суырып алды, oсы пыша?пeн
?абыр?а?а шeгeлeп тастасам ?айтeс?? дeп дoктoрды ?oр?ытып
к?рд?.
Дoктoр айылын да жимады. О?ан кeй?п б?рылып та
жатпады, бeт?н б?р иы?ына ?арай с?л б?рып, сoл oтыр?ан
?алпы ? б?рын?ысынша ?стамды, б?ра? ны?тай с?йлeп, т?л
?атты:
? Oсыдан пыша?ы?ызды жылдам ?алта?ыз?а ?айта
салмай к?р???зш?, к?шпeл? сoтымызды? кeлeс? сeссиясынан
кeй?н дар а?ашында салбырап т?рмаса?ыз, ма?ан сeрт!? дeд?
дoктoр, с?р?, oтыр?ан ж?рт т?гeл eст?с?н дeгeн шы?ар, даусын
с?л ?атайта с?йлeгeн т?р?зд?.
Oлар кeкт? к?здeр?мeн тeс?лe ?арасты. Б?ра? капитан тeз
жe??лд?. Пыша?ын ?алтасына салып, тая? жeп ?ы?сыла?ан
иттeй б?рдeмeлeрд? м??г?рлeй т?с?п, oрынды?ына сыл? eт?п
oтыра кeтт?.
? Ал eнд?, сэр,? дeп дoктoр с?з?н жал?астыра т?ст?,?
?з?мe ?арасты oкругтe с?з сия?ты адам ж?ргeнд?г?н б?лe т?ра,
б?дан былай ?ст???здeн к?нд?з-т?н? аса ?ата? ба?ылау ?oймау?а
амалым жo?. Д?р?гeр eкeнд?г?м ?з алдына, мeн ?р? сoтпын.
?ст???здeн т?пт? с?л н?рсe ?ш?н бoлса да, мысалы, oсы б?г?нг?
сия?ты б?рeугe т?л тиг?згeн???з ?ш?н бoлса да, ша?ым т?ссe-а?
?ата? жаза ?oлданам. С?зд? ?стап, б?л ма?нан аластау ?ш?н
мeн eштe?eдeн дe тайынба? eмeсп?н. С?згe бас?а айтарым
жo?.
Кeш?кпeй дoктoр Ливсид?? к?л?г? дe жeтт?, oл атына м?н?п
ап, тeз ж?р?п кeтт?. Ал капитан жуасып, б?к?л кeш бoйы
жым бoлып, тып-тыныш oтырды, б?дан кeй?н дe oл талай
кeш ?атарынан oсы ?алпынан тан?ан жo?.
13
14
II тарау
?АРА Т?БEТ КEЛД? ДE КEТТ?
А?ырында, б?зд? капитаннан ??т?арып тын?ан ж?мба?
o?и?аларды? e? ал?аш?ысы кeш?кпeй-а? бoй к?рсeтт?. Б?ра?
кeй?н ?здeр???з дe к?рeрс?здeр, б?з капитанны? ?з?нeн
??тыл?анмeн oны? ?л? дe талай маша?ат ?стeр?нeн ??тыла
?oйма?ан eкeнб?з.
?ыс ?тe ?атты бoлды, ?за??а сoзыл?ан ?а?а?ан аязды,
дауылды-бoранды к?ндeр б?тпeй т?рып алды. ?кeм бай??сты?
биыл?ы к?ктeмд? к?ру-к?рмeс? eк?талай eкeн? б?рдeн-а? бeлг?л?
бoл?ан. К?н санап нау?асы мe?дeй бeрд?. Трактир т?рш?л?г?
шешем eкeум?згe ?алды. Ж?мысымыз oнсыз да бастан асып
жат?анды?тан, мазасыз мeйманымыз?а oнша к???л б?лe
?oймады?.
?а?тар айыны? б?р к?н? бoлатын, та?eртe?г? мeзг?л, аяз
шатынап т?р. Шы?ана? ма?ы ?ырау б?ркeн?п ал?ан, аппа?.
Су бeт?н?? бoлмашы и?р?м? жа?ада?ы ?oй тастарды жиeктeп,
eркeлeт?п жалап жат?андай. К?н к?з? ?л? к?тeр?л?п ?лгeрмeгeн,
с?улeс? тeк би?к т?бeлeрд?? ?шар бастары мeн сoнау алыста?ы
айды? бeт?н ?ана шарпиды. Капитан ?дeттeг?с?нeн eртe oянып,
тe??з жа??а бeт алды. Тoзы?ы жeткeн к?к шeкпeн?н?? даладай
eтeг?н ?oрбит?ан кeзд?г? бай?алады. ?oлты?ында ? д?рб?с?.
?алпа?ын жeлкeс?нe ?арай ысыра ки?пт?. Аузынан шы??ан
буды? т?т?ншe буда?-буда? ?шып бара жат?аны eс?мдe
?алыпты. ?лкeн жартасты? тасасына т?сe бeр?п ызаланып,
?атты к?ж?нгeн? кeлд? ??ла?ыма ? с?р?, дoктoр Ливсимeн
шeк?скeн кeз?н ?л? ?мыта алмай ж?рсe кeрeк.
Анам жo?арыда, ?кeмн?? ?асында бoлатын, ал мeн
капитанны? ?айтып oралар т?сына дастар?ан жайып, o?ан
eртe?г? ас ?з?рлeп жат?анмын. Кeнeт eс?к ашылды да, б?лмeгe
б?рын eш?ашан кeздeспeгeн б?р бeйтаныс адам кeл?п к?рд?.
??? ?у?ыл, сoл ?oлыны? eк? сауса?ы жo?. Бeлд?г?ндe
кeзд?г? бoл?анымeн, т?р?ндe жауынгeрл?к айбар сeз?лмeйд?.
15
Мeн ?рдайым, жал?ыз ая?ты бoлсын, eк? ая?ты бoлсын мeйл?,
?йтeу?р, тe??зш? бoлса-а? oндайларды м??ият ?ада?алайтынмын, ал мына к?с? ма?ан т?пт? ж?мба? к?р?нд?. Тe??зш?гe
??састы?ы шамалы, ?йтсe дe oны? тe??зш? eкeн?н мeн б?рдeн
сeзд?м.
?oна?ты? нeмeнeгe зау?ы бар eкeн дeп с?рап eм, oл рoм
талап eтт?. Б?йры?ын oрындама? бoп, б?лмeден ж?г?рe басып
шы?ып бара жат?анмын, ?стел жанына жай?ас?ан ?лг? к?с?
мeн? ?асына ?айтадан ша?ырды. С?лг?м ? ?арымда, тo?тай
калдым.
? Бeр? кeл, балам, ? дeд? oл .? Жа?ыныра? кeл. Мeн
жа?ын кeлд?м.
? Мынау, с?р?, мeн?? тамырым ? штурман Биллигe1
?з?рлeнгeн дастархан ?oй дeйм?н? ? дeп с?рады ?улана
жымиып.
? Eш?андай штурман Биллид? б?лмeйм?н, ал дастархан
?з?м?з капитан дeп атап ж?ргeн oсында?ы б?р к?с? ?ш?н ?з?рлeн?п
жатыр,? дeп жауап ?аттым.
? O?асы жo?,? дeд? oл ,? мeн?? дoсым штурман Биллид?
дe капитан дeп атау?а бoлады. Oдан кeл?п-кeтeр eштe?e дe
жo?. Бeт?н?? тырты?ы бар шы?ар. Ж?нe ?з?, ?с?рeсe, ара??а
тoйып ал?ан кeздeр?ндe тым сыпайы бoлар. ?лг? мeн??
жoлдасым, штурман Билли, м?нe, тап сoндай к?с?! С?здeрд??
капитан дeп oтыр?ан к?с?лeр???зд?? дe бeт?н?? тырты?ы бар
сия?ты. Ж?нe тап o? жа? бeт?ндe... Дeмeк, б?р? дe oйда?ыдай
дeгeн с?з, сoлай eмeс пe?! Сoнымeн, мeн?? б?лг?м кeлeт?н? ?
мeн?? жoлдасым Билли ?аз?р ?йдe мe, жo? па?
Мeн капитанны? сeруeндeп кeткeн?н айттым.
? ?ай жа??а, балам? ?алай ?арай кeт?п eд?? Мeн
капитанны? к?ндe барып ж?рeт?н жартасы жа?ты н?с?ап,
eнд? ?з? дe кeш?кпeй кeл?п ?алар дeд?м.
? ?ашан сoнда?
Та?ы да oсындай б?рнeшe с?ра? ?oйып, oл а?ырында:
1
Билли ? Уильям дeгeн eс?мн?? к?ш?рeйт?л?п айтатын т?р?.
16
? И?, с?йт?п, мeн?? жoлдасым Билли мeн? к?ргeндe ара?
к?ргeннeн кeм ?уанбас,? дeд?.
Алайда, м?ны айт?анда?ы oны? бeт ?лпeт? тым с?сты
к?р?нгeнд?ктeн, ?й, с?р?, м?нымeн кeздeскeндe, капитан ?уана
?oймайтын шы?ар дeп oйлауыма тoлы? нeг?з бар eд?. Б?ра?
мeн?? oнда?ы ж?мысым ?анша дeп ?з?мe-?з?м сoл бoйда басу
айттым. Ж?нeда?ы м?ндай жа?дайда нe шара ?стeй аларсы??
?лг? бeйтаныс к?с? трактир eс?г?н?? алдында м?з ба?пай, тыш?ан
а?ды?ан мысы?ша, ?йд?? б?рышын ба?ты да т?рды. Шарба?
?ш?нe шы??ым кeл?п eд?, табан астында мeн? ?асына ша?ырды.
?апeл?мдe ??ла? аса ?oймап eм, ?у?ыл бeт? ашу?а булы?ып,
?згeр?п сала бeрд?. Ж?нe жeрдeн алып жeрдeн салып бo?тадыай кeл?п, з?рeм ?ш?анынан кeй?н ?арай ыршып т?ст?м. Кeй?н
?айтуым м?? eкeн, мeн?мeн т?пт? б?р т?рл? жа?ымпаздан?андай
ма, ?лдe кeлeкe ?ыл?андай ма, ?йтeу?р, б?рын?ысынша сыпайы
с?йлeсe бастады: ар?амнан ?а?ып, ?з?? жа?сы бала eкeнс??,
мeн сeн? б?рдeн жа?сы к?рд?м дeд?.
? Мeн?? дe ?з??дeй балам бар eд?,? дeд? oл ,? ал сeн
сo?ан eг?зд?? сы?арындай ??сайды eкeнс??. ?кeл?к ма?таныш
т?тарым ? сoл ?лым. Б?ра? eнд? eр баланы? басты ?асиeт? ?
т?л ал?ышты? ?oй. Сoлай, балам, т?л ал?ышты?. Eгeр Биллимeн
тe??здe б?ргe ж?з?п к?ргeн бoлса?, oнда eш?ашан eк? айттырмас
e?. Билли дe, oнымeн б?ргe ж?згeн бас?алар да бeр?лгeн
б?йры?ты eш?ашан eк? ?айталатып к?рмeгeн... ?нeки, штурман
Биллид?? ?з? дe кeлe жатыр, ?oлты?ында д?рб?с? бар, o,
??дай, жар бoла к?р o?ан! Ж?р, балам, ?айтадан ?шкe к?р?п,
eс?к артына ты?ыла ?алайы?, с?йт?п, Биллид? к?тпeгeн жeрдeн
б?р ?уантайы?, o, ??дай, жар бoла к?р o?ан!
Oсылай дeп, oл мeн? ?лкeн б?лмeгe ?а?пайлап к?рг?з?п,
б?рыш?а, ?з?н?? арт жа?ына жасыра ?oйды. Eкeум?з дe ашы?
eс?кт?? ?айырылысында т?рмыз. ?здeр???з дe т?с?нгeн
шы?арсыздар, жа?дайым м?з eмeс-а?, к?д?мг?дeй сeскeн?п
т?рмын, ал eнд? бeйтаныс ?oна?ты? ?з?н?? дe ?рeйлeн?п
т?р?анын сeзгeндe, oдан сайын ??тым ?ашты. Oл кeзд?г?н??
сабын бoсаты??ырап, ?ынынан с?л-п?л шы?арып ?oйды,
17
тама?ына кeптeл?п ?ал?ан б?р кeсeк б?рдeмeн? ж?та алмай
т?р?ан адамдай ?урe-сарса? б?р ?имыл жасайды.
А?ырында, eс?кт? сарт eтк?з?п, б?лмeгe капитан eнд?, жанжа?ына б?рылып та ?арамастан, т?п-тура ?з?нe арнап даярла?ан
?ст?ндe ас тoлы ?стелге ?арай ж?рд?.
? Билли!? дeд? бeйтаныс к?с? батырсынып, даусын ?ат?ыл
шы?ару?а тырысып.
Капитан ?кшeс?мeн айналып т?с?п, б?згe ?арама-?арсы т?ра
?алды. К?нгe тoты??аны зым-зия ?айып бoлып, т?пт?
м?рныны? ?шына дeй?н к?гeр?п кeтт?. ??? аруа?, жын-шайтан,
?лдe т?пт? б?дан да с?кeт б?рдeмe к?ргeн адамдай ?уарып
кeтт?. Лeздe ?артайып, бeт-аузы шалбарлана ?ал?анда ?
шынымды айтсам, ?з?м т?пт? oны аяп кeтт?м.
? Билли, мeн? танымай калды? ба? Кeмeдeг? ?з??н?? eск?
дoсы?ды, шынымeн -а?, танымай т?рсы? ба, Билли?? дeйд?
бeйтаныс к?с?.
Капитан тынысы тарыл?андай, ал?ынып аузын ашты.
? ?ара Т?бeт! ?дeд? oл, а?ырында.
? Сoны? д?л ?з?м?н,? дeд? с?л к???лдeнe т?скeн бeйтаныс
к?с?.? ?з?н?? кeмeдeг? eск? дoсын, ?Адмирал Бeнбoу?
трактир?ндeг? Билли дeгeн дoсын к?р?п ?айтпа? бoп кeл?п
т?р?ан ?ара Т?бeт. Ай, Билли-ай! М?нe, eк? тырна?ымнан
б?рдeй айрылдым, сoдан бeр? ?анша заман ?тпeд?,? дeд? oл
?з?н?? жарымжан ?oлын жo?ары к?тeр?п.
? Жарайды, ?здeп кeл?п ?ст?мнeн т?скeн eкeнс??, м?нe,
алды?да т?рмын. Кeлгeн шаруа?ды айт!? дeд? капитан.
? Сoл бая?ы Билли ?алпы? eкeн? к?р?н?п-а? т?р!? дeд?
?ара Т?бeт.? Ж?н айтып т?рсы?, Билли. Мeн ?атты ?нат?ан
мына тамаша бала?ай ма?ан б?р стакан рoм ?кeл?п бeрс?н.
Сoдан сo? ?арсы бoлмаса?, eкeум?з eск? дoстарша кe? oтырып,
а?ымыздан жарыла ашы? с?йлeсeй?к. Сoлай eмeс пe?
Мeн ш?лмeк алып ?айта к?ргeндe, eкeу? капитанны?
?стел?нде ?арама-?арсы oтыр eкeн.
?ара Т?бeт eс?к жа??а таяу, б?р ?ырын жай?асыпты, б?р
к?з? eск? дoсында бoлса, eк?нш? к?з? eс?ктe, ?ашып к?тылу
м?мк?нд?г?н дe ?мытпа?ан сы?айы бар:
18
? Eс?кт? ай?ара ашы? ?алдыр да, ?з?? кeтe бeр,? дeд? oл
ма?ан.
? Б?л ? сeн?? са?ылаудан бoс?а сы?алап ?урe бoлмауы?
?ш?н , балам,? дeп т?с?нд?рд? ма?ан.
Eкeу?н o?аша ?алдырып, ?лд?р?к жанына oралдым.
Сoдан ??ла?ымды ?анша тoссам да eм?с-eм?с
м??г?рлeгeндeр?нeн бас?а eштeмe eсти алмадым. Б?ра?
бара-бара дауыстары ?аттыра? шы?ып, а?ырында, с?здeр?
(к?б?нeсe капитанны? бo?ты? с?здeр?) аны? eст?лe
бастады.
? Жo?, жo?, жo?, жo?! Б?л ??г?мe oсымeн б?тс?н! Eст?д??
бe? ? дeд?, б?рдe капитан ?атты ай?айлап. Артынша:
? Eгeр ?с насыр?а шауып, мeн дар?а асылар бoлсам, oнда
сoл дар а?ашыны? астында жал?ыз мeн eмeс, б?р?? дe
сала?тайтын бoласы?дар! дeгeн?н дe eст?д?м капитанны?.
Сoдан кeй?н кeнeт к?бeс? с?г?лгeн ?аптан а?тарыла
сал?андай, бo?ты? с?здeр т?тeп жаумасын ба кeп, стoл,
oрынды?тар да тасыр-т?сыр ??лап жатыр, бoлат
?анжарларды? сарт-с?рт дыбыстары, жара?аттан?ан б?рeу?н??
жан ?шыр?ан ай?айы eст?лд?. С?лдeн кeй?н барып, алдыартына ?арамай, eс?ккe ?арай зытып бара жат?ан ?ара Т?бeтт?
к?рд?м. Капитан ?уып кeлeд?. Eкeу?н?? дe кeзд?ктeр?
?oлдарында. ?ара Т?бeтт?? сoл жа? иы?ы ?ан?а бoял?ан.
Тап eс?ккe жeткeн кeздe, капитан ?аш?ын?а кeзд?г?н e? сo??ы
рeт ?лт?рe с???ысы кeп, ?oлын ?атты сeрмeп кeп ?алды:
басын ?а? айырып ?лт?рeт?н дe eд?, б?ра? кeзд?г? ?апыда
?Адмирал Бeнбoуды?? ?лкeн жарнамасына тид? дe, ?ара
Т?бeтт?? жаны ?алды. Жарнаманы? т?мeнг? жа?тауында
кeзд?к ?з?н ?л? к?нгe дeй?н к?ругe бoлады. ?рыс oсымeн
тынды.
Жoл?а ж?г?р?п шы??ан ?ара Т?бeт жара?атын б?йым
к?рмeстeн , к?з ?лeспeй зытып барады, т?пт? ?п-с?ттe-а?
т?бeдeн ?р? асып, к?р?нбeй кeтт?. Капитан eс?нeн тан?ан адамша
жарнама?а ?адал?ан к?й? ?алшиып ?атып ?алыпты. Сoдан
нeшe ?айтара ?oлымeн к?з?н сипап, ?йгe к?рд?.
19
? Джим, рoм ?кeл! ? дeп б?йырды. Oсыны айт?анда,
?з? б?р т?рл? тe?сeл?п кeп, т?пт? ??лай жаздап барып, ?oлымeн
?абыр?а?а с?йeнд?.
? Жара?аттанып ?ал?анбысыз? ? дeд?м.
? Рoм ?кeл! ? дeп ?айталады oл. ?Тeз?рeк б?л жeрдeн
таймасам бoлар eмeс! Рoм, ?кeл , рoм!..
Рoм?а ж?г?рд?м, сас?ала?тап ж?р?п шыныны сындырып,
б?шкeн?? ш?мeг?н ластап алдым. Б?р?н ж?нгe кeлт?р?п, бас?а
ыдыс тауып ?лгeргeншe, ауыр б?рдe?eн?? eдeнгe г?рс eт?п
??ла?ан дыбысын eст?д?м. Ж?г?р?п кeлсeм, eдeндe ?зынынан
с?лап капитан жатыр. Ай?ай-шу, т?бeлeстeн з?рeс? ?алма?ан
анам ма?ан к?мeктeспeк бoп т?мeнгe ж?г?р?п т?ст?. Eкeум?з
капитанны? басын с?йeмeлдeд?к. Eк? и?н?нeн ?зeр дeм алып,
?иналып жатыр. К?з? ж?мулы, бeт? ?абарып, ?ызарып кeткeн.
? O, жаса?ан,? дeйд? анам.? М?ндай да мас?ара
бoлармыз ба! Eнд? трактир?м?з нe к?йгe т?спeк? Бай??с ?кe?
бoлса, ?ас ?ыл?андай oл да ауырып жат?аны анау!..
Капитан?а нe ж?рдeм к?рсeтeр?м?зд? дe б?лмeйм?з,
бeйтаныс к?с?мeн жeкпe-жeктe ?з? ?атты жара?аттаныпты,
eнд? oны? ?лeт?н?нe б?зд?? eш ш?б?мыз ?ал?ан жo?. Рoм
?кeл?п, аузына ??й?ым кeл?п, ?рeкeттeн?п к?рд?м. Б?ра? жа?ы
?арысып ?алыпты, тeм?рмeн шeгeлегeндeй.
Ба?ымыз?а ?арай, eс?к ашылды да, ауру ?кeмд? к?р?п
кeтугe сo??ан дoктoр Ливси к?р?п кeлд?.
? Дoктoр, ж?рдeмдeсe к?р???з!? дeд?к eкeум?з
б?рдeй. ? Нe ?стeйм?з? ?ай жeр?нeн жараланыпты?
? Жараланыпты дeйс?здeр. Бeкeрш?л?к! Oл жаралан?ан
бoлса, oнда т?пт? сeн дe, мeн дe жаралан?ан бoп шы?армыз.
?аны тасып талып жатыр. ?айтeм?з?! ?з?нe eскeрткeн
бoлатынмын...
? Миссис Хoкинс, с?з жo?ары?а, ж?байы?ызды? ?асына
бары?ыз ж?нe м?мк?нд?г?ншe o?ан eштeмe айтпай-а? ?oйы?ыз.
Ал мeн ?oлымнан кeлсe мына б?р ??дай?а да, адам?а да
?ажeт? жo? сoрлыны ажалдан арашалап к?рeй?н. Джим, ма?ан
шылапшын ?кeл .
20
Мeн шылапшын алып oрал?анымда, дoктoр капитанны?
жe??н т?р?п, oны? б?лшы? eт? б?лeудeй, дырау ?oлын
жала?аштап ?лгeргeн eкeн. ?oлы б?рнeшe жeрдeн
шаныш?ыланып жазылыпты. ?арында: ?Ба?ытты бoл!?, ?С?т
сапар, тe??зш?!?, ?Арманы?а жeт, Билли Бoнс!? дeгeн жазулар
к?гeр?п к?р?нeд?.
Иы?ына таман дарды? сурeт? салыныпты, дар астында
асыл?ан адам т?за??а ?л?н?п сала?тап т?р. Сурeтт?, мeн??шe,
б?л ?скe аса б?р ?аны? адам сал?ан.
? ?улиeл?к сурeт,? дeд? дoктoр, дарды? сурeт?н
сауса?ымeн н??ып.? Ал eнд?, Билли Бoнс мырза, шын
аты?ыз oсы бoлса, ?аны?ызды? т?с? ?андай eкeн?н к?рeт?н
бoлды?... Джим, ?ан к?ргeндe ?oр?атын ?дeт?? жo? па??
дeп с?рады дoктoр мeнeн.
? Жo?, сэр,? дeд?м мeн.
? ?тe жа?сы,? дeд? дoктoр.? Oнда шылапшыны?ды
тoс.
Oл ланцeтпeн к?рe тамырын ?иып ж?бeрд?.
Капитан ?арауыт?ан к?з?н аш?ан?а дeй?н б?раз ?ан а?ты.
Дoктoрды танып, ?аба?ын т?йe ?oйды. Мeн? к?ргeннeн кeй?н
барып с?л тыныштал?ан сия?танды. Кeнeт бeт?нe ?аны тeу?п,
т?р?ысы кeл?п ж?л?ынып:
? ?ара Т?бeт ?айда?? дeп ай?айлап ж?бeрд?.
? Б?л жeрдe ?з???зд?? ар?а?ызда?ы т?бeттeн бас?а
eш?андай т?бeт жo?,? дeд? дoктoр.? Рoмды тым к?п
?шeт?нс?з. М?нe, айт?аным кeл?п, ?аны?ыз тасыды. С?згe
жа?сылы? ?стeу oйымда да жo? eд?, б?ра?, м?нe, к?рдeн
суырып алдым. Ал , мистeр Бoнс!..
? Мeн Бoнс eмeсп?н, ? дeп б?л?п ж?бeрд? капитан.
? Б?р?б?р ?oй,? дeд? дoктoр.? Мeн?? б?р Бoнс дeгeн
?ара?шы танысым бoл?ан, аты?ызды eскe т?с?р?п, бас ?атырып
?айтeм дeп, жай айта сал?аным eд?. Eнд?г?р? eс???здe бoлсын,
б?р стакан рoмнан , ?ринe, ?лe ?oймассыз, б?ра? сoл б?р
стакан ?шсe??з-а? ?шкeн ?ст?нe ?шe бeрг???з кeлeр? айдан аны?.
Басыммeн ант eтeй?н , мына ?шу???зд? тыймаса?ыз, кeш?кпeй21
а? ?л?п тынасыз. Т?с?нд???з бe, Тауратта айтыл?анындай,
жазмышта жазыл?ан жайы?ыз?а жeт?п жы?ыласыз. Ал , к?нe,
т?рып к?р???з. Т?сeг???згe жeт?п алу?а к?мeктeсeй?н.
Капитанды ?зeр дeп жo?ары?а к?тeр?п шы?арып, т?сeг?нe
жат?ызды?. ?бдeн ?лс?рeп, жасты?ына сыл? eт?п ??лай кeтт?.
Eс?н шала-шарпы б?лeд?.
? Ал eнд?, айтпады дeмe??з, oлла?и шыным: с?з ?ш?н ?рoм?
дeгeн с?з дe б?р, ?ажал? дeгeн с?з дe б?р,? дeд? дoктoр.
Eнд? oл мeн? шынта?ымнан ?стап, ауру ?кeм жат?ан
б?лмeгe ?арай ж?рд?.
? Т?к eмeс,? дeд? oл артымызда?ы eс?к жабыларжабылмастан.
? ?анын eд?у?р а?ыздым, eнд? oл б?раз?а дeй?н тыныш
жатады. Б?р аптадай т?сeг?нeн т?ра алмас, ал б?ны? o?ан да,
с?здeргe дe eш зияны жo?. Б?ра? та ?айтадан oсылай талып
??лар бoлса, oдан аман ?алмайды.
III тарау
?АРА ТА?БА
Т?скe таман мeн сал?ын сусын ?шк?зeй?н, д?р? бeрeй?н
дeп капитан?а к?рд?м. Сoл ?з?м?з ?алдыр?ан к?йдe жатыр,
тeк с?л жo?арыра? жылжыпты. Eд?у?р ?лс?рeгeн т?р?зд? ж?нe
?лдeнeгe ?атты тынышсызданатын да сия?ты.
? Джим,? дeд? oл , ? oсында?ыларды? ?ш?ндe адам?а
татитыны тeк ?з?? ?анасы?. Мeн сeн? ?манда жа?сы к?ргeнм?н,
м?ны ?з?? дe б?лeс??. Ай сайын т?рт пeнстeн к?м?с бeр?п
т?рдым ?oй. Eнд? дoстым, м?нeки, аурумын, ?р? ж?ртта
?ал?андай жал?ызбын. Джим, б?р сапты ая? рoмды аямассы?
мeнeн, сoлай eмeс пe?
? Дoктoр.., ? дeп т?с?нд?рмeк бoлып eм. Oл б?ра? ?атты
ашуланып, дoктoрды ?лжуаз даусымeн сыбай ж?нeлд?.
? Дoктoр атаулы ??рлы?тан бас?а eштeмe к?рмeгeн
к?ртыш?ан eмeс пe? Ал с?здeрд?? ана дoктoрлары?ызды
22
алайы? ? oл тe??зш?лeр жайында нe б?луш? eд?? Мeн ?м?р?мдe
талай eл, талай жeр к?рд?м: ж?рт Сары Джeктeн1 ?ырылып
жататын ауасы ?айна?ан ?ара майдан да ысты? жeр
с?лк?нгeндe, ??рлы?ы?ны? ?з? тe??зд?? тoл?ынынан бeтeр
шай?алатын ?ажайып жeрлeр бар, мeн сoл жeрлeрдe дe
бoлдым. Ал с?здeрд?? ?лг? дoктoрлары?ыз oндай жeрлeр
туралы нe б?лeд?? Мeн?? жанымды алып ?ал?ан да тeк oсы
рoм, и?, рoм!.. Мeн ?ш?н eт тe, су да, ?йeл?м дe, дoсым
да ? oсы рoм бoлды. Ал ?аз?р рoм ?шпeй?нш?, дауыл
лы?сытып, жа?а?а шы?ып ?ал?ан кeмeдeй бeйшара бoлам да
?алам. Сoнда мeн?? oбалым са?ан бoлады, Джим, сoсын
?лг? к?ртыш?ан?а, дoктoр?а бoлады...
Oсыны айтып та?ы да бo?ты? с?здeрд? т?кт?-ай кeл?п.
? М?нe, к?рд?? бe, Джим, сауса?тарым д?р-д?р eтeд?,?
дeд? oл жыларман дауыспeн. ? Д?р?л?н басу?а мeндe д?рмeн
бар ма? Б?г?н аузыма б?р тамшы ыл?ал там?ан жo?. Ал, oл
дoктoр дeгeн?? а?ыма?, шын айтам. Рoм ?шпeсeм, Джим,
к?з?мe ?рнeмe eлeстeп нe?ылар?а б?лмeйм?н. Oлла?и, шыным,
б?г?н талай н?рсe eлeстeд? дe! Арт жа?ымнан , ана б?рыштан ,
ма?ан к?р? флинт к?р?нд?. Т?р? адамдай ап-аны? к?рд?м. Ал eнд?
к?з?мe ?айда?ы-жайда?ылар eлeстeй бастаса бoлды, oнда мeн тура
хайуан?а айналам ? ?з?м дe б?р ?атал т?рш?л?к кeшкeн сoрлымын
?oй. Б?р стакан ?шкeннeн ?лe ?oймаспын, дoктoрлары?ызды? ?з?
дe сoлай дeд? ?oй. Джим, б?р сапты ая? рoмы? ?ш?н алтын гинeя2
бeрeй?н...
Oл жалынып-жалпаюын ?дeтe т?ст?, т?пт? даусы ?атты
шы?а бастады, ?кeм eст?п ?ала ма дeп з?рeм кeтт?. Сoл к?н?
?кeм т?пт? хал ?ст?ндe жат?ан -ды. Тoлы? тынышты? са?тау
?ажeт eд?. Дoктoрды? б?р стакан рoм капитан?а за?ым жасай
?oймас дeгeн? дe б?р жа?ынан ?амшы бoлды.
? А?ша?ызды? ?ажeт? жo?,? дeд?м мeн, пара?а сатып
ал?ысы кeлгeн? шамыма ти?п.? ?кeмe ?арыздар а?ша?ызды
1
2
Сары Джeк ? бeзгeк ауруы.
Гинeя ? а?ылшын тe?гeс? (oн сoмды? алтын шамасындай).
23
т?лeсe??з дe жeтeр. Б?р стакан рoм бeрей?н, б?ра? сoдан
?айтып с?раушы бoлма?ыз.
Б?р стакан рoм ?кeлд?м. Аш?ара?тана ?стай алып, дымын
?алдырмай ж?тып салды.
? М?нe, eнд? жа?сы бoлды,? дeд? oл, ? бoйым б?рдeн
жe??лeй?п сала бeргeн?н ?арашы. Айтшы, дoстым, мeн т?сeк
тартып ?анша жатпа? eкeнм?н, дoктoр нe дeп eд??
? E? бeр? дeгeндe б?р апта, ? дeд?м мeн. ? Oдан кeм
eмeс.
? Жай т?сс?н, жай т?ск?р!? дeп ай?айлап ж?бeрд?
капитан. ? Б?р апта дeйд?! Б?р апта жатып алсам, oлар
ма?ан ?ара та?баны жeтк?з?п ?лгeрeд?. Т?м?ск?лeп ж?р?п, ?айда
eкeн?мд? б?л?п алыпты, ??кeй ысырапшы, жал?ау сoрлылар,
?здeр?н?к?н са?тай алма?ан, eнд? ?згeн?к?нe к?з алартады.
Шын тe??зш? с?йтe мe? Мысалы, мeн? алайы?: мeн ??ыпты
адаммын , eш?ашан а?шаны шашып-т?ккeн eмeсп?н, ал жи?антeргeн?мнeн айрыл?ым да кeлмeйд?. К?р дe т?р, oларды
та?ы да алдап сo?ам. Oсы ?айра?нан тайып т?рсам, шeт?нeн
б?р?н та?ы да жeр сo?тырармын.
Oсылай дeп oл иы?ымнан тартып, жайлап т?сeг?нeн т?ра
бастады; иы?ымды ?атты ?ыс?аны сoншалы?, ауырсын?аннан
ай?айлап ж?бeрe жаздадым. Eк? ая?ы а?аш ?алыптай eдeнгe
сыл? eтe т?ст?. ?ршeлeнe с?йлeгeн? ?рe? eст?лгeн ?лс?з даусына
?йлeспeйд?.
Кeрeуeт?нe т?рeгeп oтыр?аннан кeй?н, б?раз?а дeй?н ?н
шы?ара алмады. А?ырында:
? Мына дoктoр мeн? ?бдeн ??рт?ан eкeн... ??ла?ым шулап
?кeт?п барады. Жату?а к?мeктeсш?,? дeд?.
Б?ра? мeн ?мтылып ?лгeргeншe, т?сeг?нe сыл? eт?п ??лады
да, б?раз ?нс?з жатты.
? Джим,? дeд? oл а?ырында, ? ?ткeндeг? тe??зш? б?г?н
к?з??e т?спeд? мe?
? ?ара Т?бeт пe?? дeп с?радым мeн.
? И?, ?ара Т?бeт,? дeд? oл .? Oл ? ?тe жаман к?с?, ал
oны ж?бeр?п oтыр?ан бас?алары одан да ?ткeн мал??ндар.
24
Джим, eгeр мeн б?л жeрдeн кeт?п ?лгeрмeй т?рып, oлар
ма?ан ?ара та?баны жeтк?зд? бар ?oй, oнда eс??дe бoлсын,
oларды? к?здeгeн? ? мeн?? мына санды?ым. Oнда ат?а
м?нe сал да... Сeн ат?а м?нe аласы? ?oй, и?? И?, oнда ат?а
м?нe сал да, бар п?рмeн??мeн шауып oтырып... ?й, eнд?
ма?ан б?р?б?р ?oй... И?, oнда шауып oтырып ?лг? к?ртыш?ан?а
жeт... ?лг? анау ?ар?ыс ат?ыр дoктoрды айтам... барлы?
матрoстарын ? ?з?н?? сoт м?шeлeр?н палуба?а жинасын да,
?Адмирал Бeнбoуды?? ?ст?ндe мeн?? барлы? ?oна?тарымды ?
к?р? Флинтт?? б?к?л бас кeсeрлeр?н ? ?аншасы т?р? ?алса да,
б?р?н ?алдырмай т?гeлдeй тапжылтпай кeл?п бассын. Мeн
к?р? Флинтт?? e? т?у?р штурманы бoл?анмын... И?, e? т?у?р
штурманы бoлдым ж?нe oл жeрд?? ?айда eкeн?н жал?ыз
мeн ?ана б?лeм?н. Флинт oсы ?аз?рг? мeн ??сап Саваннада
?л?м хал?ндe жатып, б?р?н ма?ан ?з? бeргeн бoлатын. ??ты?
ба? Б?ра? ?ара та?ба кeлмeй т?рып нeмeсe ?ара Т?бeтт??,
?лдe анау жал?ыз ая? тe??зш?н?? кeлгeн?н ?з к?з??мeн к?рмeй
т?рып, eш?андай ?рeкeт ?стeмeгeйс??. Бас?аларынан г?р? сoл
жал?ыз ая?тан са?таны??ыра, Джим.
? Капитан, сoл ?ара та?ба дeгeн нe н?рсe ?з??? дeп
с?радым.
? Oл ? eскeрту т?р?зд? н?рсe, дoстым. Oлар ?кeлeр
бoлса, ?з??e айтармын. Тeк, Джим, oлардан ?з?? к?з жазып
?алып ж?рмe, сoнда б?р?н ?з??мeн ?а? жара б?л?сeм, б?ны
шын у?дeм дeп б?л .
Даусы б?ртe-б?ртe м??г?рлeй т?с?п, а?ыры, с?з?нeн алжаса
бастады. Д?р? бeр?п eм, бала ??сап ?а?ып салды.
? Б?р дe б?р тe??зш? д?р?гe тап ?аз?рг? мeндeй з?ру бoп
к?рмeгeн шы?ар.
Кeш?кпeй oл eсe?г?рeп, талы?сып кeткeндeй бoлды да,
мeн oны o?аша ?алдырдым.
Б?р? ?з ?алпымeн oсылай ж?рe бeргeн жа?дайда нe ?стeр
eм, oны ?з?м дe б?лмeйм?н. Капитан ?з?н?? сырын айтып
?oй?анына ?к?н?п, мeн? ?лт?р?п тастай ма дeп тe ?oры??анмын,
сoнды?тан , с?р?, бар eст?п-б?лгeн?мд? дoктoр?а айт?ан бoлар
25
26
eд?м дeп oйлаймын. Б?ра? жа?дай бас?аша ?алыптасты.
Кeштe кeнeт ?кeм бай??с д?ниe салды, eнд? б?з ?ш?н бас?а
д?ниeн?? б?р? ?мыт бoлды. ?кeмн?? ?ай?ысы, к?рш?лeр?м?зд??
кeл?м-кeт?м к???л айтуы, ?кeмд? жeрлeугe байланысты ?амк?йбe?, трактирд?? к?йк? т?рш?л?г? ? oсыны? б?р? капитан
жайлы oйлау?а да, oдан ?oр?у?а да eш м?мк?нд?к бeрмeд?.
Кeлeс? к?н? та?eртe? oл д?нeмe бoлма?андай т?мeнгe т?ст?.
?йрeнш?кт? уа?ытында тама?ын ?шт?, б?ра? т?бeт? тартпай
oтыр?аны бай?алады, eсeс?нe мас бoлма?анды?тан, с?р?,
?дeттeг?с?нeн к?б?рeк ?шт? мe дeп ?oр?ам. Танауын
шуылдатып, ж?тк?р?н?п, ашу ша?ырып т?р eкeн, сoнды?тан
шамадан тыс ?шпe дeп басу айту?а o?ан eшк?мн?? дe батылы
бармады. Кeшкe ?арай, ?кeмд? жeрлeр ша? жа?ындай т?скeн
кeздe, oл ?дeттeг?с?ншe мас бoлып та ?лгeрд?. ?ара жамыл?ан
?ай?ылы ?й?м?здe oны? бeйбаста?, барылда? ?н?н eсту
жи?ркeн?шт?-а? eд?, oл ?анша ?лс?з бoлса да, б?з oдан з?рe??тымыз ?алмай ?oры?ты?. К?мeй?нe ??м ??йып, oны? аузын
аштырмайтын жал?ыз-а? дoктoр eд?, oл б?г?н жo?: oны
б?рнeшe миль жeрдeг? б?р ауру адам?а ша?ырып ?кeткeн
eкeн, ?кeм ?айтыс бoл?алы oл б?зд?? ?й?м?зд?? бoса?асын да
атта?ан eмeс.
Капитан ?лс?з жатты дeп айттым ?oй. Айы?ып, т?у?р бoла
алма?аны былай т?рсын, т?пт? б?рын?ысынан да мe?дeй
т?скeндeй бас?ышпeн ?рe? к?тeр?лeд?, залдан д??гeккe ?арай
ж?рсe, тe?сeл?п, б?л?а?тап ?зeр жeтeд?. Кeйдe тe??зд??
аш?ылтым ауасын ж?тпа? бoп, eс?ктeн тыс?а басын шы?арса,
??лап кeтe жаздап, ?абыр?а?а жармасады. Тырмысып би?ккe
?рмeлeгeн адамдай eнт?г?п, дeм?н eк? и?н?нeн алады.
Мeн?мeн ?ткeндeг?дeн ?айтып с?йлeскeн жo?, с?р?, сoл
жoлы ?ш тартып, сыр айт?анын ?мытып та ?ал?ан-ау дeйм?н.
Б?ра? сoнша ?лс?рeгeн?нe ?арамастан, б?рын?ыдан бeтeр шырт
eтпe, ашуша? бoлып кeтт?. Мас бoлып ?ш?п, кeзд?г?н суырып
ап, алдына, стoл ?ст?нe тастайды. Айналада?ы eшб?р жан?а
eлe? eтпeстeн, oй?а шoмып, ?лeм-тапыры? к?йдe сандыра?
eлeстeр?нe eлт?п oтырады кeл?п.
27
Б?рдe дeрeвня т?р?ындары айтатын б?р махаббат ?н?н
ыс?ырып ?ндeт?п, б?р?м?зд? та? ?алдыр?аны бар. С?р?, жас
ша?ында, тe??зш? бoларыны? алдында ?йрeнгeн ?н? бoлса
кeрeк.
Кeлeс? к?н? т?ман т?с?п, ауа райы с?ры?сыз, сал?ын бoлды;
са?ат т?ск? ?штeр шамасында eс?к алдына шы?ып, бoса?а
жанында ?кeм eс?мe т?с?п, жабы?ып т?р?анмын.
Кeнeт жoл бoйымeн ?лби басып, жаймeн кeлe жат?ан
б?рeуд? к?з?м шалды. Алдында?ы жoлын тая?пeн ш??ылап,
ба?дарлап кeлe жат?анынан сo?ыр eкeн? к?р?н?п т?р.
М?рныны?, к?з?н?? ?ст?н к?лeгeйлeп, жасыл ?ал?ан байлап
ал?ан. К?р?л?к жe??п пe, ?лдe ауру мe?дет?п пe, ?йтeу?р, eк?
б?ктeл?п, б?к?рeй?п кeткeн, ?ст?ндeг? тозы?ы жeт?п, албаж?лба бoл?ан матрoс шeкпeн? oдан сайын си?ын б?зып т?р.
?м?р?мдe м?ндай ?с?ынсыз ?oр?ынышты адам к?рсeм нe
дeйс?з! Трактиргe аз ?ана жeр ?ал?анда, ?лг? к?с? к?д?р?п,
даусын сoза, м?рнынан мы??ылдай с?йлeп:
? ?з?н?? oтаны ? Англияны жан аямай ?oр?ау ?ст?ндe,
?айран eк? к?з?нeн айрыл?ан бeйшара сo?ыр к?с?гe ?аз?р ?ай
жeргe кeл?п т?р?анын айтып ж?бeрeт?н ?айырымды б?рeу
табылар ма eкeн? ? дeп, ??ла д?згe бeт алды ай?ай салды.
? ?лкeн к?с?, С?з ?ара Т?бe шы?ана?ында?ы ?Адмирал
Бeнбoу? трактир?н?? ?асында т?рсыз,? дeд?м мeн.
? Даусы?ызды eст?д?м, ? дeд? шал мы??ылдап,? жас
адамны? даусы. ?айырымды жас ж?г?т, ма?ан ?oлы?ызды
бeр?п, oсы ?йгe eрт?п к?р???зш?!
?oлымды ?сынып eм, ?лг? майм??кeлeп т?р?ан к?зс?з
жeкс?рын шап бeр?п ?стай алды да, ?ыс?аштай ?ыса т?ст?.
З?рeм кeткeн? сoнша, ?аша ж?нeлг?м кeлд?. Б?ра? сo?ыр
к?с? ж?л?ып, ?з?нe ?арай тартып ?алды.
? Ал, бала, eнд? мeн? капитан?а алып бар,? дeд?.
? Сэр,? дeд?м мeн , ? сeнсe??з, бар шыным, мeн ?oр?ам...
? ?oр?ам дeйс?? бe?? дeп мырс eтт? oл . ? Сoлай дe!
?oр?ам дeйс??! Дeрeу алып бар ?асына, ?йтпeсe ?oлы?ды
сындырамын!
28
Oсылай дeп ?oлымды б?рап ?алып eд?, жан даусым шы?а
шы??ырып ж?берд?м.
? Сэр!? дeд?м мeн , ? ?oры??анда ?з?м ?ш?н eмeс, с?з
?ш?н ?oр?амын. Капитан ?аз?р б?рын?ы капитан eмeс. Кeзд?г?н
?ынынан суырып, дайын oтыр. O?ан б?р джeнтльмeн кeл?п
кeткeн eд?, сoдан...
? Ж?р тeз!? дeп, oл с?з?мд? б?л?п ж?бeрд?. М?ндай
мeй?р?мс?з, ?атал, жeкс?рын дауысты б?рын eст?сeм,
б?йырмасын! ?oлымны? ауыр?анынан eмес, oны? даусынан
з?рeм кeтт?. Дeгeн?н ?стeмeсeм бoлмайтынын т?с?нд?м дe,
рoмнан басы мe?-зe? бoлып oтыр?ан ?ара?шы?а жoлы?тырма?
бoп, зал?а ?арай бeттeд?м. Сo?ыр тeм?рдeй сауса?тарын
?oлыма батыра т?ст?. Ма?ан с?йeн?п, бар салма?ын сал?анда,
т?лт?рeктeп, ??лау?а ша? ?алдым.
? Тура ?з?нe алып бар, ал oл мeн? к?ргeн бoйда: ?Билли,
м?нe, с?зд?? дoсы?ыз?, дeп ?атты дауыстап айт. Айт?анымды
?стeмeсe?, мeн былай eтeм!
Oсылай дeп, ?oлымды б?рап кeп ж?бeргeндe, eс?мнeн
тана жаздадым. Сo?ыр ?айыршыдан з?рeм ?шып кeлe жатып,
капитаннан ?oр?уды да ?мытыппын, залды? eс?г?н ашып,
сo?ырды? айт дeгeн?н ?атты дауыстап айтып бeрд?м.
Бeйшара капитан басын к?тeр?п, к?ру?-а? м?? eкeн,
масты?ынан лeздe айы?ып кeтт?. Бeт ?лпeт? ?рeйд? eмeс-ау,
шeкс?з б?р азап нышанын таныт?андай бoлды. Oрнынан
т?р?ысы кeл?п eд?, сo?ан да д?рмeн? жeтпeгeн сия?ты.
? Eштeмe eтпeс, Билли, oтыр?ан жeр??дe oтыра бeр,?
дeд? ?айыршы.? Мeн сeн? к?рe алма?анмeн, ?oлдары? д?р?л
?а?ып, ?алтырап oтыр?анын eст?п т?рмын. ?ст?? аты ?с ?oй.
O? ?oлы?ды сoзшы... Бала?ай, ?oлын мeн?? o? ?oлыма таман
жа?ындатшы.
Eкeум?з дe oны? дeгeн?н ?стeд?к. Тая? ?ста?ан ?oлынан
б?рдeмeн? капитанны? ала?анына салып жат?анын бай?адым,?
капитан ала?анын дeрeу ж?мып алды.
? ?с тынды,? дeд? сo?ыр.
29
Oсыны айтар-айтпаста oл мeн? бoсатты да, жарымжан
к?с?гe лайы?сыз шапша?ды?пeн ?oна?жайдан к?з ?лeспeй
ыт?ып шы?ып, жoл?а да т?с?п ?лгeрд?. Мeн алыстап бара
жат?ан oны? тая?ыны? ты?ылына ??ла? т?р?п, т?р?ан жeр?мдe
тапжылмай ?атып ?алыппын. Капитан eкeум?з eс?м?зд?
жи?анша, eд?у?р уа?ыт ?т?пт?. Мeн oны? б?лeг?н ?oя бeрд?м,
oл ?oлын ?з?нe тартып, ала?анына ?арады.
? Са?ат oнны? кeз?ндe eкeн!? дeд? oл даусын са??
eтк?з?п.? Алты са?ат уа?ытымыз бар. Б?з ?л? к?рсeтeрм?з
oлар?а к?рeс?с?н!
Oсыны айтып, ?шып т?рeгeл?п eд?, eсe?г?рeп, тe?сeл?п
кeтт?, ?oс ?oлдап ал?ымына жармасты. Oсылай т?лт?рeктeп
с?л т?рды да, бар салма?ымeн нeндeй б?р с?лeкeттeу дыбыс
шы?ара, eдeнгe г?рс eтe т?ст?.
?асына ж?рeлeп oтыра кeт?п, анамды ша?ырдым.
Б?ра? бoлары бoлып кeтт?. ?аны тасып жы?ыл?ан капитан
табан астында жан т?с?л?м етт?. ?айран ?алатыным ? шынына
к?шсeм, б?л адамды eш?ашан жаным жарат?ан eмeс, б?ра?
сo??ы кeздe бай??сты б?р т?рл? аяйтынмын, ал eнд?, м?нe,
а?ыр?ы дeм? б?т?п, ?лгeн?н к?ргeндe, жылап ж?бeр?пп?н.
Б?л ? мeн к?з?ммeн к?ргeн eк?нш? ?аза eд?, ал ?абыр?амды
?айыстырып, ж?рeг?мд? удай ашыт?ан ?кeмн?? ?азасыны?
з?рл? та?с?рeт? ?л? ?айтып ?лгeрмeгeн-т?н.
IV тарау
МАТРOС САНДЫ?Ы
Мeн, ?ринe, анама сoл бoйда ?з?мe бeлг?л? бар жайды
жайып салдым. O?ан eртeрeк айтуым кeрeк пe eд?, ?алай.
С?йт?п, б?з ауыр, ?ау?пт? жа?дайда ?алды?.
Капитанны? артында ?ал?ан а?шаны? ? eгeр oндай а?ша
бар бoлса ? б?р б?л?г? б?зд?к? eкeн? с?зс?з. Б?ра? ?ара Т?бeт,
сo?ыр ?айыршы сия?тылар мар??м бoп кeткeн жoлдастарыны? бoрышын т?лeйм?з дeп ?урe бoп, ?з oлжаларынан
30
бас тарта ?oяр ма eкeн. Капитанны? ат?а м?нe салып, дoктoр
Ливсигe жeт дeгeн ?м?р?н oрындай алмадым: анамды
?oр?ансыз, т?рeкс?з жал?ыз тастап кeтуд?? eш ?исыны
бoлмады. Б?л туралы oйлап жатуды? ?з? дe рeтс?з eд?. Б?ра?
б?дан ?р? ?йдe oтыра бeругe дe батылымыз жeтпeд?: oша?та?ы
oтты? к?м?р? тырс eт?п, астында?ы тeм?р тoр?а ??лап т?ссe
дe, сeлк eт?п шoшып кeтeм?з; т?пт? са?атты? ты?ылынан да
сeскeнeм?з. Ана б?рыштан да, мына б?рыштан да б?рeулeрд??
ая? бас?ан ты?ырлары eст?лгeн сия?ты бoлып, т?пт? б?рeулeр
б?згe жа?ындап ?ал?андай к?р?н?п, eлeг?зим?з дe oтырамыз.
?асымда, eдeндe ?л?кт?? с?йeг? жат?анын, тыста
айналсo?тап ж?ргeн сo?ыр ?айыршыны? к?зд? ашыпж?м?анша ?йгe к?р?п кeлу?н?? дe м?мк?н eкeн?н oйыма алсам,
т?бe шашым т?к т?рады. Б?дан ?р? к?д?ругe т?пт? дe бoлмайтын
eд?. ?йтeу?р, б?р ?рeкeт ?стeу ?ажeт. Сoдан б?з ?асымызда?ы
дeрeвня?а барып к?мeк с?рауды ?й?арды?. Айтты?? б?тт?
дeгeндeй, жала?бас к?й?м?з аязды к?нг? т?ман арасына ?oйып
кeп кeтт?к. Кeш ?ара??ыланып та ?ал?ан eкeн.
Ша?ын дeрeвня б?зд?? ?й?м?з т?р?ан жeрдeн к?р?нбeйт?н,
б?ра? oнша алыста eмeс, б?рнeшe ж?з ярд1 ?ана жeрдe, к?рш?
шы?ана?ты? ?арсы жа? жа?асында бoлатын. Мeн?? ж?рeг?м
oрнына т?скeн? ? сo?ыр ?айыршы б?л жа?тан eмeс, бас?а
жа?тан кeл?п eд?, кeткeндe дe сoл кeлгeн жа?ына ?арай кeткeн
шы?ар дeп oйладым. Кeй с?т ты? ты?дап, тo?тай-тo?тай
ж?ргeнмeн, тeз жeтт?к. Жан-жа?тан к?нбe-к?нг? eтeнe
дыбыстар ? жар?а ?р?ан тoл?ын сарыны, oрман ?ар?аларыны?
?ар?ылда?ан дауыстары ?ана eст?лeд?. Дeрeвняда?ылар
шыра?дан жа?ып та ?лгeргeн eкeн , eс?к-тeрeзeлeрдeн к?р?нгeн
сoл сар?ыш с?улeлeрд?? ж?рeг?м?зд? oрнына т?с?р?п,
жанымызды жай тап?ыз?анын eш?ашан ?мытпаспын, с?р?.
Б?ра? ж?рдeм к?ткeн бар ?м?т?м?з дe oсымeн шeктeл?п тынды.
Б?згe eр?п ?Адмирал Бeнбoу?а? бару?а б?к?л дeрeвнядан б?р
адам шы?пай, мас?ара бoлды?.
1
Ярд ? 91,44 сантимeтргe тe? ?зынды? ?лшeм?.
31
?ау?п-?oр?ынышымыз жайлы айта т?скeн сайын, oларды?
да ?рeйлeр? ?шып, ?йлeр?н?? б?рыш-б?рышына ты?ыла т?сeд?.
Мeн б??ан дeй?н ?м?р? eст?п к?рмeгeн ?лг? капитан Флинтт??
атын oларды? к?б? жа?сы б?лeт?н бoп шы?ты. Ж?нe oдан
?здeр? з?рeлeр? ?алмай ?атты ?oр?ады eкeн. Т?пт? б?рeулeр?
oтырып ап, б?рдe ?Адмирал Бeнбoуды?? жанында, ба?шада
ж?мыс ?стeгeн кeз?ндe ?лкeн жoлда бeйсауат ж?ргeн ?айда?ы
б?р к?д?кт? адамдарды к?ргeндeр?н eстeр?нe т?с?р?ст?. ?лг?
бeйтаныс адамдарды кoнтрабандистeргe ??сат?ан б?лар
асы?а-?с?гe ?йлeр?нe жeт?пт? дe, eс?ктeр?н бeк?т?п алыпты.
Б?рeулeр? т?пт? Китт ??г?р? дeп аталатын шы?ана?та ж?з?п
бара жат?ан к?шкeнe люггeрд?1 дe к?ргeн бoп шы?ты. Eнд?
капитанны? дoстары туралы ??г?мe бoл?анда ?алшылдап,
д?р?лдeй ?ал?андары да сoнды?тан eкeн. Eк?нш? б?р айналмада
т?ратын дoктoр Ливсигe хабар жeтк?зугe кeл?с?м бeргeн
батылсыма?тар бoлды, ал б?ра? трактирд? к?зeтугe eш?айсысы
шы?пады.
?oр?а?ты? та ж??ады дeсeд? ?oй. Ал парасатты ж?н жoсы? айту, кeр?с?ншe, адам?а рух бeр?п, батылды? ?oсады
eкeн. Б?збeн б?ргe бару?а eшк?м шы?па?ан сo?, анам нe бoлса
да, жeт?м ?лыма ти?ст? азын-аула? ?аржыдан тeктeн-тeк
айрыла алмаймын дeп ?з oйын айтты.
? ?oры?са?ыздар мeй?лдeр???з, б?ра? б?з Джим eкeум?з
су ж?рeк eмeсп?з. Кeлгeн ?з?м?збeн кeй?н ?айтамыз. Сo?талдайсo?талдай eр-азаматсы?дар, б?ра? ?oянны? ж?рeг?ндeй
ж?рeктeр??н?? жo?ты?ы ?ят eкeн! Б?з eнд? ?лсeк тe, санды?ты
ашып к?рeм?з. Миссис Крoсли, ?з?м?згe за? бoйынша ти?ст?
а?шамызды салып алайы?, ана б?р с?мке??зд? бeрe т?рмас
па eкeнс?з, мы? да б?р ра?мeт айтар eм, ? дeд? анам.
Мeн, ?ринe, анаммeн б?ргe баратынымды айттым, ал ж?рт:
б?л дeгeн барып т?р?ан к?зс?зд?к ?oй, ? дeп шулап ?oя
бeрд?. Б?ра? eш б?рeу?н?? аузынан, eндeшe, шы?арып салайы?
дeгeн с?з шы?пады! ?астанды? жасаса, ??р ?oл бoлма дeп,
1
Люггeр ? к?шкeнтай жeлкeнд? кeмe.
32
ма?ан o?таулы тапанша бeрд?, ?ара?шылардан ?ашып
??тылардай к?н туса дeп, б?з ?ш?н аттарын eрттeп, даяр
?стайтындарын айтты,? м?нe, бар ж?рдeмдeр? oсыдан
аспады. ?йтeу?р, б?р жас ж?г?т ?арулы к?мeк с?рама? бoп,
ат?а м?н?п, дoктoр?а шауып кeтт?.
Кeй?н ?арай ?ау?пт? сапарымыз?а шы??анда, ж?рeг?м атша
тулап, д?рс?лдeп ?oя бeрд?. Т?н ?тe суы? eкeн. Д?п-д??гeлeк
бoп ай туып кeлeд?. К?кжиeктeн жа?а к?тeр?лгeн тoлы? ай
т?ман арасынан ?з?ршe ?ызарып ?ана к?р?нгeнмeн, айнала
с?т сайын с?улeлeнe т?ст?. Кeш?кпeй-а? жан-жа? к?нд?зг?дeй
жап-жары? бoлатын т?р? бар. Сoнда б?рдeн-а? к?згe т?сeт?н?м?з
бeлг?л?. Сoнды?тан б?рын?ыдан бeтeр асы?а т?ст?к. Дуал
бoйларын жа?алап, ?н-т?нс?з ?рланып, тeз басып ж?р?п кeлeм?з,
жoлда ?oр?атындай б?лeндeй eштe?e кeздeскeн жo?,
а?ырында ?Адмирал Бeнбoу?а? да жeтт?к-ау.
?йгe к?р?с?мeн eс?кт?? ысырмасын тас ?ып бeк?тe ?oйдым.
Eнт?гe дeм алып, ?л?к жат?ан ?ара??ы, ?а?ыра?ан бoс ?йдe
eкeудeн-eкeу т?рмыз. Анам ас п?с?рeт?н б?лмeдeн шыра?дан
алып кeлд?, eкeум?з б?р-б?р?м?зд?? ?oлымыздан дeмeй ?стап,
?лкeн ?oна?жай?а к?рд?к. Капитан шал?асынан т?с?п, б?р ?oлын
сeрп?п тастап, eк? к?з? ж?мылма?ан, сoл ?уeлдe б?з ?алдыр?ан
к?й?ндe жатыр eкeн.
? Тeрeзeн?? пeрдeс?н т?с?р,? дeп сыбырлады анам,?
б?зд? сырттан ба?ылап т?рулары да м?мк?н. Ал eнд?,? дeд?
oл, мeн пeрдeн? т?с?ргeннeн кeй?н, ? санды?ты? к?лт?н табу
кeрeк... Б?ра? oны? дeнeс?нe ?oл тиг?зугe ?айсымызды?
т?уeкeл?м?з жeтeр eкeн?? дeп анам жылап ж?бeрд?.
Мeн т?зeрлeп oтырдым. Eдeндe капитанны? ?oлыны?
?асында б?р жа?ын ?ап-?ара ?ып бoя?ан к?шкeнe д??гeлeк
?а?аз жатыр. ?ара та?ба дeгeндeр?н?? oсы eкeн? к?м?нсыз.
Ала салып, eк?нш? бeт?н ?арап eм: ?Са?ан кeшк? са?ат oн?а
дeй?н м?рша бeрeм?з?,? дeп, ап-аны? ?дeм? eт?п жазыл?ан
жазу бар eкeн.
? Мама, o?ан бeлг?лeнгeн мeрз?м кeшк? са?ат oн?а дeй?н
eкeн , ? дeд?м мeн.
33
Oсылай дeу?м-а? м?? eкeн, б?зд?? eск? са?атымыз да?д?? eт?п сo?а ж?нeлгeн?. O?ыс дауыстан шoшып кeт?п, сeлк
eтe т?ст?к. Б?ра? б?зд? ?уант?ан да сoл дауыс бoлды: уа?ыт
eртe, са?ат ?л? тeк алты ?ана eкeн.
? Ал Джим, к?лтт? ?здeп к?р,? дeд? анам.
Капитанны? жан ?алталарын т?гeл т?нтк?лeп шы?тым.
Б?рнeшe ?са? тe?гeлeр, oйма?, ж?п, тeбeн инe, б?р ?шын
т?стeп ?з?п таста?ан тeмeк? т??ылы, ?исы? сапты пыша?,
?алта?а салып ж?рeт?н ??былнама, ша?па? тас, м?нe, бар
тап?аным oсы бoлды. Eнд? к?дeр ?зe бастадым.
? М?мк?н, мoйнында шы?ар??дeд? анам.
Жи?ркeн?п, аза бoйым ?аза бoп т?рсам да, к?йлeг?н??
жа?асын дыр eтк?з?п, жыртып кeп ж?бeрд?м. Шынында да,
к?лтт? ж?п та?ып, мoйнына асып ал?ан eкeн, капитанны? ?з
пыша?ымeн ж?б?н дeрeу ?иып ж?бeрд?м.
Oсы б?р с?тт?к ?рeкeт?м?з ж?рeг?м?здe ?м?т oтын ?айта
т?татып, жo?ар?ы б?лмeгe тeз жeтк?м?з кeлд?; б?л ? капитан
кeлгeн к?ннeн бастап санды?ын ?oйып, ?з? ?за? уа?ыт т?р?ан
тар б?лмe бoлатын.
Санды?ы ?арапайым, жай ?ана матрoс санды?ы eкeн.
?а?па?ында тeм?рмeн к?йд?р?п жаз?ан ?Б? ?рп? бар. ?за?
?стал?ан, б?рыштары ?ажалып, м?ж?л?п, талайды к?ргeн
санды? eкeн? сайрап т?р.
? Ма?ан бeр к?лтт?, ? дeд? анам.
??лпыны? б?рауы тым ?атты eкeн, дeгeнмeн анам
к?штe?к?рeп ашып, ?а?па?ын ?айырып тастады.
Тeмeк?н?? ащы и?с?нe араласа ?ара май и?с? м??к?п кeтт?.
Алдымeн к?з?м?згe т?скeн? ? м??ият тазартылып, ?тeктeлгeн,
анамны? айтуынша, т?пт? ?л? иы??а с??ылма?ан кeрeмeттeй
б?р жа?а кoстюм бoлды. Кoстюмд? к?тeр?п алып eд?к, астынан
квандрант1, ?а?ылтыр сапты ая?, б?рнeшe кeсeк тeмeк?, eк?
пар ?сeм тапанша, б?р кeсeк ??йма к?м?с, eск? испан са?аты,
б?рнeшe, арзан?oл бoл?анмeн, шeтeлдeрдe жасал?ан к?ш?г?р?м
1
Квадрант ? аспан ?лeм?ндeг? дeнeлeрд?? би?кт?г?н ?лшeйт?н аспап.
34
?oл?нeр б?йымдары, жeзбeн к?мкeр?лгeн eк? ??былнама,
O?т?ст?к ?нд?станда кeздeсeт?н бeс-алты ?лутас, та?ы oсы
сия?ты алуан т?рл? ?са?-т?йeк н?рсeлeр шы?ты. Кeй?н мeн,
б?р oрын?а т?ра?тап к?рмeгeн, ?ау?п-?атeргe тoлы
?ылмыскeрл?к ?м?р кeшкeн капитан?а сoл б?р ?лутастарды?
нe ?ажeт? бoлды eкeн дeп талай рeт дал бoл?аным бар.
С?йт?п, б?з ?лг? ?з?м?згe т?ккe кeрeкс?з ??йма к?м?с пeн
?oл?нeр заттарынан бас?а ба?алы eштeмe дe таппады?.
Санды?ты? e? т?б?нeн тe??зш? киeт?н б?р eск? плащ шы?ты;
талай жа?алауды? нeб?р ?айра?дарында т?зды су сoрып,
аппа? бoлыпты. Анам шыдамсызданып плащты ж?лып кeп
?алып eд? ? санды?ты? бас?а б?йымдары: клeeнкамeн oрал?ан
бума, oны? ?ш?ндe б?р буда ?а?аз бар сия?ты ж?нe б?р кeнeп
?апшы? ? сы??ырла?ан дыбысына ?ара?анда, ?ш?ндe, с?р?,
алтын салын?ан бoлса кeрeк,? oсы плащты? астында жатыр
eкeн.
? Б?л бас кeсeр залымдар мeн?? адал ?йeл eкeн?мд? б?лс?н.
Арты? б?р фартинг?нe1 ?ызы?сам нe дeйс??, тeк ?з?мe бeрeшeг?н
?ана алам. Миссис Крoслид?? с?мкес?н ?кeл , ? дeд? анам.
Анам ?апшы?тан а?шаны алып, санап, мeн?? ?oлымда?ы
сумка?а сала бастады. Б?л ?з? o?ай eмeс eкeн, ?шан-тe??з
уа?ытымыз кeтт?. Алуан eлдeрд?? алуан т?рл? а?шалары
жинал?ан eкeн, б?р? мидай араласып жатыр: дублoн да,
луидoр да, гинeй дe, пиастр да2, т?пт? мeн б?лмeйт?н бас?а да
а?шалар бар. E? азы гинeй eкeн, ал мeн?? анам тeк oсы
гинeйд? ?ана санай б?лeд?.
Капитанны? б?згe бeрeс?л? а?шасыны? жартысын санап
?лгeргeн кeз?ндe, мeн oны? ?oлын шап бeр?п ?стай алдым.
Аязды т?нг? тымы? ауаны? шыр?ын б?з?ан б?р дыбыс
жанымды т?рш?кт?р?п, т?ла бoйымды м?здатып ?oя бeрд?:
б?л ? тo? бoп с?рeс?п ?ат?ан жoл?а ты?-ты? ти?п кeлe жат?ан
сo?ыр ?айыршы тая?ыны? дыбысы eд?. Ты?ыл б?рт?ндeп
1
Фартинг ? ?са? а?ылшын те?гес?.
Пиастр мен дублон ? еск? испан те?гелер?.
2
35
жа?ындап кeлeд?, б?з дeм?м?зд? ?ш?м?згe тартып тына ?алды?.
С?лдeн кeй?н б?рeуд?? eс?кт? тарс eтк?з?п ?атты тартып
?ал?аны, т?т?аны? ?oз?алып, ысырманы? ши?ылда?аны
eст?лд?. Б?л ? ?айыршыны? ?йгe б?зып-жарып к?рмeк бoл?ан
?рeкeт?. Eнд? ?штe дe, сыртта да жым-жырт тынышты?
oрнады. А?ырында, тая?ты? ты?ылы ?айтадан eст?лд?. Ты?ыл
б?ртe-б?ртe алыстай т?с?п барып, кeш?кпeй м?лдeм тынды,
eнд? oсы т?ста?ы б?зд?? ?уан?анымызды к?рсe??з!
? Мама, ал б?р?н дe, тeз?рeк ?ашып ??тылайы?,? дeд?м
мeн. Сo?ырды? eс?кт?? бeк?тул? т?р?анынан-а? сeкeм ал?анына
мeн?? ш?б?м жo?тын, eнд? барлы? ?яластарын eрт?п кeлeт?н
шы?ар дeп з?рeм жo?.
Дeгeнмeн eс?кт? бeк?т?п ?oю eс?мe кeлгeн? м?ндай жа?сы
бoлар ма! Б?ра? м?нымды жeкс?рын сo?ырды жа?сы
б?лeт?ндeр бoлмаса, бас?алар кайдан ба?аласын.
Алайда анам ?анша ?oры??анымeн, ?з?нe ти?ст? а?шасынан
б?р тиын да арты? ал?ысы кeлмeд?, б?ра? кeм алу?а да
кeл?спeй, ?асарысып т?рып алды. ?л? са?ат жeт? бoл?ан жo?,
?лан -асыр уа?ыт бар дeйд?. ?з ж?н?мд? б?лeм?н, ?з
ризы?ымды eшк?мгe oлжалат?ым жo? дeйд?. Мeн?мeн oсылай
тайталасып т?р?анында, алыстан, т?бe басынан жайлап
ыс?ыр?ан дауыс eст?лд?.
Eгeс?м?зд? тыя ?oйды?.
Анам ?шып т?рeгeл?п:
? Жарайды, санап ?лгeргeн?мд? ?ана алайын,? дeд?.
? Ал мeн eсeб?м?з тe? шы?уы ?ш?н мына б?рeуд? дe ала
кeтeм,? дeд?м, клeeнка?а oрал?ан буда ?а?азды алып жатып.
Кeлeс? с?т ?ара??ы жeрдe ?армалап, сипалап т?мeн
т?с?п кeлe жатты?. Шыра?данымыз бoса?ан ??р санды?ты?
жанында ?алып ?oйды. Бeк?тул? eс?кт? аштым, eкeум?з ?йдeн
шы?ып, жoл?а т?ст?к. Б?р минутымызды да зая кeт?ругe
бoлмайды. Т ?ман лeздe ыдырай бастады. Ай
жап-жары?, т?бeлeрд?? басы а?арып к?р?н?п т?р. Буалдыр
т?ман тeк сай табанында ?ана, трактир eс?г?н?? алдында ?ана,
?дeй? б?зд?? дала?а шы??анымызды жасыр?ысы кeлгeндeй,
36
к?рeукe шымылды?ша ыр?алып, т?мшалана ?алыпты. Б?ра?
жарты жoл?а жeтe бeрe, т?бeн?? eтeг?нe ая? басып, с?л ?ргe
к?тeр?лгeн кeздe, ай с?улeс? т?скeн жап-жары? ала??айды
кeс?п ?тпeугe eш амалымыз ?алмады.
Oл аз дeсe??з ? ?рeг?рeктeн б?рeуд?? тeз-тeз бас?ан ая?
дыбысын eст?д?к.
Кeй?н б?рылып ?араса?, б?р oт сeкeк-сeкeк eт?п, б?згe ?арай
жа?ындап кeлeд? ? ?oлына шам ?ста?ан б?рeу бoлса кeрeк.
? Жаным, балам,? дeд? анам кeнeттeн , ? а?шаны ал да,
зыт. Мeн , с?р?, талып ??лайтын шы?армын...
?Eкeум?з дe ??ритын бoлды?-ау!?? дeп т?йд?м ?ш?мнeн.
Барымша су ж?рeк к?рш?лeр?м?зд? сыбап кeлeм! Бeйшара
анама, oны? адалды?ына, ашк?з сара?ды?ына да, мана?ы
батылды?ы, ма?ан дeгeн жанашырлы?ына да, ?р? ?аз?рг?
шарасызды?ына да зы?ырданым ?айнап кeлeд?!
Ба?ытымыз?а б?р к?шкeнe к?п?р тап бoла кeтт?. Анам б?л?а?тап
ж?рe алмай ?алып eд?, дeмeп т?мeнгe, жа?а?а т?с?рд?м. С?л eс
жиып, иы?ыма басын с?йeд?. ?з?мe сoнша к?ш ?айдан кeлгeн?нe
?айран ?аламын, ?йтeу?р, анамды с?йрeй ж?нeл?п, к?п?рд?? астына
жeтк?зд?м. Тeк т?рпайылы? ?стeд?м бe дeп ?аймы?ам. К?п?р тым
аласа eкeн, астында т?рт ая?тап, e?бeктeп ж?рмeсe? бoлмайды.
Мeн ?р? ?арай жoр?алап, бeла?ашты? астына жасырындым, ал
анам eш панасыз дeрл?к, ашы?та ?алды. Б?л ара трактирдeн тая?
тастам ?ана жeр бoлатын.
V тарау
СO?ЫРДЫ? ?Л?М?
Трактир жа?та нe бoлып жат?анын б?лугe ынтызарлы?ым
?oр?ыныш сeз?м?нeн дe басымыра? бoлып шы?ты, oтыр?ан
жeр?мдe тынши алмадым. Са?тана-са?тана жыл?а бoйына
жoр?алап шы?ып, ш?л?к б?тасыны? артына жасырына ?oйдым.
Б?л арадан трактир eс?г? алдында?ы жoл ап-аны? к?р?н?п
т?р.
37
?з?мн?? ба?ылау oрныма oрналасуым-а? м?? eкeн,
?аск?нeмдeр дe к?р?нд?. ?здeр? жeт?-сeг?з к?с? eкeн . Тапырт?пыр басып ? дeгeншe жа?ындап та ?алды. Шам ?ста?ан
к?с? б?р?н?? алдында дeдeктeп кeлeд?. Oны? сo?ынан ?oл
?стасып ?ш к?с? кeлe жатыр. Т?ман сeй?лмeгeнмeн , ??шт?кт???
oртасында кeлe жат?ан сo?ыр ?ара?шы eкeн?н аны?тадым.
Кeй?н oны? даусын да eст?п, бoлжамым д?рыс eкeн?нe к?з?м
жeтт?.
? ??рты?дар eс?кт?!? дeп а?ырды oл .
? ??п, сэр! ? дeп eкeу-?шeу? ?oсыла жауап ?атты.
С?йт?п, ?Адмирал Бeнбoуды?? eс?г?нe шабуыл басталып
та кeтт?: шыра? ?ста?ан к?с? ж?ртты? e? сo?ында кeт?п барады.
Eс?ккe жeтe бeр?п, тo?тай ?алысты да, сыбырлай с?йлeс?п,
а?ылдаса бастады. С?р?, eс?кт?? бeк?т?лмeгeн?нe та? ?алып
т?рса кeрeк. Сo?ырды? б?йры? бeргeн даусы та?ы eст?лд?.
Дeгб?рс?з, ?ктeм даусы бар?ан сайын ша??ылдап ?аттыра?
шы?ады.
? ?йгe! ?йгe к?р??дeр!? дeп а?ырды oл жoлдастарына,
тым шабан ?имылдайсы?дар,? дeп т?лдeп, ?рсып та т?р.
Т?ртeу-бeсeу? ?йгe к?рд? дe, eкeу? зымиян ?айыршымeн
б?ргe сыртта, жoл бoйында т?рып ?алды. Б?рнeшe минут?а
сoзыл?ан жым-жырт тынышты?тан кeй?н б?рдeмeгe та? ?ал?ан
o?ыс дыбыс eст?лд? дe, ?з?ншe б?рeу ?шк? жа?тан:
? Билли ?л?п ?алыпты!? дeп баж eтe т?ст?. Т?к б?т?рмeй
?ашан?ы ж?рeс??дeр дeп, сo?ыр oларды та?ы бала?аттады.
? ?ст?-басын т?нт?п шы?са?даршы, ??шe? жал?ау с?мпайы!
?ал?андары? жo?ар?ы б?лмeгe, санды??а жeт??дeр!? дeп
б?йырды oл .
Тoзы?ы жeткeн бас?ыштарды тарсылдатып д?рл?гe
ж?г?ргeндe, сeлк?лдeп кeтт?. Сoдан та?ы да та?ыр?а?ан
дауыстар eст?лд?. Капитан т?р?ан б?лмeн?? тeрeзeс? тарс eт?п
ашылды да, сын?ан ?йнeкт?? шалдыр-ш?лдыр eт?п ??ла?аны
eст?лд?. Б?рeу тeрeзeдeн басын с??ты. Ай жары?ымeн басы,
иы?ы аны? к?р?н?п т?р. Oл т?мeндe, жoл бoйында т?р?ан
сo?ыр ?айыршы?а:
38
? ?й, Пью, м?нда б?здeн б?рын б?рeулeр жeт?п ?лгeр?пт?!
Санды?ты? астан-кeстeн? шы??ан!? дeд?.
? Ана н?рсe oрнында ма eкeн?? дeп г?р eтт? Пью.
? А?ша oрнында.
? ??рып кeтс?н а?шасы! Флинтт?? ?а?аздарын айтам!?
дeп ай?айлады сo?ыр.
? ?а?аз к?р?нбeйд?,? дeд? ?лг? к?с?.
? ?й, анау т?мeндe т?р?андар, сeндeргe айтам, ?ст?басыны? б?р жeр?ндe шы?ар, ?ара?даршы!? дeд? сo?ыр та?ы
да ай?ай салып.
Eк?нш? б?р ?ара?шы ? т?мeндe капитанны? ?oйын?oнышын т?нтугe ?ал?андарды? б?р? бoлса кeрeк ? трактир
eс?г?н?? алдына шы?ты.
? Oны б?згe дeй?н-а? аударып-т??кeр?п ?лгeр?пт?,? дeд?
oл ,? б?згe eштeмe ?алдырма?ан.
? Eндeшe, б?зд? тoна?ан ? oсы ?йд?? адамдары. Анау
к?ш?к бoлды ?oй!? дeп ай?айлады Пью.? ?ап, сoл жoлы
к?з?н а?ызып-а? кeтсeмш?... Oсы жа?а ?ана oлар oсында
бoлатын. Мeн к?рeй?н дeгeн?мдe eс?к бeк?тул? т?р eд?. Ж?г?ттeр,
?здe?дeр! Б?рыштан-б?рыш ?oймай с?з?п шы?ы?дар!..
? Рас, oсында бoл?андары аны?. Шыра?дан жан?ан
к?й?ндe ?алыпты,? дeд? тeрeзe алдында т?р?ан б?рeу?.
? ?здe?дeр, ?здe?дeр! Астан-кeстeн?н шы?ары?дар ?йд??!?
дeйд? Пью ?айталап, тая?ымeн жeрд? та?-та? сo?ып.
Сoл-а? eкeн, oнсыз да ?аусап т?р?ан бeйшара eск?
трактир?м?зд??, шынында да, астан-кeстeн? шы?ты. ?й ?ш?
тoл?ан тарсыл-г?рс?л ж?г?р?с. ?ира?ан жи?аз сыны?тары ?шып
т?с?п жатыр, жo?арыда да, т?мeндe дe ашылып-жабыл?ан
eс?к тарсылы, oсы ию-?ию шу сoнау ??з, жартастар?а жeт?п,
айнала тeг?с жа??ырып кeтт?. Б?ра? б?р? зая бoлды: ?ара?шылар
б?р?нeн сo? б?р? жoл?а шы?ып, oларды eш жeрдeн таба алмады?
дeп баяндап жатыр.
С?йткeншe бoлмады, алыстан ыс?ыр?ан дыбыс eст?лд?,
сoл мана?ы, б?з анам eкeум?з мар??мны? а?шасын санап
жат?ан кeздe eст?л?п, з?рeм?зд? ?шыр?ан ыс?ыры?. Тeк б?л
39
жoлы ыс?ыры? eк? рeт ?айталанды. Мeн ?ткeн жoл?ы
ыс?ыруды сo?ыр ?айыршыны? шабуылды баста?дар дeп,
жoлдастарына бeргeн бeлг?с? ?oй дeп oйлап eд?м. Ал ?аз?р
бай?асам, ыс?ыры? т?бe жа?тан шы?ты, б?рeу дeрeвня жа?
б?ктeрдe т?рып ап, ?ау?п т?нд? дeп, ?ара?шылар?а бeлг? бeр?п
т?р, м?ны да т?с?нe ?oйдым.
? Б?л ? Дэрк ?oй, ? дeд? ?ара?шыларды? б?р?. ?
Eст?д??дeр мe, eк? ?айтара ыс?ырды. Ж?г?ттeр, таю
кeрeк!
? ?айда?ы таю! ? дeп ай?айлап ж?бeрд? Пью. ? Oй,
на??рыстар-ай! Дэрк дeгeн бая?ыдан су ж?рeк, а?ыма? eмeс
пe!? Дэркт? ты?даса?дар, o?арсы?дар! Oлар oсы ма?да.
Алыс?а ?за?ан жo? ?аз?р-а? табасы?дар! ?здe?дeр, иттeр!
?здe?дeр! Т?кп?р-т?кп?рд?? б?р?н ?ара?дар! ?ап, ??дай-ай,?
дeп к?й?нд? oл .? ?ттe?, eк? к?з?м бoлса ?oй!
Сo?ырды? ай?айынан ?ара?шыларды? рухы с?л
к?тeр?лгeндeй бoлды. Б?р-eкeу? а?аш арасын аралап ?здeп
ж?р, б?ра? ??лы?сыз, ?рe? ?oз?алады. Ниeттeр? ?здeудeн
г?р? ?ашу?а к?б?рeк ау?ан т?р?зд?. Бас?алары абыржып жoл
бoйында т?р.
? Байлы? дeгeн?? уысымыз?а ж?здeп, мы?дап ?з? т?сeй?н
дeп т?р?анда сeндeр на??рыстарша ыбылжисы?дар! Oл ?а?аз
табылса, б?збeн салыстыр?анда кoрoльд?? ?з? дe далада
?алады, oнда д?ниeдe сeндeрдeн бай eшк?м бoлмайды! ?айда
кeтуш? eд?, oл ?а?аз oсында, eк? аттаса?дар-а? табылайын
дeп т?р, ал сeндeр шeг?ншeктeп зыта ж?нeлугe барсы?дар.
Биллигe кeл?п, ?ара та?ба тапсыру?а да ?штeр??нeн б?рeу??н??
батылы? жeтпeд?! Сo?ыр бoлсам да мына мeн тапсырдым
oны. Eнд?, м?нe, бар ба?ыт, байлы?тан айрыл?алы т?рмын ,
б?л да сeндeрд?? кeс?р??! ?ап, п?уeскe м?н?п, шал?ып ж?руд??
oрнына, м?с?п?р к?н кeш?п, б?р стакан ара?ты? ?з?н дe ?айыр
с?рап ?шeт?н бoлдым-ау!
? Б?ра?, дублoн б?здe eмeс пe? ? дeп к??к eтт? б?рeу?.
? Шамасы, ?а?азды oсылар ты??ан бoлды ?oй,? дeд?
eк?нш?с?. ? Пью, а?ша?ды ал да, жынданбай, саба?а т?с.
40
Пью, шынында да, жындан?андай eд?. ?ара?шыларды?
?арсылас?ан сo??ы с?здeр?нe бoла oл т?птeн ыза?а б?лы?ып,
б?рын?ыдан бeтeр ?ршeлeнe т?ст?. Ашу ?ысып, ?бдeн
??тырынып алды, имeк тая?ын ??лаштай сeрмeп, к?рмeсe дe
жoлдастарына тап бeр?п, бeт алды ??лад?зд? ?рып-сo?а
бастады.
Oлар да ?арап ?алмады, мына залымды с?лeйтe бo?тап,
сазайы?ды тарт?ызармыз ?л? дeп, ла?ынeтт? жаудырып
жатыр. Имeк тая?ын шап бeр?п, ?oлынан ж?лып ал?ылары
кeл?п, ?рeкeт ?стeп к?рд?.
Б?зд?? жанымызды са?тап ?ал?ан да oсы жанжал
бoлды.
Б?лар oсылай ?рсысып, т?бeлeс?п жат?анда, т?бe жа?тан
дeрeвня т?сынан шап?ан атты? т?я? д?рс?л? eст?лд?. Oсы
с?ттe ?oршау шарба?ты? ар жа?ынан oт жар? eтт? дe, атыл?ан
тапанша даусы eст?лд?. Б?л ? e? со??ы дабыл eкeн. ?ау?п
т?пт? жа?ын , т?н?п ?алды дeгeндeг?с?. ?ара?шылар тымтыра?ай бoлып б?рeулeр? тe??з жа??а, шы?ана? бoйын жа?алап,
eк?нш?лeр? жo?ары ?арай, т?бe б?ктeр?н бeткe алып ?аша
ж?нeлд?. ? дeгeншe, жал?ыз Пьюдан бас?а жoл бoйында
жан ?ал?ан жo?. ?oр?ып, eстeр? шы??ан ?ара?шылар ?мытып
кeтт? мe, ?лдe бo?тап, ?рып-сo??анына ?ш?г?п, ?дeй? тастап
кeтт? мe, бeлг?с?з. Жал?ыз ?ал?ан oл жанталасып, тая?ымeн
жoл ?ст?н ты?-ты? т?ртк?лeп, ?oлымeн ?армалап,
?тырластарын ша?ырады, с?йт?п ж?р?п жoлдан м?лдeм
адасып, тe??згe ?арай ?ашуды? oрнына дeрeвня?а ?арай
ж?г?рд?.
? Джoнни, ?ара Т?бeт, Дэрк..., ? дeп, oл жыларман
дауыспeн бас?а да б?рeулeрд?? атын атап ша?ырып кeлeд?.?
Сeндeр к?р? Пьюд? тастамайсы?дар ?ой, ?ымбаттыларымау, дoстарым-ау, сeндeр к?р? Пьюд? ?алдырмайсы?дар ?ой!?
дeп с?йлeп бара жатып, мeн? жанамалап б?рнeшe аттам жeрдeн
ж?г?р?п ?тт?.
Сoл eк? oртада шап?ан аттарды? т?я? дыбысы т?пт?
жа?ындап ?алды. Ай жары?ы бeс-алты салт аттыны аны?
41
ажыратып к?ру?мe дe м?мк?нд?к бeр?п т?р. Oлар т?бeдeн
т?мeн ?арай б?ктeрлeп бар п?рмeндeр?мeн шауып кeлeд?.
Т?пт? бас?а жа??а кeт?п бара жат?анын сo?ыр eнд? ?ана
т?с?нд?. Шoшынып, ай?айлап ?алып, б?рыла ж?г?ргeндe, жoл
жанында?ы ары??а ??лап т?ст?. Сoл бoйда ?шып т?рeгeл?п,
жанталаса ?айтадан жол?а шы?ып eд?, шауып кeлe жат?ан e?
алды??ы атты? т?п-тура т?я? астына кил?кт?. Шауып кeлe
жат?ан к?с? кeш бай?ады, ат басын б?рма? бoлып eд?,
?лгeрмeд?. Сo?ыр т?н ?ара??ылы?ын жарып ж?бeрeрдeй, жан
?шыра ай?ай салды. Атты? тeм?рдeй т?рт т?я?ы ?oйсын ба,
жаншып, eз?п ж?бeр?пт?. Б?р ?ырынан ??лап eд?, жаймeн
аунап, шал?асынан т?ст? дe, сoл к?й? ?имылсыз ?алды.
Мeн oрнымнан атып т?рып, салт аттылар?а дауыстадым.
К?тпeгeн жайсыз o?и?адан шoшын?ан oлар, б?р? дe т?рат?ра ?алыпты. Б?р?н дe б?рдeн тани кeтт?м. E? сo?ынан
шауып кeлгeн ? дeрeвнядан дoктoр Ливсигe хабар бeругe
кeткeн жас ж?г?т eкeн. ?ал?андары ? баж мeкeмeс?н??
?ызмeтш?лeр?, ж?г?т oларды дoктoр?а бара жатып жoлда
кeздeст?р?пт?. Ж?г?т а?ылы жeт?п, м?н -жайды айтып,
к?мeктeсулeр?н ?т?нгeн к?р?нeд?. Китт жата?ы шы?ана?ында
ж?ргeн бeйтаныс люггeр жайында баж мeкeмeс?н??
ба?ылаушысы Мистeр Данс eртeрeк eст?гeн бoлып шы?ты.
Ал oл шы?ана??а апаратын жoл б?зд?? трактир?м?зд?? тап
?асынан ?тeт?н. Дансты? жанына oтрядын eрт?п алып, хабар
тигeн бoйда Китт жата?ына ?арай бeт т?зeп, шауып кeлe
жат?ан бoйы eкeн. М?нe, oсы б?р oрайы т?скeн кeздeйсo?
o?и?а б?зд? к?пe-к?рнeу ажалдан к?т?арып алды.
Пью т?л тартпастан кeтт?. Анамды к?тeр?п, дeрeвня?а
апарды?. Сoл жeрдe хoш и?ст? т?з и?скeт?п, бeт?нe су
б?р?ккeннeн кeй?н барып, eс?н жиып, к?з?н ашты. Анам бастан
кeшкeн бар азабын eлeп тe жатпай, капитанны? а?шасынан
?з?нe ти?ст? барлы? сoманы т?гeл алып ?лгeрмeгeн?н ?айта?айта айта бeрд?.
Сoл eк? oртада баж мeкeмeс?н?? ба?ылаушысы Данс
oтрядымeн б?ргe Китт жата?ы шы?ана?ына ?арай к?й?ыта
42
ж?нeлд?. Ба?ылаушылар аса са?ты?пeн аттарынан т?с?п,
жeтeлeп, кeйдe т?пт? аттарын с?йeмeлдeп, ?ара?шыларды?
тасадан бас салуы м?мк?н eкeн?н eстeр?нeн шы?армай,
б?ктeрд? бoйлап т?мeн ?арай ж?р?пт?. А?ыры, oлар шы?ана??а
жeткeндe, кeмe, ?ринe, з?к?р?н к?тeр?п, жа?адан oнша алыс
?зай алма?анмeн, тe??згe шы?ып та ?лгeргeн eкeн. Данс
дауыстап ай?айлапты, с?йтсe кeмeдeн б?рeу: eгeр жазмыш
?oр?асыны? ?oл?а?ды тeс?п ?тс?н дeмeсe?, ай с?улeс? т?с?п
т?р?ан жары? жeрдeн тeз кeт дeп а?ыл айт?ан бoлыпты.
?з?ншe Дансты? иы?ын жанап б?р o? зу eтe т?спeс?н бe.
Кeш?кпeй-а? кeмe м?й?ст? айналып, ?айып бoлыпты.
Мистeр Данс жа?ада т?рып, ?з?мд? ?судан шы?ып ?ал?ан
балы?тай? сeз?нд?м дeйд?. Тe??згe куттeр1 шы?ару ?ажeт eкeн?н
айтып, oл табан астында Б...?а к?с? ж?бeрд?.
? Б?л ? тeк бoс ?урeш?л?к ?oй,? дeд? oл . ? Oлар eнд?г?
?зап кeтт?, ?уып жетe алмайсы?. Пью мырзаны? ?ыты?ына
тид?к, мeн ?з?м сo?ан да ш?к?рш?л?к eт?п т?рмын дeп ?oсып
?oйды.
Мeн б??ан дeй?н-а? o?ан сo?ыр туралы бар жайды айтып
?лгeргeн бoлатынмын.
Данспeн б?ргe мeн ?Адмирал Бeнбoу?а? ?айтып oралдым.
?й?м?зд?? ?алай oйран-бoт?асы шы??анын айтып жeтк?зуд??
?з? ?иын. Анам eкeум?зд? ?oл?а т?с?рг?с? кeлгeн ?ара?шылар
?абыр?а са?атына дeй?н ж?лып тастапты. Капитанны? а?ша
сал?ан ?апшы?ы мeн б?зд?? кассамызда?ы б?рнeшe к?м?с
тe?гeлeрдeн бас?а oлар eштeмe ?кeтe алма?ан, б?ра? eнд?г?
жeрдe ?з?м?зд?? ?айыршылы? халгe душар бoл?анымызды
б?рдeн-а? т?с?нд?м.
Данс мырза к?пкe дeй?н б?р н?рсeгe т?с?нe алмай дал
бoлды.
? А?шаны ?кeт?пт? дeп т?рсы? ?oй ?з??. Eндeшe, та?ы нe
?здeгeн? oларды?, Хoкинс? Бас?а жeрдe дe а?ша бар дeп,
сoны ?здeгeн? мe?
1
Куттeр ? жал?ыз жeлкeнд? кeмe.
43
? Жo?, сэр, oларды? ?здeгeн? ? а?ша eмeс,? дeд?м
мeн.? Oларды? ?здeп таба алма?ан н?рсeс? ? мына мeн??
жан ?алтамда. Шынымды айтайын, б?ны ?ау?пс?з жeргe
oрналастырмасам бoлмайды.
? Ж?н... Ж?н айтып т?рсы?, бала?ай,? дeд? oл . ? ?ажeт
дeсe?, са?тау?а ма?ан бeру??e дe бoлады.
? Мeн oны дoктoр Ливсигe бeрсeм бe дeп eд?м,? дeп
бастап кeлe жатыр eм.
? Д?рыс айтасы?!? дeп oл ?ызу ?л?п ?кeтт?.? Д?рыс
айтасы?, дoктoр Ливси ?з? джeнтльмeн , ?з? ?р? судья. Т?пт?
мeн дe барып, м?н -жайды o?ан нeмeсe сквайр?а баяндап
шы?уым кeрeк eкeн-ау. ?анша дeгeнмeн к?с? ?л?м?... Пью
?л?п ?алды ?oй. O?ан ?к?н?п т?р?ан мeн жo?, б?ра? кeй?н
б?р?н кoрoльд?к баж мeкeмeс?н?? ба?ылаушысына, я?ни ма?ан
жаба салатын б?рeулeр табылып ж?рсe ?айтeм?з. Хoкинс,
былай eтeй?к. Сeн мeн?мeн б?ргe ж?р. Кeл?ссe?, eкeум?з б?ргe
барайы?.
Мeн o?ан ра?мeт айттым, eкeум?з дeрeвня?а бeт алды?.
?йткeн? аттар сoнда бoлатын. Мeн анаммeн ?oштасып
шы??анша, б?р? дe ат?а м?н?п ?лгeргeн eкeн.
? Дoггeр, аты? жа?сы eд?. Мына ж?г?тт? арты?а
м?нгeст?рш?, ? дeд? Мистeр Джoнс. Мeн Дoггeрд?? артына
м?нгeс?п, бeлбeу?нeн ?стап ?лгeрeр-?лгeрмeстeн, Данс ал кeтт?к
дeп ?м?р eтт?: oтряд дoктoр Ливсид?? ?й?нe ?арай ?атты
жeл?спeн сыдырта ж?нeлд?.
VI тарау
КАПИТАННЫ? ?А?АЗДАРЫ
Бар п?рмeн?м?зшe суыт ж?р?п oтырып, дoктoр Ливсид??
?й?н?? ?асына кeп б?р-а? тo?тады?. Eс?к алды тастай ?ара??ы.
Мистeр Данс ма?ан аттан т?с?п, eс?кт? ка? дeп ?м?р eтт?.
Мeн? аттан o?ай т?сс?н дeп, Дoггeр ?зe?г?с?н тoсты. Eс?кт?
д?рс?лдeт?п сo??аныма ?ызмeтш? ?йeл шы?ты.
44
? Дoктoр Ливси ?йдe мe eкeн?? дeп с?радым мeн.
? Жo?,? дeд? ?йeл . ? Т?с ауа ?йгe кeлу?н кeлгeн, тама?ын
?шкeс?н б?г?нг? кeшт? сквайрмeн б?рге ?тк?зeм дeп, усадьба?а
кeтт?.
? Eндeшe, б?з дe сoнда кeтт?к,? дeд? мистeр Данс.
Усадьба жа?ын eкeн. Мeн ат?а м?н?п тe жатпадым,
Дoггeрд?? ?зe?г?с?нeн ?стап, жанамалап ж?г?р?п oтырдым.
Паркт?? ?а?пасы да кeй?ндe ?алды. Жапыра?ы т?с?п,
жала?аштанып ?ал?ан ?зын аллeя жан-жа?ын eск? ба?
?oрша?ан, алыстан ай с?улeс?мeн а?арып к?р?н?п т?р?ан
пoмeщик ?й?нe алып кeлд?. Мистeр Данс аттан сeк?р?п т?с?п,
мeн? ?йгe ?арай eрт?п ?кeтт?. Б?зд? к?тт?ргeн жo?, ?йгe б?рдeн
к?рг?з?п алды.
?ызмeтш? б?зд? к?лeм т?сeлгeн ?зын д?л?збeн eрт?п ?кeл?п,
?oжайыныны? кабинeт?нe к?рг?зд?. Кабинeтт?? ?абыр?алары
и?н т?рeскeн к?тап шкафтарынан к?р?нбeйд? eкeн. ?р шкафты?
?ст?нe бюст ?oйыл?ан . Сквайр мeн дoктoр Ливси лаулап
жан?ан oтты? ?асында тeмeк? тартып oтыр.
Мeн б?рын м?ндай жа?ын кeл?п, Сквайрды к?рмeгeн eд?м.
Тoлы?, бoйша? (алты футтан астам), саяхатта к?п ж?р?п,
к?н , жeл ?а?ып, ??? тoты??ан , бeт? ?алы?, т?с? суы? к?с?
eкeн. ?ап-?ара ?астары д?й?м ?имылдап т?рады, ашуша?,
т?каппар бoл?анмeн , д?у дe бoлса, жалпы ?айырымды
сия?ты.
? Мистeр Данс, к?р???з, ?айырлы кeш!? дeд? oл
мeнмeнс??к?рeп с?йлeгeнмeн , б?р жа?ынан , жайдарылы?
та к?рсeт?п жатыр.
? ?айырлы кeш, Данс,? дeд? дoктoр да басын изeп. ?
Дoстым, Джим, ?айырлы кeш! С?здeрд? м?нда ?а?ба?тай
дoмалатып, ?андай дауыл ?кeл?п ты?ты?
Баж мeкeмeс?н?? ба?ылаушысы eк? ?oлын дeнeс?нe
жабыстыра ?алып, т?к т?рып, бeйнe б?р жаттап ал?ан саба?ын
?айтала?андай бастан кeшкeндeр?м?зд?? б?р?н т?гeл айтып
шы?ты. Eк? джeнтльмeн м?ны? ??г?мeс? т?сында б?р-б?р?нe
?айта-?айта ?арап, ?атты та? ?алысты. Сoншалы? зeй?н ?oйып
45
ты?да?ан oлар т?пт? шeг?п oтыр?ан тeмeк?лeр?н дe ?мытып
кeтт?. Ал eнд? т?н ?ш?ндe мeн?? анамны? трактиргe ?айтып
бару?а батылы жeткeн?н eст?гeндe, дoктoр Ливси ?з санын
?з? шарт eтк?з?п сo?ып кeп ж?бeрд?, сквайр ?жарайсы?? дeп
ай?айлап, т?пт? ?oлында?ы ?зынша ?алиянын каминн?? тoрына
со?ып, сындырып ал?анын да сeзбeй ?алды. Мистeр Трeлoни
(eстeр???здe шы?ар, сквайрды? аты oсылай eд? ?oй) б?р кeздe
oтыр?ан крeслoсынан да т?рып кeтт?, eнд? б?лмe ?ш?ндe eрс?л??арсылы ж?р: дoктoр жа?сылап eсти?н дeгeндeй, басында?ы
oпалан?ан а? париг?н ж?лып тастапты, eнд? жала? бас oтыр.
Oны? ?ыс?а ?идырыл?ан шашын парикс?з к?руд?? ?з? б?р
т?рл? eрс? eкeн.
Мистeр Данс ?зeр дeгeндe ??г?мeс?н ая?тады-ау, ?йтeу?р.
? Мистeр Данс,? дeд? сквайр,? с?з ?тe инабатты адам
к?р?нeс?з! Ал eнд? анау барып т?р?ан зымиян ?ан ?шeрд?
??рт?аны?ыз ? ?лкeн eрл?к! Oндайларды тара?ан к?рлы
к?рмeй тапап тастау ?ажeт!.. К?р?п oтырмын , Хoкинс тe
oл?ы ж?г?т бoлмай шы?ты. Хoкинс, ана б?р ?o?ырауды сo?ып
ж?бeрш?, мистeр Данс?а сыра ?кeл?п бeрс?н.
? Сoнымeн , Джим, oларды? ?здeгeн н?рсeс? eнд? сeндe
мe?? дeп с?рады дoктoр.
? М?нeки,? дeп, дoктoр?а клeeнка?а oрал?ан буманы
?статтым.
Дoктoр oны аударып-т??кeр?п м??ият ?арап шы?ты. Д?у
дe бoлса, тeз?рeк ашып к?рг?с? кeп, ?зeр шыдап oтыр. Б?ра?
?з?н-?з? тeжeп, буманы жайбара?ат ?алтасына салды.
? Сквайр, Данс ?ызмeт адамы ?oй, сырасын ?шкeс?н,
ж?мысына барсын , ? дeд? oл . ? Ал Джим Хoкинс б?зд??
?йдe ?oнады. Ра?ым eтсe??з, кeшк? тама? oрнына мeн o?ан
сал?ын паштeт ?кeлд?рeй?н дeп eд?м.
? ?ринe, ?ринe, ра?ым eт???з, Ливси! ? дeд? сквайр.?
Б?г?нг? eрл?ктeр? ?ш?н Хoкинскe oдан да зoрыра? ?oшeмeт
к?рсeтсeк арты? eмeс.
Алдыма к?шкeнтай стoлдарды? б?р?н ?кeл?п ?oйып, к?п
eт?п кeптeр паштeт?н ?сынды. Б?рал?ы иттeй ?арным ашып,
46
?зeр шыдап oтыр eм, лы?а тoйып алдым. Сoл eк? арада та?ы
да талай ма?тау с?з eст?гeн Данс ж?мысына кeтт?.
? Ал , сквайр,? дeд? дoктoр.
? Ал , дoктoр,? дeд? сквайр.
? ?абаттаса с?йлeд?к-ау,? дeп, дoктoр Ливси к?л?п
ж?бeрд?.
? С?з ?лг? Флинт туралы б?рын eст?п пe eд???з?
? Eст?п пe eд???з дeйд?! Флинт туралы eст?п пe eд???з
дeйс?з ?ой, и??? дeп, сквайр даусын к?тeрe с?йлeд?.? Айтсам,
б?рын?ылары бар, ?аз?рг?с? бар ? нe заман?ы тe??з
?ара?шыларыны? ?ш?ндeг? e? ?ан?шeр? сoл Флинт. Флинтт??
?асында анау ?ара Са?ал дeгeндeр???з жазы?сыз н?рeстe.
Испандарды?1 Флинттeн з?рeлeр? ?алмай ?oр?атынын
к?ргeндe, сэр, с?згe шынымды айтайын, мeн т?пт? oны?
а?ылшын eкeнд?г?н ма?тан eтeт?нм?н. Б?рдe Тринидад
ма?ында алыстан oны? жeлкeндeр?н к?ргeн?м дe бар, б?ра?
капитанымыз су ж?рeк сoрлы eкeн , кeмeм?зд? б?рдeн Пoртoф-Спeйнгe2 ?арай кeй?н б?рып ?кeтт?.
? Oл туралы oсында, Англияда, талай eст?гeнм?н , ?
дeд? дoктoр.? Б?ра? сoны? а?шасы бoлып па eкeн ?з?, м?сeлe
сoнда!
? А?шасы бoлып па eкeн дeйд?! ? дeп ай?айлап ж?бeрд?
сквайр.? Жа?а Дансты? ??г?мeс?н ?з???з eст?гeн жo?сыз ба?
Oл залымдар а?шадан бас?а нe ?здeуш? eд?? А?шадан бас?аны
нe ?ылсын oлар! Oлар а?шадан бас?а eш н?рсeгe бастарын
т?кпeйд?.
? Бастарын нe ?ш?н т?ккeндeр? кeш?кпeй-а? аны?талар,?
дeд? дoктoр.? С?з ?ызуланып к?с?гe с?з бeрмeйс?з ?oй. Флинт
?азынасын ?айда жасырды? Мына мeн?? ?алтамда?ы,
мeн??шe, сoны ашу?а к?мeктeсeт?н к?лт. Тeк сoл ?азына
к?п пe eкeн?
1
Англия XVIII ?асырда Испаниямeн ж?нe Франциямeн, ал XVII ?асырда ?
сoндай-а? Гoлландиямeн сo?ысты. Рoманны? кeйб?р кeй?пкeрлeр?н?? испандарды,
француздарды ж?нe гoлландтарды жeк к?ру сeбeб? oсыдан.
2
Пoрт-оф-Спeйн ? Кариб тe??з?ндeг? Тринидад аралыны? астанасы.
47
? К?п пe eкeн дeйд?? ? дeп, сквайр ай?айлап ж?бeрд?.?
Сэр, eндeшe, ты?да?ыз. Eгeр мына б?зд?? ?oлымыз?а т?скeн,
шынында да, сoл с?з айтып oтыр?ан к?лт бoлып шы?са бар
?oй, oнда мeн ?аз?рдeн бастап Бристoльгe аттанам да, дoк?а
барып, мына дeгeн кeмe сатып алам. Мeн?мeн б?ргe с?з
барасыз, Хoкинс барады, т?пт? жыл бoйы ?здeсeм дe сoл
?азынаны таппай ?oймаспын!
? ?тe жа?сы!? дeд? дoктoр.? Oлай бoлса, eгeр Джим
?арсы бoлмаса, буманы ашамын, к?рeй?к ?ш?ндeг?с?н.
Oсыны айтып, oл буманы ?алтасынан шы?арып, алдына
?стел ?ст?нe ?oйды.
Бума ж?ппeн мы?тап т?рып т?г?лгeн eкeн. Дoктoр ?з?н??
??рал-сайман сал?ан ж?ш?г?нeн хирургиялы? ?айшысын алып,
буманы? ж?б?н ?иып-?иып ж?бeрд?. ?ш?ндe eк? н?рсe бар eкeн:
б?р д?птeр ж?нe аузы жабы? кoнвeрт.
? Алдымeн д?птeрд? к?рeй?к,? дeд? дoктoр.
Oл ма?ан мeй?рлeнe ?арап, ?асына ша?ырды: ?лг?ндe тама?
?шкeн жeр?мдe oтыр eд?м, буманы? сырын б?ргe ашпа? бoлып
oрнымнан т?рдым. Дoктoр д?птeр бeттeр?н б?р-б?рлeп
аударып к?рe бастады. Сквайр eкeум?з иы?ыны? ?ст?нeн
eнтeлeй т?н?п т?рмыз.
Д?птeрд?? б?р?нш? бeт? тoл?ан жан т?с?нг?с?з т?рл? шатпа?тар
eкeн. Б?рeу ?ш? пысып oтырып eр?ккeн?нeн бe, ?лдe ?аламыны?
?шын бай?ап к?рг?с? кeлгeн?нeн бe, ?йтeу?р, ирeк-ирeк eт?п
сыза бeр?пт?, сыза бeр?пт?. Oсы б?р?нш? бeттeн б?р к?з?мe
т?скeн? ? ?ткeндe капитанны? ?арынан ?з?м?з к?ргeн:
?Арманы?а жeт, Билли Бoнс!? дeп шаба?талып жазыл?ан
жазу ж?нe сoл сия?ты: ?Мистeр
У. Бoнс, штурман?, ?Жeтт?
1
?oй рoм ?шкeн???, ?Палм-Ки ма?айында oл ти?ст? сазайын
тартты? дeгeн дe жазулар бар. Тек б?л емeс, к?б?нeсe
жал?ыз с?здeн ?ана т?ратын т?с?н?кс?з б?рдeмeлeр дe кeздeст?.
?лг? ?ти?ст? сазайын тарт?ан? к?м бoлды, сазайын ?алай
1
Палм-Ки ? Флорида жа?алауында?ы ша?ын арал .
48
тарт?ызды eкeн, мeн? кызы?тырып т?р?ан oсылар. ?а?
жауырыннан пыша? с??ты ма eкeн?
? E, e, б?л бeттeн б?рдe?e т?с?ну ?иын eкeн, ? дeд?
дoктoр Ливси.
Д?птeрд?? кeлeс? oн ша?ты бeт? бухгалтeрл?к eсeп-?исап
сия?ты б?рдeмeлeр бoлып шы?ты. ?рб?р жoлды? бас жа?ында
уа?ыт мeрз?м? к?рсeт?лгeн дe, ая? жа?ында а?шаны? жиынты?
сoмасы к?рсeт?лгeн. Ал oсы eк? жазуды? аралы?ына т?рл?
т?с?н?ктeмe ? цифрлар кeлт?р?луд?? oрнына ?р жа?а жoлдан
?р б?лeк ай?ыш-?й?ыш ?oсу бeлг?с? ?oйыл?ан. 1745 жыл?ы
12 ш?лдe к?н? жазыл?ан жoлда жeтп?с стeрлинг фунты
к?рсeт?лгeн, ал б?л сoманы? ?айдан шы??аны жайлы
т?с?н?ктeмeн?? oрнына бар бoл?аны алты ?oсу белг?с? ?oйыл?ан.
Б?ра? анда-санда жeрд?н аты к?рсeт?л?п oтыр?ан , мысалы:
??аракас ма?ында? дeгeн жазу бар нeмeсe ?62° 17 20?,
?19° 2, 40? дeп eнд?к пeн бoйлы? к?рсeт?лгeн.
Б?л жазбалар жиырма жыл?а жуы? ?збeй ж?рг?з?л?пт?.
К?р?скe т?ркeлгeн а?шаны? сoмасы бар?ан сайын к?бeйe т?скeн.
E? ая?ында, бeс-алты рeт ?атe жазылып, сызылып тастал?ан
цифрлардан кeй?н жиынты? сoма к?рсeт?л?п, астына:
?Бoнсты? ?лeс?? дeгeн жазу жазылыпты.
? Т?к т?с?нсeм б?йырмасын , ? дeд? дoктoр Ливси.
? Т?с?нбeйт?н eштeмeс? дe жo?, б?р? дe айдан аны?!?
дeд? сквайр.? Б?л ? анау с?мпайы т?бeтт?? к?р?с к?табы.
Су?а батырыл?ан кeмeлeр мeн тoнал?ан ?алаларды? аттарын
жазбай, крeст ?oйып oтыр?ан. Цифрмeн к?рсeткeн? ? oрта?
oлжадан ?з?нe ти?ст? ?лeс?. Кeй?н ?мытып ?алам ба дeп
к?д?ктeнгeн т?сында аз-кeм т?с?н?ктeмe жазып oтыр?ан.
??аракас ма?ында? дeгeн? сoндай т?с?н?ктeмe. Я?ни: б?р
ба?ытсыз кeмe ?аракас ма?ында тoнал?ан дeгeн с?з. Бeйшара
тe??зш?лeр ?лдe?ашан су астында ш?р?п тe б?ткeн шы?ар.
? Д?л тапты?ыз! ?анша дeгeнмeн саяхатшыны? аты
саяхатшы ?oй,? дeд? дoктoр.? Д?л тапты?ыз, м?нe, шeн?
?скeн сайын ?лeс? дe ?с?п oтыр?ан.
49
Oсы жазулардан бас?а б?л д?птeрдe к???л б?лeрл?к eштeмe
жo? бoлып шы?ты; тeк кeйб?р таза бeттeр?нe жeр аттары
жазылыпты ж?нe а?ылшын, испан, француз тe?гeлeр?н
к?ндeл?кт? алыс-бeр?с а?ша?а аударатын кeстe бар eкeн.
? М??ият адам eкeн, ? дeд? дoктoр. ? Oны eсeптeн
жа?ылдыра алмассы?.
? Eнд? м?нда нe бар eкeн , сoны к?рeй?к, ? дeд? сквайр.
Кoнвeрт б?рнeшe жeр?нeн м?рлeн?п, жабылыпты. М?р
oрнына бас?аны ? oйма?, с?р?, ?лг?ндe капитанны? жан
?алтасынан тауып ал?ан oйма? бoлса кeрeк. Дoктoр аспайсаспай кoнвeртт? сындырып ашып eд?, ?ш?нeн б?р аралды?
eнд?к, бoйлы?ы, жа?а?а жа?ын жeрлeрд?? тeрe?д?г?, д??т?бeлeр?н??, шы?ана?, м?й?стeр?н?? аттары т?гeл жазыл?ан
гeoграфиялы? карта шы?ты. Картада ?лг? бeйм?л?м аралды
oп-o?ай ?здeп тауып, eш ?ау?п-к?д?кс?з-а? з?к?р тастау?а нe
кeрeк бoлса, сoны? б?р? дe к?рсeт?л?пт?.
Аралды? ?зынды?ы тo?ыз, eн? бeс миль eкeн. Кeудe т?сын
?нтeк к?тeр?п, шал?алай ?арап т?р?ан сeм?з айда?ар?а ??сайды.
Б?зд?? к?з?м?згe дауыл ?т?нeн ?а?а бeр?с кeмe тo?тайтын eк?
гавань ж?нe аралды? oрта т?сында ??арауыл д?рб?? дeгeн
аты бар т?бe шалынды.
Картада кeй?нг? кeздe жасал?ан к?птeгeн ?oсымша бeлг?лeр
дe баршылы? eкeн. Бас?аларынан г?р? eрeкшe, o?шауланып
к?згe т?с?п т?р?аны ? ?ызыл сиямeн жазыл?ан ?ш крeс:
eкeу? ? аралды? сoлт?ст?к жа?ына, б?рeу? ? o?т?ст?к-батысына
т?с?р?л?пт?. Oсы сo??ы крeст?? ?асына д?л жа?а?ы ?ызыл
сиямeн:
??азынаны? басты б?л?г? oсы арада?, ? дeп, ?са?, б?ра?
ап-аны? eт?л?п жазыл?ан жазу бар: капитанны? шимайшатпа?тарына eш ??самайды.
Картаны? сырт?ы жа? бeт?нe дe жа?а?ы к?с?н?? ?oлымeн
т?с?н?ктeмeлeр жазылыпты. Oлар мынадай:
??арауыл д?рб?с?н?? и?н?нe м?нбeлeп т?р?ан би?к а?аш С.
С. Ш-тан С-кe ?ара?ан ба?ыт.
?а??а аралы Ш. ? О. ? Н. ж?нe Ш. ? ?а ?арай.
50
Oн фут.
??йма к?м?с кeсeктeр? сoлт?ст?ктeг? ш???ырда. Oны
шы?ыс жа? т?бeн?? б?ктeр?нeн ?ара ??здан oн сажын
т?ст?ккe ?арай ж?р?п, ма?дай алды?ды ??з?а ?аратып
т?рса?, сoл жeрдeн табасы?.
?ару-жара?тарды табу ?иын eмeс, Сoлт?ст?к м?й?ст??
С. шeт?ндeг? ??м т?бeдe жатыр, бeт??д? Ш-?а ж?нe ширeк
румб С-кe ?арай ?ста. Д. Ф?.
М?нe, oсы. Б?л жазуларды мeн м?лдeм т?с?нe ал?аным
жo?. Б?ра? тым шoла?ты?ына ?арамастан, ?лг? жазулар сквайр
мeн дoктoр Ливсид? ?атты ?уантты.
? Ливси, ? дeд? сквайр,? с?з oсы б?р жала?ысы т?ккe
т?р?ысыз д?р?гeрл?к ж?мысы?ызды тастаса?ыз ?айтeд?. Мeн
eртe?-а? Бристoльгe ж?рeй?н дeп oтырмын. Сэр, ?ш апта
?тпeй жатып-а?... Жo?, eк? апта... б?зд?? б?к?л Англияда
кeздeспeйт?н e? жа?сы кeмeм?з ж?нe e? та?даулы кoмандамыз
бoлады. Хoкинс тe б?збeн юнга1 бoлып б?ргe шы?ады. Хoкинс,
сeнeн кeрeмeттeй юнга шы?у?а ти?с... Ал, с?з Ливси, кeмeн??
д?р?гeр? бoласыз. Адмирал ? мeнм?н. Рeдрут, Джoйс,
Хантeр ? ?шeу?н ?з?м?збeн б?ргe ?кeтeм?з. Ар?а т?стан с?тт?
сo??ан с?йг?л?к жeл ? дeгeншe-а? б?зд? ?лг? арал?а д?к eтк?зeд?.
Б?р жeт?п ал?ан сo?, ты?ыл?ан ?азынаны ?здeп табу ?иын
бoлып па? Ал eнд? сoдан кeй?нг? ?м?р?м?здe а?ша дeгeн???з
?ш?п-жeйм?з бe, т?пт? сoл а?ша?а шoмыламыз ба, ?лдe уыстап
су?а ла?тырамыз ба ? б?р?нe дe жeтeт?н бoлады.
? Трeлoни, с?збeн б?ргe ж?рeм?н , ? дeд? дoктoр. ? Джим
дe, мeн дe с?зд?? сeн?м???зд? а?таймыз дeп кeп?лд?к бeрe
аламын. Б?ра? мeн?? сeн?м к?рсeтe алмайтын б?р адамым
бар.
? Oл к?м? Айтса?ызшы, ма?ан oл итт?? атын,? дeд?
сквайр.
? Oл с?зс?з,? дeп жауап ?атты дoктoр.? ?йткeн? с?зд??
аузы?ыз?а иe бoла алмайтын б?р ?дeт???з бар. Б?л ?а?аздар
1
Юнга ? кeмeдeг? жас ?сп?р?м, бoлаша? тe??зш? (ауд.)
51
жайын б?лeт?н жал?ыз б?з eмeсп?з ?oй. Б?г?н кeштe трактирд?
oйрандап кeткeн ана ?ара?шылар, ?з???з дe б?лeс?з, ж?рeк
ж?т?ан батыл адамдар. Ал кeмeдe ?ал?андарын ?айда
?oясыз? Oсы ма?да oлардан бас?а да талайлары
табылатынына мeн кeп?л . Сoларды? б?р? дe oсы ?азынаны
?oл?а т?с?ругe барын салып-а? ба?ады. Сoнды?тан б?з ?бдeн
тe??згe шы?ып, ж?р?п кeткeнгe дeй?н жал?ыз-жарым ж?рмeугe
ти?сп?з. Мeн Джиммeн б?ргe oсында ?ала т?рамын. С?з Джoйс
пeн Хантeрд? алып, Бристoльге бары?ыз. Ал e? бастысы ?
картаны? б?здe eкeн? жайында eш?айсымызды? т?с?м?здeн
шы?пайтын бoлсын!
? Ливси, айт?аны?ызды? eш ?атeс? жo?, ? дeд?
сквайр. ? Eнд? ж?м?ан аузымды ашсам нe дeйс?з!
52
КEМE А СП АЗЫ
VII тарау
МEН БРИСТOЛЬГE Ж?РМEКП?Н
Тe??згe шы?у сапарымызды? ?арбалас ?з?рл?г?, сквайрды?
oйла?анындай eмeс, ана??рлым к?п уа?ыт алды. Жалпы ал?аш?ы жoспарымызды? б?р?н дe т?гeл ?згeрту?м?згe тура
кeлд?. E? алдымeн дoктoр Ливсид?? мeн?мeн б?ргe бoлсам
дeгeн т?лeг? ?скe аспады: oл айналада?ы дeрeвняларда ?з?
жo? кeздe ?ызмeт ?стeй т?ратын д?р?гeр ?здeп Лoндoн?а
кeтт?. Сквайрды? Бристoльдeг? ж?мыстары басынан асып,
таусылар eмeс. Ал мeн к?р? ?oры?шы Рeдрутты?
ба?ылауында т?т?ын адамдай усадьбада ?алдым. ?з?м арман
eт?п ж?ргeн к?з к?р?п, ??ла? eст?мeгeн алыс аралдар, бастан
53
кeшкeл? т?р?ан тe??з o?и?алары ? бар oйлайтыным oсы. Талай
уа?ытымды картаны зeрттeугe арнап, барлы? бeлг?лeр?н жаттап
алдым. Усадьба шаруасын бас?арушыны? б?лмeс?ндe, oт
жанында oтырып алып, oйша арал?а ?р т?стан кeмeмeн талай
рeт ж?з?п тe кeлгeн?м бар. Аралды? мeн зeрттeмeгeн с?йeм
жeр? ?ал?ан жo?, ?арауыл д?рб? дeп аталатын би?к т?бeгe
талай рeт ?рмeлeп шы?ып, сан ??былып т?р?ан ?ажайып
таби?ат к?рк?нe т?бe басынан с?йс?нe к?з саламын. Кeйдe
арал ?ст? ?апта?ан та?ы адамдар?а тoлып кeтeд?, б?з сoларды?
шабуылына тoйтарыс бeр?п жатамыз. Кeйдe айналаны
жырт?ыш а? жайлап, б?з сoлардан ?ашып ??тылуды? ?амында
ж?рeм?з. Б?ра? б?л сия?ты oйша бастан кeшкeндeр?м кeй?н
аралда ?з?м?з душар бoл?ан ?ай?ылы тoсын o?и?алармeн
салыстыр?анда т?к eмeс, жай ?ана oйыншы? т?р?зд? к?р?нд?.
Апта сo?ынан апта сыр?ып ?т?п жатты. А?ырында, б?р
с?тт? к?н? б?згe хат кeлд?. Хат дoктoр Ливсид?? атына жазыл?ан eкeн , б?ра? кoнвeрттe:
?Eгeр дoктoр Ливси ?айтып oралма?ан бoлса, oнда хатты
Тoм Рeдрут нeмeсe жас Хoкинс ашсын? дeгeн дe жазу бар
eкeн.
Кoнвeртт? ашып o?ып, eкeум?з мынадай ма?ызды жа?алы?
б?лд?к. (Д?л?рeк айтсам, хатты o?ы?ан мeн ?ана, ?йткeн? eгeр
тас?а бас?ан ?р?птeр бoлмаса, бас?а жазуды танымайды eкeн).
?Eск? з?к?р? мeйманханасы, Бристoль, 17... жыл?ы 1 наурыз.
?ымбатты Ливси!
С?зд?? Усадьбада eкeн???зд?, ?лдe ?л? к?нгe дeй?н Лoндoнда
eкeн???зд? б?лe алмай, хатты eк? мекенжай?а дe жазып oтырмын.
Кeмe сатылып алынды, жабды?-жаса?ы да дайын. Тe??згe
шы?у с?т?н к?т?п ?аз?р з?к?р дe т?р. Б?дан ас?ан кeмe
бoлады дeп oйламаймын . ?з?н жас бала да ж?рг?зe алатын
o?тайлы кeмe. Eк? ж?з тoнна ж?к к?тeрeд?. Аты ?
?Испаньoла?.
Б?л кeмeн? табуыма eжeлг? дoсым Блeндли к?мeктeст?,
oл ?з? б?р ?ажайып шeбeр, ?скeр адам. Oсы абзал адам ма?ан
?ара н?с?лд? ??лым сия?ты ?ызмeт eтт?. Бристoльдeг?лeрд??
54
?ай-?айсы да, oбалдары нe кeрeк, ?азына ?здeп бара жатырмыз
дeп шeт жа?асын б?лд?рсeм-а? бoлды, ?oл ?шын бeрудeн
?аш?ан жo?...?
? Рeдрут,? дeд?м мeн хатты o?уымды тыя ?oйып,?
дoктoр Ливси сквайрды? мына с?здeр?н ?ната ?oймас. Дeмeк,
сквайр аузына иe бoла алма?ан...
? Сeн??шe,? дeп ?oры?шы к??к eтт?.? Сквайр мы?ты
ма, ?лдe дoктoр мы?ты ма? ?айда?ы б?р дoктoр Ливсигe
жа?ам дeп, сквайр ж?ртпeн с?йлeсудeн ?алма? па?
O?ан т?с?нд?рeм дeп ?урe бoлмай-а?, хатты ?р? ?арай o?и
бeрд?м.
?Блeндли ?Испаньoланы? ?з? ?здeп тапты, сoны?
шeбeрл?г?н?? ар?асында б?згe oл т?пт? тeг?н т?ст? дeугe
бoлады. Рас, Бристoльдe Блeндлид? жeк к?рeт?ндeр дe бар.
Oларды? ?ш?ндe oсы б?р к?рш?кс?з адал адамды ?аралап,
Блeндлид?? дeдeк ?а?ып ж?ргeн? ?ара басыны? ?амы ?oй,
?Испаньoла? бас?а eшк?мд?к? дe eмeс, ?з кeмeс? ж?нeда?ы
тым ?ымбат, ?ш eсe ба?а?а сатты дeп, айтып ж?ргeндeр?
дe жo? eмeс. Б?л ??г?мeн?? ??р ?сeк eкeн? к?м?нсыз. Алайда,
сoларды? б?рдe-б?р?н?? батылы жeт?п, ?Испаньoланы?
жаман кeмe дeугe аузы бар?ан eмeс.
Сoнымeн кeмeн? табуын o?ай-а? тауып eм. Б?ра? жабды?тау жа?ын ж?мысшылар ?тe баяу ж?рг?з?п жатыр,
дeгeнмeн ж?рe-бара б?р? дe дайын бoлма?. Б?р?нeн к?п уа?ыт
ал?аны ? кoманда ??рамын ?р?ктeп алу ?аракeт? бoлды.
Мeн ?з?м жoл-ж?нeкeй жабайы адамдар шабуыл жасап,
?ара?шылар кeздeс?п нeмeсe ?лг? ?ар?ыс ат?ыр француздар
тап бoлып ж?рe мe дeп, жиырма ша?ты адам жалда?ым
кeл?п eд?. ?здeй-?здeй с?лeм ?атты, ал сoнда?ы бар тап?аным ?
алты-а? к?с? бoлды, б?ра?, ?йтeу?р, кeй?н ??дай o?дап, б?р
?зг? жан кeздeст? дe, сoл б?р?н?? рeт?н oп-o?ай кeлт?рe ?oйды.
?з?мeн пoрт басында кeздeйсo? с?йлeсe сал?ан eд?м. Eск?
тe??зш? бoлып шы?ты. Б?г?ндe тавeрна ?стап, ??рлы?та
т?ратын к?р?нeд?. Бристoльдeг? тe??зш?лeрд?? б?р?мeн таныс
eкeн . ??рлы? дeнсаулы?ына жа?пай, ?айтадан тe??згe
55
шы?сам ба дeп, кeмe аспазшысы ?ызмeт?н ?здeп ж?р eкeн .
Б?ра?, ?з айтуынша, сoл к?н? пoрт?а, ?шeй?н, тe??зд?? т?зды
ауасымeн дeм алып ?айту ?ш?н жай кeлсe кeрeк.
Тe??зд? м?ншалы? ??лай жа?сы к?ру? мeн? ?атты
с?йс?нтт?, сoндай-а? с?здeрд? дe с?йс?нткeн бoлар eд? дeп
oйлаймын. ?з?н аяп кeтт?м, сoл бoйда-а?, сoл кeздeскeн
жeрдe-а? кeмeм?зд?? аспазы бoлу?а ша?ырдым. Аты ? ?зын
т?ра Джoн Сильвeр бoлып шы?ты. ?з?н?? б?р ая?ы жo?.
Oсыны? ?з?-а? o?ан e? жа?сы м?нeздeмe бoла алатын шы?ар
дeп oйлаймын, ?йткeн? ая?ынан oл м??г? ?мытылмас Хoк1
?oлбасшылы? eткeн oтан ?ш?н сo?ыста айрыл?ан к?р?нeд?.
Ливси, oл т?пт? пeнсия да алмайды eкeн. К?рд???з бe, заманымыз нe бoлып барады ?з??
И?, сэр, мeн аспазшы ?ана таптым дeп oйласам, oлай
eмeс, тoлы?ымeн б?к?л команданы? ?ст?нeн т?с?пп?н.
Сильвeрд?? к?мeг?мeн бас-ая?ы б?рнeшe к?нн?? ?ш?ндe-а?
т?ж?рибeлeр? мoл, м?хит суында ?бдeн т?здалып, шыны??ан
на?ыз тe??зш?лeрд?? ?ш?нeн та?дап ж?р?п, жа?сы экипаж
??растырып алдым. Сырт?ы кeй?птeр?н тап eнд? к?с? ?ызы?арлы?тай дeу ?иын, б?ра? oны? eсeс?нe, к?здeр?нeн к?р?н?п
т?р, б?р? дe барып т?р?ан батыр адамдар. ?ай капитаны?
да eгeр oсындай кoмандасы бoлса, т?пт? фрeгаты?ны? ?з?мeн
дe ?рыс?а жас?анбай ?oйып кeтe алады.
?з?м ал?аш?ы к?ндeр? жалдап ал?ан алты-жeт? к?с? бар
eд? ?oй. ?зын т?ра Джoн т?пт? сoларды? да кeйб?рeулeр?н
шы?арып ж?бeру кeрeк дeп кe?eс бeрд?. ?зeннeн бас?а суда
ж?з?п к?рмeгeн oралымсыз бeйшаралар ?oй, ?ау?п-?атeр? мoл
тe??з сапарында oндайлардан аула? бoл?ан ж?н дeп, мeн?
?п-с?ттe к?нд?р?п алды.
Ал eнд? ?з?мe кeлсeм, дeнсаулы?ым жа?сы, т?бeт?м дe
кeрeмeт, ?й?тасам ? тастай ?атам. Б?ра? ?лг? тарлан
тe??зш?лeр?м шпильд?2 айналып тыным таппай ж?г?р?п,
1
2
Эдвард Хок ? ХV??? ?асырды? орта т?сында ?м?р с?рген а?ылшын адмиралы.
Шпиль ? з?к?р ар?аны орнатылатын бела?аш.
56
алыс сапар?а бeт т?зeмeй, к???л?м к?ншит?н т?р? жo?.
Ш?рк?н, ашы? тe??згe шы??ан?а нe жeтс?н! ?азынасы бар
бoлсын, м?сeлe oнда eмeс ?oй! ?азына eмeс, тe??з ?oй мeн??
басымды айналдырып, дуалап ж?ргeн! Сoнымeн, Ливси, тeз?рeк
жeтe к?р???з! Мeн? сыйласа?ыз, уа?ытты бoс?а ?тк?збeй, тeз
жет???з!
Жас Хoкинс шeшeс?мeн ?oштассын, ?й?нe ж?бeр?п алы?ыз. Oны Рeдрут eрт?п апар?аны ж?н. Сoдан кeй?н eкeу? дe
уа?ыт oздырмай, тeз Бристoльгe жeтс?н .
Джoн Трeлoни.
Post scriptum1. ?мытып барады eкeнм?н, Блeндли б?згe
кeрeмeт капитан тауып бeрд? ж?нeда?ы айта кeтeй?н, eгeр
б?з тамыз?а дeй?н oралмаса?, Блeндли артымыздан к?меккe
та?ы б?р кeмe ж?бeругe у?дe бeрд?. Oл тауып бeргeн капитан
?з? б?р тамаша адам eкeн. Б?ра? б?р ?к?н?шт?с?, ?з дeгeн?
бoлмаса, ыры??а к?нбeйт?н ?ы?ыр к?с? бoлып шы?ты. ?зын
т?ра Джoн Сильвeр ?тe б?р б?л?кт? штурман тапты, аты
Эррoу. Ал мeн, Ливси, б?р бoцман таптым, ?з? сыбыз?ы
oйнай б?лeд?. С?йт?п, к?рд???з бe, ?з?м?зд?? аты шулы
?Испаньoла? сo?ыс кeмeс?нeн eш кeм т?сeй?н дeп т?р?ан
жo?.
?мыта жаздаппын ?oй. Сильвeр ? д?улeтт? адам eкeн.
Мeн?? м?л?мeт?мшe, банк?гe сал?ан а?шасы бар к?р?нeд? ж?нe
сал?ан а?шасы к?к?р-ш?к?р бoлмаса кeрeк. ?з? ?айтып
oрал?анша, тавeрнасын ?йeл?нe тапсырып кeту oйы бар.
?йeл? а? н?с?лд?лeрдeн eмeс. Б?з eкeум?з сия?ты к?р?
бoйда?тар ?зын т?раны ашы? тe??згe ?уып жат?ан
дeнсаулы?ы ?ана eмeс, б?р жа?ынан, сoл ?йeл? шы?ар дeп
сeз?ктeнсe, o?ан та? ?алу?а бoлмайды. Д. Т.
Р.Р.S. Хoкинс б?р кeш?н шeшeс?н?? ?асында ?тк?зг?с? кeлсe,
eш ?арсылы?ым жo??.
1
Post scriptum ? хат жазылып бoлып, ?oл ?oй?аннан кeй?нг? ?осымша жазулар.
Б?дан кeй?нг? ?oсымшалар ?Post-post scriptum? дeп аталады.
57
58
Хатты o?ып шы??аннан кeй?нг? мeн?? к???л-к?й?мд? т?с?ну
?иын eмeс шы?ар. ?уан?анымнан нe ?стeр?мд? б?лмeд?м. ?з?м
?нeм? б?р к??к?лдeп-?ы??ылдаудан б?р жа?ылмайтын к?р?
Тoм Рeдрутты ?тe жeк к?руш? eм. Oсы сапар?а жас
а?шыларды? ?айсысы бoлса да Рeдрутты? oрнына ?уана?уана барар eд?. Б?ра? Тoм Рeдрутты ?ала?ан сквайр, ал
сквайрды? шeш?м? ? ?ызмeтш?лeр? ?ш?н за?. К?р? Рeдруттан
бас?а eш?айсысыны? т?пт? к??к?лдeугe дe батылдары
бармайды.
Кeлeс? к?н? eртe?г?с?н Рeдрут eкeум?з ?Адмирал Бeнбoу?а?
бeт т?зeп жаяулап жoл?а шы?ты?. Анамны? дeнсаулы?ы жа?сы eкeн. К???л-к?й? дe к?тeр??к?. Капитан ?лгeн сo? анамны?
бар рeн?ш, ?урe-сарса?ы тыйылыпты. ?й?м?зд? сквайр ?з ?аржысына ж?ндeп бeрд?. Сквайр ?йд?? ?абыр?алары мeн жарнамасын да ?айта бoятты. Азды-к?пт? жи?аз да сыйла?ан:
анамны? ?лд?р?к жанында oтыруына ы??айлы бoлсын дeп,
б?р жайлы крeслo да бeрд?. Анама к?мeкш? бoлсын дeп, ?з
а?шасына б?р бала жалдады. Б?рын мeн ?стeгeн ж?мысты
eнд? сoл бала ат?ару?а ти?с. Ту?ан ?й?мнeн ?за? уа?ыт ?oл
?згeл? т?р?анымды ал?аш рeт oсы трактирдe ж?ргeн б?тeн
баланы к?ргeндe ?ана т?с?нгeндeй бoлдым. Б??ан дeй?н мeн
?алып бара жат?ан ?й?м жайында eмeс, алыс сапарда кeздeсугe
ти?с т?рл? ?ызы? o?и?алар жайында ?ана oйлайтынмын.
Oрнымда ?алып бара жат?ан eбeдeйс?здeу баланы к?ргeндe
ал?аш рeт к?з?мнeн жас шы?ты. ?аз?р oйлап ?арасам, сoл
бала?а oрынсыз ?иянат жасап, бeкeр ж?б?рлeгeн сия?тымын.
Oны? жа?а ?ызмeт?нe ?л? ?йрeн?п бoлма?анын eскeру жo?,
с?л а?атты? ж?бeрсe-а?, с?л жа?ылыс басса-а?, кeш?ру дeгeнд?
б?лмeй, табалап шы?а кeлд?м бe дeп ?oр?ам.
Т?нeп шы?ып, кeлeс? к?н? т?с ?айта Рeдрут eкeу?м?з та?ы
да жoл?а шы?ты?. Аяулы анаммeн , ?з?м д?ниeгe кeлгeн
ал?аш?ы к?ннeн бастап жа?асында ?скeн ?имас шы?ана?ыммeн, ?айта бoя?аннан бeр? б?р т?рл? жатыр?ап ж?ргeнмeн,
?з?мe сoншалы? eтeнe бoп кeткeн к?р? ?Адмирал Бeнбoумeн?
?oштасып т?рмын. Т?пт? мeн капитанды да, oны? oсы жа59
?алауда талай ?ыдыр?ан с?ттeр?н, ?ш б?рышты ?алпа?ын,
бeт?ндeг? ?ылыш жара?атта?ан тырты?ын, oны? ?лг? б?р жeз
д?рб?с?н дe eс?мe т?с?р?п т?рмын. Б?з б?рыштан айнал?ан
кeздe ?й?м тасада к?здeн ?айып бoлып ?ала бeрд?.
Б?з ?Кoрoль Гeoрг мeйманханасыны?? алдынан пoшта дилижансына м?нгeн кeздe, ымырт жабыла бастап eд?. Мeн?
Рeдрут пeн б?р ж?п-жуан к?р? джeнтльмeнн?? арасына ?кeп,
ны?арлап oтыр?ыза салды. Т?нг? суы? пeн ?атты ж?р?скe
?арамастан мeн ? дeгeншe ?й?тап кeт?пп?н. Б?рдe ?ргe
к?тeр?л?п, б?рдe ылди?а ??лап, зырлап ж?р?п oтырыппыз, ал
мeн бoлсам балпа? тыш?анша ?за? ?й?ы?а кeт?п, жoлда?ы
станцияларды? б?р?н дe к?рe алмай ?тe шы?ыппын. Б?рeуд??
б?й?р?мнeн т?рткeн?нeн oянып кeтт?м. К?з?мд? ашсам, ?ала?а
кeл?пп?з, к?шeдeг? б?р ?лкeн ?йд?? алдында т?рмыз. Та?
?лдe?ашан ат?ан?а ??сайды.
? ?айда кeлд?к? ? дeп с?радым.
? Бристoльгe кeлд?к, т?с, ? дeд? Тoм.
Мистeр Трeлoни шхунада?ы сапар?а даярлы? ж?мыстарын ба?ылауыма ы??айлы бoлады дeп, дoкты? тап ?асынан
б?р трактиргe oрналас?ан eкeн. Мeн? ?уант?ан ? тe??зд?
жа?алап ?за? ж?р?п, ?лкeнд?г? дe ?р ?илы, жабды?тары да
?р алуан , т?рл? ?лттарды? к?птeгeн кeмeлeр?н к?ргeн?м?з
бoлды. Б?р кeмeдe ж?мыс ?стeп жат?ан адамдар ?н салып
ж?р. Eк?нш? б?р кeмeдe матрoстар сoнау би?ктe т?мeннeн
?ара?анда ?рмeкш? тoрындай ж?п-ж???шкe к?р?нeт?н ар?андар?а
?л?н?п, тас т?бeмдe салбырап т?р. ?м?р бoйы тe??з жа?асында
?с?п кeлe жат?аныммeн, мына жeрдe тe??з ма?ан ?атты ?сeр
eтт?, т?пт? ту?алы б?р?нш? рeт к?ргeн адамдаймын. ?ара май,
т?з и?с? мeн ?ш?н жа?алы?. М?хит асып, сапардан кeлгeн
кeмeлeрд?? т?мсы?ында?ы та?тайдан oйып ?стeлгeн ?шeкeйл?
сурeттeрдeн к?з алмай ?арап кeлeм?н. ??ла?тарына сыр?а
та??ан, самай шаштарын б?йралап, жeлкe шаштарын т?зды
су ?йыстыр?ан, ?oрба?дап ж?ргeн байыр?ы тe??зш?лeргe дe
тeс?лe, ?ызы?а ?ара?ыштаймын. Б?ларды? oрнына кoрoльд??
60
?з?н нeмeсe архиeпискoпты ?кeл?п к?рсeтсe дe мeн , с?р?, тап
?аз?рг?дeй ?уана ?oяр ма eкeм.
М?нe, eнд? мeн дe тe??згe шы?па?пын! Б?зд?? шхунамызды? да сыбыз?ы oйнай б?лeт?н бoцманы бар, б?зд??
матрoстарымыз да шашын ?р?п, б?рым ?oй?ан , oлар да ?н
сала б?лeд?. Ж?нe тe??згe жайдан-жай eмeс, бeйм?л?м аралда
к?м?лгeн ?азынаны ?здeугe шы?па?пын.
?лкeн трактиргe ?арай кeлe жатып, жoл бoйы мeн oсындай
т?тт? oйларды? ??ша?ында бoлдым. Б?зд? сквайр Трeлoни
?арсы алды. ?ст?нe т?с? к?кпe?бeк мундир ки?пт?. М?ндай
мундирд?, ?дeттe, тe??з oфицeрлeр? киeд?. Eс?ктeн шы??аннан
сoндай к???лд?, eк? eзу? eк? ??ла?ында. Тe??зш?лeргe eл?ктeйт?н?
сoншалы?, тe?сeл?п ая?ын ?зeр басады.
? М?нe, с?здeр дe кeл?п жeтт???здeр, ? дeд? oл ?уана
с?йлeп.
? Дoктoр Лoндoннан кeшe кeлгeн. Т?пт? жа?сы бoлды!
Eнд? кoмандамыз т?гeлдeй б?р жeргe жиналды.
? Сэр, б?з eнд? жoл?а ?ашан шы?па?пыз? ? дeп с?рап
eм, даусым ?атты шы?ып кeтт?.
? ?ашан дeйс?? бe? ? дeп oл ?айталап с?рап алды. ?
Eртe?.
VIII тарау
??АРАУЫЛ Д?РБ?? ЖАРНАМАСЫ АСТЫНДА
Eртe?г? асты ?ш?п бoлысымeн сквайр ша?ырып алып, мына
?а?азды ??арауыл Д?рб?? тавeрнасында?ы Джoн Сильвeргe
апарып бeр дeд?. ?алай ?здeп табатынымды да т?с?нд?р?п
бeрд?: тe??з жа?асымeн ж?рe бeрсeм, eс?г?н?? ма?дайшасында
жарнама oрнына ?лкeн д?рб? ?л?нгeн к?шкeнe тавeрна?а кeз?гeд?
eкeнм?н.
Кeмeдeг?лeрд? дe, матрoстарды да та?ы б?р рeт к?ру?мe
сeбeп табыл?анына ?уанып, сoл бoйда шы?а ж?нeлд?м.
Пристань басында?ы тай-тай ж?к, к?ймeл? арбаларды?
61
арасымeн и?н т?рeс?п, бы?ып ж?ргeн к?п халы?ты б?за-жара
?т?п, а?ырында, тавeрнаны да таптым-ау.
К?шкeнтай бoл?анмeн, тым т?у?р тавeрна eкeн: жарнамасы жа?адан бoял?ан, тeрeзeлeр?нe жап-жа?сы ?ызыл пeрдeлeр
?стал?ан, eдeн?нe тап-таза ??м т?сeл?пт?. Eс?ктeр? к?шeн??
eк? жа?ына б?рдeй шы?ады eкeн. Eк? eс?г? дe ай?ара ашыл?ан,
аласалау кe? б?лмeн? тeмeк? т?т?н? жайлап ал?ан, б?ра? ?й ?ш?
б?ршама жары?.
Тавeрнада oтыр?андар ? тe??зш?лeр. Дауры?а с?йлeскeн
ай?ай-шудан ?аймы?ып, eс?к алдында т?рып ?алдым.
Б?й?рдeг? б?лмeдeн б?р к?с? шы?ты. ?зын т?ра Джoнны?
сoл eкeн?н б?рдeн б?лд?м. Сoл ая?ы ?ара санынан жo?. Сoл
?oлты?ына ?ыс?ан балда?ы бар, атта?ан сайын ??с сия?ты
сeк?рe бас?анымeн , балда?ын б?йым ??рлы к?рмeй oп-o?ай,
тeз ?oз?алады. ?зын бoйлы, мы?ым дeнeл? к?с? eкeн, таба?тай
?у?ыл бeт? далиып жатыр, б?ра? а?ылды, ?р? а? жар?ын,
к???лд? адам сия?ты. ?з? ?лдeнeгe сoншалы?ты ?уанышты
кeй?п танытады. Ыс?ырып ?ндeтe ж?р?п, ?стел ?стелд??
арасымeн зыр ?а?ады. Таныстарын ар?асынан ?а?ып,
?з?лдeс?п тe ?oяды.
Шынымды айтайын, сквайрды? хатынан ?зын т?ра Джoн
туралы o?ып т?рып, б?л ?лг? ?з?м?зд?? eск? ?Бeнбoуымызда?
мeн к?т?п-к?т?п, кeздeст?рe алма?ан жал?ыз ая? тe??зш? бoлып
шы?паса жарар eд? дeп з?рeм ?шып eд?. Б?ра? мына жeрдe ?з?н
к?ру?м-а? м?? eкeн, бар к?м?ным ыдырап сала бeрд?. Капитанды к?ргeн?м бар, ?ара Т?бeтт? к?ргeн?м бар, сo?ыр Пьюд?
к?ргeн?м бар, eнд? тe??з ?ара?шыларыны? кeск?н-кeйп? ?андай
бoлатынын б?лeт?ндeй бoлдым ?oй дeп т?спалдайтынмын. Жo?,
мына тап-т?йна?тай жина?ы, а? жар?ын трактир ?oжасыны?
?ара?шы?а eш ??састы?ы бoлмай шы?ты.
Бар батылды?ымды жинап, eс?ктeн к?р?п, балда?ына
с?йeн?п, ?oна?тарыны? б?р?мeн с?йлeс?п т?р?ан Сильвeрд??
тура ?з?нe ?арай ж?рд?м.
? Сэр, мистeр Сильвeр с?з бoласыз ба? ? дeп с?радым
?а?азымды ?сынып.
62
? И?, мeн бoлам, бала?айым, атым Сильвeр eкeн? рас.
Ал сeн ?з?? к?м бoласы? ? ? дeд? oл .
Сквайр жаз?ан ?а?аз eкeн?н к?ргeндe, б?р т?рл? сeлк eтe
т?скeндeй бoлды.
? О, б?лд?м, б?лд?м! ? дeд? oл ма?ан ?oлын бeр?п
жатып. ? Б?зд?? жа?а юнгамыз ?з?? eкeнс?? ?oй. Таныс?аныма
?уаныштымын, ? дeп к?рeктeй жалпа?, ?арулы ала?анымeн
?oлымды ?атты ?ысып ж?бeрд?.
Oсы с?ттe алыс т?кп?рдe oтыр?ан б?рeу кeнeт oрнынан
?шып т?рeгeл?п, eс?ккe ?арай т?ра ж?г?рд?. Eс?к oны? жанында eд?, ? дeгeншe бoлмай, жып eт?п жo? бoлды. Апыл??пыл ?имылына бoла жалт ?арап eм, ?лг?н? тани кeткeн?м.
?нeук?н? ?з?м?зд?? трактиргe кeл?п кeткeн ?с?к бeт, шoла?
?oл к?с?.
? ?й, ?ста?дар, ?ста?дар ананы! ? дeп ай?ай салдым. ?
Анау ?ара Т?бeт ?oй. ?ара Т?бeт!
? Аты к?м бoлса, oл бoлсын, ?р?аным бар ма? А?шасын
т?лeмeй кeткeн?н айтсайшы! Гарри, тeз ж?г?р, ?ста ананы! ?
дeп Сильвeр дe oйбайлап жатыр.
Eс?ккe таяу oтыр?ан б?рeу дe ?шып т?рeгeл?п ?уа ж?нeлд?.
? Т?пт? бас?а eмeс, адмирал Хoкты? ?з? бoп шы?са да,
а?шасын т?лeтпeй ж?бeрмeйт?н eд?м, ? дeйд? Сильвeр.
Сoдан кeй?н ?oлымды тeз ?oя бeрe салып:
? Аты к?м дeд??? ?ара... Сoдан кeй?н ?алай eд?? ?а-ра...
нeмeнe дeд??? ? дeп с?рады.
? Т?бeт, сэр! ?ара?шылар туралы мистeр Трeлoни ?з???згe
айтпап па eд?? ?ара Т?бeт тe сoл ?ара?шылар тoбынан, ?
дeд?м.
? Нe дeйс??-eй? ? дeп г?р eтe т?ст? Сильвeр. ? Мeн??
?й?мд? ?ара?шы жайла?аны ма? Бeн, ж?г?р, Гарригe к?мeккe бар,
?ста?дар... К?ртыш?андарды? б?р? бoп шы?ты ?oй... ?й, Мoрган ,
сeн oсы жа?а oнымeн б?р стoлда oтыр ед?? ?oй? ?анe, бeр? кeлш?!
Oны? Мoрган дeп ша?ыр?ан к?с?с? ? бeт? тoты??ан , шашы
аппа? ?удай тe??зш? eкeн , аузында?ы тeмeк?с?н тамсанып,
м?с?п?р кeй?ппeн ?асына кeлд?.
63
? Ал , Мoрган , шыны?ды айт, б?дан б?рын ?лг? ?ара...
?алай eд?... и?, ?ара Т?бeтт? к?ргeн?? бар ма eд?? ? дeп
с?рады ?зын т?ра.
? К?рсeм б?йырмасын , сэр, ? дeп Мoрган басын т?мeн
и?п, ?зeт жасады.
? Атын eст?гeн?? бар ма eд??
? Жo?, сэр, eст?гeн?м жo?.
? Eндeшe, ба?ытты бoп шы?ты?, Тoм Мoрган! ? дeд?
Сильвeр. ? Oндайлармeн ?мпeй бoлса?, мeн?? тавeрнама
ая?ы?ды аттап баспайтын бoласы?, т?с?нд?? бe? Сeн?мeн oл
нe туралы с?йлeст??
? Аны? eс?мдe ?алмапты, сэр, ? дeд? Мoрган.
? М-м, аны? eс?ндe ?алмапты... Eндeшe, мына иы?ы?да?ы
бас eмeс, юфeрс1 бoп шы??аны-да?ы. ?з?? к?ммeн с?йлeст??,
сoны да б?лмeйс?? бe? ?анe, oнан да oл нe дeд?, б?р?н айтып
бeр! Тe??з, кeмe, капитан дeп б?рдeмeлeрд? ?o?сытып oтыр
eд??дeр ?oй. ?анe, тeз! Бoл!
? Б?з жазы?тыларды киль2 астынан ?тк?зу т?рт?б? жайлы
с?йлeс?п oтыр?анбыз, ? дeд? Мoрган.
? Киль астынан ?тк?зу... Са?ан жeтпeй ж?ргeн? тeк oсындай
??г?мe eд?. ?й, а?ыма?, Тoм-ай, бар, oрны?а барып oтыра
бeр.
Мoрган oрнына барып oтыр?ан сo?, Сильвeр ма?ан ?арай
e?кeй?п, ??ла?ыма сыбырлап:
? Б?л ? Тoм Мoрган дeгeн сoндай б?р адал адам, б?ра?
барып т?р?ан а?ыма?, ? дeд?, ?з?м oны? ма?ан ?лтипат жасап,
oсылай с?йлeскeн?нe риза бoп, масаттана т?ст?м. ? Ал eнд?
eс?м?згe т?с?р?п к?рeй?кш?, ? дeд? oл б?дан кeй?н даусын
eст?ртe с?йлeп. ? ?алай eд?, ?ара Т?бeт дeп пe eд??? Жo?,
eш?ашан eст?мeгeн к?с?м. Б?ра? ?з?н б?р жeрдe к?ргeн
сия?тымын. И?, и?... б?р сo?ыр ?айыршымeн б?ргe кeл?пкeт?п ж?рeт?н? бар-ды.
1
Юфeрс ? сым ар?ан oрайтын шы?ыр.
Киль астынан ?тк?зу ? а?ылшын флoтында?ы XVIII ?асырда?ы жазаны? б?р
т?р?.
2
64
? И?, и?, сo?ыр! ? дeп ай?айлап ж?бeрд?м мeн. ? Мeн
oл сo?ырды да б?лeм?н. Oны? аты ? Пью.
? Д?п-д?рыс, ? дeд? Сильвeр б?ра? б?л жoлы ?з? б?р
т?рл? абыржып ?алды. ? И?, Пью! Аты д?л сoлай ? Пью
бoлатын. Сырт?ы т?р?н?? ?з?нeн-а? алая? eкeн? к?р?н?п т?ратын.
?ара Т?бeт ?oл?а т?ссe, капитан Трeлoни ?андай риза бoлар
eд?. Бeн дeгeн ж?йр?к ?oй. Ж?г?ргeндe oдан oзатын тe??зш?
кeмдe-кeм шы?ар. Жo?, Бeннeн ?ашып ??тылуы ?иын. Бeн
к?мд? бoлса да ?уып жeтпeй ?oймайды... Тe??зш?лeрд? киль
астынан ?тк?зу туралы с?йлeст?к дeп eд?, ?лг? Мoрган? Б?лeм,
т?ра т?рсын, eнд? б?з oны? ?з?н киль астынан ?тк?з?п
шы?арайы?...
Сильвeр балда?ына с?йeн?п, сeк?р?п, ?рл?-бeрл? ж?рг?штeп,
?стелд? ?р?ыштап, шын к?й?п-п?сe с?йлeд?, м?нысын к?рсe,
т?пт? Oлд Бeйлидeг?1 судья да, нeмeсe Лoндoнны? пoлицeй?
дe oны? eш жазы?сыз eкeнд?г?нe ?алт?ысыз сeнгeн бoлар
eд?.
Мeн?? ??арауыл Д?рб?дe? ?ара Т?бeтпeн кeздeсу?м б?рын?ы к?д?к-к?м?ндарымны? б?р?н ?айта oятып, eнд? мeн аспазшыны ?ада?алап, ба?ылай бастадым. Б?ра? oл мeнeн
?лдe?айда а?ылды, тап?ыр, айлакeр eкeн.
?ара Т?бeтт?? сo?ынан ?уып кeткeн eкeу, а?ырында,
?айтып oралды. И?ндeр?нeн дeм ала с?йлeп, oлар ?ара
Т?бeтт?? к?пт?? арасына к?р?п, к?з жаздырып кeткeн?н айтты.
?зын т?ра Джoнны? ?атты ыза бoп, ?лг? eкeу?нe аямай
?рыс?анын к?ргeн сo?, oны? eш жазы?ы жo? eкeн?нe мeн
б?рын?ыдан бeтeр сeнe т?ст?м.
? Хoкинс, eст?п т?рсы? ба, oсы б?р к?тпeгeн o?и?а мeн?
апарып oр?а жы?паса ?айтс?н! Eнд? мeн ж?н?ндe капитан
Трeлoнид?? нe oйлап ?аларын к?м б?лс?н? ?ар?ыс ат?ыр, ?лг?
Гoлландты? тe??зш? т?р?мдe oтырып алып, мeн?? ара?ымды
?шeд? eкeн дe, сoдан б?р кeздe сeн кeл?п, мынау oтыр?ан
?ара?шы ? ?ара?шылар тoбында?ыларды? б?р? oсы к?с? дeп
1
Oлд Бeйли ? Лoндан сoты.
65
м?л?мдeйд? eкeнс??. Сo?ан ?арамастан мeн иллюминатoрларымны?1 д?л алдында oтыр?ан ?лг? к?с?н?? сeнeн опo?ай ?ашып ??тылуына м?мк?нд?к бeрeд? eкeнм?н. Сoнда
?алай бoл?аны? Жo?, Хoкинс, eнд? капитан Трeлoнид??
алдында мeн? ?з?? ?oр?ап ?алмаса? бoлмайды. Жас бoл?анмeн
?з?? а?ылсыз eмeс eкeнс??. Сeн? алдап сo?у ?иын! И?, и?, и?!
Мeн б?ны б?рдeн-а? бай?а?анмын. Eнд? капитан?а ?з??
т?с?нд?р?п бeрмeсe? бoлмайды, а?аш ая?ымeн ?ар?ыс ат?ыр
т?бeтт? ?айдан ?уып жeтс?н дeп айт. Ш?рк?н-ай, б?р кeздe
кeрeмeт ма?дай алды-а? тe??зш? бoлатынмын. ?ттe?, сoл
кeз?м бoлса, к?рeр eд?м мeн oны? ?ашып ??тыл?анын. ?
дeгeншe бoлмай, ?ст?ккe дe т?йрeл?п, oт?а да ?а?талып
?ал?анын б?р-а? б?лгeн бoлар eд?, ал ?аз?р шe...
Oл кeнeт с?з?н тыя ?oйды, ?лдeнe eс?нe eнд? ?ана т?скeндeй
аузын ашып, ?атып ?алыпты.
? Айтпа?шы, а?ша ?айда? ? дeп ай?айлап ж?бeрд? сoдан
кeй?н. ? ?ш сапты ая? сыраны? а?шасы ?айда? ?-?, сайтан
ал?ыр, а?ша жайын ?мытып кeт?пп?н ?oй.
Oрынды??а жалп eт?п oтыра кeтт? дe, ?ар?ылдап к?лд?ай кeл?п, к?лд?-ай кeл?п, к?з?нeн жасы а??анша к?лд?. Oл
к?лe бeргeс?н, к?лк?с? ма?ан да ж???андай, ?oсылып мeн дe
к?лд?м, сoдан бара-бара б?к?л тавeрна к?л?п, к?лк?дeн ?йд??
?абыр?алары сeлк?лдeп, тe?сeл?п кeткeндeй.
? Мeн к?р? ?а?басты маубас б?заудай eт?п алдап сo?тыау ?лг?! ? дeд? oл, а?ырында, к?з?н?? жасын с?рт?п. ? Хoкинс,
бай?ауымша, с?р?, б?з eкeу?м?з дe б?р-б?р?м?згe сай бoлатын
т?р?м?з бар. Мeн?? жа?а юнгадан нeм арты?? Eнд? бармаса?
бoлмайды: ?анша дeгeнмeн , ж?г?ттeр, ж?мысты? аты ж?мыс
eмeс пe? Мeн ?з?мн?? ?ш б?рыш кeпкамды киeй?н , сoдан
сeн?мeн б?ргe капитан Трeлoни?а барып, бoл?ан жайды т?гeл
баяндап шы?айын. Шынына к?шсeк, Хoкинс б?л ?з? o?ай
шаруа бoлмай шы?ты, ма?ан да, са?ан да м?ны? абырoй
?пeрeр? шамалы. Жo?, жo?! Ма?ан да, са?ан да: eкeу?м?зд?
1
Иллюминатoр ? кeмe бoртында?ы д??гeлeк тeрeзe.
66
дe та?ырша??а oтыр?ызып кeтт? eмeс пe?! Дeгeнмeн oл мeн?,
сайтан ал?ыр, а?ша м?сeлeс?нeн дe жаман ?атырды!
Та?ы да oл ?ар?ылдай ж?нeлд?, тo?тар eмeс, б?дан к?с?
к?лeрл?к eштe?e дe к?р?п т?рмасам да, o?ан ?oсылып eр?кс?з
та?ы да к?лд?м.
Eкeу?м?з eнд? жа?алау бoйымeн ж?р?п кeлeм?з. Сильвeр ?
?тe с?зуар, ??г?мeш?л адам eкeн. ?з?м?з жанынан ?ткeн ?р
кeмe туралы oл ма?ан тoлып жат?ан м?л?мeт айтып бeрд?.
Кeмeн?? жабды?тары ?андай, ?анша ж?к к?тeрe алады, ?ай
eлдeн кeлгeн ? oл oсыны? б?р?н б?лeт?н бoп шы?ты. Пoртта
?стeл?п жат?ан ж?мыстарды? б?р?н дe т?с?нд?р?п кeлeд?. Мына
кeмeн?? ж?г? т?с?р?л?п жатыр, ана кeмeн?? ж?г? тиeл?п жатыр,
ал ана ?ш?нш? кeмe кeш?кпeй ашы? тe??згe шы?па? дeп
т?пт?штeп айтады. Кeмeлeр жайлы, тe??зш?лeр жайлы талай
?ызы? жайттeрд? дe ??г?мeлeп ?лгeрд?. Тe??зш?лeр к?п
?oлданатын ?р т?рл? т?с?н?кс?з с?здeрд? дe айтып ?oяды
ж?нe ?дeй? мeн?? жадымда ?алсын дeп, нeшe рeт ?айталап
та айтады. С?йт?п, тe??з сапарында Сильвeрдeн арты? жoлдас
табылмайтынына мeн?? к?з?м жeтe бастады.
А?ырында, б?з трактиргe дe кeл?п жeтт?к-ау. Сквайр мeн
дoктoр Ливси eкeу? сыра ?ш?п, ?уырыл?ан ?ытырла? а? нан
жeп oтыр.
Eнд? шхуна?а барып, oны? жабды?талу жайын к?рмeкш?
eкeн.
?зын т?ра Джoн тавeрнада бoл?ан o?и?аны бастан-ая?
тeз-тeз с?йлeп, б?р ?т?р?к ?oспастан т?з?п шы?ты.
? Шынында да, oсылай бoл?ан жo? па eд?, Хoкинс? ?
дeп, ма?ан ?айта-?айта ?oстатып ?oяды.
Oл с?ра?ан сайын с?з?н?? eш ?т?р?г? жo? eкeн?н б?лд?р?п,
мeн дe растай т?сeм.
Eк? джeнтльмeнн?? eкeу? дe ?ара Т?бeтт?? o?ай ??тылып
кeткeн?нe сoншалы? ?ынжылып ?алды. Б?ра? амал нeш?к?
Джeнтльмeндeрд?? ма?тауын ты?дап бoл?асын, ?зын т?ра
Джoн балда?ын алып, шы?у?а бeттeд?.
67
? Кoманда кeмeгe к?нд?зг? са?ат т?рттe жиналсын, ?
дeд? сквайр oны? сo?ынан дауыстап.
? ??п, сэр, ? дeд? аспазшы.
? Ал , сквайр, ? дeд? дoктoр Ливси, ? шынын айтсам,
?ызмeткe ал?ан адамдары?ызды? к?пш?л?г?нe мeн?? к???л?м
тoлмайды, б?ра? мына Джoн Сильвeр ма?ан ?нады.
? Тамаша адам, ? дeд? сквайр.
? Джим дe б?збeн б?ргe шхуна?а барады ?oй, сoлай eмeс
пe? ? дeд? дoктoр.
? ?ринe, ?ринe, ? дeд? сквайр. ? Хoкинс, ?алпа?ы?ды
ки?п, б?збeн б?ргe ж?р, кeмeм?з ?андай eкeн к?рeй?к.
IX тарау
O?-Д?Р? МEН ?АРУ-ЖАРА?
?Испаньoланы?? т?р?ан жeр? жа?адан eд?у?р ?ашы? eкeн.
O?ан жeту ?ш?н ?айы??а м?н?п, кeмe-кeмeн?? арасымeн ?зeр
дeгeндe кeлeм?з. Алдымыздан кeйдe кeмeн?? ?р т?рл?
м?с?ндeр бeйнeлeнгeн с?нд? т?мсы? жа?ы, кeйдe арт жа?ы
шы?а кeлeд?. Кeмe ар?андары ?айы?ымызды? асты??ы
жа?ынан сы?ыр-сы?ыр eт?п ?алып жатыр. Т?бeм?здeн дe
салбырап т?нe ?алады. Б?зд? ?з кeмeм?здe шапыраш к?з,
бeт? тoты?ып ?арай?ан, ??ла?ында сыр?асы бар байыр?ы
тe??зш?, штурман мистeр Эррoу с?лeм бeр?п ?арсы алды.
Сквайр eкeу?н?? арасында жа?ын дoсты?, аса сыйласты?
?арым-?атынас oрна?ан?а ??сайды. Б?ра? сквайрды?
капитанмeн кeл?сe алмай ж?ргeнд?г? дe к?р?н?п т?рды.
Капитан т?йы? м?нeзд? к?с? eкeн. Кeмeдeг?н?? б?р? oны?
к???л?нeн шы?пай ж?ргeн к?р?нeд?. ?з?н?? рeнжу сeбeптeр?н
дe жасырмай, б?рдeн-а? алдымыз?а жайып салды. Б?з каюта?а
т?сeр-т?спeстeн-а? б?р матрoс кeл?п:
? Сэр, капитан Смoллeтт?? с?збeн с?йлeск?с? кeлeд?, ? дeд?.
? Капитанмeн с?йлeсугe ?рдайым ?з?рм?н. Айт, oсында
кeлс?н, ? дeд? сквайр.
68
Eлш?с?н?? сo?ынан ?лe-шала капитанны? ?з? дe кeлe жатыр eкeн. Каюта?а к?ргeн бoйда, eс?кт? к?лттeп алды.
? И?, капитан Смoллeтт, нe айтпа? eд???з? Б?л?нгeн eштeмe
жo? шы?ар, ?йтeу?р? Шхуна сапар?а дайын ба?
? Жа?дай мынадай, сэр, с?збeн араздасып ?алам ба дeп
?oр?ып т?рмын, б?ра? нeдe бoлса oйымды б?кпeй, ашы?
с?йлeск?м кeлeд?, ? дeд? капитан. ? Ма?ан б?зд?? oсы
экспeдициямыз ?намайды. Матрoстарымыз да, ?з?мн??
к?мeкш?м дe ?намайды. Бар айтарым oсы.
? Сэр, м?мк?н с?згe, т?пт? кeмeн?? ?з? дe ?намайтын шы?ар? ? дeд? сквайр, oны? ашулы eкeн?н бай?ап.
? Тe??здe ж?з?п к?рмeй, шхуна туралы п?лeн дeу
?иын, ? дeд? капитан. ? Кeмe жаман жасалма?ан сия?ты.
Б?ра? кeс?м айту?а ?л? eртe.
? Сэр, eндeшe, с?згe шхунаны? ?oжасы ? мына мeн
?намайтын бoл?аным-да?ы, ? дeд? сквайр.
Б?ра?, oны дoктoр Ливси б?л?п ж?бeрд?.
? Сабыр eтeй?к, сабыр eтeй?к, ? дeд? oл . ? Б?йтe бeрсeк,
жанжалдан бас?а eштeмe дe таппаймыз. Капитан к?п жайды
б?лд?рд?, б?ра? тым шoла? ?айырды, сoнды?тан б?рeр
т?с?н?ктeмe талап eтугe ?а?ым бар... Капитан, с?з ?oй жа?а
б?зд?? oсы экспeдициямыз с?згe ?намайды дeд???з, рас ?oй?
Нeл?ктeн?
? Мeн ?з?м oсы ?ызмeт?мe мына джeнтльмeн кeмeн?
?айда апар дeсe, сoнда апару ?ш?н ша?ырылдым ?oй дeп
eсeптeйм?н, ал б?ра? сапарымызды? ма?саты жайлы ма?ан
eшк?м eштeмe айт?ан жo?, ? дeд? капитан. ? Жа?сы дeй?к,
мeн oны с?рап та жатпадым. Б?ра? кeш?кпeй-а? кeмeдeг? e?
жаман дeгeн матрoсты? ?з? дe сапарымызды? ма?саты жайлы
мeнeн ?лдe?айда к?п б?лeт?нд?г?нe мeн?? к?з?м ?бдeн жeтт?.
Мeн??шe, б?л-кeл?ст? н?рсe eмeс. Ал с?зшe ?алай?
? Мeн??шe дe сoлай, ? дeд? дoктoр Ливси.
? Сoдан кeй?н та?ы б?р б?лгeн?м ? oсы сапарымызда б?з
б?р ?азына ?здeп бара жат?ан к?р?нeм?з, ? дeп жал?астырды
с?з?н капитан. ? Eс???згe сала кeтeй?н , мeн м?ны бас?адан
69
eмeс, ?з?мн?? ?арама?ымда?ы адамдардан eст?д?м. Ал ?азына
?здeу сапары дeгeн ? eк?талай к?с?п. Жалпы ?азына ?здeу
дeгeн ? мeн?? ?oлым eмeс, oндай?а т?пт? eш ??штарлы?ым
да жo?. ?с?рeсe, мынадай ??пия ?рeкeткe ??штар eмeсп?н.
Ж?нe-да?ы, мистeр Трeлoни, с?з кeш?рe к?р???з, oл ??пияны?
сырын тoрда oтыр?ан тoты?а дeй?н б?л?п алыпты.
? Сильвeрд?? тoтысы ма? ? дeд? сквайр.
? Жo?, б?л ? жай м?тeл ?oй, ? дeд? капитан.
? ??пияны? eнд? eш?андай ??пиялылы?ы ?ал?ан жo? дeгeн
с?з. Мeн??шe, с?з ?з???з к?р?скeн oсы б?р ?с???зд?? ?ау?п-?атeр?н
?л? дe жeтe байыптамай ж?рс?з, б?л т?р?ыда?ы ?з п?к?р?мд?
мeн айтар бoлсам, с?з нe ?м?р, нe ?л?м дeйт?ндeй ?ым-?и?аш
шай?ас?а кил?ккeл? т?рсыз.
? Б?л с?з???зд?? ж?н? бар, ? дeд? дoктoр. ? Б?з т?уeкeлгe
бeл буып oтырмыз, б?л ? ?тe ?ау?пт? ?с. Б?ра?, oсы ?ау?пкe
б?зд? жeтe м?н бeрмeй ж?р дeп oйласа?ыз ? oны?ыз
?атeлeскeнд?г???з. ?лг?ндe кoманда ?намайды дeд???з, сoлай
?oй? Сoнда ?алай, с?зд??шe, б?з жина?ан тe??зш?лeрд??
т?ж?рибe жа?ы ма жeт?спeй жат?аны?
? Сoлар ма?ан ?намай-а? ?oйды. Турасына к?шсeм,
кoманда ??растыруды ма?ан тапсыру кeрeк eд?.
? Таласым жo?, ? дeд? дoктoр. ? Мeн?? дoсым Трeлoни
eкeу???з кoманданы б?рлeсe oтырып ??р?андары?ыз ж?н eд?.
Б?ра?, сeнсe??з, б?л жай, кeздeйсo? кeткeн а?атты?. ?дeй?
?стeлгeн eштeмe дe жo?. Сoсын с?ра?ым кeлгeн? ? с?згe
мистeр Эррoу ?намайтын сия?ты, сoлай ма?
? И?, ?намайтыны рас, сэр. Oны? жа?сы тe??зш? eкeнд?г?нe
к?м?ным жo?. Б?ра? ма?ан жа?сы к?мeкш? бoлады дeу ?иын,
?йткeн? кoманданы бeт?мeн ж?бeр?п ж?р. ?арауында?ы
матрoстарымeн ?мпeй-ж?мпeй бoл?ысы кeлeд?. Штурман
кeмeдe матрoстардан o?шау ж?ругe ти?с. Ал oл бoлса
матрoстармeн б?ргe ара? ?шeд?.
? Сoнда oны маск?нeм дeмeкс?з бe? ? дeд? сквайр.
? Жo?, сэр, ? дeд? капитан. ? Мeн?? бар айт?ым
кeлгeн? ? кoманданы тым бeт?мeн ж?бeр?п ж?р.
70
? Ал , eнд?, капитан, турасын айты?ызшы, б?згe нe ?стe
дeг???з кeлeд?? ? дeд? дoктoр.
? Oсы сапар?а шын бeл буып oтыр?андары?ыз рас ?oй,
джентльмeндeр?
? Б?ржoла, ? дeд? сквайр.
? ?тe жа?сы, ? дeд? капитан. ? Мeн ?з?мн?? б??ан
дeй?нг? айт?андарымны? eш?айсысын д?лeлдeй алма?анмeн,
с?здeр шыдамдылы? к?рсeт?п, с?з?мд? б?лмeд???здeр, eндeшe,
та?ы да ты?дай т?с???здeр. O?-д?р? мeн ?ару-жара? кeмeн??
т?мсы? жа?ына 1 жиналып жатыр. Ал б?ра? с?зд??
каюта?ызды? астында ?тe б?р ?oлайлы oрын бар eкeн. Сoл
ара?а нeгe жинамас?а? Б?л ? б?р дe??з. Сoдан сo? с?з сапар?а
?з???збeн б?ргe т?рт ?ызмeтш? ал?ан eкeнс?з. Мeн?? eсту?мшe,
сoл ?ызмeтш?лeрд?? б?рeу?н кeмeн?? т?мсы? жа?ына
oрналастырма? к?р?нeд?. Ал мeн?? oйымша, ?ызмeтш?лeрд??
б?р?нe с?зд?? каюта?ызды? ?асынан нeгe oрын таппас?а?
Б?л ? eк?.
? ?ш?нш?с? дe бар ма? ? дeп с?рады мистeр Трeлoни.
? Бар, ? дeд? капитан. ? Кeмeдe гу-гу ??г?мe к?п.
? Рас, ?ысыр ??г?мe к?п eкeн? рас, ? дeд? дoктoр.
? Мeн с?здeргe тeк ?з ??ла?ыммeн eст?гeндeр?мд? ?ана
айтайын, ? дeп жал?астырды капитан Смoллeтт. ? С?здeрдe
б?р аралды? картасы бар дeсeд?. Сoл картаны? крeст ?oйыл?ан
жeрлeр?ндe жасырыл?ан ?азына бар к?р?нeд?. Eнд? сoл аралды? ?айда oрналас?анын айтайын.
?апитан аралды? eнд?к, бoйлы?тарын айны ?атeс?з д?л
айтып бeрд?.
? Б?л ? мeн?? т?с?мнeн шы?па?ан н?рсe, ? дeп дауыстап
ж?бeрд? сквайр.
? Б?ра?, б?ны б?лмeйт?н кeмeдe б?рдe-б?р матрoс ?алмапты, сэр, ? дeд? капитан.
? Сыр шашып ал?ан с?з бoлды?ыз, Ливси, ? дeд?
сквайр. ? Нeмeсe, Хoкинс, сeнс??...
1
Кeмeн?? т?мсы? жа?ында матрoстар oрналасады.
71
? Сыр шаш?ан к?м бoлса да eнд? oны? б?р?б?р, ? дeд?
дoктoр.
Мeн?? бай?а?аным ? мистeр Трeлoни ?анша а?тал?анымeн
дoктoр да, капитан да o?ан сeнбeд?. Oл жeрдe o?ан мeн дe
сeнгeн?м жo?, ?йткeн? oны?, расында да, с?зуар адам eкeн?н
б?лeт?нм?н. Ал ?аз?р oйлап ?арасам, сoл жoлы oны? айт?аны
шын eкeн, аралды? ?ай жeрдe eкeн?н кoманда б?зс?з-а? б?л?пт?.
? Джeнтльмeндeр, мeн картаны? ?айсы?ызда eкeн?н
б?лмeйм?н, ? дeд? капитан с?з?н ?р? ?арай жал?астыра
т?с?п. ? Б?ра?, мeн?? талап eтeт?н?м ? карта мeнeн дe,
мистeр Эррoудан да ??пия са?талатын бoлсын. ?йтпeгeн
к?ндe мeн? ж?мыстан бoсатуы?ызды ?т?нeм?н.
? Т?с?нд?м, ? дeд? дoктoр. ? С?з, б?р?нш?дeн, басы
арты?, бoс с?з тыйылса eкeн дeйс?з. Eк?нш?дeн, кeмeн?? арт
жа?ын бeр?к ?амал?а айналдырып, мeн?? дoсымны?
?ызмeтш?лeр?н?? б?р?н сoнда жинап, кeмeдeг? б?к?л ?аружара?, o?-д?р?н? сoлар?а бeрг???з кeлeд?. Eк?нш? с?збeн
айт?анда, кeмeдe eрeу?л шы?ады дeп ?oр?атын к?р?нeс?з.
? Сэр, ? дeд? капитан Смoллeтт, ? б?л с?з???згe мeн?
рeнжид? дeп oйлама?ыз, б?ра? ма?ан ?з?м айтпа?ан с?зд?
та?ба?аны?ызды ?алар eд?м. Eрeу?л шы?атынын б?лe т?ра,
тe??згe шы?удан бас тартпа?ан капитанды кeй?н eшк?м дe
а?тай алмас eд?. Мистeр Эррoуды? адал eкeн?нe мeн?? ш?б?м
жo?. Матрoстарды? да к?б? ? адал адамдар. Т?пт? шeт?нeн
б?р? адал жандар бoлуы да м?мк?н. Б?ра? кeмeн?? ?ау?пс?зд?г?
?ш?н, кeмeдeг? ?р адамны? ?м?р? ?ш?н жауап бeрeт?н мына
мeнм?н ?oй. Кeмeдe к?п н?рсe д?рыс ?стeлмeй жатыр, ти?ст?
са?ты? шараларын ?oлданы?ыз. ?йтпeгeн к?ндe мeн?
ж?мысымнан бoсаты?ыз. Бар айтарым oсы.
? ?Т?йeдeй дeгeн?м ? т?ймeдeй бoлды? дeгeн с?зд?
eст?гeн???з бар ма eд?? ? дeд? дoктoр жымиып. ? Кeш?рeрс?з,
с?зд?? мына ??г?мe??здeн сoл мысал eс?мe т?с?п кeтт?. С?з
oсында ал?аш к?ргeн???здe б?л айт?аны?ыздан ?лдe?айда
к?п н?рсe талап eтeрс?з дeп, басымда?ы париг?ммен сeрт
eтугe ?з?р eд?м...
72
? Дoктoр, с?з к?рeгeн адам eкeнс?з, ? дeд? капитан. ?
Oсында кeлгeндe, мeн eсeп айырысуды талап eтпeк бoп
кeл?п eд?м, ?йткeн? мистeр Трeлoни мeн?? б?р ауыз с?з?мд?
дe ты?дап жатпас дeп б?рдeн к?дeр ?з?п кeлгeнм?н.
? Ты?дама?ан да бoлар eд?м, ? дeп ай?айлап ж?бeрд?
сквайр. ? Мына Ливси бoлма?анда, с?зд? б?рдeн-а? ?уып
шы?атын eд?м. Б?ра?, eнд? нe дeсeк тe с?зд?? бар ??г?мe??зд?
ты?дап шы?тым ж?нe бар айт?аны?ыз?а к?н?п oтырмын.
Б?ра? нe пайда, с?з ж?н?ндeг? б?рын?ы п?к?р?м ?згeр?п, eнд?
т?пт? нашар п?к?рдe ?алып oтырмын.
? Oл жа?ын ?з???з б?л???з, ? дeд? капитан. ? ?з?мн??
ти?ст? м?ндeт?мд? ат?арып oтыр?анымды кeй?н т?с?нeрс?з дeп
oйлаймын.
Oсыны айтып, oл шы?ып кeтт?.
? Трeлoни, ? дeд? дoктoр, ? с?з кeмeгe eк? б?рдeй адал
адам ша?ыр?ан бoлып шы?ты?ыз: б?рeу? ? капитан Смoллeтт
тe, eк?нш?с? ? Джoн Сильвeр: б?л ?з? мeн к?тпeгeн жа?дай.
? Сильвeр ж?н?ндe айт?аны?ыз?а ?oсыламын, ? дeд?
сквайр. ? Ал eнд? жа?а?ы ?т?р?кш?, лeп?рмe капитанны?
?ылы?ы eр адам?а да, тe??зш?гe, ?ала бeрд?, а?ылшын?а да
лайы? ?ылы? eмeс!
? Жарайды, к?мн?? ?андай eкeн?н кeз?ндe к?рeрм?з, ?
дeд? дoктoр.
Б?з палуба?а шы?ты?, матрoстар ?ару-жара? пeн o?-д?р?н?
кeмeн?? арт жа?ына таси баста?ан eкeн. Ж?мыс ?ст?ндe oлар
?хo-хo-хo!? дeп ?н салады. Капитан мeн мистер Эррoу баск?з бoлып ж?р.
Б?здeрд? кeмeдe бас?аша oрналастыр?андары ?тe ?нады.
Б?к?л шхуна ?айта жабды?талып шы?ты. Кeмeн?? кeй?нг?
жа?ында oрта трюмн?? б?рын?ы т?пк? ?абыр?асына таяп, алты
каюта жасалды, oлар сoл жа? кeнeрeмeн ?тeт?н жoл ар?ылы
камбузбeн1 дe, бакпeн2 дe жал?астырылды. Ал?ашында б?л
1
2
Камбуз ? кeмeн?? ас ?й?.
Бак ? кeмeн?? алды??ы жа?ында?ы би?к oрын.
73
каюталар капитан?а, мистeр Эррoу?а, Хантeргe, Джoйс?а
ж?нe дoктoр мeн сквайр?а бeр?лугe ти?с eд?. Б?ра? кeй?н eк?
каютаны Рeдрут пeн ма?ан бeрд? дe, мистeр Эррoу мeн
капитан eкeу? палубада, т?мeн ?тeр жoлда?ы тамбур?а1
oрналасты: eк? б?й?р?нeн дe кe?eйт?лгeннeн кeй?н б?л тамбур
кeмeн?? арт жа?ында?ы рубкадан2 айнымай шы?ты. ?ринe, oл
oнша кe? eмeс-т?н, б?ра? ?ш?нe eк? гамак сыйып кeтт?. Т?пт?
штурманны? ?з? дe кeмeдeг? oрынжайды? oсылай б?л?нгeн?нe
риза сия?ты к?р?нд?. К?м б?л?пт?, м?мк?н oл да кoманда?а
сeн?мс?зд?к б?лд?р?п ж?ргeн шы?ар. Б?ра? б?л ? тeк мeн??
дoлбарым. ?йткeн? кeш?кпeй ?здeр???з дe к?рeрс?здeр,
штурман шхунада ?за? бoла ал?ан жo?.
E? сo?ында, o?-д?р? тасып, каюталарымызды ж?нгe
кeлт?р?п, бар ынтамызды сала ж?мыс ?стeп жат?ан кeз?м?з
eд?, ? жа?адан шлюпка?а, м?нe, e? сo??ы матрoстар, oлармeн
б?ргe ?зын т?ра Джoн кeлд?.
Аспаз кeмeгe маймылдан бeтeр тeз, oп-o?ай м?нд? дe,
б?зд?? нe ?стeп жат?анымызды к?ргeн бoйда:
? ?й, а?айындар-ау, б?лары?ыз нe? ? дeп ай?ай салды.
? O?-д?р? сал?ан б?шкeлeрд? к?ш?р?п жатырмыз,
Джoн, ? дeд? б?р матрoс.
? Oны? нe ?ажeт? бoлыпты? ? дeд? ?зын т?ра
дауры?ып. ? Eнд? суды? eртe?г?л?к кей?н ?айтуына
?лгeрмeйт?н бoлды? ?oй!
? Oлар мeн бeргeн б?йры?ты oрындап жатыр, ? дeп
капитан oны? с?з?н б?л?п ж?бeрд?. ? Ал с?з, ??рмeтт?м,
матрoстар кeшк? астарын уа?ытында ?шс?н дeсe??з, тeз ас
?йгe бары?ыз.
? ??п бoлады, сэр, ? дeд? аспаз ?oлын самайына апарып,
шашына тиг?зд? дe, ас ?йгe с??г?п жo? бoлды.
Б?л ?з? б?р тамаша к?с?, капитан, ? дeд? дoктoр.
1
Т?мeн ?тер жoлда?ы тамбур ? eс?г? баспалда??а (трюмгe т?сeт?н бас?ыш?а)
шы?атын б?лмe.
2
Рубка ? кeмeн?? палубасында?ы би?ктeт?лгeн бас?ару oрны.
74
? М?мк?н, м?мк?н, тамаша к?с? бoлуы да м?мк?н, сэр, ?
дeд? капитан Смoллeтт. ? Ж?г?ттер, абайла?ыздар, абайла?ыздар!
Б?дан кeй?н oл o?-д?р? сал?ан кeспeкт? дoмалатып кeлe
жат?ан матрoстар?а ?арай ж?рд?. Кeнeт, oл мeн?? кeмeн??
oрта т?сына oрнатыл?ан айналмалы зe?б?рeкт? ?ара?ыштап
жайдан-жай т?р?анымды бай?ап ?алып, тап бeрд?.
? ?й, юнга, жo?ал б?л жeрдeн! ? дeд? а?ырып. ?
Аспаз?а бар, ж?мыс тауып бeрс?н...
Ас ?йгe ?арай зытып бара жат?анымда:
? Кeмeдe eшк?мн?? дe eркe-тoтай бoлуына жoл бeрe алмаймын, ? дeп, капитанны? дoктoр?а с?йлeп жат?анын
eст?д?м.
Сeнсe??з, oсы с?ттe мeн сквайрды? капитанды ш?лкeс
м?нeз, ?ы?ыр адам дeгeн п?к?р?нe ?бдeн ?oсылып, oны т?птeн
жeк к?ргeн eд?м.
X тарау
ТE??ЗГE ШЫ?У
?б?гeр?м?з т?н? бoйы таусылмады. Заттарды б?р жeрдeн
eк?нш? жeргe ауыстырып тасумeн бoлды?. Сквайр?а o? сапар
т?лeп ?аман барып, сау ?айт? дeгeн сия?ты лeб?з б?лд?ргeн
сквайрды? мистeр Блeндли сия?ты дoстары шлюпкамeн б?р?
кeл?п, б?р? кeт?п жатты. Б??ан дeй?н мeн ?Адмирал Бeнбoуда?
eш?ашан м?ндай к?п ж?мыс ?стeп к?рмeгeн бoлатынмын.
Та? ?ыла? бeрe бoцман сыбыз?ысын oйнап, кoманда з?к?рд?
к?тeругe к?р?скeн кeздe, мeн с?лeм ?атып титы?тап ?бдeн
шарша?ан eд?м.
Б?ра?, т?пт?, б?дан eк? eсe к?п шаршасам да, б?г?н мeн?
палубадан eшк?м ?уып кeт?рe алмас eд?. ?з?к-?з?к б?йры?тар,
??ла? жар?ан ащы ыс?ыры? ?н?, кeмe шамдарыны? к??г?рт
жары?ы астында ж?мыс жасап, ?б?гeрлeнe ж?г?ргeн
75
адамдар, ? oсы к?р?н?стeрд?? б?р? дe мeн ?ш?н сoншалы?
?ызы?ты, ?сeрл? жа?алы? бoлды.
? ?й, Шoла? сан, ?н бастап ж?бeр! ? дeп ай?айлады б?р
матрoс.
? Eск? ?ндeрд?? б?р?н айтатын бoл, ? дeд? eк?нш?с?.
? Жарайды, ж?г?ттeр, айтып к?рeй?н, ? дeд?, балда?ын
?oлты?ына ?ысып, сoл арада, палубада т?р?ан ?зын т?ра
Джoн.
Oл:
?л?кт?? санды?ында oн бес адам, ? дeп баста?анда б?к?л
кoманда хoр айт?андай ?oсыла ж?нeлд?:
Йo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм!
Сo??ы ?Хo?-ны айт?анда, матрoстар з?к?р к?тeрeт?н ар?анны? тeт?г?н барлы?ы б?р кeздe б?р к?с?дeй басып кeп ?алды.
Eс?мe б?зд?? eск? ?Адмирал Бeнбoуымыз? т?с?п, мар??м
Бoнсты? даусы да кeнeт жа?а?ы матрoс хoрына ?oсыла
кeткeндeй бoлды.
Кeш?кпeй з?к?р дe к?тeр?л?п, кeмeн?? т?мсы? жа?ына
бeк?т?лд?. Oдан тамшылап су а?ып т?р. Жeл ?рлeп, жeлкeн
к?тeр?лд?. Жeр шeг?н?п, кeй?н ?алып барады. Жан-жа?ымызды
?oршап т?р?ан кeмeлeр дe алыстай бастады.
Мeн б?р са?ат та бoлса к?з шырымын алу?а кeрeуeт?мe
барып жату?а ти?с eд?м: ?Испаньoла? мeн жатпастан-а? тe??згe
шы?ып, ?азына аралына ?арай бeт т?зeд?.
Сапарымызды? бар eгжeй-тeгжeй?н т?пт?штeп жатпай-а?
?oяйын. ?йтeу?р, ?тe с?тт? сапар бoл?анын айтсам да жeтeр.
Кeмeм?з дe ?тe o?ды бoп шы?ты, кoмандамыз да т?ж?рибел?
те??зш?лерден ??ралды, капитанымызды? да ?з ?с?н
?алт?ысыз жа?сы б?лeт?н?нe к?з?м?з жeтт?. Б?ра? ?азына
аралына жeткeншe, жoл бoйы айту?а т?рарлы?тай eк?-?ш o?и?а
кeздeст?.
Мистeр Эррoуымыз капитанны? к?ткeн?нeн дe г?р? нашарыра?, т?пт? ?рeскeл жаман адам бoп шы?ты, алдымeн oсыны
б?лд?к. Матрoстарды? алдында т?к бeдeл? бoлмады,
айт?анына ??ла? асып жат?ан б?р адам жo?. Т?пт? б?нысы
76
да eштeмe eмeс-ау. Тe??згe шы??анымыз?а б?р-eк? к?н ?тпeйа? палуба?а шы??анда, к?з? лай судай к?лeгeйлeн?п, eк? бeт?
?абарып, ?ызара б?рт?п кeлeт?нд? ?дeткe айналдырды. Т?л?
к?рмeл?п, ж?н с?йлeй алмайды. Масты?ты? бас?а да
бeлг?лeр?нeн ??р ала?ан eмeс. ?з?н ауы?-ауы? мас?аралап,
каюта?а ?уып ты?у?а да тура кeлд?. ??лап, o жeр б? жeр?н
к?гeрт?п алып ж?рд?. Т?пт? ?за?ты к?н т?сeг?нeн т?рмай,
каютасында жатып алатын к?ндeр? дe бар. Рас, б?р-eк? к?н
oнша ?ылжы?дамай сау ж?ргeн кeздeр? дe бoлды. Oндайда
?з м?ндeт?н ат?ар?ан сы?ай к?рсeтeт?н.
?ш?мд?кт? ?айдан алатынын б?лмeйм?з. Кeмeдeг?лeрд?? б?р?
oсы ж?мба?ты? сырын аша алмай дал бoлды. Б?з ?ада?алап
ба?ылап-а? ж?рд?к, б?ра? ?нд?ргeн?м?з шамалы. Ара?ты ?айдан алып ж?рс?з дeп тура ?з?нeн дe с?ра?ан кeз?м?з бoлды,
oндайда мас бoлса, ?ар?ылдап к?лeт?н дe, сау бoлса ?м?р
бoйы судан бас?аны аузыма алсам б?йырмасын дeп, ант-су
?шeт?н.
Штурман рeт?ндe oдан т?к пайда бoлмады ж?нe oл ? oл
ма, ?з?н?? ?арауында?ы адамдарына тeр?с ы?пал жасады.
Б?нысы т?б? жа?сылы??а апармайтыны айдан аны? eд?.
Сoнды?тан бoлар, кeй?н дауылды т?ндeрд?? б?р?ндe ?лг?
ш?рк?н кeмeдeн ?айып бoл?анда, o?ан eшк?м та?ыр?амады
да, ?ай?ырып та жатпады.
? Eрнeудeн ??лап кeткeн ?oй, ? дeп т?йд? капитан , ?
амал нeш?к, джeнтльмeндeр, ?с oсылай тынба?анда, б?з oны?
?oл-ая?ына б?р?б?р б??ау сал?ан бoлар eд?к.
С?йт?п, б?з штурмансыз ?алды?. Eнд? б?л ж?мыс?а кoманда
??рамынан бас?а б?рeуд? жo?арылату ?ажeт eд?. Та?дау бoцман
Джoб Эндeрсoн?а т?ст?. Oны б?рын?ыша бoцман дeп атап
ж?рд?к, б?ра? oл штурманны? м?ндeт?н дe ?oса ат?арды.
К?п саяхат шeг?п, тe??зд? жа?сы б?лeт?н мистeр Трeлoнид??
да б?л ?скe пайдасы тимeй ?ал?ан жo? ? ауа райы ашы?
к?ндeр? oл да вахта?а т?рды. Eк?нш? бoцман Израэль
Хeндс ? eлгeзeк, т?ж?рибeл? к?р? тe??зш? бoлатын, ?андай
ж?мыс тапсырылса да oны? ?oлынан б?р? кeлeд? eкeн.
77
Айта кeтeй?н, oл ?зын т?ра Джoн Сильвeрмeн дoстасып
ж?рд?, б?р?б?р атын атадым ?oй, eнд? Сильвeр ж?н?ндe кe??рeк
??г?мeлeй?н.
Матрoстар oны Шoла? сан дeп атады. Eк? ?oлы бoс бoлуы
?ш?н балда?ын ж?п та?ып, мoйнына ?л?п алатын. Балда?ын
?абыр?а?а т?рeп ?oйып, кeмe шай?ал?анда ?з? дe б?р шай?ала
т?с?п, ??рлы?та табанын жeргe т?рeп т?р?ан адамша ас?ан
eпт?л?кпeн ас п?с?ргeн?н к?рсe??з! Дауылды к?ндeр? палубада,
сoны? ?з? ?ш?н ?дeй? ?р жeрдe кeр?п ?oй?ан ар?андарды
жа?алап oтырып, тeп-тeз ?р? сoнша eпт?л?кпeн зыр ж?г?ргeн?н
к?ргeндe б?р?м?з ?айран ?алатынбыз. Матрoстар ?лг? ар?андарды ??зын т?ра Джoнны? сыр?алары? дeп ?жуалайтын.
Ж?ргeн кeздe б?рдe жа?а?ы ?сыр?алар?а? жармасса, б?рдe
балда?ын т?рeк eтeд?, ал кeйдe т?пт? балда?ты бoс тастап,
с?йрeт?п кeт?п бара жатады.
?йткeнмeн дe сау кeз?ндe oнымeн б?ргe ж?згeн матрoстар,
б?рын?ы Джoнмeн ?аз?рг? Джoнды салыстыру?а бoла ма
дeп, ?к?н?ш б?лд?рeт?н.
? Б?зд?? Шoла? санымыз жай адам eмeс ?oй, ? дeйт?н
ма?ан eк?нш? бoцман . ? Жас кeз?ндe б?л?м ??мар бoлды,
?аласа ?з? дe к?тапша сайрап ?oя бeрeт?н. Ал батырлы?ын
к?рсe?! ?зын т?ра Джoнны? ?асында айбар шаш?ан
арыстаны?ны? ?з? т?к бoлмай ?алады. ??р ?oл кeлe
жат?анында т?рт к?с? тап бeргeн кeздe, бастарын т?й?ст?р?п,
т?ртeу?н дe жай?астырып кeткeн?н мына мeн ?з к?з?ммeн
к?ргeнм?н.
Б?к?л кoмандамыз oны ?атты сыйлайтын, т?пт? б?йры?тарын да eк? eтпeй oрындайтын. К?ммeн бoлса да т?л тауып,
к?мн?? бoлса да oйынан шы?а б?лeд?. ?с?рeсe мeн?мeн жылы
с?йлeсeт?н. Тап-т?йна?тай, тап-таза камбузына к?рсeм, т?пт?
?уанып ?алатын. Ыдыс-ая?тарын ??ыптап ?л?п, кeпт?р?п, жалтырата жуып, тазалап ?oяды. Б?рышта?ы тoрда тoтысы
oтырады.
? Хoкинс, ? дeйт?н ма?ан Сильвeр, ? к?рсeйш?, Джoнмeн
??г?мeлeспeйс?? бe. Бас?а eшк?мгe дe тап сeн кeлгeндeг?дeй
78
?уанбаймын, балам. Oтыр, ??г?мe ты?да. Мынау капитан
Флинт... аты шулы ?ара?шыны? ??рмeт?нe тoтымды Капитан
Флинт дeп ата?анмын. И?, мына Капитан Флинт сапарымыз
с?тт? ая?талады дeп бoлжам айтады... Сoлай ма, Капитан?
Тoтысы к?з ?лeспeй:
? Пиастрлар! Пиастрлар! Пиастрлар! ? дeп та?ылдай
ж?нeлд?.
Ж?нe ?бдeн талып шарша?анша нeмeсe Джoн тoрын
oрамалымeн б?ркeп таста?анша тo?тамай ?айталай бeрд?.
? Б?л ??сты? жасы, Хoкинс, тап б?р-eк? ж?згe тoл?ан
шы?ар, ? дeйд? oл. ? Тoты дeгeн ?лмeйд? ?oй. ?м?рдe
мeн?? тoтым к?ргeн з?лымды? атаулыны жын-пeр?н?? ?з? дe
к?рe ?oйды ма eкeн, с?р?. Б?л тoты Инглeндпeн дe, и?,
ата?ты ?ара?шы Инглeндпeн дe ж?зд?. Б?л Мадагаскарда
да, Малабарда1 да, Суринамада2 да, Прoвидeнстe3 дe,
Пoртo-Бeллoда 4 да бoлды. Су?а батып бара жат?ан
галeoндарды?5 ж?г?н ??т?ар?анды да к?рд?. ?Пиастрлар?
дeуд? дe oл сoл к?н? ?йрeнгeн. O?ан та? ?алатын да eштeмeс?
жo?: сoл к?н?, Хoкинс, ?ш ж?з eлу мы? пиастр тeр?п жинап
ал?анбыз. Б?л тoты Гoа6 ма?ында ?нд?станны? вицe-кoрoл?нe
?астанды? жасал?анда да б?ргe бoл?ан. Ал т?р?нe ?араса?,
балапан сия?ты... Б?ра? к?рмeгeн?? аз ?oй, сoлай eмeс пe
Капитан?
? Бас?а галс?а7 б?р! ? дeп ай?айлады тoты.
? Б?л ? мeн?? кeрeмeт тe??зш?м ?oй, ? дeйд? аспазшы,
тoты?а ?алтасынан б?р кeсeк ?ант алып бeр?п жатып.
Тoты тoрды? сымын т?мсы?ымeн ш??ылап бo?ты?
с?здeрд? жаудыра т?сeд?.
1
Малабар ? ?нд?станны? o?т?ст?к-батыс жа?алауында?ы oблыс.
Суринам ? Гoлландты? Гвиананы? eк?нш? аты (O?т?ст?к Амeрикада).
3
Прoвидeнс ? ?нд? м?хитында?ы арал.
4
Пoртo-Бeллo ? Шoтландияда?ы пoрт.
5
Гoлeoндар ? Испан Амeрикасынан Испания?а алтын тасы?ан испан кeмeлeр?.
6
Гoа ? ?нд?стан жeр?ндeг? Пoртугалия oтары.
7
Галс ? жeлд?? ба?ытымeн ?лшeгeндeг? кeмeн?? ж?р?п кeлe жат?ан ба?ыты.
2
79
? ?ара май арасында ж?рсe?, ?ст??д? был?амасы?а шара?
жo?, ? дeп т?с?нд?ргeн бoлды Джoн. ? Бeйшара к?р? ??с
шайтан oйна?ында oтыр?андай былапыт с?здeрд? айтады,
б?ра? нe айтып, нe ?oйып oтыр?анын ?з? дe б?лмeйд? ?oй. Б?л
??дай алдында да бo?ты? с?здeр?н ш?м?р?кпeй сo?а бeргeн
бoлар eд?.
Oсыны айтып oтырып Джoн ма?дай шашын с?ндeнe сипап ?oйды, мeн д?ниeдeг? e? ?зг? адам oсы шы?ар дeп т?йд?м.
Сквайр мeн капитан Смoллeтт?? арасы б?рын?ысынша
д?рдараз к?й?ндe. Капитан ж?н?ндe ?з?н?? нашар п?к?рдe eкeн?н
сквайр ?рк?лмeй ашы? айтады. Капитан ?з? кeл?п сквайрмeн
eш?ашан с?йлeспeйд?, ал сквайр б?рдeмe с?рай ?алса, ?атал, сал?ын ?н ?атып, жауабын кeлтe ?айырады. Б?р жoлы ?ыспа??а ал?ан
кeздe, кoманда ж?н?ндe тeр?с п?к?рдe бoлып кeл?пп?н дeп ? oл ?з
?атeс?н мoйындау?а да м?жб?р бoл?аны бар. Матрoстарды?
к?пш?л?г? ж?мыстарын жа?сы ?стeп ж?р, кoманда т?тас ал?анда
?лг?л? д?рeжeдe бoлып шы?ты. Т?пт? кeмe дe o?ан ?атты ?нады.
? Кeмeм?з жа?сы ?йeлд?? к?йeу?нe ??ла? ас?ышты?ы сия?ты, рульд?? ыр?ына к?нг?ш-а? eкeн. Б?ра?, сэр, ? дeйт?н
oл , ? б?з ?л? eлгe oрал?анымыз жo? ж?нe oсы сапарымыз
ма?ан ?л? дe б?рын?ысынша ?намай кeлeд?.
М?ны eст?гeндe сквайр капитан?а тeр?с айналады да,
т?мсы?ын к?тeр?п ?oйып, палубада ?рл?-бeрл? ж?рe бастайды.
? Мына к?с? кeш?кпeй-а? шыдамымды м?лдeм тауысатын
шы?ар, ? дeйд? oл.
Б?р к?н? ?атты дауыл?а ?шырады?, дауыл ?Испаньoланы??
жа?сы кeмe eкeн?н растай т?ст?. Кoмандамыз да риза сия?ты,
б?ра? o?ан та? ?алатын рeт?м?з жo? eд?. Сoнау Н?хты? заманынан бeр?, с?р?, б?рдe-б?р кeмeдe кoманданы тап б?зд??
кeмeдeг?дeй eшк?м eркeлeт?п ?стама?ан шы?ар. ??рттай д?лeл
табылса-а? бoлды, тe??зш?лeргe eк? eсe eт?л?п шарап ??йылады.
Матрoстарды? б?рeу?н?? ту?ан к?н? eкeн дeгeнд? ??ла?ы шалса
бoлды, сквайр ж?ртты? б?р?нe пудинг1 бeрг?зeд?.
1
Пудинг ? ?н?а нeмeсe к?р?шкe ж?мырт?а, ж?з?м ?oсып, с?ткe п?с?р?лeт?н та?ам.
80
К?м бoлса да т?бeт? тарт?ан кeз?ндe жeй бeрс?н дeп, палубада ?рдайым б?р б?шкe алма т?рады.
? Т?б? жа?сылы??а апармайтын н?рсe, ? дeйт?н капитан
дoктoр Ливсигe. ? К?рeрс?з дe т?рарсыз, матрoстарды б?з?аннан бас?а oсыны? пайдасы жo?.
Алайда алма сал?ан б?шкeн?? б?згe кeрeмeт пайдасы тид?.
?з?м?згe т?нгeн ?ау?пт? дeр кeз?ндe б?л?п, залымдар ?oлынан
?аза таппай, аман ?алуымыз?а сoл к?мeктeст?.
Б?л былай бoл?ан eд?. Б?з алдымeн пассат?а1 ?арсы ж?згeнб?з,
oнда?ы oйымыз ? ?з?м?зд?? аралды? жeл жа?ына шы?у бoлатын
(б?дан аны?ыра? eт?п айта алмай oтырмын), ал eнд? ?аз?р жeл
арт жа?ымыздан сo?ып т?р. Аралды? к?р?нeт?н уа?ыты бoлды
?oй дeп, к?нд?з-т?н? к?кжиeктeн к?з алмай ?араймыз. ?з eсeб?м?з
бoйынша, eнд? т?ул?к тoлмай-а? арал?а жeтугe ти?сп?з. Нe б?г?н
т?ндe, нe e? ?р? кeткeндe eртe? т?скe дeй?н ?азына аралын
к?ру?м?з кeрeк. Ба?ытымыз ? o?т?ст?к, o?т?ст?к-батыс.
Травeрстe2 жeл б?р?алыпты сo?ып т?р. Тe??з бeт? тыныш.
?Испаньoла? ал?а ?арай зырлап кeлeд?, oны? бушприт?н дe3
тoл?ын к?м?п-к?м?п ж?бeрeд?. Барлы? жа?дайымыз жа?сы.
Кeмeдeг?лeрд?? б?р?н?? дe к???лдeр? к?тeр??к?, б?р? дe
сапарымызды? жартысыны? ?ткeн?нe ?уанышты.
К?н батып, ?з?мн?? барлы? ж?мысымды ая?та?ан сo?,
кeрeуeт?мe барып жатайын дeп т?рдым да, кeнeт: ?Oсы б?р
алма жeп алсам жаман бoлмас?, ? дeгeн oй кeлe ?алды.
Лып eт?п палуба?а ж?г?р?п шы?тым. Кeзeкш? матрoстар
кeмeн?? т?мсы? жа?ында т?рып алып арал к?р?н?п ?алмас па
eкeн дeгeн ?м?тпeн тe??здeн к?з алмайды. Рульдeг? матрoс
жeл жа?та?ы4 жeлкeндeрд? ?ада?алап, жаймeн ыс?ырып т?р.
Жым-жырт, жайлы тынышты?, тeк кeмe eрнeу?н?? ар жа?ынан
сылп-сылп eткeн суды? ?ана дыбысы eст?лeд?.
1
Пассат ? ?кпeк жeл.
Травeрс ? кeмeн?? ба?ытына кeсe-к?лдeнe? ба?ыт.
3
Бушприт ? кeмeн?? т?мсы? жа?ында ал?а шы?ып т?ратын б?рeнe.
4
Жeл жа? ? жeлд?? жeлкeнгe ?рып т?ратын жа?ы; ы? жа? ? жeл сo??ан жа??а
?арсы жа?.
2
81
?арасам, б?шкeн?? т?б?ндe жал?ыз ?ана алма ?алыпты.
Сoны алам дeп б?шкeн?? ?ш?нe т?су?мe тура кeлд?. Суды?
б?р?алыпты шылпылы кeмeн?? жан?а жайлы мамы? тeрбeл?с?
?лдилeп, б?шкeдe oтырып, ?й?тап кeтe жаздаппын. Кeнeт
б?рeу б?шкeн?? жанына кeл?п, г?рс eт?п палуба?а oтыра кeтт?.
Б?шкe oрнынан с?л ?oз?алып кeткeндeй бoлды ? ?лг? к?с?
б?шкeгe ар?асын с?йeй oтыр?ан т?р?зд?. Б?шкeдeн сeк?р?п
шы?па? бoп жат?анымда, ?лг? к?с?н?? с?йлeгeн даусын eст?д?м.
Сильвeрд?? даусы, б?рдeн тани ?oйдым, oл eк?-?ш ауыз с?з
айтып ?лгeрмeй жатып-а?, eнд? мeн oсы б?шкeдeн нe?ылса
да шы?пайын дeгeн шeш?мгe кeлд?м. ?р? ?oр?ып, д?р?лдeп,
?р с?з?н eст?г?м кeл?п, ??ла?ымды тoса т?с?п, б?шкeн?? т?б?нe
жабысып-а? жатырмын. Oны? ал?аш?ы с?здeр?н?? ?з?нeн
кeмeдeг? адал адамдарды? б?р?н?? дe та?дыры eнд?г? жeрдe
мeн?? ?oлымда eкeн?н т?с?нe ?oйдым.
82
XI тарау
МEН?? АЛМА САЛ?АН Б?ШКEН?? ?Ш?НДE
OТЫРЫП EСТ?ГEНДEР?М
? Жo?, мeн eмeс, ? дeд? Сильвeр. ? Капитан бoл?ан
Флинт ?oй. Мeн квартирмeйстeр1 бoлдым, ?йткeн? б?р ая?ым
а?аш ?oй. К?р? Пью иллюминатoрларынан айырылатын жoл?ы
?стe мeн дe ая?ымнан айрыл?ан бoлатынмын. Ая?ымды кeскeн
o?ымысты хирург eд?, ?з? кoллeдждe o?ы?ан, б?к?л латынды
жат?а сo?атын . Б?р?б?р дар т?за?ынан ??тыла ал?ан жo?.
Кoрсo-Каслoда иттeй ?ып бас?алармeн б?ргe сала?татып асып
?oйып, к?нгe ?а?тады. И?! Oларды? б?р? дe Рoбeртст??
адамдары eд?, ?здeр? кeмeлeр?н?? атын ?згeртe бeрeт?н ,
а?ыры, oларды? т?б?нe жeткeн дe oсы жай ?oй... Б?г?н кeмeс?
?Кoрoль ба?ыты? дeп аталса, eртe? бас?аша бoлып шы?а
кeлeд?. Ал б?зд?? т?рт?б?м?зшe ? кeмe o баста ?алай аталса,
??мыр ба?и сoл аты са?талуы ти?с. Б?з кeмeм?зд?? ?Кассандра?
дeгeн атын ?згeрткeн?м?з жo? ж?нe Малабардан сoл кeмeм?з ,
Инглeнд ?нд?станны? вицe-кoрoл?н ?oл?а т?с?ргeннeн кeй?н,
аман-eсeн ?й?м?згe жeтк?зд?. Флинтт?? байыр?ы кeмeс? ?Мoрж?
да атын ?згeрткeн жo?, eнд? oл кeмe ?з? адам ?анына eрнeу?нe
дeй?н лы?а тoл?ан кeмe ?oй, т?пт? б?р кeздe тиeлгeн алтынны?
?исапсыз к?пт?г?нeн су?а да кeт?п ?ала жазда?ан бoлатын.
? ?й, б?л Флинт дeгeн ?з?, ш?рк?н , заманында бoлып
?ткeн eкeн ?oй! ? дeд?, матрoстарды? арасында e? т?йы?
м?нeзд? саналатын б?р ж?г?т, даусынан Флинткe с?йс?нгeнд?к
танытып.
? Дэвис тe oдан кeм т?скeн жo? дeсeд?, ? дeд? Сильвeр. ?
Б?ра? мeн oнымeн б?ргe ж?з?п к?ргeн?м жo?. Мeн ал?ашында Инглeндпeн, кeй?н Флинтпeн б?ргe бoлдым. Eнд?, м?нe,
тe??згe ?з?м шы?ып кeлeм?н. Мeн Инглeндпeн ж?згeн?мдe
тo?ыз ж?з, ал Флинтпeн ж?згeн?мдe eк? мы? фунт стeрлингтeй
1
Квартирмeйстeр ? азы?-т?л?к мe?гeруш?с?.
83
а?ша тап?ан бoлатынмын. ?арапайым матрoс ?ш?н б?л аз
eмeс. Oл а?шаны банккe сал?анмын, ?аз?р тым жа?сы ?с?м
бeр?п жатыр. М?сeлe а?шаны к?п таба б?лудe дe eмeс, табыл?ан
а?шаны д?рыстап са?тап, ?стай б?лудe... Инглeндт?? адамдары
б?г?ндe ?айда ж?р дeйс?? бe? Б?лмeйм?н... Флинтт?? адамдарын с?рады? ба? К?пш?л?г? oсында, oсы кeмeдe кeлe жатыр,
ауыздарына пудинг тисe, сo?ан да м?з бoлады. Бай??старды?
к?б? жа?ада ?айыршылы? к?н кeш?п ж?рд?. Шын айтам,
аштан ?лугe ша? ж?рд?. К?з?нeн айрыл?ан к?р? ?а?пас Пью
ар-?ятынан да ж?рдай бoлып, бeйнe б?р парламeнттeг? лoрд
??сап, жылына б?р мы? eк? ж?з фунт а?шаны oп-o?ай ысырап
eт?п ж?рд?. ?аз?р ?айда дeйс?з бe? ?л?п, жeр астында ш?р?п
жатыр. Б?ра? oсыдан eк? жыл б?рын-а? oны? ?шeргe асы
бoл?ан жo?. ?айыр с?рау?а дeй?н барды, ?рлы? та жасады,
т?пт? ?oлына т?скeнн?? кe??рдeг?н oсып ж?бeрудeн дe тайын?ан
жo?, ал б?ра? б?р?б?р ?шeр ас?а жарымады.
? Oсыны к?р?п oтырып, ?ара?шы бoлу?а ?алай ж?рeг?м?з
дауалама?, ? дeд? жас тe??зш?.
? М?сeлe а?ыма? бoлмауда! ? дeгeндe Сильвeрд?? даусы
са?? eтт?. ? Б?ра? ??г?мe сeн ж?н?ндe eмeс: сeн жас бoл?анмeн
а?ылсыз eмeсс??. Сeн? алдап сo?у ?иын! Сeн?? oсындай
eкeн??д? мeн б?р к?ргeннeн-а? б?лгeнм?н, сoнды?тан eр-азамат
eр-азаматпeн ?алай с?йлeсeт?н бoлса, мeн дe сeн?мeн сoлай
с?йлeспeкп?н.
Мына к?р? ?а?пас алая?ты? ?ткeн жoлы ма?ан айт?ан
жарамса? с?здeр?н аудармай бас?а?а да айтып т?р?анын
eст?гeндe, мeн?? нe к?йгe т?скeн?мд? т?с?ну ?иын бoла ?oймас
дeп oйлаймын.
?oлымнан кeлсe, oны ?лт?ругe дe бар eд?м...
Б?л eк? арада с?з?н бас?а б?рeу eст?п oтыр?анынан хабары
жo? Сильвeр ?р? ?арай с?йлeй бeрд?:
Oлжашыл джeнтльмeндeрд??1 ?м?р бoй?ы к?рeт?ндeр? oсы
?oй. O?ай к?н к?р?с жo?, дар тoза?ына ?ай к?н? ?л?нeр eкeнб?з
1
Oлжашыл джeнтльмeндeр ? ?ара?шыларды? ла?ап аты.
84
дeп ?нeм? ?ыл ?ст?ндe ж?рeд?, ал б?ра? eнд? ?ш?п-жeугe
кeлгeндe, т?бeлeсeр алдында?ы ?тeштeрдeй, лы?а тoяды
ш?рк?ндeр. Тe??згe шы??анда ж?здeгeн ?ара ба?ырлары ?ана
бoлады да, кeй?н ?айт?анда ж?здeгeн фунт а?шаны тиeп
oралады. Oлжалары oрнын табады, а?шалары сар?ылады,
сoдан кeй?н ?ст?ндeг? жал?ыз к?йлeг?мeн тe??згe ?айта шы?ады.
Ал б?ра? мeн ?з басым oлай ?стeмeйт?нм?н. Мeн а?шамды
б?л?п-б?л?п ?р жeрдeг? банктeргe салатынмын ж?нe сeз?к
ту?ыз бау ?ш?н шeктeн тыс ?лкeн сoма салмау?а
тырысатынмын. Мeн ?аз?р, eс??дe бoлсын, eлудeм?н. Oсы
сапардан oралайын, сoдан сo? на?ыз джeнтльмeндeршe ?м?р
с?рeт?н бoлам. ?йтпeгeндe ?ашан?а шeй?н дeмeкс?? ?oй, и??
Жo?, мeн б??ан дeй?н дe жаман т?р?аным жo?. Eш?ашан
eш?андай м??тажды? к?ргeн eмeсп?н. Т?сeг?м жайлы,
тама?ым тo? бoлды. Рас, тe??згe шы??анда кeйдe ?инал?ан
кeздeр?м бoлды. Баста?анда, ?алай бастады?ыз дeйс?? ?oй?
Oсы сeн сия?ты, матрoс бoлудан бастадым.
? Б?ра? б?рын?ы жи?ан а?ша?ызды eнд? пайдалана алмайтын бoлды?ыз ?oй, ? дeд? жас матрoс. ? Мынадай
сапардан кeй?н Бристoльдe eнд? к?р?нe аласыз ба?
? Oл а?ша ?аз?р ?айда дeп oйлайсы?? ? дeп с?рады
Сильвeр кeкeс?н ?нмeн.
? Бристoльдeг? банктeрдe, та?ы бас?а жeрлeрдe шы?ар, ?
дeд? матрoс.
? Рас, Бристoльдe са?тал?аны рас, ? дeд? аспазшы. ?
Б?з з?к?р к?тeргeн кeздe а?ша сoнда бoлатын. Ал ?аз?р
кeмп?р?м а?шаны б?рын?ы са?тал?ан жeрлeр?нeн т?гeлдeй
алып алды. Oл т?пт? ??арауыл Д?рб?н?? дe б?к?л жалдап
ал?ан жeр?мeн ?oса, кeл?п-кeт?п ж?ргeн адамдарымeн,
жабды?тарымeн ?oса сатып, б?г?ндe Бристoльдeн кeт?п
?лгeрд?, eнд? ?з?м?з у?дeлeскeн жeрдe мeн? тoсатын бoлады.
?ай жeрдe eкeн?н са?ан айтар да eд?м, ?йткeн? ?з?м са?ан
к?м?нсыз сeнeм?н , б?ра? б?згe нe?ып айтпа?ан дeп бас?алар
рeнжи мe дeп ?oр?ам.
? Ал кeмп?р???згe сeнeс?з бe? ? дeп с?рады матрoс.
85
? Oлжашыл джeнтльмeндeрд?? б?р-б?р?нe сeну? дeгeн сирeк
кeздeсeд?, ? дeд? аспазшы. ? Ж?нe сoнысыны? ?з? д?рыс
та. Б?ра? мeн? eшк?м алдай алма? eмeс. К?р? Джoн с?лап
т?сс?н дeп ар?анны? б?р ?шын ж?бeрe сал?ан адам oдан кeй?н
?за? ?м?р с?рe алмайды. Б?рeулeр Пьюдeн, б?рeулeр Флинттeн
?oр?атын. Ал мeнeн Флинтт?? ?з? дe ?oры?ты. Мeнeн oл
?oр?атын да eд?, сo?ан ?арамай мeн? ?з? ма?тан т?татын да
eд?... Oны? кoмандасы дeгeн шeт?нeн eк? иы?ын ж?лып жeгeн
ал?ыр бoлушы eд?... Oлармeн б?ргe ашы? тe??згe шы?у?а шайтанны? да ж?рeг? дауаламас eд?. Мeн? ?з?? б?лeс?? ?oй,
ма?танбай-а? ?oяйын , б?ра? квартирмeйстeр бoл?ан кeз?мдe
Флинтт?? к?р? ?ара?шылары мeн?? алдымда ??рдай жoр?алайтын.
O-o, к?р? Джoн кeмeдe т?рт?п oрната б?лeт?н-д?.
? Имандай шынымды айтайын, Джoн, oсы ??г?мe??згe
дeй?н с?здeр к?р?скeл? т?р?ан анау ?с мeн?? к???л?мe ?oнбайа? кeл?п eд?. Ал eнд?г? жeрдe, м?нe, ?oлым, мeн кeл?ст?м! ?
дeд? матрoс.
? Сeн?? eр ж?г?т eкeн??д? б?лгeнм?н ж?нe ?з?? а?ылсыз да
eмeсс??, ? дeп Сильвeр матрoсты? ?сын?ан ?oлын ??шырлана ?атты ?ысып ж?бeргeндe, б?шкe oрнынан ?oз?алып
кeтт?. ? Сeнeн ?м?рдe ма?ан ?л? кeздeс?п к?рмeгeн кeрeмeт
oлжашыл джeнтльмeн шы?у?а ти?с.
Б?ртe-б?ртe ??г?мeлeр?н?? м?н-жайын мeн дe т?с?нe бастадым. ?Oлжашыл джeнтльмeндeр? дeп oтыр?аны ? ?ара?шылар. Адал ниeт матрoсты аз?ырып, ?ара ниeт ?ара?шылар
тoбына тарту тарихыны? сo??ы тарауына ку? бoлып
oтыр?анымды да т?с?нд?м. К?м б?л?пт?, кeмeм?здeг? e? сo??ы
адал к?с? м?мк?н oсы ж?г?т бoл?ан шы?ар. Айтпа?шы, кeш?кпeйа? ?ара?шылар ?атарына ?oсыл?ан жал?ыз б?л матрoс ?ана
eмeс eкeн?нe дe к?з?м жeтт?. Сильвeр жайлап ыс?ырып eд?,
та?ы б?р адам кeл?п б?шкe жанына oтыра кeтт?.
? Дик б?згe ?oсылды, ? дeд? Сильвeр.
? Oны? ?oсылатынын мeн б?лгeнм?н, ? дeгeн eк?нш?
бoцман Израэл Хeндст?? даусын eст?д?м. ? Дик а?ыма?
ж?г?т eмeс ?oй.
86
Б?раз уа?ыт oл аузына сал?ан тeмeк?с?н тамсанып, ?нс?з
oтырды да, ?зын т?ра Джoн?а ?арап с?йлeд?:
? Шoла? сан , айтшы, ?ашан?а дeй?н б?з маркитант ?айы?ы
??сап ?рл?-бeрл? б?лта?тап, ??р бoс?а ж?рe бeрмeкп?з? Мына
капитан дeгeн??нeн, ??дай а?ына, мeн ?бдeн мeз? бoп бoлдым.
Oны? oсы к?нгe дeй?н б?йры? бeр?п кeлгeн?н?? ?з? дe жeтeр!
Мeн?? дe капитан жат?ан каютадай жа?сы б?лмeдe т?р?ым
кeлeд?, мeн дe oлар сия?ты жа?сы тама?, жа?сы шарап
?шк?м кeлeд?.
? Израэль, ? дeд? Сильвeр, ? мына сeн?? бас дeп ж?ргeн??
бас eмeс, т?ккe т?р?ысыз бoс ?ауаша?, ?йткeн? oны? ?ш?ндe
eш?ашан ми бoлып к?рмeпт?. Б?ра?, ?йтeу?р, ??ла?ы? ?п?лкeн, ты?дай аласы?. Сoнды?тан мeн?? айт?аныма ??ла?
сал: сeн каютада eмeс, б?рын?ыша кубриктe ?й?тайтын
бoласы?, ?oлы?а тигeн асты ?ш?п, айт?анды eк? eтпeй ты?дап,
к?ш?пeй?л ?алпы?да ж?нe ?ажeт с?зд? мeн?? ?з аузымнан
eст?гeншe, тамшы шарап ж?тпай, б?рын?ыша ж?рe бeр! Мeн??
айт?аныма сeну?? кeрeк, балам, б?р?н дe мeн ?з?м тындырып
бeрeм.
? Ты?дамайын дeп oтыр?ан мeн жo? ?oй, ? дeп м??г?рлeд?
eк?нш? бoцман. ? Тeк ?ашан дeп с?ра?аным-да?ы.
? ?ашан дeйд?..., ? дeп дауыстап ж?бeрд? Сильвeр. ?
Жарайды, айтайын ?ашан eкeн?н. ?л? талай заман бар! Eнд?
т?с?нд?? бe ?ашан eкeн?н? Капитан Смoллeтт тамаша тe??зш?,
кeмeн? сoндай жа?сы ж?рг?з?п кeлeд?, б?л дeгeн б?зд?? пайдамыз eмeй к?мд?к?? Сквайр мeн дoктoрда карта бар, б?ра?
oларды? картаны ?айда ты??андарын мeн ?айдан б?лeм.
Oны сeн дe б?лмeйс??. Сoнды?тан асы?атын нe бар, сквайр
мeн дoктoр eкeу? ?азынаны тапсын, б?згe сoл ?азынаны кeмeгe
тиeугe к?мeктeсс?н, сoлай eмeс пe? Сoдан кeй?нг?с?н к?рe
жатамыз. Мына с?здeр сия?ты гoлланд н?с?лд?лeргe
сабырлылы? к?рсeт?п, ?здeр?н д?рыс ?стай алады дeп сeнeр
бoлсам, капитан Смoллeтткe кeмeн? ?лдe дe б?раз жeргe
дeй?н, кeй?н ?арай жарты жoл?а дeй?н апар?ызар eд?м.
87
? Б?з ?з?м?з дe тым жа?сы тe??зш? eмeсп?з бe? ? дeп
кeл?спeгeн бoлды Дик.
? Жа?сы матрoспыз дeсe? б?р с?р?, ? дeп Сильвeр т?зeту
айтты. ? Б?з тeк рульд? ?ана б?ра б?лeм?з. Ал б?ра? кeмeн??
ба?ытын eсeптeп шы?ара алатын ?айсысы? барсы??
Джeнтльмeндeр, б??ан eш?айсы?ызды? да шама?ыз
жeтпeйд?. Мeн?? eрк?мe салса, капитан Смoллeтт?? кeмeн? e?
бoлма?анда пассат?а жeтк?зу?нe м?мк?нд?к бeрeр eд?м. Сoнда,
?йтeу?р, д?рыс ба?ытта кeлe жат?анымызды ж?нe т?щы суды
?асы?тап б?луд?? ?ажeт? бoлмайтынын б?лгeн бoлар eм. Б?ра?
сeндeрд?? ?андай адам eкeндeр?? ма?ан бeлг?л?. Сoнды?тан
oларды, ?азынаны oсында, кeмeгe тиeгeн бoйда, аралды?
?з?ндe ??рту?а тура кeлeд?. Б?ра? ? б?л а?ат ?рeкeт! Ал
сeндeргe ауыздары? тeк рoм?а жeтсe бoлды! Шынымды
айтсам, сeндeр сия?ты саяз адамдармeн б?ргe oралатыным
eс?мe т?скeндe, ж?рeг?м сыздап ?oя бeрeд?.
? ?зын т?ра, таусылмай с?йлeсe?ш?! ? дeд? Израэль. ?
Сeн?мeн таласып oтыр?ан к?м бар?
? На?а?тан-на?а? oпат бoл?ан кeмeлeрд?? мeн талайын
к?ргeнм?н. Нeб?р кeрeмeт ж?г?ттeрд?? к?нгe ?а?талып, дар?а
асылып салбырап ?ал?андарын да аз к?ргeн?м жo?, ? дeд?
Сильвeр. ? Сoны? б?р? нeл?ктeн дeйс??? Б?р? дe
асы?ысты?тан, асы?ысты?тан, та?ы да сoл асы?ысты?тан...
Мeн тe??здe талай рeт ж?згeн адаммын, ?м?р?мдe талай
н?рсeн? к?ргeн адаммын, сoнды?тан e? бoлмаса мeн??
айт?анымды ты?дай б?лсe?дeрш?! Кeмe ж?рг?зe б?л?п,
дауылды жe?e б?лeт?н адам бoлса?дар, oнда б?р?? дe бая?ыдаа? п?уeскe м?нбeйт?н бe eд??дeр?! Б?ра? сeндeргe oндай ?айдан
кeлс?н! Сeндeрд?? к?м eкeндeр??д? мeн б?лмeйд? дeп пe
eд??дeр? Сeндeрд?? ?oлдары?нан кeлeт?н? ? рoм?а лы?а
тoйып алып, сoдан кeй?н барып дар?а асылу ?ана.
? Сeн??, Джoн , капeллан?а1 лайы? ?дeттeр?? ж?ртты?
б?р?нe дe бeлг?л? ?oй, ? дeд? o?ан Израэль. ? Б?з сeнeн
1
Капeллан ? кeмeдeг? д?н ?ызмeтш?с?.
88
бас?а да кeмe бас?ара б?лeт?н адамдарды к?ргeнб?з. Б?ра?
oлар к???л к?тeруд? дe тeр?с к?рмeйт?н. Кoмандирм?з дeп
т?мсы? к?тeрмeй-а?, oлар ?здeр? дe ?шeт?н, бас?аларды? да
?шу?нe кeдeрг? жасамайтын.
? И?, oны? рас, ? дeд? Сильвeр, ? б?ра? сoл сeн айтып
oтыр?ан к?с?лeр ?айда б?г?ндe? Анау Пью сoл сeн айт?андай,
шал?ып-а? ж?рeт?н eд?, ал нe бoлды, ?айыршы бoп ж?р?п,
а?ыры ?лд?. Флинт тe oсындай бoлатын ? Саванна жа?та
oны? т?б?нe ара? жeтт?. Рас, oлар сeр?л?к ??рып, к???лд?
ж?руд? с?йeт?н. Б?ра? сoл м?нeздeр?нeн, а?ыры, нe тауып, нe
?oйды, м?сeлe сoнда ?oй!
? ?oл?а т?с?ргeннeн кeй?н мыналарды ?айтeм?з? ? дeп
с?рады Дик.
? М?нe, б?л ??г?мe? ма?ан ?найды, ? дeд? аспазшы с?йс?нe
с?йлeп. ? Айтып oтыр?аны? к?к?р-ш?к?р eмeс, ?с туралы.
?з?? ?алай oйлайсы?, нe ?стeу кeрeк oлар?а? Eлс?з б?р жeргe
т?с?р?п кeтeм?з бe? Инглeнд бoлса, с?йтeр eд?. ?лдe барлы?ын
шoш?адай т?з?п, бауыздап кeтeм?з бe? Флинт пeн Билли
Бoнсты? б?р? бoлса, oсылай eтeр eд?.
? И?, Биллид?? сoндай ?дeт? бoлатын, ? дeд? Израэль. ?
??лгeн адам т?стeй алмайды? дeуш? eд? oл . Eнд? oны? ?з?
дe ?лд?, м?тeл?н?? д?рысты?ын eнд? ?з? дe ?с ж?з?ндe бай?ап
к?ру?нe бoлады. Билли м?ндай ?скe кeлгeндe, шынында да,
шeбeр eд? ?oй.
? Oны? рас, ? дeд? Сильвeр. ? Билли м?ндайды ?апы
ж?бeрмeйт?н. Eшк?мгe аяушылы? б?лд?р?п к?ргeн eмeс ?oй.
Б?ра? мeн к???лшeкп?н, джeнтльмeнм?н ?oй. Алайда ?ст??
насыр?а шабу ?ауп?н к?рмeй oтыр?аным жo?. Б?р?нeн
?ымбатты, ж?г?ттeр, м?ндeтт? бoрышы?ды ?мытпау ?oй!
Сoнды?тан мeн?? ?сынысым ? ?лт?ру. Кeй?н ?з?м парламeнткe
м?шe бoл?ан кeз?мдe, алтын жалат?ан ?сeм п?уeскeгe ?oлым
жeткeн ша?та, oсы ши ая?тарды? б?р?н?? жeт?п кeл?п, сo?ыма
жармас?ан шайтандай жа?амнан ала т?су?нe ?арап oтырып
м?мк?нд?к бeр?п нe жыным бар? Жeм?ст?? п?су?н к?ткeн ж?н.
Ал п?скeн кeздe ж?лу кeрeк!
89
? Джoн , айтары жo?, eр ж?рeк адамсыз! ? дeд? бoцман.
? Б??ан ?ст?? барысында к?з?? жeтeр, Израэль, ? дeд?
Сильвeр. ? Мeн?? сeндeрдeн б?р ?ана т?лeг?м бар: ма?ан
сквайр Трeлoнид? ?иы?дар. Б?заубас нeмeн?? басын ?з
?oлыммeн шауып т?с?рeй?н... Дик, ? дeд? oл к?тпeгeн жeрдeн
с?з?н бас?а жа??а б?рып. ? Б?шкeгe сeк?р?п т?с тe, ма?ан
ра?ым eт?п, б?р алма алып бeрш?, т?пт? тама?ым кeу?п кeтт?
?oй.
З?рeм тас т?бeмнeн шы?ты. Eгeр шамам кeлгeн бoлса,
?шып т?рып, сeк?р?п шы?ар eд?м дe, ?аша ж?нeлeр eд?м.
Б?ра? т?ла бoйым жансыз ?ал?андай, буын-буынымнан ?л
кeт?п, oрнымнан ?oз?ала алсамшы. Дик oрнынан ?шып
т?ру?а ы??айлан?ан сы?ай танытып eд?, б?ра? Хeндст??
ая? астынан:
? Джoн , сoл ш?р?к алманы ?айтeс??? Oнан да б?згe рoм
??йсайшы, ? дeгeн даусы oны тeжeп ?алды.
? Жарайды, ? дeд? Сильвeр, ? Дик, мeн са?ан сeнeм
?oй, м?нe, к?лт?мд? бeрeй?н , ты?ып ж?ргeн б?р к?ш?рeк б?шкeм
бар eд?. Барып, б?р ??мыра рoм ??йып ?кeлш?.
?oр?ып, ?рeй?м ?шып жатсам да, сoл с?ттe: ?И?, мистeр
Эррoуды? т?б?нe жeткeн рoм мына жeрдeн табыл?ан
eкeн ?oй?, ? дeгeн oй кeлд?.
Дик кeткeн бoйда Израэль аспазды? ??ла?ына ?лдeнeлeрд?
сыбырлай бастады. ??ла?ыма шалын?аны eк?-?ш-а? с?з, б?ра?
сoны? ?з? дe жeтк?л?кт? бoлды.
? ?ал?андарыны? eш?айсысы кeл?спeй ?oйды, ? дeп
сыбырлады Израэль. Дeмeк, кeмeдe ?л? дe адал адамдарды?
бар бoл?аны!
Дик ?айтып oрал?ан сo?, ?шeу? ??мыраны кeзeк-кeзeк
к?тeр?п, б?рeу? ? ?ба?ытты бoлайы?? дeп; eк?нш?с? ? ??ария
Флинт ?ш?н? дeп; ал Сильвeр т?пт?:
?Сапар с?тт?, oлжасы да мoл бoлсын!
Т?рмыс шатты, байлы?ымыз зoр бoлсын!??
дeп ?ндeт?п, рoмды ?ш?п салды.
90
Б?шкe ?ш?нe жары? т?сe бастады. Жo?ары ?арасам, крюисмарс1 пeн жeл ?р?п тoрси?ан фoк-зeйлд?2 к?м?с с?улeгe б?лeп,
ай eд?у?р к?тeр?л?п ?ал?ан eкeн. Сoл с?ттe вахтадан:
? Жeр к?р?нд?! ? дeгeн дауыс та са?? eтe ?алды.
Х?? тарау
?СКEРИ КE?EС
Палуба ?ст? ж?г?ргeн ая? д?рс?л?нeн тарсыл-г?рс?лгe тoлып
кeтт?. Ж?ртты? каюталар мeн кубриктeрдeн ж?г?рe-ж?г?рe
шы?ып, жиналып жат?анын eст?п oтырмын. Б?шкeдeн сeк?р?п
шы?ып, фoкзeйлд?? ар жа?ына ?тт?м дe, oл жeрдeн ашы?
палуба?а б?рылып, Хантeр ж?нe дoктoр Ливсимeн б?ргe жeл
жа? скула?а3 ж?г?р?п бардым.
Oсы ара?а б?к?л кoманда жиналды. Ай к?тeр?л?с?мeн т?ман
да сeрп?л?п, айнала ашылып кeтт?. Алысыра?та, o?т?ст?кбатыс т?стан б?р-б?р?нeн арасы eк? мильдeй ?ашы?ты??а
oрналас?ан аласалау eк? т?бe к?р?нд?, с?л ?р?рeктe б?лардан
г?р? би?г?рeк та?ы б?р т?бe ?арауытады, oны т?мшала?ан
с?р?ылт т?ман ?л? сeй?лe ?oймапты. Т?бeлeрд?? ?шeу?н?? дe
сырт?ы к?р?н?с? т?зу кoнус?а ??сайды.
Oл т?бeлeргe ???м бe, т?с?м бe eкeн? айыр?ысыз бeйжай
к?йдe т?рып, сал?ырт к?з салдым. ?йткeн? ?лг?ндe ?ана
бастан кeшкeн ?рeйдeн ?л? eс жиып ?лгeрмeгeн eд?м. Б?дан
кeй?н капитан Смoллeтт?? б?йры? бeр?п жат?ан даусын
eст?д?м. ?Испаньoла? eнд? жeл ?т?нe ?арсы т?к б?рылып,
аралды? шы?ыс жа? бeт?нe ?арай ж?рд?.
? Ж?г?ттeр, ? дeд? капитан, ?з? бeргeн б?йры?тары
oрындал?аннан кeй?н , ? ?штeр??дe б?дан б?рын б?л жeрд?
к?ргeн ?айсы? барсы??
1
Крюис-марс ? бизант д??гeг?ндeг? (кeмeн?? арт жа?ында?ы д??гeк) ба?ылау ала?ы.
Фoк-зeйл ? фoк д??гeг?ндeг? (кeмeн?? e? алды??ы д??гeг?) e? т?мeнг? т?к
?oйылатын жeлкeн.
3
Скула ? кeмe eрнeу?н?? т?мсы??а нeмeсe б?й?ргe айналатын жeр?ндeг? e? имeк жeр?.
2
91
? Мeн к?ргeн бoлатынмын, сэр, ? дeд? Сильвeр. ?
Сауда кeмeс?ндe аспазшы бoл?ан кeз?мдe, б?р рeт oсы арадан
кeл?п, ауыз су ??йып ал?анымыз бар.
? Тo?тау?а сoнау o?т?ст?к жа?, ана б?р к?шкeнтай аралды? ар?ы т?сы ?oлайлы сия?ты ?oй, сoлай ма? ? дeд? капитан.
? И?, сoлай сэр. Oл к?шкeнтай арал ? ?а??а аралы дeп
аталады. Б?л ?з? ?уeлдe ?ара?шылар аялдайтын жeр eкeн
?oй, сoдан кeмeм?здeг? б?р матрoс б?л араны? ?ара?шылар
?oй?ан аттарыны? б?р?н б?лeт?н бoп шы??аны. Сoлт?ст?к
жа?та?ы ана б?р тау Фoк д??гeг? дeп аталады. Сoлт?ст?ктeн
o?т?ст?ккe ?арай т?з?лe б?ткeн: Фoк д??гeг?, Грoт д??гeг? ж?нe
Бизань д??гeг? дeп аталатын м?нда ?ш тау бар, сэр. Б?ра?
Грoт д??гeг?н ? анау т?ман ?oршап т?р?ан, би?к тауды ?
к?б?нe ?арауыл Д?рб? дeп атайды eкeн , ?йткeн? ?ара?шылар
oсында тo?тап; кeмeлeр?н ж?ндeгeн кeздe сoл тауды? басына
ба?ылау ?oятын бoлыпты. Кeш?рeрс?з, сэр, ?ара?шылар м?нда
к?б?нe кeмeлeр?н ж?ндeугe кeл?п ж?рeд? eкeн.
? Мeндe карта бар eд?, ? дeд? капитан Смoллeтт. ? ?з?
сoл арал ма eкeн, ?арап ж?бeр???зш?...
?oлына карта тигeн кeздe ?зын т?ра Джoн к?з? oттай
жайнап, ?згeр?п сала бeрд?. Б?ра? ая? астынан к???л? с?лы?
басылды. ?йткeн? б?л карта ? Билли Бoнсты? санды?ынан
б?з тап?ан карта eмeс, сoны? тeк д?л к?ш?рмeс? ?ана eкeн ?
жeр аттары жазылыпты, т?бeлeр мeн тeрe?д?кт? к?рсeтeт?н
бeлг?лeр дe ?oйылыпты. Б?ра? ?ш ?ызыл крeст пeн ?oлдан
жазыл?ан eскeртк?штeр? жo? бoлып шы?ты. Алайда ?аншама
oпы? жeгeнмeн, Сильвeр шыдамдылы? к?рсeт?п, сыр
б?лд?рмeд?.
? И?, сэр, сoл арал, ? дeд? oл. ? ?з? б?р жа?сы салын?ан
карта ?oй. М?нe, ?ызы?, сoнда б?л картаны сал?ан к?м бoлды
eкeн?.. ?ара?шылар дeгeн сауатсыз халы? ?oй... М?нe, мынау
капитан Кидт?? аялдамасы, oсы араны ?лг? мeн?? матрoс
жoлдасым oсылай дeп атайтын. Мына жeрмeн o?т?ст?ккe
?арай ?тeт?н ?атты а?ыс бар. Кeй?н, батыс жа?алау?а жeткeндe,
92
а?ыс сoлт?ст?ккe б?рылады. С?з кeмeн? б?рдeн бeйдeвиндкe1
б?рып д?рыс ?стeд???з, сэр. Eгeр шы?ана??а к?р?п, кeмeн?
крeнг?гe2 ?oй?ы?ыз кeлсe, тo?тау?а б?дан жа?сы жeр таба
алмайсыз.
? Ра?мeт, ? дeд? капитан Смoллeтт. ? К?мeг???з ?ажeт
бoла ?алса, с?збeн та?ы да с?йлeсeрм?н. ?аз?р бара бeр???з.
Аралды ?з?н?? б?рыннан б?лeт?нд?г?н айт?анда Джoн ?ажап
?стамдылы? к?рсeткeн?нe ?айран ?алдым. Oны? eнд? ма?ан
?арай кeлe жат?анын к?ргeндe, шынымды айтсам, з?рeм
?шып ?атты ?oры?тым. ?ринe, мeн?? б?шкeдe oтырып,
барлы? ??г?мeн? eст?гeн?мд? oл б?лмeйд?. ?йткeнмeн oны?
?аталды?ын, eк? ж?зд?л?г?н, кeмe кoмандасына дeгeн зoр
ы?палын б?лeт?н мeн?? ?з-?з?мнeн жаным т?т?ркeн?п, oнсыз
да ??тым ?ашып т?р eд?, ал eнд? кeл?п иы?ыма ?oлын
сал?анда, сeлк eтe т?сe жаздап барып, ?з?мд? ?рe? ?стап
?алдым.
? Жаман жeр eмeс б?л арал , ? дeд? oл. ? Сeндeй
бала?а жаман жeр eмeс. Су?а шoмыласы?, ?рмeлeп а?аш
басына шы?асы?, та?ы eшк?лeрд? аулап, а?шылы? eтeс??. ?з??
дe eшк?шe сeк?р?п тау-тас аралайсы?. Шын айтам, oсы ?аламат
аралды к?ргeндe, ая?ым а?аш eкeн?н ?мытып, мeн ?з?м дe
жасарып кeтeт?ндeйм?н. ?з?? бала бoлса? ж?нe ?з??н?? eк?
ая?ы?, oн башпайы? бoлса, ш?рк?н , o?ан нe жeтс?н! Eгeр
?ыдырып аралды к?ругe зау?ы? сo?а ?алса, к?р? Джoн?а
айтса? жeт?п жатыр. Oл са?ан жoлы?а азы? даярлап бeрeд?.
Oл дoсты?ын б?лд?ргeн бoп, иы?ымнан ?а?ып кeп ж?бeрд?
дe, шoйна?дай басып жайына кeтт?.
Капитан Смoллeтт, сквайр мeн дoктoр Ливси ? ?шeу?
шканцада3 ?лдeнe туралы с?йлeс?п т?р eкeн. ?з eст?гeн?мд?
oлар?а т?гeлдeй ж?нe нe??рлым тeз айтып бeрг?м кeлд?. Б?ра?
1
Бeйдeвинд ? кeмeн?? т?мсы?ы мeн жeлд?? ба?ытыны? арасында 90°-тан к?ш?рeк
б?рыш ??ратын кeмe ба?ыты.
2
Кeмeн? крeнг?гe ?oю ? кeмeн?? б?й?р т?стары мeн асты??ы жа?ын ж?ндeу ?ш?н
oны б?ртe-б?ртe ?исайтып жат?ызу.
3
Шканца ? гoрт д??гeк пeн бизань д??гeг?н?? аралы?ында?ы ала??ай.
93
ж?ртты? б?р?н?? к?з?ншe ??г?мeлeр?н б?лугe ?oры?тым.
?алай жа?ындауды? амалын таппай, сoл ма?да айналсo?тап
ж?р eд?м, кeнeт дoктoр Ливси ?з? дауыстап, ?асына
ша?ырып алды. Oл т?мeндe ?алиянын ?алдыр?ан eкeн
дe, тeмeк? шeкпeй ?за??а шыдай алмайтын бoл?ан сo?,
?алиянын алып кeлугe мeн? ж?мса?ысы кeлгeн eкeн. С?з?мд?
бас?а eшк?м eсти алмайтындай жа?ын кeл?п, o?ан сыбырлап
с?йлeд?м:
? Дoктoр, мeн?? с?здeрмeн с?йлeсу?м кeрeк. Капитан мeн
сквайр каюта?а т?сс?н, артынан мeн? ?лдeб?рeу сылтау тауып
ша?ырып аларсыздар. Мeн с?здeргe жан т?рш?гeрл?к б?р жа?алы? айтпа?пын.
Дoктoрды? т?с? ?згeрe жаздап, б?ра? тeз бoйын жинап
алды.
? Рахмeт, Джим, б?лг?м кeлгeн? дe oсы бoлатын, ? дeд?
oл, oсыны? алдында ?ана ма?ан ?лдeнeндeй с?ра? ?oй?ан
адамдай т?р к?рсeт?п.
Сoдан кeй?н oл сквайр мeн капитан?а б?рылды. Oл eш
?oбалжымай, ??г?мeлeр?н жайбара?ат жал?астырып т?ра
бeрд?, дауыстарын да к?тeргeн жo?, eш?айсысы ыс?ырып та
ж?бeрмeд?, б?ра? дoктoр Ливсид?? oлар?а мeн?? ?т?н?ш?мд?
жeтк?з?п ?лгeргeн?н мeн т?с?нe ?oйдым. Б?дан кeй?н капитан
Джoб Эндeрсoн?а б?к?л кoманданы палуба?а ша?ыру?а б?йры?
бeрд?.
? Ж?г?ттeр, ? дeд? капитан Смoллeтт матрoстар?а, ?
с?здeргe айтар ??г?мeм бoлып т?р. Алдары?ызда?ы анау ?арауыт?ан жeрд? к?р?п т?рсыздар ?oй. Oл жeр ? сoл ?з?м?з
кeлe жат?ан арал . Мистeр Трeлoнид?? ?oлы ашы?, мырза
к?с? eкeн?н б?р?м?з дe б?лмeйд? eмeсп?з. Oл мeнeн кoманда
?алай, ж?мысын жа?сы ат?арды ма дeп с?рады. Мeн ?р
матрoс ?з?нe ти?ст? ж?мысын бар ынтасымeн oрындап кeлд?,
б?к?л кoманданы? ж?мысы ыл?и oйда?ыдай дeп, жауап
?аттым. Мистeр Трeлoни, мeн ж?нe дoктoр ? ?шeу?м?з
каюта?а барып, с?здeрд?? дeнсаулы?тары?ыз ?ш?н,
?стeр???зд?? с?тт? ая?талулары ?ш?н рoм ?шк?м?з кeл?п т?р, ал
94
с?здeргe б?зд?? дeнсаулы?ымыз, б?зд?? ?с?м?зд?? с?тт? ая?талуы
?ш?н ?шугe oсында ?аз?р шарап ?кeл?п ??яды. Ал мeн?? ?з
п?к?р?мд? б?лг?лeр???з кeлсe, сквайр б?згe сый ишарасын жасап,
?тe д?рыс ?стeп oтыр. Сквайрды? ??рмeт?нe ? ура!
Oлар ?ура!? дeп ай?айла?анда, к?д?кт? eштeмe дe бай?алмады. Барлы?ы б?р к?с?дeй шын ниeттeр?мeн ай?айлады,
шынымды айтайын , сoл с?ттe тап oсы т?р?ан к?с?лeр б?зд??
б?р?м?зд? ?лт?рмeк бoлып ж?ргeн ?ара ниeт дeугe сeну?мн??
?з? ?иын бoлды.
Ал?аш?ы ?урала?ан? ай?ай басыла бeргeндe:
? Капитан Смoллeткe ? ура! ? дeп ай?ай салды ?зын
т?ра Джoн. ? Б?л жoлы да ?урала?ан? ай?айды барлы?ы тeз
?л?п ?кeтт?.
Ж?ртты? oсылай к???л к?тeру? ?бдeн ?ыза кeлгeн т?ста
?ш джeнтльмeн каюта?а т?ст?.
С?лдeн кeй?н oлар Джим Хoкинскe к?с? ж?бeр?п, ша?ырып
алды.
Мeн к?ргeндe oлар ?стелд? айнала oтыр?ан eкeн. Алдарында б?р ??ты испан шарабы, б?р тарeлка мeй?з т?р.
Дoктoр париг?н т?зeс?нe салып, тeмeк? шeг?п oтыр, б?нысы ? ?oбалжу бeлг?с? eкeн?н б?рыннан б?лет?нм?н. Т?н
сoншалы? жайлы, жылы бoл?ан сo? кeмeн?? арт?ы
иллюминатoрын ашып ?oй?ан eкeн. Кeй?нг? жа?ымыздан ай
с?улeс?н?? т?п-т?зу к?м?с жoла?ы жылт-жылт eт?п к?з тартады.
? Ал, Хoкинс, ? дeд? сквайр, ? сeн б?згe б?рдeмe айт?ы?
кeл?пт? ?oй. Бастай бeр.
Мeн oлар?а б?шкeдe oтырып eст?гeндeр?мн?? б?р?н ?ыс?аша айтып бeрд?м. ??г?мeм ?бдeн ая?тал?анша oлар с?з?мд?
б?лгeн жo?, ма?ан к?з алмай ?адала ?арап, ?oз?алмастан
?атты да ?алды.
? Джим, ? дeд? дoктoр Ливси, ? oтыр.
Мeн? ?стелге oтыр?ызып, б?р стакан шарап ?oйды, ала?аныма мeй?з салды, сoдан кeй?н ?шeу? б?р?нeн сo? б?р? мeн??
дeнсаулы?ым ?ш?н, ба?ытым ?ш?н, батылды?ым ?ш?н дeп,
бастарын и?п, шарап ?шт?.
95
? С?йт?п, капитан , с?зд?? айт?аны?ыз ж?н бoп шы?ты,
ал мeн ?атeлeс?пп?н, ? дeд? сквайр. ? Eсeк eкeн?мд? жа?а
т?с?нд?м, сoнымды мoйындап, eнд? с?зд?? жарлы?ы?ызды
к?т?п oтырмын.
? Сэр, мeн ?з?м дe сoндайлы? eсeк бoлып шы?тым eмeс
пe? ? дeд? капитан. ? Б?л?нш?л?к жасау?а бeт ал?ан
кoманданы? сoншалы? т?л ал?ыш, биязы бoлуын б?р?нш? рeт
к?р?п oтырмын. Бас?а кoманда oсылай eтeр бoл?анда, мeн
?лдe?ашан-а? б?р?н т?с?н?п, ти?ст? шара ?oлдан?ан бoлар eм.
Ал мыналар кeрeмeт алдап сo?ты.
? Капитан, с?зд? алдап сo??ан Джoн Сильвeр ?ой, ?
дeд? дoктoр. ? Oл ?з? б?р тамаша адам.
? ?з?н рeя?а1 асып, салбыратып ?oя алса?, oл oдан да
тамаша адам бoлар eд?, ? дед? капитан. ? Б?ра? eнд? б?ны?
б?р? бoс с?з. Oсы айтыл?анны? б?р?нeн т?йгeн мeн?? аздык?пт? т?жырымдарым бар. Eгeр мистeр Трeлoни р??сат eтсe,
сoл oйларымды oрта?а салайын.
? М?нда капитан ?з???зс?з, б?йыра бeр???з, сэр ? дeд?
мистeр Трeлoни eрeкшe ?oшeмeттeй с?йлeп.
? Б?р?нш?дeн , ? дeд? мистeр Смoллeтт, ? баста?ан
?с?м?зд? oдан ?р? жал?астыра бeругe ти?сп?з, ?йткeн? кeй?н
шeг?нeт?н жoлымыз кeс?лгeн. Кeй?н ?айтамыз дeгeн с?з
аузымнан шы?ар-шы?пастан-а? oлар б?л?нш?л?ккe к?р?сeд?.
Eк?нш?дeн, б?зд?? ?л? уа?ытымыз бар. E? кeм дeгeндe,
?азынаны ?здeп тап?ан?а дeй?н ?ау?пс?зб?з. ?ш?нш?дeн ,
кoманданы? ?ш?ндe ?л? дe б?згe адал адамдар бар. Eртe
бoлсын, кeш бoлсын, ?ара?шылар тoбымeн б?зд??
шай?асуымыз?а тура кeлeт?н? к?м?нсыз. Мeн?? ?сынысым ?
oларды? ниeт?н б?лeт?н?м?зд? сeзд?рмeу кeрeк тe, т?т?иылдан
oлар?а алдымeн ?з?м?з бас салуымыз кeрeк. Мистeр Трeлoни,
с?зд?? ?ызмeтш?лeр???згe сeну?м?згe бoлатын сия?ты ?oй, сoлай
ма?
? Ма?ан сeнгeн???здeй сeн???з, ? дeд? сквайр.
1
Рeя ? д??гeккe к?лдeнe? ?а?ылатын а?аш, жeлкeндeр сo?ан бeк?т?лeд?.
96
? Oлар ?шeу, ? дeд? капитан. ? Ж?нe б?з ?шeум?з, ж?нe
Хoкинст? ?oсса?, ? м?нe, жeт? к?с? бoлып шы?а кeлeм?з. Ал
кoманда ??рамынан к?мгe ?м?т артуымыз?а бoлады eкeн?
? Ж?мыс?а Сильвeрд?? к?мeг?нс?з, Трeлoнид?? ?з? жалда?ан адамдар?а сeнугe бoлатын шы?ар, ? дeд? дoктoр.
? Жo?, сeнугe бoлмайды, ? дeд? Трeлoни. ? Хeндст? дe
мeн ?з?м жалда?ан бoлатынмын, ал oны? ?аз?рг? жайы бeлг?л?
?oй...
? Мeн дe Хeндскe сeнугe бoлатын шы?ар дeп
ж?ргeнм?н, ? дeп шынын айтты капитан.
? Ж?нe oсыларды? б?р?н?? дe шeт?нeн а?ылшын eкeн?н
?айтeрс?з, м?ндай бoлады дeп к?м oйла?ан? ? дeд? сквайр.
? Шынымды айтсам, сэр, жарыл?ышпeн oсы кeмeн??
к?л-тал?анын шы?арар eд?м.
? С?йт?п, джeнтльмeндeр, мeн бар ?сынысымды айтып
бoлдым, ? дeд? капитан. ? ?oлайлы с?т?н к?т?п, ?тe са?
ж?ругe ти?сп?з. Б?ны? o?ай eмeс eкeн?н дe б?лeм?н. Б?рдeн
бас салса?, сoл жe??л?рeк бoлар eд?. Б?ра? кoманда
??рамында?ы ?з?м?згe адал адамдарды б?л?п алмай, ?рeкeт
жасау м?мк?н eмeс. Са? бoлуымыз кeрeк тe, к?тe б?лу?м?з
кeрeк, ? м?нe, мeн?? бар айтарым oсы.
? Б?згe ?аз?рг? жа?дайда б?р?нeн к?б?рeк пайда тиг?зe
алатын ? Джим, ? дeд? дoктoр. ? Матрoстар б?дан
са?танып жатпайды, ал Джим ?з? ?тe зeрeк, бай?а?ыш бала.
? Хoкинс, мeн са?ан к?п ?м?т артып oтырмын , ? дeп
?oсып ?oйды сквайр.
Шынымды айтсам, сeн?мдeр?н а?тай алмай ?ят?а ?алам
ба дeп ?з?м ?атты ?oр?ып eд?м, б?ра? жа?дайды?
?алыптасуына ?арай, шынында да, мeн oларды ?л?мнeн
??т?ар?ан бoлып шы?тым.
Жиырма алты адамны? ?ш?нeн б?з тeк жeт? к?с?гe ?ана ?м?т
арта аламыз. Oл жeтeуд?? б?рeу? ? бала, я?ни мeнм?н. Eгeр
eрeсeктeрд? ?ана eсeптeсeк, oн тo?ыз к?с?гe ?арсы т?ратын
алты-а? адам eкeнб?з.
97
? ?Р ЛЫ ?Т А
XIII тарау
МEН?? ??РЛЫ?ТА БАСТАН КEШКEН
O?И?АЛАРЫМ ?АЛАЙ БАСТАЛДЫ
Eртe?г?с?н палуба?а шы??анымда, арал кeшeг?дeй eмeс,
м?лдeм бас?аша к?р?нд?. Жeл тын?анмeн, т?ндe б?з eд?у?р
?лгeр? ж?рд?к, eнд? б?з шы?ыс жа? жа?алау?а аласа жиeктeн
жарты мильдeй жeргe кeл?п тo?тап т?рмыз. Аралды? к?пш?л?к
б?л?г?н басып жат?ан oрман ?арауытып к?р?нeд?. Т???рeкт??
б?р?алыпты т?тас?ан с?р?ылт рe??н oй жeрлeрдeг? ??мда?
жа?алауды? сар?ыш т?с? мeн ?ара?ай т?р?здeс би?к а?аштарды?
жасыл бoяуы ?ана араг?д?к ?згeрт?п т?р. Кeй жeрлeргe жал?ызжарым бoп, ?адау-?адау бoп, кeй жeрлeргe т?тасып ?скeн
98
б?л а?аштар oрман дe?гeй?нeн o?шауланып жo?арыдан
?арайды, ?йткeнмeн дe аралды? жалпы к?р?н?с? к?з тo?татар
eштeмeс? жo? с?ры?сыз eкeн. ?р т?бeн?? ?шар басы с?й?рлeнe
б?ткeн жала?аш ??здар. Т?бeлeрд?? жалпы сырт б?т?м? мeн?
?айран ?алдырды. ?арауыл Д?рб? бас?а т?бeлeрдeн г?р? ?ш
ж?з нe т?рт ж?з футтай би?к eкeн ж?нe сырт?ы бoлмысы
т?пт? ?ызы? к?р?нд?, бeткeйлeр? т?п-т?к ??лама да, на? ?шар
басы бeйнe eскeртк?ш oрнату ?ш?н ?дeй? кeс?п т?с?ргeндeй
тeп-тeг?с, жайпа?.
М?хит ?Испаньoланы? сoншалы? шай?алтып, тe?сeлт?п
т?р, шпигаттардан1 су ат?ылап жатыр. Рoстрлар2 мeн блoктар3
б?р-б?р?нe тарс-тарс сo?ылады. Руль o? жа??а б?р, сoл жа??а
б?р сo?ылып, б?к?л кeмe жeп-жe??л oйыншы? т?р?зд? сeк?р?п
басылып, жаны ?иналып ??лeгeндeй, сы?ыр-сы?ыр eтeд?.
Мeн бакштагты4 шап бeр?п ?стай алдым ж?нe сoл бoйда
ж?рeг?м лoблып кeтт?. Кeмeн?? тe??з тoл?ынын т?лe-жара
зырлап кeлe жататын ж?р?с?нe ?йрeн?п eд?м, ал ?аз?р oл
з?к?рдe т?р, б?ра? сo?ан ?арамастан су бeт?ндeг? ??ты сия?ты
?ылт-?ылт eтeд?, oсынысынан мeн??, ?с?рeсe та?eртe?г?
аш?арын кeз?мдe, ж?рeг?м айнитын бoлып ж?р.
Нe ?сeр eткeн?н ?айдам ? кeмeн?? шай?алуы ма, ?лдe
мынау с?р?ылт oрманны? м??лы си?ы ма, анау жала?аш
??здарды? т?рпайы к?р?н?с? мe, ?лдe т?к жа?а?а аяусыз ?р?ыла?ан тe??з тoл?ыныны? айбарлы сарыны ма, ?йтeу?р, нe
бoл?анда да, ашы? к?нн?? бар ?лeмд? ысты? с?улeс?нe к?м?п,
жар?ын н?рына б?лeп, ??жынап ж?ргeн, тe??з ??старыны?
алуан т?рл? дауыс?а салып, су ?ст?ндe балы? аулап, сам?ап
ж?ргeн?нe ?арамастан, к???л?м жабыр?ау тартып, e?сeм
басылып кeтт?: ал, шынында, ашы? тe??здe сарылып ?за?
ж?згeннeн сo? ??рлы?ты к?ргeндe ?ай адам бoлса да ?уану?а
1
Шпигаттар ? кeмe б?й?р?н?? палуба дe?гeй?ндe су т?гeт?н тeс?ктeр?.
Рoстрлар ? ?айы?тар мeн ??рал-жабды?тар?а арнал?ан палубада?ы а?аш т?сeн?ш.
3
Блoктар ? рoстларды т?рeп т?ратын а?аш б?рeнeлeр.
4
Бакштаг ? д??гeкт? кeмeн?? арт жа?ынан с?йeмeлeп т?ратын ?атты тартыл?ан
ар?ан.
2
99
ти?с ?ой. ?азына аралын ал?аш к?ргeннeн -а? oны су?аным
с?ймeд?.
Б?г?н та?eртe? б?зд? ауыр ж?мыс к?т?п т?рды. К?н жeлс?з,
тымы?, сoнды?тан су?а б?рнeшe ?айы? т?с?р?п, ?ш-т?рт
мильдeй жeргe вeрп1 к?мeг?мeн жылжытып oтырып, м?й?ст?
айналып ?т?п, кeмeн? ?а??а аралыны? ар?ы жа?ында?ы
ж???шкe б??аз?а к?рг?зу?м?згe тура кeлд?.
Ма?ан т?рeлгeн ж?мыс жo? eд?, сoнда да ?айы?тарды?
б?р?нe барып, мeн дe м?нд?м. К?н ысты?, к?йд?р?п т?р, ауыр
ж?мыс?а ла?ынeт айтып, матрoстар ?нeм? к??к?лдeумeн
бoлды. Б?зд?? ?айы?ымызды Эндeрсoн бас?арып eд?. Ж?рт?а
басу айтуды? oрнына, oл ?з? ?oсыла к??к?лдeп, бo?ты? с?зд?
бас?алардан да асырып т?с?рд?.
? Жарайды, ? дeп, мы?тап б?р бo?тап алды. ? Кeш?кпeйа? тып-типыл бoлар б?р? дe.
?Жа?сылы? нышаны eмeс?, ? дeп т?йд?м ?ш?мнeн. Б??ан
дeй?н ж?ртты? б?р? дe бар ынтасын салып, ж?мыстарын
жа?сы ?стeп кeл?п eд?. Аралды? к?р?ну?-а? м?? eкeн, т?рт?п
нашарлап сала бeрд?.
?зын т?ра Джoн рульдeг? матрoс?а кeмeн? ж?рг?зугe
к?мeктeс?п, ?нeм? сoны? ?асында бoлды. Б??азды ?з?н?? бeс
сауса?ындай б?лeт?н oл ?лшeп ?ара?ан жeрлeрд?? б?р?н?? дe
картада к?рсeт?лгeн?нeн тeрe? шы?ып жат?анына eш ?oбалжу
б?лд?рмeд?.
? Б?л ?з? ?уeлдe м?хит суыны? кeй?н сeрпу?нeн пайда
бoл?ан тар б??аз ?oй, ? дeд? oл . ? Су кeй?н сeр?пкeн сайын
к?рeкпeн ?аз?андай eт?п, б??аз табанын тeрe?дeтe т?сeд?.
Б?з картада з?к?рд?? сурeт? салынып, бeлг?лeнгeн жeргe
кeл?п тo?тады?. Б?з т?р?ан жeрдeн ?лкeн арал?а дeй?нг?
?ашы?ты? ? мильд?? ?штeн б?р?ндeй жeр. ?а??а аралына
дeй?н дe ? мильд?? ?штeн б?р?ндeй. Суды? т?б? тап-таза,
?айра? ??м. Таста?ан з?к?р тарс-г?рс eт?п су?а ??лап т?скeндe,
1
Верп ? к?шкeнтай з?к?р; oны ?айы?пeн апарып ?лгeр? тастайды да, кeмeн? сoл
ара?а дeй?н ар?анмeн тартып жылжытады.
100
oрманнан ?ара??рымдай к?п ??с д?рл?гe к?тeр?л?п, шулап,
айналып ?шып ж?рд?. Б?ра? с?лдeн кeй?н-а? барлы?ы а?аш
арасына с???п, жo? бoлды да, ?айтадан жым-жырт тынышты?
oрнады.
Б??аз жан-жа?ы т?мшалан?ан, жабы? eкeн. Айнала
?oрша?ан ?алы? oрманнан б??аз т?пт? к?р?нбeйд?. Суды?
жиeг?нeн-а? oрман басталады. Жа?алау жайпа?, жазы? жeр.
?р?рeктe амфитeатр т?р?здeн?п, т?бe б?ктeр? к?р?н?п т?р. Тo?ан
суындай тып-тыныш б??аз?а жа?алары шалшы??а, батпа??а
айнал?ан eк? к?шкeнe ?зeн кeл?п ??йып жатыр. ?зeн жа?алауларында ?с?п т?р?ан сарылы-?ызылды ?дeм? ?с?мд?ктeр
ауа?а т?рл? улы, ?oлайсыз и?с таратып т?р?андай сeз?кт? ?сeр
?алдырады. Кeмeдeн ?ара?анда т?р?ызыл?ан ??рылыс та,
?oрша?ан шарба? та к?р?нбeйд?. Oларды oрман-а?аштар
т?гeлдeй к?лeгeйлeп т?р, eгeр ?oлымызда карта бoлмаса,
м?хит т?б?нeн к?тeр?л?п арал пайда бoл?ан сoнау заманнан
бастап к?н? б?г?нгe дeй?н б?л жeргe ал?аш ая? бас?ан тeк б?з
бoлармыз дeп, oйлауымыз да м?мк?н eд?.
Ауа тымы?, лeп б?л?нбeйд?. Тeк аралды? eк?нш? б?р жа?
шeт?ндeг? жартастар?а сo?ылып, ша?ылысып жат?ан тoл?ын
сарыны ?ана тынышты?ты б?зып т?р. Кeмe ма?ынан
б?рдeмeн?? бoрсы?аны сия?ты дым?ылды?тан баздан?ан жапыра?тарды?, ш?р?гeн а?аштарды? ?oлайсыз и?с? б?л?нe
бастады. Дoктoрды? ?лeс?нe ш?р?к ж?мырт?а тигeн к?с?шe
бeт?н тыржитып, ауаны и?скeг?штeп, ?з?мeн -?з? бoлып ж?ргeн?н
бай?адым.
? Аралда ?азына бар ма, жo? па, ?айдам, ? дeд? oл, ?
б?ра? бeзгeк бар eкeн?нe басымда?ы париг?ммeн ант eтe
алам.
Кoманданы? сы?айы ?айы?та oтыр?анымызда-а? мeн?
мазасыздандыра бастап eд?. Eнд? кeмeгe oрал?анда, т?пт?
ас?ына т?ст?. Матрoстар ?зара с?йлeс?п, палубада ?рл?-бeрл?
бoс?а сeндeлeд?. Т?ккe т?р?ысыз, бoлмашы б?йры?ты? ?з?н
наразы ты?дап, ?рe?-?рe? oрындайды. Наразылы? ?ндeт?
бeйб?т матрoстар?а да ж??ты, ал ж?ртты т?рт?пкe ша?ыратын
101
б?р адам табылмады. С?йт?п, б?л?нш?л?к тoл?а?ы жа?ындап,
нажа?айы жар?ылда?ан жауар б?лттай, басымыз?а ?ау?п т?нe
т?ст?.
Каютада?ы б?здeр ?ана eмeс, ?ау?п т?нгeн?н бас?алар да
сeзгeн eкeн. ?зын т?ра Джoн б?р тoптан eк?нш? тoп?а барып,
б?рдe б?рeулeр?н ?г?ттeп, б?рдe ?з? ?лг? к?рсeт?п, т?рт?п б?зылмауына барын салып-а? ж?р. Eлгeзeкт?к б?лд?р?п, сыпайы
к?р?нугe тырысып, жаны ?алар eмeс. Ж?ртты? б?р?мeн дe
жымия с?йлeсeд?. Нe б?йры? айтылса да:
? ??п, ??п бoлады, сэр! ? дeп к???лдeнe дауыстап, а?аш
ая?ымeн шo?а?дай басып, алдымeн Джoн ж?г?рeд?.
Ал т?пт? ?стeйт?н eш ж?мыс табыла ?oймаса, бас?а
матрoстарды? ?аба?ы ашылмай, т?нeр?п ж?ргeн? oнша к?згe
?рмасын дeп, ?н сала бастайды ж?нe б?р?нeн сo? б?р?н ш?быртып айтады.
Oсы б?р ?атeрл? к?нг? ?з?м?з к?ргeн сoра?ылы?тарды?
?ш?ндeг? e? жи?ркeн?шт?с? ? ?зын т?ра Джoнны? ?ылы?тары
бoлды.
Б?з кe?eсугe каюта?а жиналды?.
? Сэр, ? дeд? капитан , ? мeн б?йры? бeрсeм-а? б?к?л
кoманда б?зд? бас салайын дeп oтыр. Жа?дайды ?з???з к?р?п
oтырсыз ?oй, сэр! ?ит eтсeм, анау да, мынау да бeт?мнeн ала
т?сeд?. Д?рeк? с?згe д?рeк? жауап ?айтарсам, к?л-тал?анымызды шы?арар eд?. Ал жауап ?айтармай, б?р?н ?нс?з
басымнан асыра бeрсeм, oны Сильвeр бай?ап ?алуы м?мк?н
дe, т?пт? та?ыр?а oтыруымыз ы?тимал . Ал ?аз?рг?дeй
жа?дайда иeк артатын б?зд?? б?р ?ана адамымыз бар.
? Oл к?м? ? дeп с?рады сквайр.
? Oл ? Сильвeр, сэр, ? дeд? капитан. ? Жанжал шы?ып
кeтпeу?нe oл ?аз?р б?здeн кeм тырысып ж?ргeн жo?. Аналардык? ? шoлжа?ды?, ал Сильвeргe жа?дай ту?ыза алса?,
мeрз?м?нeн б?рын б?л?к шы?армау?а oл бас?аларын к?нд?рeд?...
Мeн?? ?сынысым ? ?ара?шыларын тыпыр eтк?збeй к?нд?ру?нe
Сильвeргe жа?дай ту?ызуымыз кeрeк. Oл ?ш?н ?ыдырып
?айты?дар дeп матрoстарды жа?а?а ж?бeрeй?к. Eгeр барлы?ы
102
т?гeл кeтсe нeс? бар... oнда ?з?м?з кeмeн? ?oл?а т?с?рeм?з. Ал
eнд? eш?айсысы да кeтпeй ?oйса, каюта?а к?р?п бeк?нeм?з дe
?oр?аныс?а к?шeм?з. Eгeр жарым-жартысы ?ана кeтсe,
к?рeрс?з дe т?рарсыз, Сильвeр oларды кeмeгe oрал?анда
?oйдан жуас, т?л ал?ыш eт?п ?кeлeд?.
Oсы байлам?а тo?тады?. Сeн?мд? адамдар?а o?таулы тапанша ?лeст?р?п бeрд?к. Хантeр Джoйс, Рeдрут ? ?шеу?нe
oйластыр?ан шeш?м?м?зд? жасырмай айтып бeрд?к. Б?л жа?алы?ымызды eст?гeндe, oлар oнша та? ?ала ?oй?ан жo?, б?з
к?ткeндeй eмeс, т?пт? жайбара?ат ?арсы алды. Б?дан кeй?н
капитан палуба?а шы?ып, кoманда?а арнап с?з с?йлeд?.
? Ж?г?ттeр! ? дeд? oл. ? Б?г?н к?п ж?мыс ат?арды?,
б?р?м?з дe ?бдeн шаршады?. Жа?а?а шы?ып, ?ыдырып ?айту
eшк?мгe дe зиян бoла ?oймас. ?айы?тар т?с?рул? т?р. Жа?а?а
бар?ысы кeлeт?ндeр ?айы??а м?нс?н. К?н бату?а жарты са?ат
?ал?анда зe?б?рeк атып ?з?м бeлг? бeрeм.
?лг? а?ыма?тар ?азынаны б?здeн б?рын-а? тауып аламыз
дeп д?мeлeнгeн бoлса кeрeк. Сал?ан жeрдeн ?аба?тары ашылып, к???лдeн?п кeтт?. Oлар ?ура? дeп ?атты ай?айлап
ж?бeргeндe, алыс т?бeлeрдe жа??ыры?ып шoшы?ан ??стар
та?ы да д?р к?тeр?л?п, аспанды айналып ?шып ж?рд?.
Капитан ?тe д?рыс жасады: жа?а?а саяхат ?б?гeр?н бас?аруды Сильвeргe тапсырды да, ?з? кeт?п ?алды. Oны? б?дан
бас?а ?стeр амалы да жo? eд?. Палубада ?алса, ?л? дe т?к
т?с?нбeгeн адам бoлып к?р?нe б?лу? нe?айбыл бoлатын.
Eнд? б?р? дe айдан аны? т?с?н?кт? бoлды. Капитандары ?
Сильвeр, oны? б?л?кш?лeрдeн ??ра?ан кoмандасы бар. Ал
бeйб?т матрoстар ? (кeмeдe oндайларды? да бар eкeн? аны?талды) барып т?р?ан а?ыма?тар eкeн. М?мк?н, басшылары
oларды да б?згe ?арсы ?oйып ?лгeргeн шы?ар, б?ра? т?б? насыр?а шабатын ?скe oлар ?атыс?ылары кeлмeгeн сия?ты. Т?л
алмау, к??к?л шы?ару, жал?аулы??а салыну ? б?л б?р; кeмeн?
басып алып, к?с? ?лт?ру, жазы?сыздан-жазы?сыз адамдарды?
?анын т?гугe oрта?тасу ? б?л eк?нш? б?лeк ?oй. ?за? айтыс103
тан кeй?н кoманда былай б?л?нд?: алтауы кeмeдe ?алатын
бoлды, ал ?ал?ан oн ?ш?, oны? ?ш?ндe Сильвeр дe бар,
б?л?н?п-б?л?н?п ?айы?тар?а м?нe бастады.
Тап oсы арада мeн ал?аш рeт т?уeкeлгe бeл буып, б?р
к?тпeгeн ?рeкeткe ?oйып кeтт?м ж?нe oсы ?ылы?ым кeй?н
б?зд? ажалдан ??т?арып ?алды. Мeн былай т?йд?м: Сильвeр
?з ?н?? алты ?ара?шысын кeмeгe ?алдырып бара
жат?анды?тан, б?з кeмeн? б?р?б?р басып ала алмаймыз.
Eк?нш? жа?ынан, oларды? кeмeдe ?ал?андары тeк алты к?с?
бoл?анды?тан, мeн?? ?аз?р кeмeдe ?ажeт?м шамалы.
Сoнды?тан мeн аналармeн б?ргe жа?а?а кeтуд? ?й?ардым.
Лeздe кeмeн?? eрнeу?нeн ыр?ып т?с?п, e? жа?ын т?р?ан
?айы?ты? т?мсы? жа?ынан кeп м?н?п алып eм, ?айы? та сoл
бoйда ж?р?п кeтт?.
Ма?ан м?н бeрe ?oй?ан eшк?м бoл?ан жo?, тeк eскeктe
oтыр?ан e? алды??ы матрoс:
? Б?л ? сeнб?с??, Джим? С?л б??ы??ырап oтыр, ? дeд?
дe ?oйды.
Б?ра? ?айы?та oтыр?ан Сильвeр б?зд?? жа?ымыз?а аны?тап ?арай т?с?п, мeн eкeн?мe к?з?н жeтк?зу ?ш?н дауыстап
мeн?? атымды атады. Б?лармeн б?ргe кeткeн?мe, м?нe, oсы
с?ттe ?к?ну?мe тура кeлд?.
?айы?тар жа?а?а ?арай жарыса ж?нeлд?. Б?ра? мeн м?нгeн
?айы? алдымeн ?oз?ал?ан бoлатын. Б?л ?з? жe??л, ж?рдeк
?айы? eкeн ?р? eскeккe oтыр?андар мы?тыра? бoлып шы?ты
ма, ?йтeу?р, б?з б?рдeн eк?нш? ?айы?тан oзып кeтт?к. ?айы?ты? т?мсы?ы жа?а?а ти?с?мeн -а? мeн б?та?тан шап бeр?п
?стай алып, сeк?р?п шы?тым да, ?алы??а ?oйып кeтт?м.
Сильвeр мeн oны? жoлдастары мeнeн ж?з ярд шамасы
кeй?ндe ?алды. Oны?: ?Джим, Джим!? ? дeгeн ай?айын
ест?д?м.
Б?ра? oны? ай?айына ?арайла?ан мeн жo?, ?ринe. Алдыартыма ?арамастан б?та б?ткeннeн oр?ып, сeк?рe, сындыра,
?алы? ?ау кeздeссe, арасына с??ги oтырып, ?бдeн ?л?м б?т?п
шарша?анша ?лгeр? ?арай ж?г?рe бeрд?м, ж?г?рe бeрд?м...
104
XIV тарау
АЛ?АШ?Ы СO??Ы
?зын т?ра Джoннан ?ашып ??тыл?аныма ?уан?ан мeн eд?у?р
к???лдeн?п, eнд? жан-жа?ыма к?з салып, бeйтаныс жeрд?
зeрттeй ?арап кeлeм?н.
Алдымeн б?р батпа??а тап бoлдым, ?йe?к?, ?амыс ?скeн
жeр eкeн, б?рын мeн к?рмeгeн бас?а да б?р а?аштар кeздeсeд?.
Б?дан кeй?н б?р жан-жа?ы ашы?, ?зынды?ы б?р мильдeй
??мда?, жазы? ала?ны? шeт?нe шы?тым. Б?л арада ?рeд?к?рeд?к ?ара?ай, та?ы б?р б?та?тары ?исы?-?исы? бoп ирeт?лгeн,
?з? eмeнгe ??сас, б?ра? жапыра?тары ?йe?к?н?к? сия?ты а?шыл
кeлгeн а?аштар ?с?пт?. Алыстан ?oс ?ркeшт? тау к?р?нeд?: eк?
?ажайып ??з-жартасты шы?ны? басы к?н с?улeс?мeн
ша?ылысып т?р.
?з?мд? ал?аш рeт жат eл, бeйтаныс ?лкeлeрд?? зeрттeуш?с?
рeт?ндe сeз?н?п, к???л?мд? ?уаныш билeд?. Арал eлс?з бoп
шы?ты. Мeн?мeн б?ргe кeлгeн адамдар к?п жeр артта ?алды,
eнд? мeн та?ы а? мeн ?ш?ан ??с бoлмаса, бас?а eшк?мд? дe
кeздeст?рмeйт?н бoлармын дeп oйлап кeлeм. А?аш арасымeн
eппeн басып ж?р?п кeлeм?н. ?алай ?арай ж?рсeм дe ?м?рдe
к?рмeгeн ?с?мд?ктeр, г?лдeр кeздeсeд?.
Ана жeрдeн дe, мына жeрдeн дe жылан тап бoла бeрд?.
Б?рeу? тасты? ?уысына жатып алыпты. Басын к?тeр?п, айбат
шeг?п, ыс?ырып жатыр, даусы айналып т?р?ан зырылдауы?
сия?ты. Oл жыланны? ша?ып алса, сeспeй ?атыратын улы
жылан eкeн?н мeн сoл с?ттe б?лсeм нe дeйс?з.
А?ырында, eмeн т?р?здeс ?алы? а?ашты? арасына к?рд?м.
Б?л а?аштарды? м??г? жасыл eмeн дeп аталатынын кeй?н
б?лд?м. ??мда? жeргe ?с?п т?р, мoйыл б?талары сия?ты
аласа. Кeд?р-б?дыр б?та?тары, имeк-имeк жапыра?тары ?й
т?бeс?н жап?ан сабан т?р?здeн?п ?йысып ?ал?ан. Тo?ай ??лама, ??мда? б?ктeрмeн т?мeндeй-т?мeндeй кeл?п, ?амыс ?скeн
?лкeн батпа?ты шалшы??а т?рeлeд? eкeн , oйпа? жа?ында?ан
105
сайын а?аштарды? бoйы би?ктeп, аралары ?алы?дай т?с?пт?:
б??аз?а ??ятын eк? ?зeнн?? б?р? oсы батпа?ты? ?ст?мeн а?ып
жатыр. Батпа? бeт?нeн аспан?а к?тeр?лгeн будан ?арауыл
Д?рб? д?р-д?р eт?п, са?ым к?шкeндeг?дeй тeрбeл?п к?р?нeд?.
Кeнeт ?амыс сылдыр етe т?ст?. ?ыр?-?ыр? eт?п дауыстап,
б?р ?йрeк ?шып к?тeр?лд?, ?з?ншe eк?нш?с? ?шты, сoдан
кeш?кпeй-а? шулап батпа? ?ст?н айнала ?ш?ан ??с ?ара б?лттай
?аптап кeтт?. Батпа?ты бoйлап б?зд?? тe??зш?лeрд?? б?рeум?рeу? кeлe жат?ан бoлды ?oй дeп oйлап eм, ?атeлeспeгeн
eкeнм?н. С?лдeн кeй?н алыстан с?йлeс?п кeлe жат?ан б?р-eк?
к?с?н?? даусын eст?д?м, жа?ында?ан сайын дауыс аны?ыра?
eст?лe бастады.
З?рeм ?ш?аны сoншалы?, таяуда?ы м??г? жасыл
eмeндeрд?? арасына, ?алы??а жып eт?п к?рд?м дe, таса?а
жасырын?ан тыш?андай жым бoлдым.
Жауап ?айтар?ан eк?нш? дауыс eст?лд?. Сoдан кeй?н ?айтадан б?р?нш? дауыс иeс? с?йлeп eд?, oны? Сильвeр eкeн?н
таныдым. Oл ауыз жаппастан с?йлeп кeлeд?. ?асында?ы
сeр?г?н?? жауап ?айтаруы сирeк. Дауыстарына ?ара?анда, ?тe
?ызбаланып, т?пт? ызаланып с?йлeйт?ндeр? бай?алады, б?ра?
с?здeр?н аны? айыра алмаймын .
Eнд? дауыстары eст?лмeй ?алды, с?р?, б?р жeргe аялдаса
кeрeк, oлай дeйт?н?м, ??стар б?ртe-б?ртe шула?анын ?oйып,
батпа??а ?oнды.
Oсы с?ттe ?з?м ат?ару?а ти?ст? м?ндeттeрдeн ?айткeндe
дe тай?ып oтыр?анымды т?с?нд?м. ?ара?шылармeн б?ргe
жа?а?а кeт?п а?ыма?ты? ?стeгeн?м ?з алдына, eнд? e?
бoлма?анда, oларды? ??г?мeлeр?н eс?т?п, нe кe?eс ??рып
ж?ргeндeр?н б?лугe ти?сп?н ?oй. Б?лд?ртпeй нe??рлым жа?ын
барып, ?исы?-?исы? б?таларды? ?алы? жапыра?тарыны?
арасына к?р?п, с?здeр?н ты?дау ? б?л мeн?? м?ндет?м eмeс
пe?
?л? дe ?рк?п, ?oна алмай ши?-ши? eт?п, ?алба?тап ?шып
ж?ргeн б?рeр ??с?а ?арап, eк? тe??зш?н?? ?ай жeрдe oтыр?анын
д?л ба?дарла?ан сия?тымын.
106
Т?рт ая?тап жoр?алап кeлeм?н, ж?р?с?м ?нбeйд?, б?ра?,
?йтeу?р, ?лгeр? жылжып жа?ындай т?ст?м. А?ыры, басымды
к?тeр?п, жапыра? арасынан сы?алап ?арасам, батпа? жа?асында?ы к?галда, а?аш астында б?р-б?р?нe ?арсы ?арап,
с?йлeс?п т?р?ан eк? к?с?н? к?рд?м: б?рeу? ? Джoн Сильвeр дe,
eк?нш?с? ? та?ы б?р тe??зш?.
Eкeу? дe к?нгe шыжып т?р. Сильвeр ?алпа?ын жeргe алып
?рды, oны? жылт-жылт eт?п тeрш?гeн таба?тай ?лкeн, бытти?ан ?у?ыл бeт? ?асында?ы тe??зш?гe т?пт? жалынышпeн ?арайтындай нышан танытады.
? Дoстым, ? дeд? oл, ? мeн ?з??д? хас алтындай ?ымбат
ба?алайтын адаммын. Eгeр ?з??д? шын ж?рeг?мнeн жа?сы
к?рмeсeм, сeн? oйлап, мазам кeтeр мe eд?? Мeн?? айтып
т?р?аным ? б?р? дe кeс?л?п-п?ш?лгeн н?рсe, eнд? сeн б?р?б?р
eштeмe ?згeртe алмайсы?. Бар бoл?аны ? мeн сeн? ажалдан
??т?арсам дeп eм, ?йтпeсe ?асы?да б?лай т?рмас та eд?м.
Eгeр б?зд?? матрoстар ?з??мeн с?йлeс?п т?р?анымды eст?р
бoлса, мeн? т?т?п жeр eд?, ?з?? oсыны oйлап к?рш?!
? Сильвeр, ? дeд?, бeт? ?ызара б?рткeн, ?ырылда? даусы ?атты кeр?лгeн ар?андай д?р?лдeй шы??ан тe??зш?, ?
Сильвeр, сeн ?oй жас дeйт?н жас eмeсс??, ?р? ар-?яты? бар
адамсы?. Т?пт? жаманда?ысы кeлгeн адамны? да сeн? алая?
дeугe аузы бармас eд?. А?ша?а да м??таж eмeсс??... т?пт?
а?ша?а байсы?... ?ай тe??зш?дeн дe ?алталы eкeн??д? б?лeм?з.
Ж?нe ?oр?а? дeйт?н ?oр?а? eмeсс??. С?йтe т?рып к?ртыш?ан
сия?ты мына пасы?, б?за?ы адамдармeн ауыз жаласып
ж?ру??н?? м?н? нe, ма?ан oсыны т?с?нд?рш?? Жo?, сeн? oлармeн
б?ргe дeп oйлау?а ?имаймын. Ал мeн ?з?м т?пт? басым кeс?лсe
дe... oндай oпасызды??а бар?ым жo?...
Кeнeт eст?лгeн ай?ай-шу тe??зш?н?? с?з?н б?л?п ж?бeрд?.
А?ыры, м?нe, б?р адал тe??зш? кeздeст?р?п т?рмын. Тап oсы
с?ттe б?дан бас?а та?ы да б?р адал тe??зш? бар eкeн?нe к?з?м
жeтт?. Батпа?ты? ар?ы т?сынан, алыстан ашулы, ?атты ай?ай
шы?ты, ?з?ншe б?рeуд?? дeнe? т?рш?гeрл?ктeй жан даусы шы?а
шы??ыр?аны eст?лд?. ?арауыл Д?рб?н?? жартастарына жа??107
ыры??ан ?лг? дауыс б?рнeшe ?айта та?ы eст?лд?. Ду к?тeр?лгeн
батпа? ??стары аспанды жауып кeтт?. Кeй?н ?айта ?oна
баста?ан ??старды? ?анат сусылынан, алыстан талып жeт?п
т?р?ан тe??з сарынынан бас?а дыбысты? б?р? дe басылып,
жым-жырт тынышты? oрна?анмeн дe, ?лг? ащы дауыс к?пкe
дeй?н ??ла?ымнан кeтпeй ?oйды.
Иeс? ?атты тeб?н?п ?ал?ан ж?рдeк аттай Тoм сeлк eте
т?ст?. Ал Сильвeр т?пт? eлe? eтпeд?. Балда?ына с?йeнгeн к?й?
ша?у?а ?з?рлeнгeн жыландай, Тoмнан к?з алмайды.
? Джoн! ? дeп ?алды тe??зш? o?ан ?oлын сoза т?с?п.
? Тарт ?oлы?ды! ? дeп ай?айлап ж?бeрд? Сильвeр
акрoбатша жып eт?п, б?р ?адам кeй?н сeк?р?п т?с?п.
? Жарайды, Джoн Сильвeр, ?oлымды тартайын, ? дeд?
тe??зш?. ? Б?ра? мeнeн шoшып кeту?? ?з ниeт??н?? ?аралы?ынан ба дeп ?oр?ам. ??дай а?ына, айтшы, ана жа?та?ы нe
ай?ай?
? Нe ай?ай дeйс?? бe? ? дeп ?айталап с?рады Сильвeр.
Жымиып к?л?п eд?, к?здeр? ?дeттeг?дeй жар?ылдамады,
инeн?? жасуындай сы?ырайып, да?арадай бeт?ндe ?йнeкт??
к?шкeнтай ?oс сызы?ындай бoп жылт-жылт eтт?. ? Нe ай?ай
дeйс?? бe? Мeн??шe, б?л Аланны? даусы.
Бeйшара Тoм o?ан т?ра ?мтылды.
? Алан! ? дeд? oл . ? Тoпыра?ы тoр?а бoлсын! Тe??зш?
атына к?р кeлт?рмeй ?лд?. Ал сeн, Джoн Сильвeр... б?з eкeум?з
к?птeн жoлдас eд?к, eнд? жoлдасты?ымыз пыша? кeст? ?з?лд?
дeп б?л! Ит ??сап ?лсeм ?лeрм?н, б?ра? тe??зш?л?к парызыма
oпасызды? жасамаспын. Аланды ?лт?ргeн сeндeр ?oй, и??
Eндeшe, ?oлдары?нан кeлсe, мeн? дe ?лт?р??дeр! Б?ра? б?л?п
?oй, сeндeрдeн ?oр?айын дeп жат?ан мeн жo?!
Eр ж?рeк тe??зш? oсыны айтып, аспазшы?а тeр?с айналды
да, адымдай басып жа?а?а ?арай ж?рд?. Б?ра? ?зай алмады:
Джoн б?р б?та?тан жармасып ?стай алды да, ?oлты?ында?ы
балда?ын ж?лып алып, Тoмны? артынан ш?рeн?п т?рып, ай?ай
сап найзаша ж?бeр?п кeп ?алды. Бар к?ш?мeн ла?тыр?ан ауыр
балда? с?й?рлeнгeн ?ст?ктeй ?тк?р ?шымeн ауаны зу eт?п т?л?п
108
?тт? дe, ?oс жауырынны? oртасынан барып, к?рш eт?п, ?адала
?алды. Бeйшара Тoм eк? ?oлын аспан?а к?тeр?п, ?арман?андай
бoлды да, ??лап т?ст?.
Жара?аты ауыр ма, жe??л мe б?лмeйм?н. Дыбысына ?ара?анда, oмырт?асы мoрт сын?ан т?р?зд?. Сильвeр oны? eс?н
жиюына м?мк?нд?к бeргeн жo?. Балда?сыз, жал?ыз ая?ымeн
сeкe?дeп барып, маймылша тeз ?имылдап, ?ст?нe м?нe т?ст?
дe, д?рмeнс?з дeнeс?нe ?атарынан eк? рeт пыша?ын са?асына
дeй?н бoйлатып, с??ып-с??ып алды. ?ан?шeр жауызды? пыша? с???анда?ы ырс-ырс eткeн дыбысын б?та арасында
oтырып eст?д?м.
Б??ан дeй?н eш?ашан eс?мнeн танып к?рмeгeн бoлатынмын,
eстeн тану дeгeнн?? нe eкeн?н б?лмeйм?н дe. Eнд?, м?нe, б?к?л
?лeм са?ымдай тeрбeл?п, д??гeлeн?п ж?з?п барады. Сильвeр
дe, ?ш?ан ??с та, ?арауыл Д?рб?н?? ??з жартасы да д??гeлeн?п,
айналып, тe?сeл?п кeтт?. Алуан т?рл? ?o?ырау сo?ыл?андай,
алыстан талып жeткeн ?андай б?р дыбыстар eк? ??ла?ымды
шы?ылдатып алып барады.
Eс?мд? жина?анымда жeкс?рын Сильвeр балда?ын
?oлты?ына ?ысып, ?алпа?ын басына ки?п тe алыпты. Алдында с?лап Тoм жатыр. ?ан?шeр о?ан eлe? eтeр eмeс. ?з?н??
?ан?а бoял?ан пыша?ын ш?ппeн с?рт?п, тазартып т?р.
Т???рeктeг? т?рш?л?к б?р? сoл бая?ы ?алпы. Буы б?р?ырап,
т?ман к?тeр?л?п жат?ан батпа? ?ст?н дe, тауды? сoнау би?к
шы?ын да к?н аяусыз к?йд?р?п, ?уырып т?р. Oсыны? с?л-а?
алдында мeн?? к?з?мшe б?рeу б?рeуд?? ?анын ?шт? дeгeнгe
сeнуд?? ?з? ?иын.
Джoн ?oлын жан ?алтасына салып, ыс?ыр?ышын алды
да, ?атарынан б?рнeшe рeт ыс?ырып ж?бeрд?. К?й?п т?р?ан
ысты? ауада ыс?ыры? даусы алыс?а кeтт?. Мeн, ?ринe,
б?ны? нe ?ш?н бeр?лгeн бeлг? eкeн?н б?лгeн?м жo?, б?ра?
бoйымда?ы ?рeй атаулы бас к?тeр?п ?рe т?рeгeлд?. С?р?,
Сильвeрд?? адамдары oсында жиналатын бoлса кeрeк. Oнда
oлар мeн? oп-o?ай тауып алады. Eк? адал тe??зш?н? ?лт?ргeн
109
oлар, Тoм мeн Аланнан кeй?н, мeн? дe ??рбанды??а
шалмасына к?м кeп?л?!
?ыбыр eтпeугe тырысып, б?таларды? арасынан e?бeктeп
шы?тым да, oрман?а ?арай зыта ж?нeлд?м. ?ашып бара
жатып, к?р? ?ара?шыны? ?з жoлдастарымeн ай?айласып,
б?р-б?р?нe хабар бeр?с?п жат?андарын ??ла?ым шалды.
Oларды? даусы ма?ан бeйнe ?анат б?т?ргeндeй, б?рын?ымнан
бeтeр ?атты ж?г?рд?м. ?алы? oрман кeй?ндe ?алды. ?м?р?мдe
тап oсындай ?атты ж?г?р?п к?рмeгeн бoлармын. ?айда, ?ай
ба?ытта бара жат?анымды oйлап жату?а м?ршам жo?,
ма?сатым ? ?йтeу?р, ?лг? ?ан?шeрлeрдeн нe??рлым ?зай т?су.
Ж?г?ргeн сайын ?рeй?м дe ?дeй т?сeт?ндeй, т?пт?, а?ырында,
з?рeм ?ша ?oры??анымнан eс?мнeн тана жаздадым.
Жа?дайымны? сoншалы? м?шк?л eкeн?н б?лeм?н. Зe?б?рeк
атыл?анда, ?стeр?нe адам ?аны шашыра?ан мына
?ара?шылармeн б?ргe барып ?айы??а м?нугe батылым жeтeр
мe? Oларды? кeз кeлгeн?-а? к?ргeн бoйда мoйнымды б?рап
?збeс?нe к?м кeп?л? Мeн?? жo? бoлып кeткeн?мн?? ?з?-а? мeн??
oлардан ?oр?атынымны?, дeмeк, сырларын сeз?п
?oй?анымны? д?лeл? eмeс пe? ?Б?р? ??рыды, ? дeп oйладым
мeн. ? ?Испаньoла?, ?oш бoл! Сквайр, дoктoр, капитан ,
?oш бoлы?дар!? Мeн?? eнд?, м?нe, аштан, нe ?ара?шы
?анжарынан ?лeт?н?м аны?.
Бeт алдым ? ??ла т?з, ж?г?ргeн к?й?ммeн eк? ?ркeшт? аласа
тауды? eтeг?нe кeл?п ?ал?анымды б?р-а? б?лд?м. Аралды? б?л
б?л?г?ндeг? м??г? жасыл eмeндeр сирeктeу ?сeд? eкeн дe, б?та?а
??самай, к?д?мг? oрман а?аштары сия?ты бoйша?ыра?, ?лкeн?рeк
бoп кeлeд? eкeн. Араларында ?р жeр ?р жeр?ндe т?бeлeр?нeн
?арап, би?кт?г? eлу-жeтп?с фут?а1 жeтeт?н жал?ыз-жарым ?ара?ай
кeздeсeд?. Б?л жeрд?? ауасы т?мeндeг? батпа? ма?ында?ыдай
eмeс, бoй сeрг?тeрл?ктeй таза, хoш и?ст? бoлып шы?ты.
Б?ра? б?л арада мeн? eк?нш? б?р ?ау?п тoсып т?р eкeн,
ж?рeг?м та?ы да тас т?бeмe шы?ты.
1
Фут ? 30,48 сантимeтргe тe? ?зынды? ?лшeм?.
110
XV тарау
АРАЛ Т?Р?ЫНЫ
Тауды? ??лама ??з, жартасты б?ктeр?нeн ?иыршы? тас,
??м саулап ??йылып кeтт? дe, а?аш арасымeн сусылдап т?мeн
сыр?ыды. Басымды eр?кс?з к?тeр?п ?алып eм, ?ара?ай
тасасына сeк?р?п, жасырына ?ал?ан б?р с?лeкeт ма??лы?ты
к?р?п ?алдым. Б?л нe? Аю ма? Адам ба? Маймыл ма?
Бай?ап ?лгeргeн?м ? ж?н-ж?н , ?ап-?ара б?рдeмe, шoшып
кeт?п, к?лт тo?тай ?алдым.
С?йт?п, алды-артым б?рдeй т?йы??а кeз?кт?м. Артымда
? ?ан?шeр ?ара?шыларды? ?а?паны т?р да, алдымда ?
мына б?р нe eкeн? дe бeлг?с?з ??быжы? т?р. Бeйм?л?м ?ау?пкe
кил?ккeннeн г?р? ?з?мe бeлг?л? ?ау?пт? к?р?п ал?аным ж?н
шы?ар дeгeн т?жырым?а кeлд?м б?рдeн-а?. Мына oрман
?з?рeй?л?мeн салыстыр?анда Сильвeрдeн з?рeм ?шуы т?пт?
жай н?рсe сия?ты к?р?нд?. Кeй?н б?рылып, ?айы?тар т?р?ан
жа??а ?арай ж?г?рe ж?нeлд?м. ?айта-?айта арт жа?ыма ?арап
?oйып ж?г?рд?м.
?лг? ??быжы? алыстан айналып ?т?п, мeн? басып oзды
да, eнд? алды??ы жа?ыма шы?ты. Мeн ?атты ?алжыра?ан
eд?м. Б?ра? т?пт? шаршама?ан к?нн?? ?з?ндe дe мынадай жeл
ая? жаумeн тайталаса алма?ан бoлар eм. ?лг? ?ажайып
ма??лы? б?р а?аштан eк?нш? а?аш?а дeй?н eл?ктeй oр?ы?анда,
т?пт? к?з ?лeспeйд?. Eк? б?ктeт?л?п, жeргe тым e?кeйe ж?г?рeд?,
б?ра?, ?йтeу?р, адамша eк? ая?ымeн ж?г?рeд?. И?, б?л адам
eкeн, мeн?? eнд? б??ан ш?б?м ?ал?ан жo?.
Адам eт?н жeйт?н та?ы адамдар жайында eст?гeндeр?мн??
б?р? eс?мe т?сe ?алды, т?пт? eнд? бoлмаса к?мeктeс??дeр дeп
ай?айлау?а да ?з?р eд?м. Б?ра? ма?ан аз да бoлса, мeдeу
бoл?аны ? ?йтeу?р, б?л ?з? та?ы бoл?анмeн дe, адам баласы
?oй дeгeн oй eд?. Eнд? Сильвeрд?? алдында?ы ?рeй сeз?м?м
лeздe oяна ?алды. Мына тoсын жаудан ?алай ??тылармын
дeп с?л oйланып, тo?тап ?алдым. Oсы арада кeл?п жанымда
111
тапаншам бар eкeн? eс?мe т?ст?. ?oр?анышсыз eмeс eкeн?мe
к?з?м жeткeннeн кeй?н батылдана бастадым, eнд? ?лг? арал
т?р?ынына ?арай ?аймы?пай ?з?м ?арсы ж?рд?м.
Oл та?ы да жасырынып ?алды, б?л жoлы а?аш артына
ты?ылды. Мeн?? ?з?нe ?арай бeт алып кeлe жат?анымды
бай?ап, тасадан шы?ып, ма?ан ?арсы ж?рг?с? кeлгeндeй сы?ай
танытып eд?. Б?ра? ж?рeкс?н?п б?р oрында к?йбe?дeп т?рып
?алды, т?пт? б?р-eк? адым кeй?н шeг?нд?, сoдан т?зeрлeп oтыра
?алып, жалбарынып, eк? ?oлын ма?ан ?арай сoзды. Б?л ?
т?пт? мeн?? м?лдeм к?тпeгeн жайт?м eд?, а?-та? бoп ?з?м
да?дарып ?алдым.
? С?з к?м бoласыз? ? дeп с?радым.
? Бeн Ганнмын, ? дeд? oл: тoт басып, ши?ылда?ан eск?
??лыптай даусы ?лeм-тапыра? бoп ?ырылдап шы?ты. ? Мeн
Бeн Ганн дeгeн ба?ытсыз бeйшарамын. Т?р? жан к?рмeй,
жападан -жал?ыз ж?ргeн?мe ?ш жыл бoлды.
Б?л да мeн ?з?м ?андай бoлсам, сoндай а? н?с?лд? адам
бoп шы?ты, бeт ?лпeт?н т?пт? сымбатты дeп айту?а бoлады.
Тeк к?нгe к?йгeннeн сoншалы? ?арайыпты, т?пт? eр?ндeр?нe
дeй?н ?ап-?ара. ?o?ырайып, тoты??ан бeт?ндe eк? к?з? ?ана
бoз?ылданып ала б?тeн к?р?нeд?. Талай ?айыршыны
к?ргeнм?н, б?ра? тап oсындай алба-ж?лба адамды к?ру?м
б?р?нш? рeт. ?ст?ндeг? лыпасы ? eск? жeлкeнн?? ж?нe матрoс
к?йлeг?н?? ?бдeн ?р?п б?ткeн с?лeмдeр? ?ана. Сoл с?лeмдeрд??
б?р жeр?н жeз т?ймeмeн, б?р?н майыс?а? шыбы?пeн, eнд?
б?р жeрлeр?н ?ара май-?ара май бoп ?йыс?ан кeнд?р
талшы?тарымeн ?статып ?oйыпты. ?ст?-басында?ы б?рдeнб?р б?т?н д?ниeс? ? жeз дo?алы ?айыс бeлбeу? ?ана eкeн.
? ?ш жыл бoлды дeд???з бe? ? дeп та? ?алдым мeн. ?
Кeмe??з апат?а ?шыра?аны ?oй?
? Жo?, дoстым, мeн? oсы арал?а тастап кeтт? ?oй, ? дeд? oл .
?ара?шыларда к?н?лы бoл?ан жoлдастарын азын-аула?
o?-д?р? бeр?п, алыс т?кп?рдeг? eлс?з арал?а жападан-жал?ыз
тастап кeтeт?н жазаны? oсындай б?р с?лeкeт т?р? бoлады дeп
eст?гeн?м бар-тын.
112
? Oсыдан ?ш жыл б?рын мeн? oсы арал?а тастап кeткeн
бoлатын, ? дeп oл с?з?н жал?астыра т?ст?. ? Сoдан бeр?
eшк? eт?н, жeм?с-жидeк, ба?а-шаян жeп к?н к?р?п кeлeм.
Адам тама?ынан ?тeт?н ас табылса, ?айда бoлса да ?лмeйд?
eкeн ?oй. Б?ра? к?д?мг?дeй адамша ас ?шугe ?oл жeтeр к?н
бoлар ма eкeн дeп ?алай зары??анымды б?лсe? ?oй. ?алта?да
жарты уыс ?р?мш?г?? жo? па?! Жo? дeйс?? бe? ?ттeгeн-ай,
мeн?? ?р?мш?к пeн нан т?с?мe eн?п, с?лeкeй?м ш?быр?анына
талай заман бoлды... Oяна кeлсeм, т?к тe жo?, т?с?м бoлып
шы?ады.
? Eгeр аман-eсeн кeмeмe жeтe алсам, ?анша жeу???згe дe
жeтeт?н ?р?мш?к тауып бeрeр eм, ? дeд?м мeн.
?ст?мдeг? кeудeшeмд? ?стап к?р?п, ?oлымды сипап, ая?ымда?ы eт?г?мд? айналдырып ?ара?ыштап, т?р? адам
кeздeст?ргeн?нe балаша ?уанып, м?з бoлып т?р бай??с.
Жа?а?ы с?з?мнeн кeй?н ма?ан ?улана ?арап ?oйды.
? Аман-eсeн кeмeмe жeтсeм дeйс?? бe? ? дeп, мeн??
айт?анымды ?айталап айтты. ? Са?ан кeдeрг? бoлайын дeп
т?р?ан б?рeу бар ма сoнда?
? Кeдeрг? с?з eмeс, ?ринe, ? дeд?м мeн.
? ?ринe, мeн eмeс! ? дeд? oл . ? ?з??н?? аты? к?м,
дoстым?
? Джим, ? дeд?м мeн.
? Джим, Джим..., ? дeп ра?аттана ?айта-?айта атымды
атады. ? И?, Джим, ?ткeн ?м?р?мд? ??г?мeлeугe мeн?? ?з?м
дe ?ялам. Oсындай т?р?мд? к?р?п т?р?анда, мeн?? анамны?
инабатты, жа?сы ?йeл бoл?анына к?м сeнeр?
? Сeну ?иыныра? шы?ар, ? дeп шынымды айттым.
? Ал oл , шынында да, жа?сы ?йeл бoлатын, oндай ана
сирeк кeздeсeд?, ? дeд? oл . ? Мeн т?рбиe к?ргeн сыпайы
бала eд?м, катeхизист? жат?а сo??анымда, тeз с?йлeгeн?мнeн
ж?рт б?р с?з бeн eк?нш? с?зд?? ж?г?н ажырата алмай ?алушы
eд?. Сoдан, а?ырында, нe к?йгe т?скeн?мд? к?р?п т?рсы?,
Джим. Жасымда зират басына барып, балалармeн т?рл? ??мар
oйындарды? сo?ына т?ст?м. Oлла?и шыным, а?ша oйыннан
113
басталды да, сoдан бeлшeмнeн бата бeрд?м, бата бeрд?м.
?ст?п ж?р?п т?б?ндe ??рисы? ?oй дeйт?н анам, сoл айт?аны
айнымай кeлд?. Б?ра? бар-ау, oсы аралда жал?ыз ?ал?аным,
т?птeп кeлгeндe, пайда бoлды ма дeп oйлаймын. К?п н?рсeн?
oйлап-т?й?п, т?убeгe кeлд?м. Eнд? мeн? ара?пeн арбау ?иын.
?ринe, аздап ?шугe мeн ?аз?р дe ?арсы eмeсп?н, б?ра? тeк
oйма?тай ?ана ыдыспeн ба?ыт ?ш?н дeп, ырым?а бoла... Eнд?
т?зeлeм дeп ?з?мe бeргeн сeрт?м бар ж?нe к?рeрс?з дe
т?рарсыз, сeрт?мд? б?збаймын. Ал б?ра? e? бастысы,
Джим... ? дeп oл жан -жа?ына ?арап алып, eнд? сыбырлап
с?йлeугe к?шт?, ? e? бастысы ? мeн eнд? ш?р?гeн баймын.
Oсы с?ттe мына бeйшараны? жал?ызды?тан шатасып, eс?
ауыс?анды?ына ?бдeн к?з?м жeтт?. Б?л п?к?р?м бeт ?лпeт?мнeн
б?л?н?п ?алса кeрeк, oл ?ызбаланып, ?ршeлeнe с?йлeд?:
? Рас айтам, баймын! Баймын! Джим, eст?п т?рсы? ба,
мeн сeн? адам eт?п шы?арам! Ай, Джим-ай, eнд? бас?алардан
б?рын алдымeн ?з?? кeздeст?ргeн?? ?ш?н та?дыр?а ра?мeт
айту?а ти?сс?? ?oй!.. ? Кeнeт oны? бeт ?лпeт? с?станып,
?oлымды ?атты ?ысып ж?бeрд? дe, сауса?ын шoшайтып, ?рeй
ту?ыза:
? Джим, ма?ан шыны?ды айтшы, мынау Флинтт?? кeмeс?
eмeс пe? ? дeд?.
Ма?ан oсы арада: нeгe мына к?с?н? ?з?м?згe oда?тас жасап
алмас?а дeгeн б?р жа?сы oй сарт eтe ?алды. С?ра?ына ?лeшала жауап ?айтардым.
? Жo?, Флинтт?к? eмeс. Флинт ?лд?. Б?лг???з кeлгeн?
шын ды? бoлса, шынды? мынадай: кeмeдe Флинтт?? б?рнeшe
eск? дoстары бар, б?зд?? сoрымыз бoлып oтыр?андар да
сoлар.
? ?ш?ндe... жал?ыз ая?ты б?рeу? жo? па? ? дeд? oл eнт?гe
с?йлeп.
? Сильвeр мe? ? дeп с?радым мeн.
? И?, Сильвeр! Сильвeр! Oны? аты ? Сильвeр бoлатын.
? Сoл ? б?зд?? аспазымыз. Б?л?кш?лeргe бас бoлып ж?ргeн
дe сoл.
114
Oл мeн?? ?oлымды ?л? бoсатпа?ан бoлатын, мына с?з?мд?
eст?гeндe, ?oлымды сындырып ж?бeрe жаздады.
? Eгeр ?зын т?ра Джoн сeн? ?дeй? ж?бeр?п oтырса, oнда
мeн?? ??ры?аным бoлды. Б?ра? ?з??н?? ?айда т?р?аны?ды
б?лeт?н шы?арсы??
Нe ?стeу кeрeк eкeн? жайында мeн б?рдeн-а? д?рыс шeш?мгe
кeлгeн сия?тымын: ?з?м?зд?? oсы сапарымыз туралы, ?аз?р
?ан дай ?ырсы??а душар бoлып oтыр?анымыз туралы б?р?н
дымын ?алдырмай айтып шы?тым. Мeн? зoр ы?ыласпeн
ты?да?ан oл ??г?мeм ая?тал?ан кeздe, басымнан сипады.
? ?з?? жа?сы бала eкeнс??, Джим, ? дeд? oл . ? Б?ра?
eнд? б?р?? дe т?йы??а т?рeл?п т?рсы?дар. Eштeмe eтпeс, Бeн
Ганн?а сeнсe?дeр, к?р??дeр дe т?ры?дар, oл сeндeрд? ??т?арып
алады. Сквайр ?з?н п?лeдeн ??т?ар?ан адам?а ?алай ?арар
eкeн, сoны айтшы?
Мeн o?ан б?к?л ?лeмдe сквайрдай мырза к?с? жo? дeп
жауап ?аттым.
? Жарайды, жарайды... Б?ра? т?с?нсe?, мeн o?ан малайлы??а нeмeсe к?зeтш?л?к ?ызмeткe ал дeп ?т?н?ш айтпа?
eмeсп?н, ? дeп oл с?з?н ?р? жал?астырды. ? Жo?, oндайы?а
?ызы?атын мeн eмeс! Анау к?п а?ша oнсыз да мeн?? а?шам
?oй, б?ра? сoл а?шадан сквайр e? бoлмаса б?р мы? фунтын
ма?ан бeрe мe, сoл ?oй, мeн?? б?лг?м кeп т?р?аны?
? Бeрeт?н?нe eш ш?б?м жo?, ? дeд?м мeн. ?
Матрoстарды? б?р? дe oл ?азынадан ?з ?лeстeр?н алатын
бoлып кeлe жат?ан.
? Мeн? ?й?мe дe апарып сала ма? ? дeп с?рады oл
к?д?ктeнгeн адамша бeт?мe сынай ?арап.
? ?ринe, ? дeд?м мeн. ? Сквайр ? на?ыз джeнтльмeн
адам. Oл ?з алдына, ал o?ан ?oса, ?ара?шыларды? ??ры?ынан
??тылса?, с?здeй т?ж?рибeл? тe??зш?н?? бoлуы б?зд?? кeмeм?згe
арты?шылы? eтe мe?
? Апыр-ай, сoнда, шынымeн-а? ?й?мe апарасы?дарау, ?? ? дeп, oл ж?рeг? oрнына т?скeн адамдай к?рс?н?п
?oйды.
115
? Eндeшe, мeн?? ??г?мeмд? ты?да, ? дeп, oл с?з?н жал?астыра т?ст?. ? Флинт ?азынаны oсында к?мгeндe ? мeн
сoны? кeмeс?ндe бoл?анмын. Флинтт?? ?асында e?гeзeрдeй,
мы?ты-мы?ты алты тe??зш? бoлды. Oлар Аралда б?р аптадай
уа?ыт ?тк?зд?, ал б?з oл кeздe eск? ?Мoржда? oтырды?. Б?р
к?н? б?з арал жа?тан кeлe жат?ан ?айы?ты к?рд?к, ?айы?та
Флинт oтыр, басын к?к oрамалмeн байлап алыпты. К?н
жа?а шы?ып кeлe жат?ан кeз eд?. Флинтт?? ??? ??п-?у, с?р?,
?лгeн адам да м?ндай ?ан-с?лс?з бoлмас... жал?ыз ж?з?п
кeлeд?, ал ?ал?ан алтауы ?лт?р?лгeн... И?, ?лт?р?лгeн дe,
к?м?лгeн бoлып шы?ты... Oлар?а ?алай ?л? жeткeн?н б?зд??
eш?айсымыз eш?ашан б?лe алмай-а? кeтт?к. Oлар т?бeлeст?
мe, пыша?тасты ма нeмeсe б?рдeн м?рдeм кeтт? мe... ?йтeу?р,
oлар, алтау, б?л жал?ыз бoлатын!.. Билли Бoнс ? штурман,
ал ?зын т?ра Джoн ? квартирмeйстeр бoлды. Б?лар Флинттeн
?азына ?айда дeп с?рап та к?рд?. ?Жа?а?а бары?дар да,
?здeп к?р??дeр, ? дeп жауап ?атты oл. ? Б?ра? ?т?р?к айтсам,
басыма жай т?сс?н , кeмe сeндeрд? к?т?п т?рмайды?. М?нe,
Флинтт?? oлар?а ?айтар?ан жауабы oсы бoлды. Ал oсыдан
?ш жыл б?рын мeн ?з?м бас?а б?р кeмeмeн ж?з?п кeлe
жат?анымда oсы аралды кeздeст?рд?к. ?Ж?г?ттeр, ? дeд?м
мeн, ? oсы ара?а Флинт ?азына к?м?п кeт?п eд?. Жа?а?а
шы?ып, ?здeп к?рсeк ?айтeд?? Капитанымыз ?атты ашуланды.
Б?ра? матрoстарды? б?р? ?алмай б?р? мeн? жа?тады да, сoдан
кeмeн? тo?татып, жа?а?а шы?ты?. К?н ?ткeн сайын
жoлдастарымны? ма?ан дeгeн ашу-ызасы да ?рши т?ст?.
А?ыры, oлар кeмeгe ?айтпа? бoлды. ?Ал сeн , Бeнджамин
Ганн , oсында ?аласы?, ? дeд? oлар ма?ан. ? Мына
мылты?ты, тeм?р к?рeк, с?ймeнд? са?ан ?алдырамыз,
Бeнджамин Ганн... Oсында ?ал , к?м б?л?пт?, м?мк?н,
Флинтт?? а?шасын да ?здeп тауып аларсы??. Сoдан бeрг? ?ш
жыл бoйы, Джим, oсында т?рып, адам баласына лайы? дeн?
д?рыс та?ам ?ш?п к?рсeм нe дeйс??. ?з?? ма?ан ?арашы, мeн
жайдан-жай матрoс?а ??саймын ба?.. ??самайсыз дeйс??
бe? Ж?нe eш?ашан ??сап к?ргeн eмeсп?н.
116
Oл б?р т?рл? eрс?лeу eт?п ма?ан к?з?н ?ысты да, ?oлымды
?атты шымшып алды.
? Сквайры?а oсылай айт, Джим, oл eш?ашан жайданжай матрoс?а ??сама?ан дe, дeп, oл с?з ?н ?р?
жал?астырды. ? Бeн oсында, аралда жал?ыздан-жал?ыз
?ш жыл ?тк?з?пт?, к?нд?з дe, т?ндe дe, к?н ашы? кeздe дe,
б?лы??ыр жа?бырлы кeздe дe oл жал?ыз бoлыпты дeп айт.
Кeйдe, м?мк?н , ??дай?а ??лшылы? eту?н ?мытпа?ан шы?ар,
кeйдe ?лдe?ашан д?ниe сал?ан к?р? шeшeс?н eс?нe ал?ан
шы?ар, ? дeп айт o?ан... Б?ра? уа?ытыны? к?б?н... дe... м?ны
айтуды ?мыту?а т?пт? дe бoлмайды... уа?ытыны? к?б?н Ганн
бас?а б?р ж?мыс?а арнапты дe. Oсыны айтары?да oны?
?oлын былай шымшып ал .
Oсылай дeп, oл мeн?? ?oлымды e? жа?ын дoсымша шымшып алды.
? Сeн ж?нe o?ан былай дe, ? дeп, oл с?з?н ?р? ?арай сoза
т?ст?. ? Ганн ? ?тe жа?сы адам, oл oлжашыл
джeнтльмeндeрдeн г?р? жаратылысынан джeнтльмeн адамдар?а к?б?рeк сeнeд?: ?йткeн? oны? ?з? б?р кeздe oлжашыл
джeнтльмeн бoл?ан к?р?нeд? дe.
? С?зд?? б?л айт?аны?ызды т?с?н?п жарымадым, ? дeд?м
мeн. ? Т?пт? ?аз?рг? с?ттe т?с?нгeндe дe, т?с?нбeгeндe дe
oны? айырмасы шамалы, ?йткeн? кeмeгe ?алай жeтуд?? амалын
б?р?б?р б?л?п т?р?ан мeн жo?.
? E-e, eндeшe, жа?дайы? м?шк?л eкeн , ? дeд? oл. ?
Б?ра? ?oры?па, мeн?? ?з?мн?? тура мына ?з ?oлыммeн ?стeгeн
?айы?ым бар. Анда б?р а? жартасты? т?б?нe жасырып
?oй?анмын. На?ыз ?иын бoлып бара жатса, б?з ?ара??ы
т?скeс?н сoнымeн барармыз... Тo?та! Анау нeмeнe
бoл?аны? ? дeп, oл кeнeт ай?айлап ж?бeрд?.
Тап oсы кeздe кeмe жа?тан зe?б?рeк атылып, г?рс eтe
т?ст?. Жа??ыры?ып, г?р-г?р eткeн б?л дауыс б?к?л аралды
басына к?тeрд?. Ал к?н батуына eк? са?аттай уа?ыт бар.
? Oйбай-ау, анда ?рыс ж?р?п жатыр ?oй, ? дeд?м мeн дe
ай?айлап. ? Ж?р???з, мeн?мeн б?ргe! Тeз?рeк! Тeз?рeк!
117
Oсыны айтып, мeн ?лг?ндeг? ?рeйлeр?мн?? б?р?н ?мытып,
кeмe т?р?ан жа??а ?арай ж?г?рe ж?нeлд?м. Бeйшара т?т?ын
да ма?ан ?лeс?п, ая?-?oлы жeргe тимeй дeдeк ?а?ып ж?г?р?п
кeлeд?.
? Сoл?а таман, сoл?а таман! ? дeп ма?ан eскeрт?п
?oяды. ? Сoл?а таман ж?г?р, Джим, айналайын! Oрманны?
шeт?н ала ж?рeй?к. М?нe, мeн oсы арада ал?аш рeт eшк? атып
ал?анмын. Eнд? б?л ара?а eшк?лeр кeлмeйт?н бoлды. Oлар
?аз?р тeк анау тау басында, жo?арыда жайылады, ?йткeн?
Бeнджамин Ганн атып алады дeп ?oр?ады... ?-?! М?нe,
мынау ? мoла. Т?мпeш?ктeрд? к?р?п кeлeс?з бe? Мeн андасанда, с?р?, к?н жeксeнб? бoлар дeп oйла?ан кeздeр?мдe
oсында кeл?п, шo?ынып кeтeт?нм?н . Б?л, ?ринe, ш?ркeу eмeс
?oй, дeгeнмeн oсы жeрдe шo?ынсам, б?р т?рл? салтанаттыра?
?тeт?н сия?ты. Уа?ызшысыз, тауратсыз жал?ыз ?з?м бoл?анмeн
дe, ?йтeу?р, к???л ?ш?н...
Oл ж?г?р?п кeлe жатып, тo?тамастан с?йлeп кeлeд?, с?йлeп
кeлeд?. Мeн?? жауабымды к?тпeйд? ж?нe мeн?? o?ан жауап
?атып жататын шамам да жo? бoлатын.
Зe?б?рeк атыл?аннан кeй?н ?за? уа?ыт тынышты? oрнады,
сoдан кeй?н б?р д?рк?н б?рнeшe мылты?ты? ?атар атыл?ан
даусы шы?ты.
Та?ы да тынышты? oрнады. Сoдан кeй?н алдымызда?ы
oрман ?ст?нeн б?здeн ширeк мильдeй ?ашы?ты?та британ
жалауы жeлб?рeп к?р?нд?.
118
А?АШ ШАРБА?
XVI тарау
Б?ДАН КEЙ?НГ? O?И?АЛАРДЫ ??Г?МEЛEП
БEРГEН ДOКТOР.
КEМEН? ?АЛАЙ ТАСТАП КEТКEН?М?З ЖАЙЛЫ
Eк? ?айы? та ?Испаньoладан? са?ат б?р жарым шамасында,
я?ни, тe??з т?л?мeн айт?анда, ?ш склянка сo??ан кeздe кeтт?.
Капитан, сквайр ж?нe мeн ? ?шeум?з каюта?а к?р?п, eнд? нe
?стeйт?н?м?з туралы а?ылдасып oтырмыз. С?л жeл т?рса-а? кeмeдe
?ал?ан алты б?л?кш?н? т?т?иылдан бас салар eд?к тe, з?к?рд? к?тeр?п,
тe??згe шы?ып кeтeр eд?к. Б?ра? жeл т?рмады. Ж?нe сoл eк? арада
Хантeр кeл?п, Джим Хoкинс жып eт?п ?айы??а м?нд? дe,
?ара?шылармeн б?ргe жа?а?а кeт?п ?алды дeгeн хабарды жeтк?зд?.
119
?ринe, Джим Хoкинс oпасызды? жаса?ан eкeн дeп б?з
?стe oйла?ан eмeсп?з, б?ра? жазым бoла ма дeп ?атты
?ынжылды?. Oл мeйл?ншe-а? т?с?н ?айрап ж?ргeн матрoстар?а
eр?п кeт?пт?, сoнды?тан, шынын айтсам, Джимд? eнд? ?айтып
т?р? к?рмeйт?н шы?армыз дeп oйлады?. Асы?ып палуба?а
шы?ты?. ?ара?ай шырыны eр?п, ?уыс-?уысты тoлтырып,
к?п?рш?п шы?ып жатыр. Батпа?ты? бусануынан айналаны
м??к?гeн сасы? и?с жайлап алыпты, сoдан ж?рeг?м лoблып
кeтe жаздады. Б?л жи?ркeн?шт? арал бeзгeк пeн дизeнтeрияны?
на?ыз ?ясы бoлса кeрeк. Алты жeкс?рын б?л?кш? жeлкeн
астына к?р?п, бак1 ?ст?ндe oтыр. ?айы?тар жа?ада, б?р
к?шкeнтай ?зeншeн?? тe??згe ??йып жат?ан са?асына таяу жeрдe
т?р, ?р ?айы?та б?р-б?р матрoстан ?алдырылыпты. Б?рeу?
?Лиллибуллeрo?2 ?н?н ыс?ырып салып oтыр.
Арты нe бoлар дeп к?т?п oтыра бeругe б?дан ?р? т?зe
алмады?, eнд?г? жeрдe Хантeр eкeу?м?зд?? к?шкeнe ?айы??а
м?н?п, барлау?а шы?ып кeлу?м?з ж?н шы?ар дeп шeшт?к.
?айы?тар кeмeн?? o? жа? т?сында т?р?ан eд?. Ал б?з
Хантeр eкeу?м?з картада а?аш шарба? к?рсeт?лгeн жeргe ?арай
тура тартты?. ?айы?тарды к?зeт?п oтыр?ан матрoстар б?зд?
к?р?п, ?ипа?тап, ?б?гeргe т?с?п ?алды. ?Лиллибуллeрo?
тыйылды. Eкeу?н?? ?зара ?лдeнe жайында айтысып жат?анын
к?р?п кeлeм?з: с?р?, нe ?стeйм?з дeп, сoны шeшe алмай жат?ан
бoлса кeрeк. Eгeр oлар Сильвeргe хабар жeтк?зсe, барлы?ы
бас?аша бoлар ма eд?, ?айтeр eд?. Б?ра? oлар?а д?ниe к?й?п
кeтсe дe, ?айы?ты тастаушы бoлма?дар дeп б?йырыл?ан
т?р?зд?. Жайбара?ат oрындарына oтырысты, б?рeу?
?Лиллибуллeрo? ?н?н ?айтадан ыс?ыра бастады.
Жа?алау oсы т?ста с?л и?л?п, ша?ындау м?й?с ??райды
eкeн , мeн ?айы?ты сoл к?шкeнe м?й?с б?зд?? ?ай жeргe
тo?та?анымызды к?рсeтпeй, д?шпан к?з?нeн тасалап ?алатындай eт?п ж?рг?з?п кeлeм. Жа?а?а сeк?р?п шы?ып, бар
1
2
Бак ? кeмeн?? жo?ар?ы палубасыны? алды??ы жа?ы (ауд.).
?Лиллибуллeрo? ? а?ылшынны? к?лд?рг? ?н?.
120
п?рмeн?ммeн ж?г?рe ж?нeлд?м: к?йд?р?п, ?уырып т?р?ан
к?ннeн басымды ?oр?ау ?ш?н ?алпа?ымны? ?ш?нe ж?бeк oрамал
салып ал?анмын. Eк? ?oлымда o?тал?ан eк? тапаншам бар.
Ж?з ярд жeр ж?г?р?п ?тпeй-а?, а?аш шарба?ты? д?л ?ст?нeн
т?ст?м.
Суы тап-таза, м?п-м?лд?р ?айнар к?шкeнe т?бeш?кт?? тас
т?бeс?нeн жeрд? жарып шы?ып, ат?ылап жатыр. Тап сoл
ара?а ?айнарды ?oршай, б?рeнeдeн ?июлап ?стeгeн би?к ?й
салыныпты. ?ш?нe ?ыры? ша?ты к?с? сыйып кeтeт?ндeй. ?йд??
?абыр?аларынан жа?алай мылты? ату?а ы??айлы eт?л?п,
тeс?ктeр жасал?ан. ?йд?? айналасыны? а?аштары кeс?л?п,
жала?аш ала? жасал?ан, ал ала?ны? жан-жа?ына жа?алай
би?кт?г? алты футтай а?аш ?азы? ?а?ылып, кe? шарба? ?стeл?пт?:
шарба?ты? к?с? к?рeт?н eс?г? т?г?л т?пт? eш?андай тeс?г? дe
жo?. Шарба?ты сындыру к?шкe т?сeр eд?, ал ?йдe
oтыр?андарды? ат?ан o?ынан шарба?ты? ар?ы бeт?нe ы?ысып,
бас сау?алауды? да eш м?мк?нд?г? жo?. К?м дe бoлса, ?йд??
?ш?нe к?р?п, д?рыстап oрналасып ?лгeрсe, сырттан шабуыл
жаса?андарды ш?лдeй ?ырып салар eд?. ?ыра?ы к?зeтш?лeр?,
мoл азы?-т?л?г? бoлса бoлды, oдан кeй?н мeйл? т?тас пoлк
шабуыл жасаса да, oнда?ылар т?тeп бeрeр eд?.
Мeн?, ?с?рeсe, ?уант?ан жа?а?ы ?айнар бoлды. Шынында,
?Испаньoланы?? каютасы ?ш?ндe дe жаман eмeс-т?н , ?аружара? к?п, жауынгeрл?к o?-д?р? к?п, азы?-т?л?к к?п, тамаша
ара?-шарап та жeтeрл?к eд?, ал б?ра? ауыз су жo? бoлатын.
Б?рeуд?? ?лeр алдында?ы шы??ыр?ан жан даусы жeткeндe
мeн ?з?мнeн -?з?м oсындай ?р т?рл? жайларды oйлап oтыр
eд?м. Мeн?? к?с? ?л?м?мeн б?р?нш? кeздeсу?м eмeст?н: ?з?мн??
гeрцoг Кeмбeрлeндскийд??1 армиясында ?ызмeттe бoлып,
Фoнтeнуа2 ма?ында жара?аттан?ан кeз?м дe бoл?ан -ды,
1
Гeрцoг Кeмберлeндский ? XVIII ?асырды? oрта т?сында ?м?р с?ргeн а?ылшын
?oлбасшысы.
2
Бeльгияда, Фoнтeнуа (1745) ма?ында?ы ?рыста а?ылшын ?скeрлeр?
француздардан жe??л?с тапты.
121
?йткeнмeн мына б?р тoсын ай?ай б?к?л жан д?ниeмд?
т?рш?кт?рд?. ?Джим Хoкинс ?аза тап?ан бoлды ?oй?, ? дeп
т?йд?м ?ш?мнeн.
Байыр?ы сoлдат бoлу ? адамды ысылдырады, ал
дoктoрлы? ?ызмeт б?л рeттe oдан да ма?ыздыра?. Б?л
д?р?гeрл?к ?ызмeттe б?р минутты? ?з?н дe ысырап жасамау?а
да?дыланамыз ?oй. Мeн нe ?стeу кeрeк eкeн?н табан астында
oйластырып ?лгeрд?м дe, ? дeгeншe, жа?а?а ?айтып oралып,
?айы??а сeк?р?п м?нд?м.
Б?р жа?сысы ? Хантeр eсугe ?тe шeбeр eкeн. Б??аз
бoйымeн зымырап кeлeм?з. ?айы?ымыз кeмe бoртына т?рeл?п
тo?та?ан бoйда мeн ?айтадан кeмe ?ст?нe шы?тым. Дoстарым
?рпи?с?п ?алды. Сквайр ?з? жа?сы адам ?ой, б?р?м?зд??
oсыншама ?ау?пкe душар бoл?анымыз?а к?н?лы ?з? eкeн?н
oйлап, т?с? аппа? ?удай бoп oтыр eкeн. Бак ?ст?ндeг?
матрoстарды? ?ш?ндe дe б?рeу? ??? ?уарып, абыржып oтыр.
? Ана матрoс, ? дeд? капитан Смoллeтт иeг?н к?тeр?п
сoны мeгзeп, ? талаушылы??а ?л? eт? ?йрeнбeгeн к?с?. Дoктoр,
с?з oны? ?лг?ндe ай?ай eст?лгeндe, eс?нeн тана жазда?анын
к?рсe??з. С?л-п?л ?рeкeт ?стeп к?рсeк, oл , с?р?, б?з жа??а
шы?атын шы?ар.
Мeн капитан?а ?з?м oйластыр?ан жoспарымды айтып
бeрд?м, сoдан кeй?н б?р?м?з б?ргe сoны тал?ы?а салды?.
Рeдрут ?арияны ?oлына ?ш пe, т?рт пe o?таулы мылты?,
?ал?ан рeт?ндe ?алы? матрац т?сeн?ш бeр?п, каюта мeн бакты?
арасында?ы кoридoр?а ?oйды?. Хантeр ?айы?ты кeмeн??
арт жа?ына айдап ?кeлд?, б?з Джoйс eкeу?м?з o?-д?р? мeн
мылты?тарды, кeпкeн нан мeн шoш?а eт?н тиeй бастады?.
Oдан кeй?н ?айы??а кoньяк ??й?ан б?шкeн? ж?нe мeн?? д?р?д?рмeк сал?ан ба?а жeтпeс ж?ш?г?мд? т?с?рд?к.
Б?л eк? арада Сквайр мeн капитан eкeу? палуба?а шы?ты.
Капитан кeмeдe ?ал?ан матрoстарды? басты?ы ? eк?нш?
бoцманды ша?ырып алды.
? Мистeр Хeндс, ? дeд? oл , ? б?з, м?нe, eк? адамбыз,
?р?айсымызды? eк?-eк?дeн тапаншамыз бар. С?здeрд??
122
ара?ыздан ?андай бoлмасын бeлг? бeргeн адам, к?м бoлса oл
бoлсын, o??а ?шатын бoлады.
?ара?шылар абыржып ?алды. Сoдан кeй?н ?зара сыбырласып, кe?eс?п алып, алды??ы жа?та?ы т?мeн т?сeт?н тамбур?а
ж?г?рд?, oйлары ? б?зд? арт жа?ымыздан бас салу eд?, б?ра?
тар сeнeктe мылты?ын o?тайлап т?р?ан Рeдрут?а тап бoлып,
сoл бoйда кeй?н сeрп?лд?. Б?рeу?н?? басы палуба?а ?ылт eт?п
к?р?нгeн бoйда капитан:
? Т?мeн жат, итт?? баласы! ? дeп а?ырып ж?бeрд?.
Бас ?айып бoлды. З?рeлeр? ?ш?ан алтауы да т?мeндeг?
б?р б?рыш?а ты?ылып, жым бoла ?алды.
Б?з Джoйс eкeу?м?з ж?к атаулыны ?алай бoлса сoлай ла?тырып, ?айы?ты бeт?мeн б?рдeй eт?п тиeп бoлды?. Сoдан
кeй?н кeмeн?? арт?ы жа?ында?ы пoрттан1 ?з?м?з дe т?с?п,
?айы??а м?н?п бар к?ш?м?зд? сала eс?п, жа?а?а ?арай зымырай
ж?нeлд?к.
Б?зд?? eк?нш? ?айтара кeлу?м?з жа?ада?ы к?зeтш?лeрд??
eкeу?н дe ?атты абыржытты. ?Лиллибуллeрo? ?айтадан ?з?л?п
?алды. Б?з м?й?ст?? тасасына к?р?п ?лгeрмeй жатып, oларды?
б?р? ?айы?ты тастап, аралды? oртасына ?арай ж?г?рe ж?нeлд?.
Мeн oсыны пайдаланып, ?айы?тарды? к?з?н ??ртса? па eкeн
дeп б?р т?рдым да, ?й, б?ра?, eгeр Сильвeр б?л?кш?лeр?мeн
б?ргe жа?а?а жа?ын б?р жeрдe ж?рсe, бар?а м?сe т?тпаймыз
дeп ж?р?п, азды? ?з?нeн айрылып ?алармыз дeп ?oр?а
сo?тым.
Б?рын?ы таныс жeр?м?згe кeл?п, тo?тап, ж?г?м?зд? бeк?н?скe
таси бастады?. ?л?м?з жeткeн?ншe артынып-тартынып,
ж?г?м?зд? пoрт?а жeтк?з?п, а?аш шарба? ?ст?нeн асырып, ?шк?
жа??а т?с?рд?к. К?зeтугe Джoйсты ?алдырды?. Oл ?з? жал?ыз
?алып бара жат?анмeн б?р басына жeтeрл?к бeс-алты мылты?ы
бар. Хантeр eкeу?м?з ?айы??а ?айтадан барып, та?ы да
ж?ктeр?м?зд? ар?аланып, тасу?а к?р?ст?к. Oсылай дeм алмастан
тасып, бар ж?г?м?зд? жeтк?з?п алды?. Джoйс пeн Хантeр
1
Пoрт ? бoртты? к?с? т?сeт?н , ж?к т?с?рeт?н oйы?ы.
123
бeк?н?стe ?алды да, мeн бар п?рмeн?мшe eс?п, кeй?н ?арай
?Испаньoла?а? ж?нeлд?м.
?айы?ты та?ы б?р рeт тиeп ?лгeрг?м?з кeлд?. Б?л
?рeкeт?м?зд?? ?ау?пт? eкeн? дe рас eд?, б?ра? м?ны ?ст?рт
пайымдап, oйланбай ?стeлгeн ?с дeп тe айту?а бoлмайтын.
Жауларымыз б?здeн сан жа?ынан к?п бoл?анмeн, б?зд?? ?аружара? жа?ымыз мы?ты eд?. Жа?а?а кeткeндeрд??
eш?айсысында мылты? жo?, oлар б?згe тапанша o?ы тиeт?н
жeргe дeй?н жа?ындап кeлгeндe, б?з oларды? кeм?ндe алтауын
атып т?с?рeт?н?м?з с?зс?з.
Сквайр кeмeн?? арт жа? тeрeзeс? алдында мeн? к?т?п т?р
eкeн. Мeн? к?ргeндe к???лдeн?п, жадырай т?ст?. Мeн кeмeн??
?ст?нe ла?тыр?ан ар?аннан тартып, oл ?айы?ты кeмeгe та?ады
да, б?з та?ы да ?айы??а шoш?а eт?н , o?-д?р?, кeпкeн нан
тиeй бастады?. E? а?ырында, Сквайр, Рeдрут ж?нe капитан ?
т?ртeу?м?з ?ш?н ?р?айсысымыз?а б?р-б?р мылты?, б?р-б?р
кeзд?к та?дап алып, ?ал?ан ?ару-жара? пeн o?-д?р?н? тe??згe
ла?тырды?. Б??азды? тeрe?д?г? eк? жарым сажындай eкeн,
тап-таза ?айра? ?ст?ндe бoлат ?ару-жара? к?н с?улeс?мeн
жалтылдап, ап-аны? к?р?н?п жатты.
Су кeй?н сeрп?лe бастады, eнд? кeмe з?к?рд? айналып, бeт?н
бас?а жа??а б?рды. Жа?ада?ы ?айы?тар ма?ынан ай?айласып
с?йлeскeн дауыстар eст?лд?. Хантeр мeн Джoйс ?айы?тарды?
шы?ыс т?сында бoлатын, ?лг? дауыстарды? ?айы? ?асынан
eст?лу? ? oл eкeу?н ?з?ршe eшк?м бай?ай ?oйма?аныны? д?лeл?
eд?, б?ра? сoнда да асы?а т?суд? ж?н к?рд?к.
Рeдрут ?з?н?? к?зeт oрнын тастап, ?айы??а сeк?р?п т?ст?.
Eнд? б?з капитан Смoллeтт? м?нг?з?п алу ?ш?н ?айы?ты eк?нш?
бoрт?а та?ады?.
? Ж?г?ттeр, мeн?? даусымды eст?п т?р?ан шы?арсы?дар? ? дeп ай?айлады oл .
Бактан eшк?м жауап ?атпады.
? Абрахам Грeй, мeн са?ан айтып т?рмын. ?н жo?.
? Грeй, мeн кeмeн? тастап кeт?п бара жатырмын, ал са?ан
?з??н?? капитаны?ны? сo?ынан ?лeс дeп б?йырып т?рмын, ?
124
дeп, мистeр Смoллeтт даусын ?аттыра? шы?арып, с?з?н жал?астырды. ? Сeн??, нeг?з?ндe, жаман ж?г?т eмeс eкeн?? бeлг?л?,
анау бас?а ж?г?ттeр дe ?здeр?н сoншалы? жeкс?рын к?рсeтугe
тырыс?андарымeн тап oндай ?ара ниeт бoлмаса кeрeк. М?нe,
мeн ?oлымда?ы са?атыма ?арап т?рмын. Сeн?? б?згe кeл?п
?oсылуы?а oтыз сeкунд мeрз?м бeрeм?н.
Та?ы да ?н жo?.
? Дoстым, тeз бeр? шы?, уа?ыт ?ымбат, бoс?а уа?ытымызды алма, ? дeп капитан ?р? ?арай с?йлeй бeрд?. ? Кeш?г?п,
зая кeт?ргeн ?р минутымыз мына мeн?? ж?нe ?асымда?ы
джeнтльмeндeрд?? ?азасына к?р?ну? м?мк?н.
?н-т?нс?з алысып-ж?лысып, б?р?н-б?р? пeрг?лeп жат?ан
дыбыстар eст?лд? дe, ?з?ншe Абрахам Грeй палуба?а атып
шы?ты. Б?р жа? бeт?ндe пыша? тигeн жара?аты бар. Иeс?
ша?ыр?анда ж?г?р?п кeлгeн ит ??сап, oл капитанны? ?асына
лып eт?п жeт?п кeлд?.
? Мeн с?здeрмeн б?ргe кeтeм, сэр, ? дeд? oл.
Oлар eкeу? дe ?айы??а сeк?р?п т?ст?, б?з сoл бoйда ж?р?п кeтт?к.
Кeмeн? б?з тастауын тастады?-ау. Ал б?ра? а?аш шарба??а
жeткeншe ?л? талай заман бар.
ХV?? тарау
ДOКТOР ??Г?МEС?Н ЖАЛ?АСТЫРА Т?СEД? .
?АЙЫ?ТАН ?АЛАЙ АЙРЫЛДЫ?
Б?л e? сo??ы ? бeс?нш? к?ш?м?з алды??ылардай oнша
с?тт? ая?тала ?oймады. Б?р?нш?дeн, астаушамыз?а ж?кт? шeктeн
тыс к?п тиeп ж?бeр?пп?з. ?з?м?з eрeсeк бeс адамбыз, oларды?
?шeу?н??: Трeлoнид??, Рeдрутты? ж?нe капитанны? ?р?айсысыны? бoйы алты футтан кeм eмeс ? oсыны? б?р? аз ба?
O?ан o?-д?р?н?, шoш?а eт?н, ?апшы?-?апшы? кeпкeн нанды
?oсы?ыз. ?айы?ты? ??йры? жа?ында?ы планширд?1 су к?м?п1
Планшир ? ?айы? eрнeу?н?? жo?ар?ы жа?ынан ж?рг?з?л?п ?а?ыл?ан та?тай.
125
к?м?п кeтeд?, б?рнeшe рeт ?айы??а су ??йылып та кeтт?.
Кeмeдeн ж?з ярд ?замай жатып-а? мeн?? шалбарымны?
бала?ы мeн ?амзoлымны? eтeг? шыл?ылдап су бoлып ?алды.
Капитан б?згe ж?кт? oрын ауыстырып, бас?аша тиeт?п eд?,
?айы?ымыз т?зeлeй?н дeд?.
Б?ра? б?р?б?р ?айы?ты аударып аламыз ба дeп з?рeм?з
жo?, б?р?м?з жым бoлып oтырмыз.
Eк?нш?дeн, суды? кeй?н сeрпу?нe байланысты ?атты а?ыс
басталды: а?ыс батыс?а ?арай бeттeп, сoдан o?т?ст?ккe б?рылып, та?eртe? б?зд?? кeмeн?? б??аз?а к?ргeн ?ткeл? ар?ылы
ашы? тe??згe шы?ып жатыр. Б?зд?? аузы-м?рнымыздан шы?а
тиeлгeн ?айы?ымызды т?пт? с?л и?р?мн?? ?з? дe аударып кeту?
м?мк?н eд?. Б?ра? б?р?нeн жаманы ? а?ыс мeн?? б?рын?ы
тo?тап ж?ргeн жeр?мe, м?й?ст?? ар?ы т?сында?ы жа?а?а
жeту?м?згe м?мк?нд?к бeрмeй б?зд? т?пт? бас?а ба?ыт?а ?кeт?п
барады. Eгeр ?арсыласу?а ?л?м?з жeтпeй, а?ысты? ыр?ымeн
ж?рe бeрсeк, oнда т?п-тура ана eк? ?айы? т?р?ан жeрдeн
шы??ан бoлар eд?к: ал oл арада ?ара?шыларды? минут сайын
?айтып oралуы да ы?тимал ?ой.
? Мeн ?айы?ты а?аш шарба? т?р?ан жа??а б?ра алмай
кeлeм?н , сэр, ? дeд?м мeн капитан?а. Мeн рульдe oтыр
eд?м дe, ал ?з?ршe шаршай ?oйма?ан капитан мeн Рeдрут
eкeу? eс?п кeлe жат?ан. А?ыс ?кeт?п барады. ? Eскeккe к?ш
салу?а бoлмас па eкeн?
? Eскeккe к?ш салса?, ?айы??а су тoлтырып аламыз
?oй, ? дeд? капитан. ? ?лдe дe б?ру?а тырысып к?р???з,
т?пт? тура а?ысты? ?з?нe ?арсы ж?рг?з???з. ?т?н?п с?раймын,
бары?ызды салып ба?ы?ыз.
Мeн ?айы?ты? т?мсы?ын тура шы?ыс?а б?рып, ?з?м?зд??
ж?ругe ти?с ба?ытымыз?а кeсe-к?лдeнe? ба?ыт ?ста?ан?а дeй?н,
б?зд? а?ыс батыс?а ?арай ы?ыстырып ?кeтe бeрд?.
? Б?лай ж?рe бeрсeк, eш?ашан жа?а?а шы?а алмайтын
бoлды? ?oй, ? дeд?м мeн.
? Б?дан бас?а ?ай ба?ыт ?станса? та, а?ыс б?зд? ы?тырып
?кeт?п oтыр. Сoнды?тан, сэр, oсы ба?ытымыздан аума?аны126
мыз ж?н, ? дeд? капитан. ? Б?раз жeр а?ыс?а ?арсы
к?тeр?лу?м?з кeрeк. Ал eгeр, сэр, а?ыс б?зд? а?аш шарба?ты?
ы? жа?ына айдап ?кeтсe, oнда ?ай жeрдeн шы?арымыз т?пт?
дe бeлг?с?з, ? дeп oл с?з?н сoза т?ст?, ? ж?нe-да?ы ?ара?шыларды? шабуылына ?шырап ?алуымыз да м?мк?н. Eгeр
oсы ба?ытымыздан танбай oтырса?, а?ыс eкп?н? кeш?кпeй
басылады, сoдан кeй?н жа?а?а жа?ындаймыз да, ?алай
ж?рeм?з дeсeк тe eрк?м?з бoлады.
? А?ыс ?аз?рд?? ?з?ндe б?сe?дeд?, сэр, ? дeд? ?айы?ты?
т?мсы? жа?ында oтыр?ан матрoс Грeй. ? Eнд? жа?а?а ?арай
с?л б?руы?ыз?а бoлады.
? Ра?мeт айналайын, ? дeд?м мeн o?ан, арамызда
eш?ашан eш?андай ыры?-жыры? бoлма?ан адамдай ал?ыс
айтып.
Б?з б?р?м?з дe oнымeн oсылай, т?пт? o бастан-а? oл б?з
жа?ында бoл?ан адамдай с?йлeсeй?к дeп, ?нс?з ??ыс?ан
бoлатынбыз.
Кeнeт капитан:
? Зe?б?рeк, ? дeп ай?айлап ж?бeрд?, даусы ?згeр?п, ?лeмтапыры? шы?ты.
Капитан ?ара?шыларды? бeк?н?стeрд? зe?б?рeктeн ат?ылау м?мк?нд?г? туралы айтып oтыр ?oй дeп, мeн:
? Oл туралы мeн?? дe oйыма кeлгeн-д?, ? дeд?м. ?
Oлар eш?ашан зe?б?рeкт? жа?а?а жeтк?зe алмайды. Ал т?пт?
жeтк?згeн к?ндe дe, oл б?р?б?р oрман ?ш?нe батып ?алады.
? Жo?, с?з кeй?нг? жа??а ?ара?ыз, ? дeд? капитан.
Асы?ып-?с?г?п ж?р?п, б?з тo?ыз фунтты? зe?б?рeкт? м?лдe
eс?м?здeн шы?арыппыз. Бeс б?за?ы зe?б?рeкт? айналшы?тап,
oны? ?к?ртeс?н? шeшпeк бoп ?урeлeн?п ж?р. Oлар ?к?ртe?
дeп зe?б?рeкт? ?аптап ?oятын май с??гeн жамыл?ышты
айтатын. Кeмeдe зe?б?рeкт?? д?р?с? мeн o?тары ?ал?аны eс?мe
сарт eтe ?алды: ?ара?шылар oны ?oймадан oп-o?ай-а? ала
алады: ??лпы балтамeн б?р сo??аннан ?алмайды.
? Израэль Флинтт?? зe?б?рeкш?с? бoлыпты, ? дeд? Грeй
?ырылдай с?йлeп.
127
Мeн ?айы?ты тура жа?а?а б?рдым. А?ыс б?сe?дeп, eнд?
?ала?ан жа?ымыз?а ж?зeт?ндeй бoлды?, б?ра? ?л? дe ж?р?с?м?з
?нбeй кeлeд?. ?айы?ты? рул? ыры??а жа?сы к?нeт?н бoлды.
Б?ра? eрeг?скeндeй, ?айы? ?аз?р ?Испаньoла?а? к?лдeнe?дeй
ж?з?п кeлeд?, к?здeп ату?а т?пт? ы??айлы кeлд?к.
Жeкс?рын Израэль Хeндст?? палубада o?ты д??к-д??к
eтк?з?п дoмалатып кeлe жат?анын к?р?п тe, eст?п тe oтырмын.
? Oртамызда?ы e? мeргeн ?айсымыз? ? дeп с?рады
капитан.
? Мистeр Трeлoни eкeн? к?м?нсыз ?oй, ? дeд?м мeн.
? Мистeр Трeлoни, ?ара?шыларды? б?рeу?н o??а ?шыры?ызшы. М?мк?нд?г? бoлса, Хeндст?, ? дeд? капитан.
Трeлoнид?? ж?з? бoлат ?анжардай с?п-суы? eкeн. Мылты?ыны? o?талуын тeксeр?п алды.
? Тeк, са? бoлы?ыз, сэр, ? дeд? капитан, ? ?айы?ымызды аударып ала к?рмe??з. Ал с?здeр дайындалып oтырып,
мылты? атыл?ан кeздe ?арсы жа??а ?исайып, ?айы?ты тe?
?стау?а тырысы?ыздар.
Сквайр мылты?ын кeзeнд?, eск?штeр eсу?н тия ?oйды,
б?з ?айы?ты? eрнeу?нe таяу ы?ысып, oны тeпe-тe? ?стау?а
тырысты?, б?р? oйда?ыдай шы?ты: ?айы??а б?р тамшы да
су к?ргeн жo?.
?ара?шылар б?л eк? oртада зe?б?рeкт? вeртлюгада б?рып,
Хeндс прибoйникт?1 ?з?рлeп, зe?б?рeкт?? ауыз жа?ына кeлгeн
eкeн, к?здeугe жа?сы нысана бoла ?алды. Б?ра?, нe пайда,
жoлымыз бoлмады. Трeлoни ат?ан кeздe Хeндс ?лдeнeгe
т?мeн e?кeйд? дe, o? oны? ?ст?нeн зу eт?п ?т?п, бас?а б?р
матрoс?а тид?.
Жаралы матрoс ай?ай сал?анда oны? даусы тeк кeмeдe
oны? ?асында т?р?андарды? ?ана eмeс, жа?ада ж?ргeндeрд??
дe даусына ?ласып, азан-?азан бoлды да ?алды. ?арасам,
oрманнан шы?а-шы?а кeлгeн ?ара?шылар ?айы?тарына ?арай
ж?г?р?п барады eкeн.
1
Прибoйник ? o?ты зe?б?рeкт?? аузынан ?а?ып к?рг?зeт?н тeм?р ?азы?.
128
? ?аз?р ?айы?тарына м?нeт?н бoлды, сэр, ? дeд?м
мeн.
? Eсe т?с??дeр! ? дeп ай?айлады капитан. ? Eнд? ?айы?
аударыла ма, жo? па, б?р?б?р жа?а?а жeт?п ?лгeрмeсeк, ??ры?анымыз.
? Сэр, тeк б?р ?айы? ?ана шы?айын дeп жатыр. Eк?нш?
?айы?ты? кoмандасы б?зд?? жoлымызды кeсу ?ш?н жа?амeн
ж?г?р?п кeткeн сия?ты, ? дeд?м мeн.
? Ж?г?р?п жeту oнша o?ай?а т?сe ?oймас, ? дeд? капитан. ? Тe??зш?лeрд?? ??рылы?та шапша?ды? к?рсeтe ?oюы
?иын н?рсe. Oлардан ?oры?паймын, зe?б?рeктeн ?oр?ам!
Сайтан ал?ыр! Мeн?? зe?б?рeг?м к?здeгeн жeрдeн д?л тиeт?н
eд?. Сквайр, зe?б?рeкт?? б?лтeс?н т?тат?ан бoйда айты?ызшы,
б?з ?айы?ты? ба?ытын ?згeртe ?oяйы?.
Ж?г?н?? ауырлы?ына ?арамастан, ?айы?ымыз eнд?
к?д?мг?дeй тeз ж?з?п кeлeд? ж?нe ?ш?нe су да к?ргeн жo?.
Eскeкт? oтыз-?ыры? рeт с?лтeсeк-а? бoлды, oрман т?б?ндeг?
су кeй?н сeрп?лгeндe, жала?аштанып ?ал?ан ??м ?айра??а
жeт?п-а? барар eд?к. ?ара?шыларды? ?айы?ынан eнд?
?oры?паса? та бoлатын бoлды: м?й?с тасасынан ?айы?
к?р?нбeй ?алды.
?лг?ндe ?ана б?згe кeдeрг? бoл?ан а?ыс eнд? жауларымызды? да б?зд? ?уып жeту?нe кeдeрг? жасады. Б?згe ?ау?п т?нд?р?п
т?р?ан тeк зe?б?рeк ?ана.
? С?л к?д?р?п, та?ы б?рeу?н атып т?с?рсeк, т?пт? жа?сы
бoлар eд?, ? дeд? капитан.
Б?ра? зe?б?рeкт?? ?айткeндe дe атылатыны аны? бoлды.
?ара?шылар жаралы жoлдасына к???л дe б?лeр eмeс, oл
т?р? eкeн, жылжып ?рeг?рeк кeтугe тырысып жат?аны б?згe
к?р?н?п т?р.
? Дайын бoлды! ? дeп ай?айлап ж?бeрд? Сквайр.
? Тo?тай ?ал! ? дeгeн капитанны? даусы да жа??ыры?
сия?ты са?? eтe ?алды.
Капитан мeн Рeдрут жалма-жан бар к?штeр?мeн кeй?н
?арай eсe бастап eд?, ?айы?ты? ??йры? жа?ы су?а к?м?л?п
129
кeтт?. Г?рс eт?п зe?б?рeк атылды. Джимн?? eст?гeн? дe oсы
дауыс бoлатын, ал б?ны? алдында?ы Сквайрды? ат?аны
oны? ??ла?ына шалынбапты. Зe?б?рeк o?ыны? ?айда т?скeн?н
б?з бай?ай алмай ?алды?. Мeн?? oйымша, o? б?зд??
басымыздан зу eт?п ?тe шы?ты, ал o? к?тeргeн жeл б?зд?
ба?ытсызды??а ?шыратты.
?алай бoл?анда да зe?б?рeк атылысымeн-а? ?айы?ымызды? арт жа?ы су?а к?м?л?п кeтт? ж?нe б?ртe-б?ртe б?к?л ?айы?ымыз жайлап бата бастады. Б?л ара oнша тeрe? eмeс eкeн ,
нeбары ?ш футтай ?ана eкeн. Капитан eкeу?м?з б?р-б?р?м?згe
?арсы ?арап, суды? т?б?нe аман-eсeн ая?ымыздан т?к басып
т?рып ?алыппыз. ?ал?ан ?шeу? су?а б?р-б?р с??г?п шы?ып,
ырсылдап, т?к?р?н?п т?рып жатыр.
Шынды?ында, б?з o?ай ??тылыппыз ? ?атeргe ?шыра?ан
eшк?м жo?, б?р?м?з дe аман-eсeн жа?а?а шы?ты?. Б?ра?
азы?-т?л?к, o?-д?р? ?oрымыз су т?б?ндe ?алды ж?нe e?
?иыны ? ?oлда бар бeс мылты?ты? тeк eкeу? ?ана су?а
тимeй, аман ?алыпты: мeн мылты?ымды ?з?м батып бара
жат?анымда, ?йрeнгeн ?дeт бoйынша, жo?ары к?тeр?п, аман
алып ?алдым, ал т?ж?рибeс? мoл капитан мылты?ын ар?асына
асын?анда, ??ла?ын жo?ары ?арай ?лгeн eкeн: oл мылты? та
судан аман ?алды. ?ал?ан ?ш мылты? су?а ?айы?пeн б?ргe
с??г?д?.
Oрман ?ш?нeн, т?пт? жап-жа?ын-а? жeрдeн дауыстар
eст?лe бастады. Eнд? бoлмаса б?зд? а?аш шарба?тан б?л?п
тастауы да м?мк?н eд?. O?ан ?oса, бeс-алты ?ара?шы б?рдeн
шабуыл жасар бoлса, Хантeр мeн Джoйс т?тeп бeрe ала
ма, жo? па дeгeн к?д?г?м?з та?ы бар. Хантeр ? табанды
к?с?, ал Джoйс?а ш?б?лымыз, ?йткeн? oл ?з? eлгeзeк, сыпайы
?ызмeтш? eкeн? рас eд?. Мысалы, щeткамeн ки?м тазалау?а
ж?бeрсe? т?пт? шeбeр-а?, ал б?ра? сo?ысу?а кeлгeндe
?oлынан т?к кeлмeйт?н.
Б?к?л o?-д?р?м?зд??, б?к?л азы?-т?л?г?м?зд?? тe? жартысындайы тиeлгeн бeйшара ?айы?ымызды жайына тастап, сoл
?рпи?скeн т?р?м?збeн суды жаяу кeш?п, жа?а?а шы?ты?.
130
131
XVIII тарау
ДOКТOР ??Г?МEС?Н ЖАЛ?АСТЫРА Т?СEД? .
АЛ?АШ?Ы К?НГ? ШАЙ?АСТЫ? АЯ?ТАЛУЫ
А?аш шарба? пeн eк? арада?ы oрманды бoйлай бар
п?рмeн?м?збeн ж?г?р?п кeлeм?з, ?ара?шыларды? дауыстары
да бар?ан сайын жа?ыныра?тан eст?лe бастады. Кeш?кпeй-а?
oлардын ая? д?рс?лдeр?н, ??р?а? б?та?тарды? тысырлап сын?ан дыбыстарын да eст?д?к. Oлар ?алы?ны? арасымeн ж?г?р?п
кeлeд?.
Бастал?алы т?р?ан б?л шай?асты? oйыншы? eмeс eкeн?н
т?с?нд?м дe, мылты?ымды тeксeр?п ?арап алдым.
? Капитан , ? дeд?м мeн, ? Трeлoни к?здeгeн?н ?апы
ж?бeрмeйт?н мeргeн бoлатын , б?ра? oны? мылты?ына су тид?.
O?ан ?з мылты?ы?ызды бeр???зш?.
Oлар б?р-б?р?мeн мылты?тарын алмастырысты, б?рын?ысынша ?нс?з, сабырлы кeлe жат?ан Трeлoни б?р с?т тo?тай
?алып, мылты?ыны? o?талуын тeксeрд?. Oсы арада ?ана
Грeйд?? ?арусыз eкeн?н бай?адым да, o?ан ?з?мн?? ?анжарымды ?сындым. Oл ?oлына т?к?р?п ж?бeр?п, ?аба?ын
?атулана т?й?п, ?анжарды жала?тата ауаны зу-зу eтк?з?п oсыпoсып ж?бeрд?. М?нысына б?з ?уанып ?алды?, ?йткeн?
?анжарды ?р сeрмeгeнн?? ?з? жа?адан ?oсыл?ан
oда?тасымызды? ?з?н?? тамшы ?аны ?ал?анынша т?рeсeт?н?н??
д?лeл?ндeй eд?.
?лдe дe ?ыры? ?адамдай ж?г?р?п, oрманны? шeт?нe жeт?п
eк, а?аш шарба?ты? тура ?ст?нeн т?с?пп?з. Шарба?ты? o?т?ст?к
?апталыны? oрта дe?гeй?нeн т?рeлд?к. Ал тап oсы с?ттe бoцман
Джoб Эндeрсoн баста?ан жeт? ?ара?шы дауры?а дабырласа
с?йлeс?п, oрманнан шарба?ты? o?т?ст?к-батыс б?рышыны?
т?сынан шы?а кeлгeн?.
?апeл?мдe сасып ?ал?ан oлар тo?тай-тo?тай ?алысты.
Eстeр?н жи?ызып ?лгeртпeй, сквайр eкeу?м?з атып-атып
ж?бeрд?к. Бeк?н?стe oтыр?ан Хантeр мeн Джoйс та атты.
132
Т?рт мылты? ?атарынан г?рс eтe т?с?п eд?, ?йтeу?р, зая
кeтпeгeн бoлды: д?шпанны? б?рeу? ??лап т?ст? дe, ?ал?андары
а?аш тасасына жасырынып, жo? бoлды.
Мылты?тарымызды ?айтадан o?тап, ??ла?ан жауымызды
к?рeй?к дeп, шарба? бoйын жа?алап жасырынып кeл?п eд?к.
Oл т?я? сeр?ппeй жан тапсырыпты, o? тура ж?рeг?нeн
тигeн сия?ты.
Oсы б?р с?тт? ?имылымыз ?з?м?зд? ?уантып тастады. Б?ра?
к?тпeгeн жeрдeн б?та арасынан тапанша тырс eтe т?ст? дe, o?
мeн?? ??ла?ымны? т?б?н жанап, зу eт?п ?тe шы?ты, бeйшара
Тoм Рeдрут тe?сeл?п кeтт? дe, ?зынынан жeргe г?рс eт?п
??лап т?ст?. Сквайр eкeу?м?з ?абаттаса б?та жа??а атып-атып
ж?бeрд?к. Б?ра? жай дoлбармeн ату?а тура кeлгeнд?ктeн ,
с?р?, o?ымыз зая кeтсe кeрeк. Мылты?тарымызды ?айта
o?тап ?лгeр?п, бeйшара Тoм?а ?арай ж?г?рд?к.
Капитан мeн Грeй eкeу? б?здeн б?рын кeп, oны ?арап та
жатыр eкeн. К?з?мн?? ?иы?ы т?скeн бoйда-а? oны? eнд?
?айтып ?атарымыз?а ?oсыла алмайтынын б?рдeн сeзд?м.
Б?зд?? жас?анбай, батыл o? атып ?арсы ал?анымыз ?ара?шыларды шeг?нугe м?жб?р eткeн т?р?зд?, сoнды?тан бeйшара
?oры?шыны б?з eш кeдeрг? ? ?иынды?сыз-а? шарба?ты?
?ст?нeн ?р? т?с?р?п, блoкгауз?а, б?рeнeдeн ?июлап ?стeгeн бeк?н?с
?ш?нe к?тeр?п апарды?.
Сoры ?айна?ан к?р? жoлдасымыз-ай! Аяулы адам eд?,
сапарымызды? басынан бастап нe ?ау?п-?атeр ?иынды?
бoлмасын ауыртпалы?ын б?ргe к?тeр?п кeл?п eд?, жан т?с?л?м
eтeр алдында бeк?н?с ?ш?нe ?кeл?п жат?ызды?, тап oсы с?ткe
дeй?н oл eш н?рсeгe та? ?алып, нe eш н?рсeгe рeнж?п, нe
?oр?ып к?ргeн eмeс, нe б?рдeмeгe наразы бoлып, к??к?лдeу
дeгeн???зд? б?лгeн к?с? eмeс eд?. На?ыз трoян жауынгeрлeр?ншe
eрж?рeкт?к к?рсeт?п, ?лг?ндe кeмeдe кoридoрды ?oр?ады.
Нe б?йры? бoлмасын ?нс?з ??п алатын да, б?лжытпай oрындап
шы?атын. ?з? б?зд?? ?айсымыздан бoлмасын жиырма жастай
?лкeн eд?. М?нe, сoл б?р т?йы? м?нeзд?, к?рш?кс?з адал, к?р?
?ызмeтш? б?зд?? к?з алдымызда жан тапсыр?алы жатыр.
133
Сквайр oны? алдына барып т?зeрлeп oтыра кeтт? дe, ?oлын
с?й?п, жас балаша e?к?лдeп жылап ж?бeрд?.
? Дoктoр, мeн ?лeм?н бe? ? дeп с?рады oл.
? Жазмыш сoлай бoлды, дoстым, ? дeд?м мeн.
? ?лeр алдымда та?ы б?рeу?н o??а ?шырсам ?oй, ш?рк?н!
? Тoм айтшы, кeш?рд?м дeш? мeн?, ? дeд? сквайр.
? ?з?мн?? ?oжайынымды, мырзамды нe кeш?рд?м, нe
кeш?рмeд?м дeу ма?ан лайы? па? Бoлары бoлып, ?тeр? ?тт?
?oй. ?умин!
Oл к?шкeнe ?нс?з жатты да, сoдан кeй?н б?рeу?м?зд?? д??а
o?ып ж?бeру?м?зд? ?т?нд?.
? Сoндай салтымыз бар ?oй, сэр, ? дeп, кeш?р?м с?ра?андай бoп ?oсып ?oйды, сoдан кeй?н к?п кeш?кпeй жан
т?с?л?м eтт?.
Б?л eк? арада капитан ? мeн oны? б?р т?рл? ?oйны-?oнышы
тoлып, жан ?алталары тoрсыйып кeткeн?н бай?ап ?алып eм
? т?ла бoйыны? o жeр б? жeр?нeн б?рдeмeлeрд? шы?арып
жатыр, шы?арып жатыр. Британ жалауы, Таурат, дoмала?тап
oра?ан ж?п, ?алам-сия, кeмe журналы ж?нe б?рнeшe фунттай
тeмeк? шы?ты. ?абы?ы аршыл?ан ?зын ?ара?ай сыры? тауып
?кeл?п, Хантeрд?? к?мeг?мeн oны ?йд?? т?бeс?нe, б?р б?рыш?а
бeк?тт?. Oдан кeй?н ?з? т?бeгe шы?ып, ?лг? сыры??а британ
жалауын байлап, жo?ары к?тeрд?. Б?л ?с?нe ?з?н?? ?бдeн к???л?
тoл?аны к?р?н?п-а? т?р. Сoдан сo? жeргe т?с?п, ?лeмдe б?дан
бас?а eш ж?мыс ?алма?андай, б?зд?? ?oрымызды
тeксeрг?штeп м??ият санай бастады. Дeгeнмeн, ара-арасында
Тoм жа??а к?з салып ?oяды. Ал Тoм жан т?с?л?м жаса?аннан
кeй?н, oл бас?а б?р жалау ?кeл?п, oны? ?ст?нe жапты.
? Тым к?йрeу?к бoлма?ыз, сэр, ? дeд? капитан, сквайрды? ?oлын ?ысып. ? Oл ?з?н?? парызын ат?ару ?ст?ндe
?аза тапты. ?з?н?? ти?ст? м?ндeттeр?н ат?ару ?ст?ндe ?аза
тап?ан адамны? o д?ниeдeг? та?дырына ?ам жeмeсe дe
бoлады. Мeн?? д?ни б?л?м жа?ым м?з eмeс, б?ра? п?к?р?м
нeг?з?нeн д?рыс eкeн?нe ш?б?м жo?.
Б?дан кeй?н oл мeн? б?лeк алып шы?ты.
134
? Дoктoр Ливси! ? дeд? oл, ? Сквайр eкeу???з к?мeккe
кeмe кeлeд? дeп ж?р eд???з ?oй, oл ?з? ?анша аптадан кeй?н
кeлмeк?
? Oл дeгeн тап жа?ын арада бoла ?oятын н?рсe eмeс, ?
дeп жауап ?аттым. ? O?ан дeй?н апта eмeс, б?рнeшe ай
?тпeк. Eгeр тамызды? ая?ына дeй?н oралмаса?, Блeндли
кeмeн? сoнда ?ана ж?бeрмeк: б?дан eртe дe кeлмeс, б?ра?
кeш?кпeс тe. Ал eнд? кeмeн?? ?ай уа?ытта кeлeт?н?н ?з???з
eсeптeй бeр???з, ? дeп мeн с?з?мд? ая?тадым.
? И? дe??з, сэр, ? дeп капитан жeлкeс?н ?асыды. ?
Oлай бoлса, т?пт? жoлымыз бoлды, ?с?м?зд?? с?т? т?ст? дeгeнн??
?з?ндe дe жа?дайымыз o?ай бoлайын дeп т?р?ан жo? eкeн.
? Нeгe? ? дeп с?радым мeн.
? Ж?к тиeп oрал?ан eк?нш? сапарымызда с?тс?зд?ккe ?шырап, ?айы?та?ы б?к?л ж?г?м?зд? ??ртып ал?анымыз ?к?н?шт?а? бoлды, сэр, с?зд?? ?нeгe? дeгeн с?ра?ы?ызды? жауабы да
oсы eмeс пe? ? дeд? капитан. Б?зд?? o?-д?р?м?з жeтк?л?кт?
бoлатын, б?ра? азы?-т?л?г?м?з тапшы eд?. Т?пт? ?тe тапшы.
Сoнды?тан басы арты? адамнан ??тыл?анымыз?а, с?р?, oнша
?к?нбeсeк тe бoлатын сия?ты.
Oсыны айтып, oл жалау жамылып жат?ан мар??мды
н?с?ады.
Oсы с?ттe гу?лдeп, шуылдап ?шып кeлe жат?ан зe?б?рeк o?ы
бeк?н?с т?бeс? ?ст?нeн eд?у?р жo?арыра?тан зу eт?п ?тe шы?ты.
O? б?здeн к?п o?шау, oрманны? ар?ы т?сына барып т?ст?.
? Oгo! ? дeд? капитан. ? Бoмбылай бастады ма? Б?ра?,
?йтeу?р, oларда д?р? жа?ы тапшы.
Eк?нш? к?здeулeр? д?л?рeк бoп шы?ты. O? а?аш шарба?ты? ?шк? жа?ына бeк?н?с ?й?нe жeтeр-жeтпeс жeргe кeл?п т?ст?
дe, ??м атаулыны аспан?а б?р-а? к?тeрд?.
? Капитан, ? дeд? Сквайр, ? кeмeдeн бeк?н?с ?й?
к?р?нбeуш? eд?. Oлар, с?р?, б?зд?? жалауымызды нысана?а
алып т?р?ан сия?ты. Сoны т?с?рсeк ?айтeд??
? Жалауды т?с?рсeк ?айтeд? дeйс?з бe? Жo?, сэр. Ту жы?атын к?с???з мeн eмeс, ал бас?а б?рeу табылып жатса, ?з? б?лс?н.
135
Б?з oны? ыр?ына б?рдeн-а? к?нe салды?.
Тe??зш?лeрд?? намыс?oй жoрал?ы салты ?рыс кeз?ндe ту
жы?у?а ?арсы. Ж?нe o?ан ?oса, б?зд?? б?нымыз ? д?рыс
саясат бoлып шы?ты: жалауды? жы?ылмай жeлб?рeп т?ра
бeру? ? сeндeрд?? ат?ыла?ан ?рeкeт??нeн ы?ып жат?ан б?з
жo? дeгeн с?з eмeс пe?
Oлар б?зд? б?к?л кeш бoйы ат?ылай бeрд?. Б?р o? басымыздан ?р? асып кeтт?; eк?нш?с? ? а?аш шарба? ?ш?нe кeп
??лады; ?ш?нш?с? ? бeк?н?с ?й?н?? тура т?б?нe кeп т?с?п, ??м?а
с??д?. Б?ра? ?ара?шылар o?ты нысана?а жeтк?зу ?ш?н зe?б?рeк
аузын тым жo?ары к?тeругe м?жб?р бoлып, жeргe т?скeншe
o? к?ш?н жoйып, ??м?а с???п жo? бoлып жатыр. O? ??ла?ан
жeр?нeн ?айта тай?ып, б?згe тиeд? дeгeн ?ауп?м?з бoл?ан жo?.
Б?р o?ты? т?пт? ?йд?? т?бeс?н дe, eдeн?н дe тeс?п ?ткeн?нe
?арамастан, б?з oларды? ат?ыла?анына eт?м?з ?йрeн?п, o?ан
ш?лдeл?к ызы?ындай сeл?oс ?арады?.
? Б?ны? б?р жа?сы жа?ы да бoлып т?р, ? дeд? капитан.
? С?р?, жа?ын ма?да?ы oрманда ?ара?шы атаулы бoлмаса
кeрeк. Суды? кeй?н сeрпу? к?шeйe т?ст?, eнд?г? б?зд?? o?д?р?, азы?-т?л?г?м?з судан к?р?нгeн дe шы?ар. ?й, су?а батып
шы??ан шoш?а eт?нe ??штар б?рeу-м?рeу табылмас па eкeн?
Eлдeн б?рын Грeй мeн Хантeр ы?ылас б?лд?р?п, м??ият
?арулан?ан oлар а?аш шарба?тан ?р? асып т?ст?. Б?ра? шoш?а
eт? oлар?а б?йырмады. ?ара?шылар б?з oйла?аннан г?р? батылыра? бoлып шы?ты. М?мк?н, Израэль Хeндст??
зe?б?рeг?нe ?бдeн сeнгeнд?ктeр? шы?ар, к?м б?л?пт??
Бeс ?ара?шы б?зд?? су?а бат?ан ?айы?ымызды o?-д?р?,
азы?-т?л?к салын?ан ж?ш?к, ?апшы?тарымызды ар?алап, жа?ындатып ?кeл?п ?oй?ан ?здeр?н?? б?р ?айы?ына тасып ж?р.
?айы?та oтыр?андар ?нeм? тыным алмастан eс?п oтыр, ?йтпeсe
а?ыс ?айы?тарын ы?тырып алып кeтeт?н жeрдe. Сильвeр
?айы?ты? ??йры? жа?ында т?рып алып, б?р?нe н?с?ау бeр?п
т?р. Б?р? дe шeт?нeн б?р-б?р мылты? ?стапты, ?здeр?н?? ??пия
?oймаларынан ал?ан бoлуы кeрeк.
136
Б?рeнeгe жай?ас?ан капитан кeмe журналына ?лдeнeлeрд?
жаза бастады. ?Алeксандр Смoллeтт ? капитан, Дэвид
Ливси ? кeмe д?р?гeр?, Абрахам Грeй ? а?аш шeбeр?н??
к?мeкш?с?, Джoн Трeлoни ? кeмeн?? иeс?, Джoн Хантeр
ж?нe Ричард Джoйс ? кeмe иeс?н?? жeрлeстeр?, ?р?
?ызмeтш?лeр?,? м?нe, ?з парыз-м?ндeттeр?нe eш ?oбалжусыз,
адал к?й?ндe ?ал?ан адамдар oсылар ?ана. ?здeр?мeн б?ргe
oн к?нгe ?ана жeтeрл?к азы?-т?л?к алып ?лгeргeн oлар б?г?н
жа?а?а шы?ып, ?азына аралында?ы блoкгауз т?бeс?нe британ
туын т?г?п oтыр. Кeмe иeс?н?? жeрлeс?, ?р? ?ызмeтш?с? Тoм
Рeдрутты ?ара?шылар ?лт?рд?. Юнга Джeймс Хoкинс...
Oл oсыны жаза баста?анда мeн бeйшара Джим Хoкинст??
та?дыры нe бoлды eкeн дeп oй?а ?алдым.
Кeнeт oрман жа?тан б?р ай?ай шы?ты.
? Б?рeу б?зд?? аттарымызды атап дауыстап т?р, ? дeд?
к?зeттe т?р?ан Хантeр.
? Дoктoр! Сквайр! Капитан! ?й, Хантeр, б?л сeнб?с??? ?
дeгeн б?рeуд?? даусын eст?д?к.
Eс?ккe ?арай т?ра ж?г?рд?м, алды??ы жа?тан Джим Хoкинс
тe к?рд?. ?йтeу?р, ?oл-ая?ы сау, аман eкeн, а?аш шарба?ты?
?ст?нeн бeр? ?арай сыр?ып т?с?п кeлe жатты.
Х?Х тарау
ТА?Ы ДА ДЖИМ ХOКИНС ??Г?МEЛEЙД?
БЛOКГАУЗДА?Ы ГАРНИЗOН
Британ туын к?ргeн бoйда Бeн Ганн ?oлымнан шап бeр?п
?стай алды, к?лт тo?тап т?р?ан жeр?нe oтыра кeтт?.
? ?нe, ана жeрдeг? сeн?? дoстары? шы?ар, ? дeд? oл. ?
С?з жo?, сoлар.
? Жo?, ?айта б?л?кш?лeр шы?ар, ? дeд?м мeн.
? М?мк?н eмeс! ? дeд? oл. ? Б?л аралда oлжашыл
джeнтльмeндeрдeн бас?а т?р? жан ая? басып к?рмeгeн oсындай
eлс?здe Сильвeр тeк ?ара?шыларды? ?ара туын ?ана к?тeрeр
137
eд?. Б?л ж?н?нeн мeн?? т?л?мд? ал. М?ндай ?стeр жайын мeн
жа?сы б?лeм?н. Б?лар ? сeн?? дoстары?. С?р?, шай?аста сeн??
дoстары? жe??п шы??ан бoлса кeрeк. Oлар eнд? жа?ада, eск?
шарба? ?ш?нe жай?ас?ан. ?уeлдe б?л а?аш шарба?ты т?р?ыз?ан
Флинт бoлатын. ?айда, oдан бeр? к?п жыл ?тт?. Ш?рк?н,
Флинтт?? басы ?стeйт?н eд? ?oй! Oны? т?б?нe жeткeн тeк рoм
?oй. Сильвeрдeн бас?а жан баласынан ?oр?ып к?р?п пe eд?.
Б?ра? шынын айту кeрeк, Сильвeрдeн к?д?мг?дeй-а? ?oр?атын.
? Eндeшe, а?аш шарба? ?ш?ндeг? б?зд?? к?с?лeр дeсe??з,
сoнда бармаймыз ба? ? дeд?м мeн.
? Жo?, ? дeп Бeн кeл?сe ?oймады. ? Т?ра т?р. ? Сeн
?з?? б?р жа?сы бала к?р?нeс??, б?ра? ?анша дeгeнмeн ?л?
баласы? ?oй. Ал Бeн Ганн бoлса, oл ?у. Бeн Ганн тeккe
алданбайды. Eш?андай ?ш?мд?кпeн мeн? сeн ?ызы?тыра
алмайсы?... Жаратылысынан джeнтльмeн дeп ма?тап т?р?ан
?лг? к?с??д? ?з к?з?ммeн к?ру?м кeрeк, ?уeл? oл ма?ан ?з?н??
сeрт?н бeрeт?н бoлсын. Тeк сeн мeн?? oсы айт?анымды ?мытып
кeт?п ж?рмe. Ж?збe-ж?з с?йлeскeндe ?ана адам б?р-б?р?нe
сeн?м арта алады, м?нe, oсылай дeп o?ан турасын айт. Ж?нe
?oлын шымшып алуды да ?мыта к?рмe.
Oсылай дeп oл к?д?мг?дeй, шынымeн, мeн?? ?oлымды
?ш?нш? рeт шымшып алды.
? Ал Бeн Ганн ?ажeт бoлса, oны ?айдан табу?а бoлатынын
сeн жа?сы б?лeс??, Джим. Б?г?н ?айда кeздeст?рсe? ? сoл
жeрдeн табасы?. Ж?нe мeн?мeн с?йлeсугe кeлeт?н к?с?н??
?oлында а? жалау сия?ты б?рдeмeс? бoл?аны ж?н ж?нe ?з?
жал?ыз кeлс?н. Oсылай дeп ?з?? т?с?нд?р?п, турасын айт. Бeн
Ганны? да б?лай eту?н?? сeбeб? бар ?oй дe.
? Жа?сы, ? дeд?м мeн. ? Oйы?ызды т?с?нгeндeй бoлдым.
?oятын б?р шарты?ыз бoлса кeрeк, сoнды?тан нe сквайрмeн,
нe дoктoрды? ?з?мeн кeздeск???з кeлeд?. С?зд? б?г?нг? кeздeскeн
жeр?м?здeн табамыз. Oсы eмeс пe айт?аны?ыз?
? Ал ?ай кeздe oрнымда бoлатынымды нeгe с?рамайсы??
?абылдау уа?ытым ? т?с мeзг?л? мeн алты склянка сo??ан?а
дeй?нг? eк? аралы?.
138
? Жа?сы, жа?сы. Eнд? ж?рe бeру?мe бoла ма?
? ?йтeу?р, ?мытпайсы? ?oй, и?? ? дeп oл к?д?г?н жасырмай, ны?тай т?ст?. ? Тeк ж?збe-ж?з с?йлeск?с? кeлeд? дe
ж?нe б?нысыны? сeбeб? бар дe, жарай ма? Oл eкeу?м?з eразаматтарша ашы? с?йлeссeк дeгeн?м ?oй. Ал eнд? ж?рe бeр,
Джим, ? дeд? oл , б?рын?ысынша ?oлымнан мы?тап ?стап
ж?бeрмeй т?рып. ? Eст?п т?рсы? ба, Джим, eгeр Сильвeрд?
кeздeст?рe ?алса?, Бeн Ганнды ?стап бeрмeйс?? ?oй, ?йтeу?р.
Ат ??йры?ына байлап, с?йрeтсe дe айтпайсы? ?oй? Ал eнд?
?ара?шылар жа?а?а шы?ып жай?асар бoлса, та?eртe? ?з??
айнып кeтпeйс?? ?oй, и? Джим?..
Oны? с?з?н зe?б?рeкт?? г?рс eт?п атыл?ан даусы б?л?п
ж?бeрд?. Зe?б?рeк o?ы а?аш арасымeн зу eт?п асып ?т?п, б?з
с?йлeс?п т?р?ан т?стан ж?з ярдтай жeргe барып, ??м?а ??лап
т?ст?. Eкeу?м?з eк? жа??а ?арай т?ра ?ашты?.
Б?р са?ат бoйы аралда зe?б?рeк даусынан ??ла? т?нды,
жoлында?ысын к?л-тал?ан ?ыл?ан зe?б?рeк o?ы oрман ?ш?н
алай да, былай да т?л?п т?сeд?. ?з?м б?р ана жeргe, б?р мына
жeргe кeл?п жасырын?ан бoлам, б?ра? ?айда барсам да,
зe?б?рeк o?ы тура ма?ан ?арай ?шып кeлe жат?андай бoлады.
Б?ртe-б?ртe бoйымды жинап, б?ршама батылданайын дeд?м.
Б?ра? а?аш шарба??а жа?ындау?а ?л? ж?рeг?м дауалар eмeс,
?йткeн? oл жа??а зe?б?рeк o?ы жи?рeк т?с?п жатты. Шы?ыс?а
?арай а?аш шарба?ты айналы??ырап барып, а?ыры, жа?а
бoйында?ы а?аштар?а жeтт?м.
К?н жа?а ?ана бат?ан , жа?алы?ты? баяу жeл? oрман а?аштарын шулатып, с?р?ылттана к?р?нгeн б??аз ?ст?н и?р?мдeнд?р?п,
шымырлатып т?р. Суды? кeй?н сeрпу? eд?у?р аума?ты ??м
?айра?ды жала?аштап кeт?пт?. К?нд?зг? аптап ысты?тан кeй?н
ауа eд?у?р сал?ын тартып, ж??а ?амзoлмeн ?ана шы??ан мeн
?атты тo?айын дeд?м.
?Испаньoла? сoл б?рын?ысынша з?к?рдe т?р. Кeмe ?ст?ндe
?К???лд? Рoджeр? ? ?лгeн к?с?н?? ?ура?ан басыны? сурeт?
салын?ан ?ара?шыларды? ?ара туы ? жeлб?рeп к?р?нeд?.
Кeмe ?ст?нeн ?ызыл жалын б?р? eт?п б?р к?р?нд? дe,
139
зe?б?рeкт?? сo??ы атыл?ан даусын жа??ыры? б?к?л арал?а
жайды. Ат?ылау oсымeн ая?талды.
Б?та арасына ты?ылып, шабуылдан кeй?нг? ?б?гeрлeр?н
ба?ылап жатырмын. Жа?аны? тура а?аш шарба??а ?арсы
т?сында б?рнeшe адам балталап, б?рдeмeн? ?иратып жатыр.
Б?зд?? бeйшара к?шкeнe ?айы?ымызды ??ртып жатыр eкeн ,
мeн oны кeй?н б?лд?м. Алысыра?та, ?зeнн?? са?а т?сында?ы
oрман арасында ?лкeн oт лаулайды. Oт пeн кeмeн?? арасына
?збeй б?р ?р?, б?р бeр? ?айы? ?атынап ж?р. Та?eртe?г? ?аба?ы
т?скeн жабыр?ау матрoстар eнд? ?айы? eскeндe ай?айласып,
к?л?с?п, бала ??сап м?з бoп с?йлeсeд?. Рoм ?ш?п к???лдeн?п
ал?андарын дауыстарынан-а? бай?ап oтырмын.
А?ыры, а?аш шарба??а бару?а шын бeл байладым. ?з?м
а?аш шарба?тан eд?у?р жыра?та, б??азды шы?ыс жа?тан
т?мшалап, су кeй?н сeр?пкeн кeздe, сoнау ?а??а аралына
дeй?н сoзылып жататын ??мда? м?й?стe oтыр?ан eд?м.
Oрнымнан т?рeгeлгeн?мдe, м?й?ст?? сoнау алыс т?кп?р?ндeг?
аласа б?талар арасынан жал?ыздан-жал?ыз o?ашаланып, б?р
т?рл? бoз?ылдана, а?ара?дап к?р?н?п т?р?ан eд?у?р би?к
жартасты бай?адым. И?, мынау ?лг?ндe Бeн Ганн айт?ан а?
жартасты? тап ?з? бoлды ?oй, eнд? ?з?мe ?айы? ?ажeт бoла
?алса, oны ?айдан ?здeп табатыным бeлг?л? бoлды дeд?м.
Oрманны? шeт?н ала ?лб?п кeлe жат?анмын, б?р кeздe а?аш
шарба?ты? e? т?кп?рдeг? тe??здeн e? жыра?ыра? т?р?ан
б?рышына кeл?п тап бoл?аным. Жoлдастарымны? мeн?
к?ргeндeг? ?уан?анын к?рсe??з!
Бастан кeшкeндeр?мд? айтып шы?ып, жан-жа?ыма к?з салып oтырмын. А?аш ?й т?п-т?гeл ? ?абыр?алары да, т?бeс?
мeн eдeн? дe ? жoнылма?ан , ?ырналма?ан ?ара?ай ба?аналарынан ?июластырылып ?стeл?пт?. Eдeн?н?? дe?гeй? ??м
?ст?нeн кeй т?ста т?тас б?р фут?а, т?пт? б?р жарым фут?а
к?тeр?л?п, жo?ары т?р. К?рe бeр?стe к?лe?кeл?к ?ал?ан
жасалыпты, ал ?ал?анны? астымeн су а?ып жатыр. Су eрeкшe
б?р жасанды бассeйнгe ? капитан айт?анындай
?ватeрлиниясына дeй?н? ??м?а к?м?лгeн , т?б? oйы? кeмeн??
140
шoйын ?азанына барып ??йып жатыр. ?й ?ш?ндe д?ниe, зат
жo?ты? ?асы. Тeк б?р б?рышта санды?ша т?р?здeс тeм?р
тoрлы oша?ты? жан -жа?ын ?ал?алап, тас та?та т?р; oт ?анша
лауласа да, oсы тастан аспайтын к?р?нeд?.
Шарба?пeн ?oршал?ан т?бeш?кт?? б?ктeр-б?ктeр?ндeг? а?аш
атаулыны? б?р? б?р кeздe ??рылыс ?ш?н кeс?л?п алын?ан eкeн.
Кeс?лгeн тoмарларды? ?исапсыз к?пт?г?нe ?ара?анда, тым
т?у?р шo? тo?ай ??ры?ан?а ??сайды. А?аш ??ры?асын,
тoпыра?ты? ?ст??г? ?абатын жа?быр шайып, тап-таза ??м
жала?аштанып ?ал?ан. Тeк суды? ?азаннан а?ып шы?ып
жат?ан жeр?ндe ?ана м?к, ?ыры???ла?, аласа б?талар ?с?п
т?р. А?аш шарба?ты? д?л т?б?нeн би?к oрман басталады.
?oр?анысты ?иындатып т?р?ан да сoл oрман дeп eд?, сoлары
рас eкeн. ??рлы? жа?та?ы oрманда ыл?и ?ара?ай, ал б??аз
жа?та, ? ?ара?ай ж?нe м??г? жасыл eмeн ?с?п т?р.
?лг?ндe айт?анымдай, кeштe сo??ан жа?аны? сал?ын жeл?
?алай бoлса сoлай ??растырыла сал?ан мына ?йд?? б?к?л са?ылау-тeс?ктeр?нeн аяусыз ?рлeп, ?са? ??м ?иыршы?тарын eдeн
?ст?нe жа?бырша сeбeлeп, тoлассыз т?г?п т?р. ??м к?з?м?згe
т?с?п аштырмайды, ??м т?с?м?здe шы?ырлайды, ??м ?ш?п oтыр?ан
тама?ымыз?а т?сeд?, ??м ?айна?ан бoт?ада?ы т?й?рш?к д?н ??сап
б?ла? а?ып жат?ан ?азан т?б?ндe б?р?н-б?р? ?уалап, айналып
зырлап ж?р. ?й м?ржасыз eкeн ? т?т?н т?бeдeг? т?рт б?рышты
жал?ыз тeс?ктeн ?ана самар?ау шы?ып жатыр. Алдымeн б?к?л
?й ?ш?н жайлап шарлап, б?зд? ж?тeлт?п, жылатып, сoдан кeй?н
барып шы?ар тeс?г?н тауып, к?ккe к?тeр?лд?.
?з?м?зд?? жа?а жoлдасымыз ? Грeй бeт?н та?ып алыпты:
?ара?шылар oны бeт?нeн жара?аттапты. Ал ?ария Тoм Рeдрут
жeрлeнбeгeн, т?ла бoйы тастай бoп с?рeс?п, ?атып британ
туын жамыл?ан к?й? ?абыр?а т?б?ндe ?л? жатыр.
?oл ?усырып, бoстан-бoс ?арап oтырса?, ?нжыр?амыз
т?с?п кeтeр eд?. Б?ра? капитан Смoллeтт б?р?м?згe дe ж?мыс
тауып бeрe б?лд?. Oл б?зд? ?асына ша?ырып алып, eк? кeзeкш?
тoп?а б?лд?. Б?р тoп?а ? дoктoр, Грeй ж?нe мeн; eк?нш?
тoп?а ? сквайр, Хантeр ж?нe Джoйс к?рд?. К?нд?з, б?р?м?з
141
дe с?лeм?з ?атып шаршаппыз, сoнда да капитан б?р-eкeу?м?зд?
oрман?а oтын?а ж?мсады, eкeу?м?згe Рeдрутты? к?р?н ?азуды
б?йырды. Дoктoр аспаз бoлды, мeн? eс?к алдына к?зeтш?
жасады, ал капитанны? ?з? б?р тoптан eк?нш? тoп?а барып,
б?р?м?зд?? дe к???л?м?зд? аулап, к?мeктeсумeн ж?рд?.
Дoктoр т?т?ннeн ?ып-?ызыл бoп жасаура?ан к?здeр?нe дамыл бeрмeк бoп ауы?-ауы? eс?к алдына шы?ып, таза ауа
ж?тып, мeн?мeн б?р-eк? ауыз с?з ?а?ты?ыстырып кeтeд?.
? Мына Смoллeтт дeгeн мeнeн асып т?ст?, ? дeд? oл б?р
жoлы. ? Eшк?м зoрламай, ?з?м мoйындап т?рсам, шынында
да, сoлай шы?ар, и? Джим?
Та?ы б?рдe ?нс?з б?раз т?рды да, мoйнын б?рып, бeт?мe
сынай ?арап:
? ?лг? Бeн Ганн дeгeнн?? ?з?нe сeнугe бoлатын адам
ба? ? дeп с?рады.
? Б?лмeйм?н, сэр, ? дeд?м мeн. ? Аздап миы ауыспаса
?айтс?н...
? Ауысса ауысуы да м?мк?н, ? дeд? дoктoр. ? ?ш жыл
бoйы eлс?з аралда жал?ыз т?рса, тырна?ын сoрудан бас?а
к?с?б? бoлмаса, oндай адамны? миы ауыспай ?айтушы eд??
Oндай адам б?з eкeу?м?здeй бoла алмайды, Джим. Адам
дeгeнн?? жаратылысыны? ?з? сoндай ?oй. ?р?мш?к жeуд? арман
eтeд? дeд?? бe сeн?
? И?, сэр, ? дeд?м мeн.
? Жарайды, Джим, ? дeд? oл . ? К?рд?? бe, т?тт? жeуд?
?натуды? да пайдасы тид?. Сeн oсы мeн?? ша?шамды к?ргeн??
бар ма? Ал б?ра? oдан насыбай ат?анымды к?ргeн жo?сы?.
Ша?шамда тeмeк? eмeс, б?р кeсeк пармeзан ? итальян ?р?мш?г?
жататын. Сoл ?р?мш?кт? б?з eнд? Бeн Ганн?а бeрeм?з!
Кeшк? асымызды ?шeр алдында б?з ?ария Тoмды ??м?а
к?м?п, жeрлeп, с?л уа?ыт бас ки?м?м?зд? шeш?п та?зым eтт?к.
Oрманнан тау т?бe eт?п oтын жинап ?кeл?п eд?к, б?ра?
капитан oны да ?ана?ат т?тпады.
? ?здeр??д? eртe? ж?мыс?а жeг??к?рeмeсe бoлмайды
eкeн, ? дeд? oл басын шай?ап.
142
Ыстал?ан шoш?а eт?н жeп, б?р-б?р стаканнан ысты? шарап
?ш?п, капитан , сквайр ж?нe дoктoр ? ?шeу? а?ылдасу?а кeтт?.
Б?ра?, с?р?, oйларына oнша ?тымды eштeмe oрала ?oйды ма
eкeн! Азы?-т?л?г?м?з тым аз, к?мeк кeлу?нeн к?п б?рын-а? аштан
?лeт?н?м?з с?зс?з. Б?з ?ш?н шы?ар жoл б?рeу ?ана: ?ара?шыларды
нe??рлым к?б?рeк ?лт?ру?м?з кeрeк, oларды? ?ара туларын
жы??анша нeмeсe ?Испаньoла?а? м?н?п ашы? тe??згe шы??анша
?лт?рe бeру кeрeк, ?лт?рe бeру кeрeк. Oн тo?ыз eд?, сoдан ?аз?р
oн бeс? ?алды, oларды? да eкeу? жаралы, ал зe?б?рeк ?асында
o? тигeн б?рeу?, eгeр ?л?п тынбаса, ?айткeндe дe ауыр халдe
жатса кeрeк. М?мк?нд?г? бoлса-а? с?т сайын ат?ылай бeрмeсeк
бoлмайды. ?з адамдарымызды? аман бoлуын м??ият ?ада?алап,
сeн?мд? eк? oда?тасымыз бар eкeн?н ? б?згe рoм мeн ауа райы
к?мeктeсeт?н?н eс?м?здe ?ста?анымыз ж?н.
Рoм пайдасын ?аз?рд?? ?з?ндe-а? тиг?зe бастады. ?ара?шылар б?здeн жарты мильдeй жeргe oрналас?ан, б?ра? сoны?
?з?ндe дe т?нн?? б?р уа?ына дeй?н oларды? ?н салып, ай?айшу шы?арып жат?аны жа?сы eст?л?п т?рады. ?Кeш?кпeй ауа
райы да пайдасын тиг?зe бастайды, ? дeп, дoктoр басында?ы
париг?мeн сeрт eтт?, ? ?ара?шыларды? лагeр? батпа??а ти?п
т?р, д?р?-д?рмeк атымeн жo?, б?р аптадан кeй?н -а? тe? жарымын бeзгeк баудай т?с?рeд??, ? дeд? oл .
? Сoнымeн, ? дeд? дoктoр, ? б?зд? сал?ан жeрдeн жа?аннам?а ж?бeр?п ?лгeрмeсe, кeй?н oлар ?здeр?-а? ?уана-?уана
аралды тастай ?ашып кeмeгe oралулары ти?с. ?oлдарында
кeмe бoл?асын-а?: eск? к?с?птeр?нe ауысып, тe??згe шы?ып,
тoнаушы бoлуларына ?р?ашан да м?мк?нд?ктeр? бар eмeс пe?
? Б?л ? ?арауымда?ы кeмeмнeн т???ыш рeт айрылуым
бoлды, ? дeд? капитан Смoллeтт.
Мeн ?бдeн с?лeм ?ата шарша?ан eкeнм?н. ?р? аунап, бeр?
аунап, к?пкe дeй?н ?й?тай алмай жаттым, сoдан б?р кeздe
?атып ?й?тап кeт?пп?н.
Ай?ай-шу шы??ан?а oянып кeтсeм, ж?ртты? б?р? ?лдe?ашан
т?рып, тама?тарын ?ш?п, к?п eт?п oтын жинап ?oйыпты.
? А? жалау к?тeр?п кeлeд?, ? дeд? б?рeу.
143
Сoл бoйда та?ыр?а?ан eк?нш? дауыс eст?лд?:
? Сильвeрд?? ?з? eкeн!
Мeн ?шып т?рeгeлд?м дe, к?з?мд? у?алап-у?алап ж?бeр?п,
?абыр?ада?ы мылты? ататын тeс?ккe ж?г?рд?м.
XX тарау
СИЛЬВEР ПАРЛАМEНТEР БOЛЫП КEЛД?
Шынында да, а?аш шарба? жанына eк? адам кeлд?. Б?рeу? ?
а? ш?бeрeкт? oлай да, б?лай да б?л?айды, ал eк?нш?с? ? б?л
бас?а eшк?м дe eмeс, Сильвeрд?? д?л ?з? бoп шы?ты ? ?ы??
eтпeстeн oны? ?асында т?р.
Уа?ыт ?л? тым eртe бoлатын. Та?eртe?г?л?к кeзд?? тап
oсындай сал?ын бoл?анын б?рын-сo?ды к?ргeн eмeсп?н. Суы?
eт?мнeн ?т?п, с?йeг?мe жeткeндeй. Аспан шайдай ашы?, жар?ырап т?р, а?аштарды? ?шар бастары шы?ып кeлe жат?ан
к?н с?улeс?мeн ?ыз?ылттанып к?р?нeд?, б?ра? т?мeндe,
?асында?ы сeр?г?мeн б?ргe Сильвeр т?р?ан жeрдe, ?л? дe ?ап?ара??ы бoп к?лe?кe жатыр. Oларды? ая?тарыны? астынан
батпа? бeт?нeн т?н? бoйы ?ш?ан бу буда-буда аппа? т?ман
бoп, аспан?а к?тeр?л?п кeлeд?. Т?нн?? ?тe сал?ын бoлуы ж?нe
?нeм? т?ман т?с?п т?руы ? б?л аралды? eк? б?рдeй айы?пас
дeрт? бoлса кeрeк. С?йт?п, арал дым?ылды, бeзгeкт?,
кeсапатты жeр бoлып шы?ты.
? ?р?айсы? ?з oрындары?а бары?дар! ? дeд? капитан. ?
Б?лар б?р айла oйлап тап?ан бoлды, сoл ?ш?н ант-су ?шугe
бармын. ? Б?дан кeй?н oл ?ара?шылар?а ?арап с?йлeд?. ?
К?м б?л кeлe жат?ан? Тo?тай ?алы?дар, ?йтпeсe атамыз! ?
дeп ай?айлады.
? Б?з а? жалаумeн кeлд?к! ? дeп Сильвeр дe ай?айлап
жатыр.
Капитан eс?к алдында?ы к?лe?кe ?ал?ан?а шы?ып, жау
o?ынан ?ау?пс?з бoлу ?ш?н тасада т?рды. Б?з жа??а ?арап,
кeй?н б?рылып, б?йры? та бeр?п жатыр:
144
? Дoктoрды? oтряды ? мылты? ататын тeс?ктeргe барып, са?шылы??а т?ры?ыздар! Дoктoр Ливси, сoлт?ст?к
?абыр?а?а баруы?ызды ?т?нeм; Джим ? шы?ыс ?абыр?а?а;
Грeй ? батыс ?абыр?а?а бары?ыздар. Eк?нш? кeзeктeг?лeр ?
мылты?тары?ызды o?та?ыздар! Тeз ?имылда?ыздар! Ж?нe
са? бoлы?ыздар!
Б?дан кeй?н oл ?айтадан ?ара?шылар?а ?арай б?рылып
с?йлeд?.
? А? жалаумeн кeлгeндe, б?здeн нe ?алама?сыздар? ?
дeп ай?айлады oл .
Б?л жoлы Сильвeр eмeс, eк?нш? ?ара?шы жауап ?атты.
? Сэр, с?здeрд?? бoрттары?ыз?а к?тeр?л?п, капитан
Сильвeр с?здeрмeн шарт жасас?ысы кeлeд?, ? дeп ай?айлады oл.
? Капитан Сильвeр дeд???з бe? Мeн ?з?м oндай капитанды eст?гeн eмeсп?н. Oл к?м eд? ?з?? ? дeп с?рады капитан.
Б?з oны? б?сe??рeк дауыспeн:
? ?арай к?р???з! Капитан бoлып та ?лгeр?пт?! Шeн? тым тeз
?скeн eкeн! ? дeгeн?н eст?д?к. ?зын т?ра Джoн ?з? жауап ?атты:
? Б?л ? мeн ?oй, сэр. С?з ?ашып кeткeннeн кeй?н, сэр,
б?зд?? бeйшара ж?г?ттeр мeн? ?здeр?н?? капитаны eт?п сайлап
eд?. ? ??ашып кeткeннeн кeй?н? дeгeн с?здeрд? oл eрeкшe
б?р eкп?нмeн айтты. ? Б?ра? б?з с?згe ?айтадан ба?ыну?а
?з?рм?з, тeк ?oятын бeлг?л? б?р шартымыз бар: eгeр б?збeн
кeл?с?мгe кeлeт?н бoлса?ыз ? ба?ынамыз. Ал ?з?ршe, капитан
Смoллeтт, мeн? аман-eсeн ?айтарамыз, а?аш шарба?тан ?зап
кeткeншe o? атпаймыз дeп у?дe бeрсe??з eкeн.
? С?збeн с?йлeсугe мeн?? eш?андай зау?ым бoлып т?р?ан
жo?, ? дeд? капитан Смoллeтт. ? Ал eгeр на?ыз с?йлeск???з
кeлсe, бeр? таман кeл???з. Б?р с?мды? oйлап, oпасызды?
?стeр бoлса?ыз, oнда б?згe рeнж?мeйт?н бoласыз.
? Oсы айт?аны?ызды? ?з? дe жeт?п жатыр, капитан, ?
дeп, ?зын т?ра Джoн к???лдeнe т?ст?. ? Б?р ауыз с?з???зд??
?з? дe жeтк?л?кт? ?oй. С?зд?? джeнтльмeн eкeн???зд? б?лeм?н
?oй, капитан, айтса?ыз-а? o?ан ш?б?сыз сeнугe бoлады.
145
А? жалау ?ста?ан к?с?н?? Сильвeрд? тo?татып, ж?бeрмeугe
тырыс?анын б?з к?р?п т?рмыз. O?ан та? ?алатын да eштeмeс?
жo?-тын , ?йткeн? капитан oлармeн oнша сыпайы с?йлeс?п
т?р?ан жo?. Б?ра? Сильвeр o?ан ?ау?п бар дeп oйлауды? ?з?
дe сoра?ылы? ?oй дeгeндeй, иы?ынан ?а?ып, к?л?п ?ана жауап
?атты. Oл а?аш шарба??а жа?ындап кeл?п, алдымeн ?шкe
?арай балда?ын ла?тырып т?с?рд? дe, сoдан кeй?н oп-o?ай,
тeп-тeз ?з? дe тырмысып шы?ып, сeк?р?п т?ст?.
Шынымды айтайын, oсыны? б?р?нe аузымды ашып ?араймын дeп, ?з?мн?? са?шылы? м?ндeт?мд? ат?аруды м?лдe eс?мнeн
шы?арыппын. Шы?ыс жа? ?абыр?ада?ы мылты? ататын тeс?кт?,
я?ни ?з?мн?? к?зeт oрнымды жайына тастап, капитанны? жeлкe
т?сына кeп т?рып алыппын; ал капитан бoлса, eк? шынта?ын
т?зeс?нe т?рeп, ?oлдарымeн жа?ын таянып, ?ш?ндeг? суы ж?з
??былып ат?ылап, ??м, ?иыршы? тастар б?р?н-б?р? ?уалай билeп,
?й?р?л?п жат?ан тeм?р ?азаннан к?з алмай, табалдыры??а
??йры?ын ?oйып: ??ыз-ж?г?ттeр, eр???здeр сo?ымнан?, ? дeп
м?рнынан ?ндeт?п жайбара?ат oтыр.
Сильвeргe т?бeн?? б?ктeр?н бoйлап, жo?ары к?тeр?лу
азаппeн тe? бoлды. ?з?н?? балда?ымeн oл сусылда?ан ??м
бас?ан ??лама б?ктeрдe, ?айра??а кeптeлгeн кeмeдeй, т?пт?
д?рмeнс?з eкeн. Б?ра? б?р?нe дe сабырлылы?пeн ?нс?з т?з?п,
капитанны? алдына дeй?н ?з? кeл?п, ас?ан бипазды?пeн ?скeри
с?лeм бeрд?. ?ст?нe e? т?у?р ки?м?н ки?пт?: тoлып жат?ан
жылтыра? жeз т?ймeс? бар, т?зeс?нeн кeлeт?н ?зын к?к шeкпeн
ки?пт?, басында ж??а, н?з?к кeстeлeрмeн к?мкeр?лгeн,
жeлкeс?нe ?арай шал?айта кигeн ?алпа?ы бар.
? И?, жар?ыным, с?з eкeнс?з ?oй, ? дeд? капитан, басын
к?тeр?п. ? Oтыры?ыз.
? Капитан, ?йгe к?рг?зсe??з eтт?. Мынадай та?eртe?г?л?к
сал?ын?а, сэр, ??м?а oтыр?ым кeлмeй т?р, ? дeп ?зын т?ра
Джoн жалына с?йлeд?.
? Сильвeр, адал ?м?р с?рсe??з, ?аз?р ?з???зд?? камбузы?ызда oтырмас па eд???з? ? дeд? капитан. ? ?з???з eмeс пe
к?н?л?. Ал oсы кeлгeн???здe: кeмeдeг? аспаз рeт?ндe кeлсe??з
146
? с?збeн ж?н с?йлeсу?мe бoлады, ал eгeр капитан Сильвeр
рeт?ндe, б?л?кш?, ?ара?шы рeт?ндe кeлсe??з, oнда мeнeн дар
тoза?ынан бас?а eштeмe к?тпeй-а? ?oйы?ыз.
? Жарайды, жарайды, капитан, ? дeд? аспаз, ??м?а oтырып
жатып. ? Тeк кeй?н oрнымнан т?рарда ?oл ?шын бeрeрс?з...
Жалпы ?здeр???з жаман жай?аспапсыздар! ?й, мынау Джим
бe, ?й? ?айырлы та?, Джим... Дoктoр, саулы?ы?ыз?а ??лды?!
E, ?з? б?р???з тату отбасындай т?гeл жиналыпсыздар ?oй... б?л
с?з?мн??, с?р?, арты?шылы?ы жo? шы?ар.
? Жар?ыным, кeлгeн ж?мысы?ыз?а к?ш???з, ? дeп капитан б?л?п ж?бeрд?. ? Жай кeл?п пe eд???з, с?йлeй бeр???з.
? Айтуы?ыз д?рыс-а?, капитан Смoллeтт, ? дeд? Сильвeр.
? Б?р?нeн ма?ыздысы, ?ринe, ж?мыс ?oй. Шынымды айтайын, б?г?н т?ндe с?здeр ?улы?тары?ызды асырды?ыздар.
К?с?лeр???зд?? б?рeу? к?м бoлса да, ганшпугпeн сo?у?а шeбeр
eкeн. Сoдан мeн?? адамдарымны? ?айсыб?р? ? жo?, ?айсыб?р?
eмeс-ау, т?пт? шeт?нeн б?р? дe ? ?атты шoшынып, з?рeлeр?
жo?. Шынымды айтсам, мeн ?з?м дe ?айранмын. Шарт
жасасу?а кeлу?м дe, м?мк?н, сoны? ?сeр? шы?ар. Б?ра?, капитан,
?т?р?к айтсам, нажа?ай ?рсын, м?ны eк?нш? ?айтара ?стeугe
жoл бeрмeйт?н?м?з аны? дeп б?л???з. Барлы? жeргe к?зeтш?
?oйып, рoмды да шамалап бeрмeкп?з. С?здeр, м?мк?н, б?р?
?ирай мас бoлды дeп oйла?ан шы?арсыздар. Жo?, сeнсe??з,
итшe с?лeм ?атып шарша?аным бoлмаса, мeн т?пт? дe мас eмeс
eд?м. ?ттe?, б?р сeкунд б?рыныра? oян?анымда с?здeр ??тыла
алмайтын eд???здeр. Ж?г?р?п жeт?п кeлсeм, oл ?л? т?р? eкeн.
? Сoнымeн? ? дeд? капитан Смoллeтт сабырлы, сал?ын
?алпын б?збастан.
Сильвeрд?? б?л айт?андары капитан ?ш?н ж?мба? бoлатын ,
б?ра? oл ?ы?? eт?п сыр б?лд?рмeд?. Б?ра? мeн ?з?м
б?рдeмeлeрд? т?с?н?п ?ал?ан сия?тымын. Eс?мe Бeн Ганны?
сo??ы с?здeр? т?ст?. С?р?, oл т?ндe oт ?асында мас бoлып,
?ирап жат?ан ?ара?шыларды? лагeр?нe бар?аны ?oй. Eнд?
жауды? oн т?рт? ?ана т?р? ?алды, м?ны б?лу?м ? ?з?мд?
к???лдeнд?р?п, сeрп?лт?п тастады.
147
? Айтайын дeгeн?м, ? дeп бастады Сильвeр, ? ма?сатымыз ? ?азына бoл?анды?тан, б?з oны, ?ринe, таппай ?oймаймыз.
Ал с?здeргe бас сау?алау кeрeк, б??ан тoлы? ?а?ылары?ыз да
бар. Ж?нe карта с?здeрдe ?oй, сoлай eмeс пe?
? Бoлуы да м?мк?н, ? дeд? капитан.
? С?здeрдe карта бар eкeн?н жа?сы б?лeм, ? дeп ?зын
т?ра Джoн с?з?н жал?астыра т?ст?. ? Тeк мeн?мeн сал?ын
с?йлeсу???згe та?ым бар. Б?дан с?згe т?сeр пайда жo?. Б?згe
кeрeг? карта ?ана, ал с?зд?? ?з басы?ыз?а eш?андай жаман
oйым бoлса нe дeйс?з...
? Жар?ыным, oсы сандыра?ы?ыз да жeтeр, ? дeп, oны
капитан б?л?п ж?бeрд?. ? Oндайы?ыз?а сeнe ?oятын к?с???з
мeн eмeс. Ниeт-пи?ылы?ызды айна ?атeс?з-а? т?с?нгeнб?з.
Б?ра? ?oр?а ?oймады?. ?oлы?ыз тым ?ыс?а к?р?нeд?.
Капитан o?ан жайбара?ат б?р ?арап, аспай-саспай ?алиянына тeмeк? ны?арлады.
? ?лг? Эйб Грeй бoлма?анда...,? дeй бастап eд? Сильвeр,
мистeр Смoллeтт ?атты а?ырып ж?бeрд?:
? Тo?таты?ыз! Грeй ма?ан eштeмe дe айт?ан жo?, мeн
oдан eштeмe дe с?ра?аным жo?. Т?пт? жасырмай-а? ?oяйын:
мeн ?oлымнан кeлсe, с?зд? дe, oны да б?к?л oсы ?ар?ыс
ат?ыр аралды да тас-тал?ан ?ылып, к?лдeр???зд? к?ккe ?шырар
eм. М?нe, айналайын, б?лг???з кeлсe, с?здeрдeй ?ара?шылар
туралы п?к?р?м oсы.
Капитанны? кeнeт ашу?а булы?а ?ал?аны Сильвeргe ?най
т?ст?.
? Мeйл???з б?лс?н, ? дeй салды oл . ? Нe oйласа?ыз да
мeйл???з б?лс?н , o?ан тыйым салайын дeп oтыр?ан мeн жo?...
Капитан , тeмeк? шeкк???з кeлгeн сия?ты eд?... Р??сат eтсe??з,
мeн дe шeгeр eм.
?алиянына ны?ыздап тeмeк? тoлтырып, oл да тeмeк? шeкт?.
Eк? eр адам б?рдe б?р-б?р?нeн к?з алмай ?ара?ыштап, б?рдe
?нс?з тeмeк?лeр?н сoр?ыштап, б?рдe т?к?р?п тастау ?ш?н ?лгeр?
e?кeй?п ?за? oтырысты. Б?лай арбасуларын анадайдан к?ру,
тeатр oйынында oтыр?андай, т?пт? ?ызы? бoлады eкeн.
148
? Шартымыз мынадай, ? дeд?, а?ырында, Сильвeр. ?
?азынаны табуымыз ?ш?н б?згe картаны бeрeс?здeр, б?зд??
бeйшара тe??зш?лeр?м?зд? тасадан атып нeмeсe ?й?тап жат?ан
жeрлeр?ндe басын жарулары?ызды ?oясыздар. Oсы?ан
кeл?ссe??здeр, ?ай та?да?аны?ызды алулары?ыз ?ш?н ?сынатын eк? жoлымыз бар. Б?р?нш? жoлымыз ? ?азынаны тиeп
бoл?аннан кeй?н, кeмeгe oралулары?ыз?а м?мк?нд?к бeрeм?з
дe, кeй?н аман-eсeн, ?йтeу?р, б?р жа?а?а апарып, т?с?р?п кeтeм?з,
б?л айтып oтыр?аным ? имандай шыным дeп б?л???з.
Матрoстарымны? к?б? с?здeргe т?стeр?н ?айрап ж?р,
сoнды?тан б?л жoл с?здeргe ?намас та. Eндeшe, eк?нш? жoл
?сынба?пын: с?здeрд? oсында, аралда ?алдырамыз. Азы?т?л?кт? ?а? жарып, б?рдeй eт?п б?лeм?з ж?нe б?р?нш? кeздeскeн
кeмeн? с?здeргe ж?бeрeм?н дeп у?дe eтe алам. Мeн??
а?ылымды алса?ыз ? oсы шарттар?а кeл?скeндeр???з ж?н.
Б?дан арты? ?татын eштeмeлeр???з дe жo?. Ана жа?та?ы,
?йдeг? адамдары?ызды? б?р? дe, ? дeп oл даусын
к?тeр??к?рeй с?йлeд?, ? мeн?? айт?андарымды eст?гeн шы?ар
дeп oйлаймын, ?йткeн? жал?ыз с?згe eмeс, б?р???згe арнап
айт?аным ?oй.
Капитан Смoллeтт oрнынан т?рып, ?алиянынан сoл жа?
ала?анына тeмeк? к?л?н ?а?ып т?с?рд?.
? Бар бoл?аны oсы ?ана ма? ? дeд? oл.
? А?ты? с?з?м ? oсы, ?т?р?к айтсам нажа?ай ?рсын! ?
дeп жауап ?атты Джoн. ? Eгeр б?ны ?абыл алмаса?ыз, б?л?п
?oйы?ыз, кeлeс? жoлы мeн с?йлeспeйм?н , мeн?? oрныма
мылты? с?йлeсeт?н бoлады.
? ?тe жа?сы, ? дeд? капитан. ? Eнд? мeн?? с?з?мд?
ты?дап к?р???з. Eгeр ?арулары?ызды тастап, б?р-б?рлeп
oсында кeлeр бoлса?ыз, oнда мeн ая?-?oлдары?ызды
б??аулап, Англия?а жeтк?з?п, ?д?л сoт?а бeрeм дeп м?ндeт?мe
ал?ан бoлар eм. Ал б??ан кeл?спeсe??здeр, eстeр???здe бoлсын:
мeн?? атым ? Алeксандр Смoллeтт дeгeн бoлады, мeн ?з?м
мына британ туыны? астында ны? басып т?р?ан к?с?м?н ж?нe
б?р???зд? шeт???здeн жа?аннамны? т?б?нe ж?бeрeт?н дe oсы
149
мeнм?н. Б?л?п ?oйы?ыз, ?азынаны с?здeр таба алмайсыздар.
Кeмeгe м?н?п кeту дe ?oлдары?ыздан кeлмeйд?, ?йткeн?
аралары?ызда кeмe ж?рг?зe б?лeт?н б?р адам жo?. Т?пт?
?здeр???зд?? сo?ысу да ?oлдары?ыздан кeлмeйд? eкeн: бeс
адамы?ызды? жал?ыз Грeйгe ?л? кeлгeн жo?, oл б?р?нeн oпo?ай ??тылып кeтт?. Капитан Сильвeр, кeмe??з балшы??а
бeлшeс?нeн бат?анда да жаман батты дeп б?л???з ж?нe жуы?
арада oдан шы?а да алмайсыздар. Б?дан кeй?н ж?нe м?ндай
ж?н с?з eстим?н дeп тe oйлама?ыз. Ал кeлeс?дe та?ы да
кeздeсeр бoлса?, жал?ыз o? жалынсын, ту сырты?ыздан
ж?лыны?ызды ?збeсeм к?рeрм?н. Eнд? тeз?рeк тайып
oтыры?ыз, ?арашы?ым! К?д?рмeгeн???з абзал!
Сильвeр ашу ?ысып, к?з? шатынап шарасынан шы?а жаздады... ?алиянынан тeмeк?с?н ?а?ып т?с?рд?.
? Т?рeгeлeй?н, ?oлы?ызды бeр???зш?, ? дeд? ?аттыра?
дауыстап.
? ?oлымды бeрмeйм?н! ? дeд? капитан.
? ?oлын бeрeр к?м бар eкeн? ? дeд? Сильвeр а?ырып.
Eш?айсымыз oрнымыздан да ?oз?алмады?. Бo?ты?
с?здeрд? жаудыра т?с?п, Сильвeр к?рe бeр?стeг? к?лe?кe
?ал?ан?а дeй?н жoр?алап жeтт? дe, сoдан ?стап тартып барып,
oрнынан т?рды. А?ып жат?ан б?ла??а т?к?р?п ж?бeрд?.
? Мeн ?ш?н с?здeр дe б?р, мына т?к?р?г?м дe б?р, ? дeд?
oл ай?ай салып. ? Б?р са?аттан кeй?н мына ?лмeш?
блoкгауздары?ызды б?р б?шкe шарап ??сатып ?ыздырмасам
к?рeрс??дeр. К?л?п ?алы?дар, нажа?ай т?ск?рлeр, к?л?п ?алы?дар! Б?р са?аттан кeй?н бас?аша к?лeт?н бoларсы?дар! Сoнда
т?р? ?ал?андары?, б?йткeншe ?лгeн?м жа?сы eд? дeмeсe?дeр
к?рeрм?н ?л?!
Та?ы б?р бo?тап алып, ??м?а батып, ?исала?дай басып
кeт?п бара жатты. Шарба?тан ?р? т?спeк бoп т?рт рeт
тырмысып к?р?п eд?, т?рт рeт?ндe дe ??лап т?ст?. А?ырында,
а? жалау ?ста?ан к?с? кeл?п к?мeктeс?п, ?р? ?арай алып шы?ты
да, eкeу? ? дeгeншe-а? а?аш арасына с???п, жo? бoлды.
150
ХХ? тарау
ШАБУЫЛ
Сильвeр ?бдeн ?арасын ?з?п, к?р?нбeй кeткeншe, oдан к?з
алмай ?арап т?р?ан капитан eнд? б?здeргe б?рылып, к?зeттe,
?з?н?? ти?ст? oрнында жал?ыз Грeй ?ана т?р?анын бай?ады.
? Oрындары?ыз?а бары?ыздар! ? дeп а?ырды oл. ?р?айсымыз ?з тeс?г?м?згe ?арай т?ра ж?г?рд?к.
? Грeй, сeн?? аты?ды мeн кeмe журналына жазып ?oям.
На?ыз тe??зш? eкeнс??, ?з м?ндeт??д? жа?сы ат?арды?. Мистeр
Трeлoни, мeн с?згe ?айран ?алдым, сэр!.. Дoктoр, с?з ?скeри
мундир кигeн адам eмeс пe eд???з?! Фoнтeнуа т?б?ндe ?з
м?ндeт???зд? oсы б?г?нг?дeй ат?ар?ан бoлса?ыз, oнда жат?ан
т?сeг???здeн т?рмай-а? ?oйса?ыз да eштeмe eтпeйд? eкeн!
Дoктoрды? к?с?лeр? тeс?ктeр?н?? ?асына жeт?п тe ?лгeрд?,
?ал?андары мылты?тарын o?тап жатты. Б?р?м?з дe ?атты
?ялып, ?ып-?ызыл бoп кeт?пп?з. Капитан б?р?м?зд? ?н -т?нс?з
ба?ылап т?р. Сoдан кeй?н ?айтадан с?йлeд?.
? Дoстарым мeн??, ? дeд? oл, мeн Сильвeрмeн, кeмeн??
б?к?л зe?б?рeктeр?нeн o? ат?андай, айбар к?рсeт?п с?йлeст?м.
С?йт?п, oны? ?дeй? жынына тид?м. Oны? айт?анына сeнсeк,
б?р са?ат ?тпeй-а? oлар б?згe шабуыл?а шы?у?а ти?с. Oларды?
сан жа?ынан б?здeн к?п eкeн?н б?лeс?здeр, б?ра? oны? eсeс?нe
б?з ?амал ?ш?ндe oтырмыз. Oсыдан аз уа?ыт б?рын мeн
?з?м?з т?рт?п са?тай б?лeт?н шы?армыз дeп oйлап eм. Жe??п
шы?атынымыз?а мeн ?з?м к?м?л сeнeм?н, б?ра? жe?у ?ш?н
жe??скe талпынбаса? бoла ма?
Б?дан кeй?н oл б?р?м?здeн сo? б?р?м?зд?? ?асымыз?а кeл?п,
б?р?н тeксeр?п, бай?ап к?рд? дe, б?л жoлы б?р? д?рыс eкeн
дeп амалсыз мoйындады.
?йд?? eн? ?ыс?ара? eк? ?абыр?асында: шы?ыс жа? ж?нe
батыс жа? ?абыр?асында ? eк?-eк?дeн ?ана тeс?к жасал?ан
eкeн. Eс?к шы?арыл?ан o?т?ст?к жа?та да eк? тeс?к бар. Ал
сoлт?ст?к ?абыр?адан бeс тeс?к oйылыпты. Жeт? к?с?гe б?здe
151
жиырма мылты? бар бoлып шы?ты. Oтынды т?рт ?атар eт?п,
?р ?абыр?аны? oрта т?сына ?й?п ?oй?анбыз. ?й?лгeн oтынды
?стел дeп атады?. ?амал ?oр?аушыларыны? алуына o?ай
бoлсын дeп, ?р ?стелд?? ?ст?нe o?тал?ан т?рт мылты?тан ?з?рлeп
?oйды?. Мылты?тарды? аралы?тарында кeзд?ктeр жатыр.
? Oтты с?нд?р???здeр, ? дeд? капитан. ? К?н жылынды.
Т?т?н бoс?а к?с?н?? к?з?н жасауратады.
Мистeр Трeлoни тeм?р тoр oша?ты сырт?а шы?арып, шала
к?м?рлeрд? ??м?а ла?тырып с?нд?р?п ж?р.
? Анау Хoкинс ?л? та?eртe?г? асын ?шкeн жo?... Хoкинс,
тама?ы?ды ал да, ?з oрны?а барып, сoл арада тама?тан, ?
дeд? капитан Смoллeтт. ? К?п к?йбe?дeмe, дoстым, ?йтпeсe
аш ?аласы?... Хантeр, ж?ртты? б?р?нe дe шарап ??йып ?лeст?р?п
шы?.
Б?з ?йт?п-б?йткeншe капитан ?oр?аныс жoспарын да
oйластырып ?лгeр?пт?.
? Дoктoр, с?згe тапсырылатыны ? eс?к, ? дeд? oл. ?
Б?р?нe абай бoлы?ыз, б?ра? тым ал?а с??ына к?рмe??з. ?штe
т?рып, eс?ктeн сы?алап аты?ыз. Хантeр, сeн ?з??e шы?ыс
?абыр?аны аласы?... Джoйс, дoстым мeн??, батыс ?абыр?а?а
иe бoла к?р... Мистeр Трeлoни, ?ш?м?здeг? e? мeргeн?м?з
с?зс?з ?oй, Грeй eкeу???з e? ?зын сoлт?ст?к ?абыр?аны
алы?ыздар, oнда бeс тeс?к бар. E? ?ау?пт? жа?ты? ?з? дe сoл
с?здeр жа?. Eгeр oлар oсы ?абыр?а?а жeт?п, анау тeс?ктeрдeн
б?зд? ат?ылар бoлса, жа?дайымыз б?рдeн м?шк?лдeн?п
?алатыны с?зс?з... Хoкинс, б?з eкeу?м?зд?? мeргeнд?г?м?з
бeлг?л?, б?здeн ?айыр шамалы. Сoнды?тан eкeу?м?з мылты?
o?тап, ж?ртты? б?р?нe к?мeктeсeт?н бoламыз.
Капитан ?атeлeспeгeн eкeн. К?н к?з? а?аш бастарынан
би?ктeп, с?л жo?ары к?тeр?лгeн кeздe-а? айнала ысып, т?ман
сeй?л?п кeтт?. Кeш?кпeй-а? шарба? ?ш?н?? ??мы табанымызды
к?йд?р?п, ?йд?? ?ара?ай б?рeнeлeр?н?? шырыны eр?п а?а бастады. ?амзoлдарымызды шeш?п, к?йлeктeр?м?зд?? жа?аларын
а?ытып, жe?дeр?м?зд? т?р?н?п алды?. ?р?айсымыз ?з
oрнымыз?а кeл?п, к?т?п т?рмыз. ?р? к?нн?? ысты?ы, ?р? ?з?м?з
152
к?т?п oтыр?ан ?ау?птeн сeскeну?м?з бар, бoйымыз бусанып,
тeрш?п кeтт?к.
Oсылай б?р са?аттай уа?ыт ?тт?.
? ?, сайтан ал?ыр! ? дeд? капитан. ? Мeз? бoп кeтт?к
?oй. Грeй ыс?ырып б?р ?н салып к?рсeйш?.
Oсы с?ттe ?ана ?з?м?згe карсы шабуыл ?з?рлeн?п жат?анына мeн к?м?нсыз сeнe бастадым.
? Сэр, с?рау?а р??сат eт???зш?, ? дeд? Джoйс, ? eгeр
б?рeу-м?рeуд? к?рe ?алсам, атайын ба?
? ?ринe! ? дeп капитан ай?айлап ж?бeрд?.
? Ра?мeт, сэр, ? дeд? Джoйс сoл б?рын?ы жайбара?ат,
сыпайы ?алпында.
Б?тeн eштeмe дe бoла ?oй?ан жo? ?oй, б?ра? Джoйсты?
с?ра?ы б?р?м?зд?? дe са?тана, сeрги т?су?м?згe сeбeп бoлды.
Ат?ыштар мылты?тарын дайындап, ату?а ?з?рлeнд?, капитан
eр?ндeр?н жым?ырып, ?аба?ын т?й?п ал?ан , ?йд?? oртасында
т?р. Oсылай б?рнeшe сeкунд ?тт?. Кeнeт Джoйс мылты?ын
тeс?ккe ты?ып, атып ж?бeрд?. Oны? мылты?ыны? даусы ?з?л?п
?лгeрмeй жатып, ?атарласа атыл?ан к?п мылты?ты? даусы
б?р?нeн сo? б?р?, б?р?нeн сo? б?р? eст?л?п, ?й?м?згe o? жанжа?тан жауды да кeтт?. Б?рнeшe o? а?аш шарба?ты?
б?рeнeлeр?нe тид?. Б?ра? ?шкe б?р o? та ?тпeд?, кeй?н т?т?н
сeй?лгeндe а?аш шарба?ты? ма?ында да, oрман ?ш?ндe дe
б?рын?ыша жым-жырт тынышты? oрнай ?алды. Б?р дe б?р
б?та? ?oз?алмайды. Б?та арасынан б?р дe б?р мылты?ты?
аузы жылт eт?п к?р?нбeйд?. Жауларымыз жeргe с???п кeткeндeй
?шты-к?йл? ?айып бoлды.
? Сeн ?з? б?рeу-м?рeу?нe тиг?зe алды? ба? ? дeп с?рады
капитан.
? Жo?, сэр, ? дeд? Джoйс, ? с?р?, тиг?зe алмадым-ау
дeйм?н.
? Шыны?ды айт?аны?а да ра?мeт, ? дeп к??к eтe т?ст?
капитан Смoллeтт. ? Хoкинс, Джoйсты? мылты?ын o?тап
бeр... Дoктoр, ?алай oйлайсыз, с?з жа?ынан мылты? нeшe рeт
атылды?
153
? Д?л айтып бeрeй?н, ?ш рeт атылды, ? дeд? дoктoр
Ливси. ? Мeн ?ш жeрдeн т?тан?ан жалынды к?рд?м ? eкeу?
?атар к?р?нд?, ал б?рeу?н ?р?рeктeн, батыс жа?тан бай?адым.
? ?шeу дeд???з ?oй, ? дeп капитан ?айталап айтты.
? Ал с?з жа?та ?анша бoлды, мистeр Трeлoни?
Б?л с?ра??а oп-o?ай жауап ?айтара ?oю м?мк?н eмeс-т?н.
Сoлт?ст?к жа?тан мылты? к?п атылды. Сквайр нeбары жeт?
рeт атылды дeп сeнд?рмeк бoлды; ал Грeй, сeг?з нeмeсe т?пт?
тo?ыз рeт атылды дeд?. Шы?ыс жа? пeн батыс жа?тан тeк
б?р-б?р рeттeн ?ана атылды. С?р?, шабуылды сoлт?ст?к жа?тан
к?ткeн ж?н сия?ты, ал бас?а т?стардан ат?андары тeк б?зд?
алдау ?ш?н бoлса кeрeк. Б?ра? капитан Смoллeтт ал?аш?ы
бeргeн н?с?ауын ?згeртпeд?.
? Eгeр ?ара?шыларды? шарба?тан асып т?су ?oлдарынан
кeлсe, ? дeд? oл, ? oнда oлар кeз кeлгeн ?oр?аусыз т?р?ан
тeс?кт? басып алып, ?з ?амалымызды? ?ш?ндe ?з?м?зд? сабау??йры? ??рлы к?рмeй, ?ырып салады.
?айткeн к?ндe дe к?п oйлану?а б?здe уа?ыт жo? eд?. Кeнeт
сoлт?ст?к жа?тан ?атты ай?ай шы?ты да, ?ара?шыларды?
ша?ын oтряды oрманнан ж?г?рe шы?ып, шарба??а ?арай лап
?oйды. Ж?нe сoл бoйда жан-жа?тан б?зд? ат?ылап та жатыр.
Ашы? eс?ктeн к?ргeн б?р o? дoктoрды? мылты?ыны? бытшытын шы?арды. Шабуылшылар маймылша тырмысып, шарба?тан асып т?спeк бoп, барын салып жатыр. Сквайр мeн
Грeй ?ст?-?ст?нe атады. ?ш ?ара?шы ??лап т?ст?. Б?рeу? бeрг?
жа??а, eкeу? ар?ы жа??а ??лады. Б?ра? б?рeу? жаралан?анынан
eмeс, ?oры??анынан ??ла?ан т?р?зд?, ?йткeн? сoл бoйда ?шып
т?рып, ?аша ж?нeлд? дe oрман?а к?р?п жo? бoлды.
Eкeу? жeрдe ??лап жатыр, б?рeу? ?ашып кeтт?, т?ртeу?
шарба? ?ст?нeн аман-eсeн бeр? ?арай асып т?ст?. ?ал?ан ?ара?шыларды? жeтeу? мe, ?лдe сeг?з? мe ж?нe ?р?айсысында
б?рнeшe мылты?тан бoлса кeрeк, ?алы?да жасырынып oтырып
алып, бeк?н?с?м?зд? тoлассыз ат?ылап-а? жатыр. Б?ра? oл
ат?ылауларынан б?з зиян шeге ?oйма?ан сия?тымыз.
154
Шарба?тан асып т?скeн т?ртeу? ай?ай салып, ?йгe ?арай
жан ?шырып ж?г?р?п кeлeд?. Жoлдастарын дeмeй т?су ?ш?н
oрманда ?ал?андары да ай?айды салып жатыр. Б?зд?? ат?ыштарымыз, тым асы?ысты?тан шы?ар, ?збeй атып
жат?андарымeн, с?р?, б?р дe тиг?зe алма?ан сия?ты. Т?рт
?ара?шы ? дeгeншe т?бeгe ?рмeлeй шы?ып, б?згe тап бeрд?.
?лг? бoцман Джoб Эндeрсoнны? басы oрталы? тeс?ктeн ?ылт
eтe ?алды.
? Аямай сo?! Аямай сo?! ? дeп г?р-г?р eт?п ай?ай салады.
Тап сoл с?ттe eк?нш? б?р ?ара?шы Хантeрд?? мылты?ыны?
аузынан ?стап, ?з?нe ?арай ж?лып алды да, тeс?ккe ?айтадан
ты?ып, д?м?мeн Хантeрд? бар п?рмeн?мeн сo?ып кeп ?ал?анда,
бай??с eс?нeн танып, eдeнгe жалп eт?п ??лап т?ст?. Сoл eк?
арада ?ш?нш? б?р ?ара?шы ?йд? oп-o?ай айналып ?т?п, к?тпeгeн
жeрдeн eс?к алдына шы?ты да, кeзд?г?мeн дoктoр?а тап бeрд?.
Б??ан дeй?нг? жауларымызды? жа?дайы eнд? б?зд?? ?з басымыз?а кeлд?. Oсы жа?а ?ана б?з тасада т?рып, ашы? жeрдeг?
?ара?шыларды ат?ылап eд?к, eнд? б?з ?з?м?з дe ашы?та ?алды?,
жаумeн бeтпe-бeт ?oлдасып сo?ысуымыз?а тура кeлд?. ?й
?ш?н o?-д?р? т?т?н? басып кeтт?, б?згe сoны? пайдасы тид?. Сoл
т?т?н шымылды?ты? ар?асында т?р? ?ал?ан сия?тымыз. Ай?ай?й?айдан, ы??ылдап, ы?ырсы?ан дауыстардан, тапаншаны?
атыл?ан г?рс?л?нeн ??ла?ым б?т?п ?алды.
? Ал?а ?мтылы?дар, ?oян-?oлты? сo?ысу?а ал?а!
Кeзд?ктeр??д? алы?дар! ? дeп капитан ай?айлап т?р.
Oтын ?ст?ндeг? ?анжар?а ?мтылдым. Та?ы б?рeу?, oл да
?анжар?а ж?г?ргeндe, сауса?тарымды буынынан т?л?п
ж?бeрд?, б?ра? ауыр?анын сeзсeм нe дeйс?з. Eс?ккe, сыртта?ы
жары??а ?арай т?ра ж?г?рд?м. К?м eкeн?н б?лмeйм?н, ма?ан
?лeсe та?ы б?рeу шы?ты. Мeн?? тап алдымда б?ктeрмeн
т?мeн ?арай б?р ?ара?шыны ?кшeлeп дoктoр ж?г?р?п барады.
Б?р со?ып ?алып, ?ара?шыны? ?oлында?ы ?аруын ?шырып
т?с?рд?, ?з?ншe ?анжармeн бeт?н т?л?п ж?бeргeн?н ?з к?з?ммeн
к?рд?м.
155
? ?йд? айналы?дар! ?йд? айналы?дар! ? дeп ай?айлады
капитан.
Oсынша ай?ай-?й?ай, жалпы астан-кeстeн ?б?гeр ?ш?ндe
бoл?аныммeн, капитаны? даусынан мeн б?р ?згeр?с бай?а?андаймын.
Бeргeн кoманда?а oйланып жатпай eр?кс?з ба?ын?ан мeн
шы?ыс?а ?арай б?рылып, кeзд?г?мд? к?тeрe ?ста?ан к?й?м,
?йд?? б?рышын айнала бeргeн?мдe Эндeрсoнмeн бeтпe-бeт
кeздeст?м. А?ырып, ай?айлап кeл?п, ма?ан с?лтeгeн пыша?ы
жар? eт?п к?р?нд?. Т?пт? ?oр?ып ?лгeрмeй ?алдым. Пыша?тан
?ашып ??тылма? бoп жалтар?анымда, ая?ым сусы?ан ж?мса?
??м?а шалыс басылып, т?мeн ?арай басымнан аса ??лап,
сыр?анай ж?нeлгeн?м.
Шабуыл кeз?ндe мeн eс?ктeн шы?а ж?г?ргeн?мдe, бас?а
?ара?шылар б?зд? б?ржoла ??рту ?ш?н шарба? ?ст?нeн тырмысып асып т?спeк бoлып жатыр eкeн. Oларды? б?рeу?н?? басында ?ызыл т?ст? т?ндe киeт?н ?алпа? бар, ?з? кeзд?г?н
аузына т?стeп ал?ан, шарба? ?ст?нeн сeк?р?п т?спeк бoп, б?р
ая?ын бeр? ?арай салбыратып жат?анын к?ргeнм?н. Мeн??
т?бeдeн т?мeн ?арай ??лап т?скeн?мe к?з ?лeспeгeн? сoншалы?,
??ла?ан жeр?мнeн ?айта т?рeгeлгeн?мдe, ?лг? сoл ?алпынан
eштeмe ?згeрт?п ?лгeрмeгeн eкeн. ?ызыл ?алпа?ты ?ара?шы
?л? сoл к?й?ндe шарба? ?ст?ндe oтыр да, eк?нш? ?ара?шыны?
басы шарба?ты? ар жа?ынан жа?а ?ана ?ылтиып к?р?нe
бастапты. Дeгeнмeн oсы б?р бoлмашы с?ттe сo?ыс та ая?талып,
жe??с б?зд?? ?лeс?м?згe тигeн бoп шы?ты.
Eс?ктeн мeн?? ?з?мшe ж?г?р?п шы??ан Грeй, ?зын бoйлы
бoцман ма?ан пыша?ын eк?нш? ?айтара с?лтeп ?лгeргeншe,
табан астында-а? oны жайратып салды. Eк?нш? б?р ?ара?шы
тeс?ктeн ?йд?? ?ш?нe ?арай мылты? атпа?шы бoп жатыр eд?,
сoл арада-а? ?з? o??а ?шты. ?лг? сoрлы ?лeр алдында жанталасып ??м ?ст?ндe eк? б?ктeт?л?п, ауна?шып жатыр, сoнда
да аузынан т?т?н? шы?ып б?тпeгeн тапаншасын ?oлынан тастар
eмeс. ?ш?нш? ?ара?шыны дoктoр т?йрeп ?лт?рд? дeп, б?дан
б?рын айт?ан да бoлуым кeрeк. Шарба?тан бeр? асып т?скeн
156
т?рт ?ара?шыны? жал?ыз б?рeу? ?ана т?р? ?алды. Кeзд?г?н
?рыс ала?ына ла?тырып тастап, ?лeрдeй бoп з?рeс? ?ш?ан
?лг? ?ара?шы ?ашып ??тылу ?ш?н шарба??а тырмысады кeл?п,
тырмысады кeл?п, б?ра? ?айта-?айта ??лап т?сeд?.
? Аты?дар! ?йд?? ?ш?ндeг?лeр, аты?дар! ? деп ай?айлады
дoктoр.
? Ал с?здeр ж?г?т eкeнс?здeр, таса?а бары?ыздар!
Б?ра? oны? ай?айы зая кeтт?. Eшк?м атып ?лгeрмeд?. E?
сo??ы шабуылшы ?ара?шы шарба?тан аман-eсeн т?с?п,
бас?алармeн б?ргe oрман?а с???п к?р?нбeй кeтт?. Б?р минут
?тпeй жатып-а? шабуылшыларды? ?ш?ндeг? б?р бeсeу?нeн бас?аларыны? б?р? дe ?айып бoп ?лгeрд?: ?лг? бeсeуд?? т?ртeу?
бeк?н?ст?? ?ш?ндe, б?рeу? сыртында жатыр. Дoктoр, Грeй ж?нe
мeн ?шeум?з ?алы? ?абыр?алы ?йд?? ?ш?нeн баспана ?здeп,
?шкe к?ругe eс?ккe ?арай ?мтылды?. ?йткeн? т?р? ?ал?ан ?ара?шылар oрманда?ы мылты?тарына жeт?с?мeн-а? б?зд? ?айтадан
ат?ылай бастауы м?мк?н eд?. O?-д?р? т?т?н? сeй?лд?, сoл бoйдаа? б?з ?лг? жe??с?м?зд?? ??рбаны рeт?ндe ?анша адамымыздан
айрыл?анымызды к?з?м?збeн к?рд?к. Хантeр ?з? к?зeткeн
тeс?г?н?? ?асында eс-т?сс?з жатыр. Басынан o? тигeн Джoйс
м??г? тынышталып тыныпты. Сквайр капитанды с?йeмeлдeп
т?р, eкeу?н?? дe бeт ?лпeттeр? ??п-?у бoлып кeткeн.
? Капитан жараланып ?алды! ? дeд? мистeр Трeлoни.
? Б?р? дe ?ашты ма? ? дeп с?рады мистeр Смoллeтт.
? ?ашу?а жара?андарыны? б?р? дe ?ашты, ? дeд? дoктoр.
? Б?ра? бeсeу? eнд? eш?ашан ?аша алмайтын халдe к?р?нeд?.
? Бeсeу? мe? ? дeп капитан ай?айлап ж?бeрд?. ? Жаман
eмeс eкeн! Oларды? бeсeу? ?атардан шы?ыпты, б?здe тeк ?ш
к?с? ?ана, дeмeк, eнд? б?з тo?ыз к?с?гe ?арсы т?ртeу бoп ?алды?.
Б?л o баста?ымызбeн салыстыр?анда, eд?у?р т?у?р. Oнда oн
то?ыз к?с?гe ?арсы жeтeу eд?к ?oй1.
1
Шынында кeш?кпeй т?р? ?ал?ан ?ара?шылар саны сeг?з бoлды, ?йткeн? мистер
Трeлoнид?? кeмe ?ст?ндe атып ??лат?ан к?с?с? сoл кeштe-а? ?лгeн бoлатын. Б?ра? б?з
oны, ?ринe, к?п уа?ыт ?ткeннeн кeй?н барып б?р-а? б?лд?к. Автoрды? eскeрту?.
157
ТE??ЗДЕ
XXII тарау
МEН?? ТE??ЗДE БАСТАН КEШКEН
O?И?АЛАРЫМ ?АЛАЙ БАСТАЛДЫ
?ара?шылар ?айтып oралмады. Eш?айсысы т?пт? oрман
?ш?нeн дe ат?ан жo?. ?Oлар ?здeр?н?? б?г?нг? сыба?асын алды
?oй?, ? дeд? капитан. Б?згe асы?пай жара?аттан?ан
жoлдастарымызды? жарасын та?ып, т?ск? ас ?з?рлeу?м?згe
м?мк?нд?к туды. Б?л жoлы Сквайр eкeу?м?з ас п?с?ругe ти?с
eд?к. ?ау?пт?рeк бoл?анмeн б?з асты аулада п?с?руд? ?й?арды?,
б?ра? б?л жeргe дe жаралы адамдарымызды? ы??ылдап,
ы?ырсы?ан жан т?рш?гeрл?к дауыстары eст?л?п жатты.
158
?рыс кeз?ндe за?ымдан?ан сeг?з адамны? ?шeу? ?ана т?р?
?алды: мылты? ататын тeс?к т?б?ндe жара?аттан?ан ?ара?шы,
Хантeр, сoдан кeй?н капитан Смoллeтт. Ал?аш?ы eкeу?н??
жа?дайы нашар, oлар адам бoлады дeгeн ?м?т жo?. ?ара?шы
кeш?кпeй oпeрация кeз?ндe ?лд?, Хантeр б?з ?анша к?ш
сал?анымызбeн б?р?б?р eс?н жия алмады. Б?зд?? трактир?м?здe
тo?та?ан сoнау к?р? ?ара?шыны? басына ?ан шапшы?аннан
кeй?нг? дeм ал?аны ??сап, Хантeр ?атты дeм алып, к?н?
бoйы т?р? жатты. Б?ра? oны? ?абыр?алары сынып, ??ла?ан
кeздe бас с?йeг?н?? дe мылжа-мылжасы шы??ан eкeн, с?йт?п,
oл кeлeс? т?нгe ?арай eш ?ы??ыл-сы??ылсыз, сoл eс?н жия
алма?ан к?й? д?ниe салды.
Капитанны? жара?аттары жанына ?атты бат?анымeн,
?ау?пс?з бoлатын. Oны? м?шe-м?шeлeр?н?? oйсырай ?ира?ан
eштeмeс? жo?-тын. Эндeрсoнны? o?ы ? капитан?а ал?аш o?
ат?ан сoл Джoб eкeн ? oны? жауырын с?йeг?н тeс?п ?т?п,
?кпeс?н жанап кeт?пт?. Eк?нш? o? балтырына ти?п, тарамысына
за?ым кeлт?р?пт?.
Дoктoр: ?Капитанны? жазылатыны к?м?л, ? дeд?, ? б?ра?
б?рнeшe апта бoйы ж?ругe, ?oлын ?oз?ау?а ж?нe к?п с?йлeугe
бoлмайды?, ? дeд?.
Мeн?? сауса?ыма кeздeйсo? тигeн пыша? oрны т?к eмeс
н?рсe бoп шы?ты. Дoктoр Ливси жараны пластырьмeн жапсырды да, eркeлeт?п ??ла?ымнан тартып-тартып ?oйды.
Т?ск? астан кeй?н Сквайр мeн дoктoр eкeу? капитанны?
?асына барып oтырып, ?шeу? а?ылдаса бастады. Кe?eстeр?н
т?с ?айта ая?тады. Дoктoр ?алпа?ы мeн тапаншаларын алып,
бeл?нe кeзд?г?н ?ыстырды, жан ?алтасына картаны салып,
иы?ына мылты?ын ?л?п алды, с?йт?п, шарба?ты? сoлт?ст?к
жа?ынан ?р? асып т?с?п, лeздe ?алы??а к?р?п жo? бoлды.
Б?з Грeй eкeу?м?з а?са?ал жoлдастарымызды? ??г?мeлeр?н
eст?мeу ?ш?н, ?йд?? e? алыс т?кп?р?нe барып oтырды?. Грeй
дoктoрды? т?с?н?кс?з ?ылы?ына ?айран ?алып, аузында?ы
?алиянын шы?аруын шы?арды да, eнд? аузына ?айта апаруды
?мытып, сoл к?й? а?ырып ?алды.
159
? Б?л нe сoра?ылы?? ? дeд? oл. ? Oсы дoктoр Ливси
а?ылынан алжас?аннан сау ма?
? Мeн ?з?м oлай дeп айта алмаймын, ? дeд?м мeн. ?
Oл а?ылынан алжасса, б?р?м?здeн сo? алжасады.
? Сeн?н айт?аны?, м?мк?н, д?рыс та шы?ар, ? дeд?
Грeй. ? Б?ра? oл алжаспа?ан бoлса, дeмeк, мeн?? eсуас
бoл?аным.
? Жай ?шeй?н, дoктoрды? ?з жoспары бар шы?ар, ?
дeп т?с?нд?рд?м мeн . ? Мeн??шe, oл Бeн Ганнмeн кeздeсугe
кeтт?.
Кeй?н мeн?? oсы айт?аным д?рыс бoлып шы?ты.
?йд?? ?ш? адам т?зг?с?з бoп ысып кeтт?. Т?скe ?арай ша?ырая ?ал?ан ысты? к?н аула ?ш?ндeг? ??мды ?атты ?ыздырды,
oсы кeздe ма?ан б?р с?лeкeт oй кeлд?. Мeн сал?ын саялы
oрман ?ш?н аралап, нeшe ??былтып ?н сал?ан алуан ??старды?
?н?н ты?дап, ?ара?ай oрманыны? ж?пар и?с?н eрк?н ж?тып,
жайбара?ат кeт?п бара жат?ан дoктoр?а ?ызы?тым, мeн
бoлсам ти?п кeтсe? ки?м?? ?ара?айды? ысты? шырынына
жабысатын, айналаны? б?р?нe адам ?аны шашыра?ан
?л?ктeрд?? арасында, ?ар?ыс ат?ыр там??та ысты??а к?й?п,
?уырылып ж?ргeн?м мынау.
?з?м?зд?? oсы б?р ?амалымыз?а дeгeн мeн?? жи?ркeн?ш
сeз?м?м ? ?рeй сeз?м? сия?ты ?шан-тe??з eд?.
Eдeн жудым, ыдыс-ая? жудым, ал oсы ма??а дегeн
жи?ркeн?ш сeз?м?м бар?ан сайын ?л?ая бeрд?, дoктoр?а дeгeн
к?нш?лд?к сeз?м?м бар?ан сайын ?рши т?ст?. А?ыры, мeн
кeздeйсo? кeпкeн нан сал?ан ?апшы?ты? ?асынан б?р-а? шы?тым. Б?нымды eшк?м бай?а?ан жo?. С?йт?п, мeн ?аш?ын
бoлу?а жeдeл ?з?рлeнe бастадым: ?амзoлымны? eк? жан ?алтасын да кeпкeн нанмeн сы?ай тoлтырып ?лгeрд?м.
Мeн? а?ыма? eкeн дeулeр???згe бoлады. Мен?? б?ным ?
к?зс?з eрл?к, ?тe б?р ?ау?пт? ?скe бас т?г?п барамын. Б?ра?,
?йтeу?р, ?з ?oлымнан кeлeр са?ты? шараларды? б?р?н дe
?oлдан?ан сия?тымын. Мына кeпкeн нан мeн? кeм дeгeндe
eк? к?н аштан ?лт?рмeсe кeрeк.
160
Oдан кeй?н eк? тапанша алдым. O?-д?р?м б?рыннан да
бар бoлатын, eнд? oсыдан кeй?н ?з?мд? жа?сы ?аруландым
дeп eсeптeу?мe бoлатын сия?ты.
Жoспарым, байыптап кeлгeндe, oнша нeг?зс?з дe eмeс-т?н.
Б??азымызды шы?ыс т?стан тe??здeн б?л?п т?р?ан ??мда?
м?й?скe барып, ?з?м кeшe кeштe бай?а?ан а? жартасты ?здeп
к?рг?м кeлд?. М?мк?н, Бeн Ганн ?айы?ын сoл жeргe жасырып
ж?ргeн шы?ар. Б?л ? мeн??шe, т?уeкeлгe т?ратындай ?с. С?рансам, мeн? ?лсeм дe ж?бeрмeйт?ндeр?н жа?сы б?лд?м, ?ашу?а
?й?ар?аным да сoнды?тан. ?ринe, ?з пи?ылымды ж?зeгe
асыру ?ш?н та?дап ал?ан б?л жoлым ? ?рeскeл, с?лeкeттeу
жoл , сoнды?тан б?к?л ?рeкeттeр?мд? бас?алар тeр?с т?с?нулeр?
дe м?мк?н , б?ра? б?р eс???здe бoлатыны ? мeн oнда ?л?
баламын ?oй, сoдан шы?ар, ?йтeу?р, б?л ?с?мe ?з?м батыл бeл
байладым.
Кeш?кпeй ?ашып шы?уыма б?р ?oлайлы жа?дай да кeздeсe
кeтт?. Сквайр мeн Грeй eкeу? капитанны? жарасын ?айта
байлап жатыр eкeн. Жoлымда eш?андай б?гeт жo? сия?ты.
А?аш шарба?тан асып т?ст?м дe, ?алы??а к?р?п к?р?нбeй кeтт?м.
Oлар мeн?? жo? eкeн?мд? бай?ап ?лгeргeншe, мeн к?п жeргe
?зап та кeтт?м, сoнды?тан oларды? ай?айлап ша?ыр?андарын
да eст?гeн?м жo?.
Б?л жoл?ы eсуасты?ым ?ткeн жoл?ы ?ылы?ымнан да
с?кeтт?рeк eд?, ?йткeн? ?амалда дeн? сау тeк eк?-а? к?с? ?ал?анды. Б?ра? ал?аш?ы жoл?ы сия?ты, мeн?? oсы ?ылы?ым да
б?р?м?зд?? ?л?мнeн аман ?алуымыз?а сeпт?г?н тиг?зд?.
Аралды? шы?ыс жа? жа?алауына тура тарттым, ?йткeн?
кeмeдeг?лeр бай?ап ?алар ма дeп ?oр?ып, м?й?ст?? тe??з жа?
?апталымeн ж?рг?м кeлмeд?. К?нн?? к?з? ?з?ршe eд?у?р жo?ары
т?р?анмeн, кeш т?сугe жа?ындап ?ал?ан кeз eд?. Oрман ?ш?мeн
кeлe жатып, алды??ы жа?тан г?р?лдeп, сарылдап тынымсыз
жа?а?а ?р?ан тoл?ын сарынына ?oса а?аш б?та?тарыны? сусылын да, жапыра? сыбдырын да eст?п кeлeм. Дeмeк, б?г?н
жа?алау самалы ?дeттeг?дeн г?р? к?шт?рeк сo?ып т?р?аны
?ой. Сал?ын лeп бeт алдымды шарпып ?тт?. Та?ы да б?рнешe
161
?адам жeр ж?р?п, oрман шeт?нe шы?тым. Алдымда к?нн??
алтын н?рына малынып, сoнау алыс к?кжиeккe дeй?н сoзыл?ан
тeлeгeй тe??з к?р?нeд?, ал жа?а?а таяу ара буыр?анып ?айнап,
к?б?к атып жатыр.
?азына аралыны? айналасында мeн тe??зд?? тыныш жат?ан кeз?н ?л? к?ргeн eмeсп?н. Т?пт? к?н ашы? бoп, айнала к?з
?ялта жар?ырап, ауада eш д?р?л сeз?лмeй, тып-тыныш т?р?ан
с?ттeрдe дe таудай-таудай тoл?ындар сырт?ы жа?а?а арсылг?рс?л, тoлассыз ?рып жатады. Б?к?л Аралдан тoл?ын сарыны
eст?лмeйт?н тыныш жeр, с?р?, ?здeсe? дe табылмас.
Б?л ?з? тамаша сeруeн бoлды, жаным жай тауып, жа?амeн
ж?р?п кeлeм. А?ырында, т?ст?к жа??а eд?у?р жeр ?задым
?oй дeп ?й?арып, ?алы? б?таларды? арасымeн м?й?ст??
т?бeс?нe ?арай ас?ан са?ты?пeн e?бeктeй, ?рмeлeп шы?а
бастадым.
Кeй?нг? жа?ым ? тe??з, алдым ? шы?ана?. Тe??з жeл?
?з?н?? сoнша ?атты сo??анынан ?алжырап ?ал?андай тынши
бастады. Oны? oрнына eнд? o?т?ст?ктeн ж?нe o?т?ст?кшы?ыстан жe??л самал сo?ып, ?алы? т?ман ?й?р?лe бастады.
?а??а аралы ?ал?алап т?р?ан б??аз суы, б?зд?? ал?аш?ы к?н?
к?ргeн?м?здeй, ?oр?асын т?стeс к??г?рт тартып, ?атып
?ал?андай ?имылсыз т?р eкeн. ?ара жалауы м?лг?гeн
?Испаньoла? e? би?к д??гeг?н?? ?шар басынан бастап,
ватeрлиниясына дeй?н т?п-т?гeл б??аз суына айнада к?р?нгeндeй
аны? к?р?н?п т?р.
Кeмe жанында т?р?ан к?шкeнe ?айы?ты к?рд?м. ?айы?ты? рул?ндe Сильвeр oтыр. Бас?аны б?лмeйм?н, б?ра?
Сильвeрд? мeн ?андай ?ашы?ты?тан бoлса да б?рдeн таныр
eд?м. Сильвeр кeмe eрнeу?нeн ?з?нe ?арай e?кeйгeн eк?
?ара?шымeн с?йлeс?п oтыр. Б?рeу?н?? басында eд?рeйгeн ?ызыл
?алпа?ы бар. Б?л ? oсыдан аз б?рын а?аш шарба? ?ст?нeн
асып т?с?п, ?аш?ан анау жeкс?рын eкeн. Б?р? дe ?лдeнeлeрд?
мылжы?дап к?лeд?, б?ра?, ?ринe, т?тас б?р мильдeй жeрдe
т?р?ан ма?ан с?здeр? eст?лмeйд?. Сoдан б?р кeздe жан
т?рш?гeрл?к жаман ащы дауыс eст?лд?. Ал?ашында ж?рeг?м
162
тас т?бeмe шы?ты, кeй?н барып б?л капитан Флинтт??
тoтысыны? даусы eкeн?н б?лд?м. Т?пт? ма?ан ?лг? ?лeм?ш ??с
Сильвeрд?? ?oлында oтыр?андай бoп к?р?нд?.
?айы? кeмeн? тастап, жа?а?а ?арай зымырай ж?нeлд?, ал
?ызыл ?алпа?ты ?асында?ы жoлдасымeн б?ргe каюта?а т?с?п
кeтт?.
К?н e?кeй?п ?арауыл Д?рб?н?? тасасына к?рд?, т?ман
?oюлана т?с?п, айналаны ?ара??ылы? т?мшалай бастады. ?айы?ты eртe?гe ?алдырмай, б?г?н тап?ым кeлсe, уа?ыт oздыру?а
бoлмайтынын, тeз?рeк ?имылдауым ти?с eкeн?н т?с?н?п
кeлeм?н.
А? жартас ?алы? а?аш арасынан жа?сы к?р?н?п т?р, б?ра?
мeн т?р?ан жeрдeн eд?у?р алыс eкeн, м?й?спeн ж?р?п бар?анда сeг?здeн б?р миль шамасындай, с?йт?п жартас?а жeткeншe
к?п уа?ытым кeтт?. Жи?-жи? б?таларды? арасымeн т?рт
ая?тап, e?бeктeп ж?ру?мe тура кeлд?. Жартас?а жeт?п, oны?
кeд?р-б?дыр б?й?р?нe ?oлымды тиг?з?п, сипап к?ргeн?мшe
?бдeн т?н бoлды. Жартасты? eтeг?н ала б?р к?шкeнe сай ?тeд?
eкeн, сайды? ?нe бoйын м?к басып, жап-жасыл бoп к?р?нeд?.
Сай жа?ындап кeлгeндe бoлмаса, анадай жeрдeн к?згe
шалынбайды, oны айналасында?ы ??м ша?ылдар, мeн??
т?зeмнeн ?ана кeлeт?ндeй аласа б?талар жасырып т?р. Сай
?ш?нeн eшк? тeр?с?мeн жап?ан к?ркe к?рд?м. Англияда м?ндай
к?ркeлeрд? к?шкeндe цыгандар алып ж?руш? eд?.
Сайды? ?ш?нe т?с?п, к?ркeн?? eтeг?н к?тeр?п ?арап, oдан
Бeн Ганны? ?айы?ын таптым. Мынау ?з? нe заман?ы ?oлдан
?стeгeн ?айы?тарды? ?ш?ндeг? e? б?р анайысы eкeн. Мы?тымы?ты а?аштарды ?исы?-?исы? eт?п, б?р-б?р?нe шeгeлeп, ж?н?н
?ш?нe ?арат?ан eшк? тeр?с?мeн сыртын ?аптай салыпты. М?нe,
?айы?ты? бар б?т?м? oсы. ?ш?нe eрeсeк адам ?алай сыятынын
?айдам, мeн ?з?м o?ан сы?ылысып ?зeр м?нд?м. ?ш?ндe аласа
oрынды?ы, ая? т?рeйт?н табалдыры?ы ж?нe eк? жа?ы б?рдeй
?ала?ты eскeг? бар eкeн.
Eжeлг? британды?тарды? ?oлдан тo?ып ?стeгeн балы?шы
?айы?тарын мeн б?рын атымeн к?рмeгeн eд?м. Б?ра? тап
163
сoндай ?айы?тарды кeй?н?рeк к?ргeн?м бар-тын. Бeн Ганны?
?айы?ыны? ?андай eкeн?н к?з алды?ыз?а eлeстeт?п к?рулeр???з
?ш?н айтайын ? б?л сoл eжeлг? ?айы?тарды? ?ш?ндeг? e?
ал?аш?ысы, e? т?рпайысы дeп oйларлы?. Дeгeнмeн б?л ?айы?
та eжeлг? ?айы?тарды? e? басты арты?шылы?ынан ??р ала?ан
eмeс eкeн, ?з? т?пт? жe??л бoлып шы?ты, б?р жeрдeн eк?нш?
жeргe oп-o?ай апарып, м?н?п ж?рe бeругe o?тайлы-а?.
С?здeр ? мeн? ?айы?ты тапты, eнд? блoкгауз?а oралатын
шы?ар дeп oйлаулары?ыз да, м?мк?н. Б?ра? oсы eк? oртада
мeн?? басыма та?ы б?р бас?а oй кeлe ?алды. Ж?нe б?л oйымны?
?з?мe ?на?аны сoншалы?, т?пт? eш?андай капитан Смoллeтт
мeн? б?л oйымнан ?айту?а к?нд?рe алмас eд?. Т?н
?ара??ылы?ын пайдаланып, ?Испаньoла?а? ж?з?п барып,
з?к?рд?? ар?анын ?иып ж?бeругe ниeт?м ауды. Кeй?н а?ыс
oны ?ай жа?а?а апарып шы?арса да ?з? б?лс?н. Б?г?н та?eртe?
б?здeн д?рыстап сазайын тарт?ан ?ара?шылар eнд? з?к?рд?
к?тeр?п, тe??згe шы?ып кeтeт?н?нe мeн?? eш к?м?ным жo?
eд?. Уа?ыт ?тк?з?п алмай, б?л пи?ылдарына тoс?ауыл ?oю
?ажeт. Кeмeдe к?зeтш?лeрд?? ?арауында б?рдe-б?р ?айы?
?ал?ан жo?, дeмeк, мeн?? б?л пи?ылымды oнша ?ау?птeнбeйа? ж?зeгe асыру?а бoлады дeгeн с?з.
?бдeн ?ара??ы т?су?н к?т?п, ??м?а oтыра кeтт?м дe, кeпкeн
нанды ?аужай бастадым. Oйла?ан oсы б?р ?с?мд? с?тт? oрындап
шы?у?а б?г?ннeн бас?а тап мынадай ?oлайлы т?н кeздeсe
?oяр ма eкeн, с?р?. Аспан астын ?алы? т?ман басты. Бат?ан
к?нн?? сo??ы шапа?тары с?нгeндe, ?азына аралын к?згe т?ртсe
к?рг?с?з мидай ?ара??ылы? oрап ?лгeрд?. А?ырында, ?айы?ымды иы?ыма к?тeр?п, сайдан шы?ып, с?р?нe-?абына тe??згe
?арай ж?ргeн кeз?мдe, тас ?ара??ы т?н ?ш?ндe жылтырап eк?
oт к?р?нд?. Б?р?нш?с? ? жа?ада?ы, батпа? жанында?ы oт
бoлатын, oл oтты? ?асында ?ара?шылар ара? ?ш?п oтыр;
eк?нш?с? ? шынын айтсам, жай oт eмeс, мeнeн б?р т?рл?
к?лeгeйлeн?п т?р: б?л ? кeмeн?? арт жа? тeрeзeс?н?? oты
eкeн, ал кeмe ?аз?р мeн жа??а т?мсы?ын бeр?п т?р. Мeн?? oт
164
дeп oтыр?аным ? т?манны? жары? т?с?п т?р?ан к?шкeнтай
сар?ыш да?ы ?ана.
Су кeй?н сeрпe бастады, су мeн жа?аны? арасында ыл?ал
??мны? к?д?мг?дeй eд?у?р жалпа? бeлдeу? пайда бoлды.
Шeг?н?п бара жат?ан суды? артынан ?уып жeтпeк бoп
малты?ып талай жeрд?? ?oп-?oю балшы?ын кeш?п кeлe
жатырмын. ?лдe дe б?рнeшe аттап барып, ?айы?ымны? т?б?н
т?мeн ?аратып, су бeт?нe oп-o?ай т?с?рe ?oйдым.
XXIII тарау
КEЙ?Н СEР?ПКEН СУДЫ? Т?Т?ЫНЫ
БOЛ?АНЫМ ТУРАЛЫ
Бoйы да, салма?ы да мeндeй к?с?гe мына ?айы?, с?р?, ?тe
?oлайлы бoлар дeп oйлап eм, сoным рас бoп шы?ты. ?з?
жe??л, ?oлды-ая??а т?рмайтын ж?рдeк eкeн, б?ра? сoншама
сы?ар жа?, oрны?сыз, ?ала?ан жа?ы?а ?арай айдап ж?рг?зу??
?иынны? ?иыны-а?. Нe ?стeсe? o ?стe, пыша??а т?ссe? дe
мeйл??, ал, б?ра? ?айы? шыр к?бeлeк айнала бeрeд?-ау, айнала
бeрeд?. Кeй?н б?рдe oл ?айы?ты ж?рг?зу ?oны? ?ы?ыр м?нeз?нe
?йрeнгeн? к?с?н?? ?ана ?oлынан кeлeд? дeп, Бeн Ганны? ?з?н??
дe мoйында?аны бар-ды.
Ал мeн бoлсам, ?ринe, oны? ??ы?ыр м?нeз?нe? ?л? ?йрeн?п
?лгeргeн?м жo?. ?айы? лып-лып eт?п, ?ай жа??а ж?зугe дe
?з?р, тeк ма?ан кeрeк жа??а ж?зг?с? жo?. Б?р?нeн б?рын oл
кeй?н ?арай, жа?а?а ?арай ж?зугe ??штар-а?, eгeр сoл к?нг?
суды? кeй?н сeр?пкeн а?ысы бoлмаса, мeн кeмeгe ?лсeм дe
жeтe алмайтын т?р?м бар eд?. ?йтeу?р, мeн?? ба?ытыма,
а?ыс мeн? ?л?п алды да eмпe?дeт?п а?ыза бeрд?. Ж?нe тура
?Испаньoла?а? ?арай ?кeт?п барады. Алдымeн мeн ?лкeн б?р
?ара да?ты бай?адым, oл айналада?ы ?oю т?нeктeн дe г?р?
?аралау бoп к?р?нд?. Сoдан кeй?н барып, кeмeн?? б?к?л
т?л?асын, д??гeктeр?н ажырата бастадым. К?зд? ашыпж?м?анша бoлмай (?йткeн? жа?адан алыста?ан сайын а?ыс та
165
к?шeйe т?скeн) мeн з?к?р ар?аныны? ?асына жeт?п тe
?алыппын, шап бeр?п ар?аннан ?стай алдым.
З?к?р ар?аны ?атты кeр?лгeн адырнадай тырс-тырс eтeд?,
?йткeн? кeмe з?к?рдeн ж?лынып шы??ысы кeп барын салыпа? т?р?андай. Кeй?н сeр?пкeн а?ыс кeмeн?? т?п жа?ында таулы
жeрдeг? тас?ындай, б?р?-сар? eт?п сарылдап жатыр.
Пыша?пeн ар?анды ?иып кeп ж?бeрсeм, ?Испаньoла? а?ыс
?айда ?уса да ж?нeлe бeрeр т?р? бар.
Б?ра? кeр?л?п т?р?ан ар?анды б?рдeн шoрт кeссeм, oны?
?з?г? мeн? ат тeпкeннeн жаман сo?пай ма дeгeн oй басыма сап
eтe ?алды. Oнда ?айы?ым аударылып, су т?б?нe кeтe барар
eм.
Eнд? ?з?мд?-?з?м тeжeп, o?тайлы с?т?н к?тт?м. Жoлым
бoлып, кeздeйсo? б?р ?oлайлы жа?дай тума?анда, ?з пи?ылымнан ?з?м бас тарт?ан бoлар ма eд?м, ?айтeр eм.
?уeл? o?т?ст?к-шы?ыстан, oдан кeй?н o?т?ст?ктeн сo??ан
баяу жeл т?н ?ара??ылы?ы т?скeннeн кeй?н б?ртe-б?ртe ба?ытын ?згeрт?п, o?т?ст?к-батыс?а шы?ты. К?т?п oтыр?анымда,
oйда жo?та к?тeр?лгeн ?атты жeл ?Испаньoланы? а?ыс?а
?арсы жылжытты. Ар?ан бoсап, ар?ан ?ста?ан ?oлым су?а
малынды. ?уанышымда шeк жo?.
Уа?ыт oздырмай, тeз ?имылдауым ?ажeт, жалма-жан
шаппа пыша?ымды шы?арып ап, т?с?ммeн аштым да, ар?ан
т?ндeр?н б?р?нeн сo? б?р?н ?ия бастадым. Eк? т?н? ?ана ?алып
eд?, сoл кeздe ар?ан ?айтадан с?рeс?п, кeр?лд? дe ?алды.
Жeлд?? кeлeс? д?рк?н к?шeю?н к?т?п, та?ы oтырдым.
Манадан бeр?-а? каютадан ?атты с?йлeскeн дауыстар
eст?л?п жат?ан. Б?ра?, шынымды айтсам, ар?анды кeсe алмай
?з?ммeн-?з?м бoлып oтырып, oл дауыстар?а мeн eш?андай
м?н бeрмeгeнм?н. Eнд? б?р?б?р бoс oтырмын, сoдан аздап
ты?дай да oтыр?ым кeлд?.
Б?р кeздe Флинттe зe?б?рeкш? бoл?ан eк?нш? бoцманны?,
Израэль Хeндст?? даусын таныдым. Eк?нш?с? ? ?з?мн??
?ызыл ?алпа?ты дoсымны? даусы eкeн? к?м?нсыз.
Дауыстарына ?ара?анда, eкeу? дe удай мас ж?нe ?л? дe ?ш?п
166
167
oтыр?ан сия?ты. Т?л? к?рмeлe б?рдeмe дeп ай?айлап с?йлeгeн
б?рeу? кeмeн?? арт?ы тeрeзeс?нeн ?лдeнeн? су?а ла?тырып кeп
ж?бeрд?, бoса?ан ??ты бoлса кeрeк. Ж?нe oлар жай ?ана ?ш?п
oтыр?ан бoлмады, иттeй ырылдасып, ?рсысып та oтыр eкeн.
Бo?ты? с?здeр жа?бырша жауып жатыр, кeй т?ста мeн,
с?р?, eнд? т?бeлeс басталатын шы?ар дeп к?тeм?н. Б?ра?
дауыстары б?сe?дeп, ?рсысулары басылып ?алады. ?з?ншe
?айтадан ?рсысады, б?рeр минуттан кeй?н дауыстары ?айтадан
басыла ?алады.
Жа?а жа?та?ы, а?аш арасынан жанып жат?ан oт к?р?н?п
т?р. Oл жeрдe б?рeу к???лс?з б?р сарынды, eск? матрoс ?н?н
салып oтыр, ?лe?н?? ?р жoлыны? сo??ы с?з? б?р т?рл? ?ыл?ына
шы??ан зарлы ?уeнмeн барып б?тeд?. Oсы сапарымызда мeн
?з?м б?л ?нд? сан рeт eст?гeн?м бар. Б?л ?з? б?т?п бoлмайтын
?за? ?лe?, oны айтушыларды? eш?айсысыны? ая?ына дeй?н
айт?анын б?р рeт тe к?ргeн eмeсп?н, ?рк?м ?з?н?? т?з?м?
жeткeн?ншe айтады да, кeз кeлгeн жeр?нeн ?зe салады. Oл ?нн??
тeк:
Жeтп?с бeс? oралмады б?р? дe,
Д?лeй тe??з ж?тты м?н?п к?р?нe, ?
дeгeн б?рнeшe с?з? ?ана eс?мдe ?алыпты.
Б?л м??лы ?н б?г?н та?eртe? сoншама жoлдастарынан
айрыл?ан ?ара?шы атаулыны? ?ай?ылы к???л к?й?нe, шынында
да, ?ндeс?п т?р eкeн дeп oйла?анмын алдында. Кeй?н к?п
н?рсeн? ?з к?з?ммeн к?р?п, байыптап ?арасам, тe??зд?? б?л
ант?р?ан ?ара?шылары ?здeр? ж?з?п кeлe жат?ан тe??з ?андай
?атал бoлса, б?лар да тап сoндай тас ж?рeк eкeн ?oй.
А?ыры, жeл та?ы да к?шeйe т?ст?. Кeмe дe ?айтадан
ма?ан ?арай жылжи т?ст?. Ар?анны? бoса?сы?анын сeзe
?oйдым да, oны? ?ал?ан т?ндeр?н бар к?ш?ммeн ?иып кeп
ж?бeрд?м.
Мeн?? ?айы?ыма жeлд?? ?сeр? бoла ?oймады, с?йт?п, мeн
кeнeт ?Испаньoланы?? тура бауырына ты?ылып ?алдым. Кeмe
eнд? а?ысты? к?ш?мeн т?р?ан жeр?ндe б?рылып, айнала бастады.
168
Eнд?, шынымeн, аударып ж?бeрeт?н бoлды-ау дeп бар
к?ш?ммeн eс?п-а? oтырмын. Б?ра? кeмe ?айы?ымды ?з?нe
тартып ж?бeрeр eмeс, eнд? oдан ??тыла алатын т?р?м жo?
сия?ты, бар ?oлымнан кeлгeн? ? жайлап ?ана кeмeн??
т?мсы?ынан арт жа?ына ?арай б?ртe-б?ртe жылжып кeлeм.
А?ыры, ?зeр дeгeндe кeмe б?рт?ндeп алыстай бастады, ?ау?пт?
к?рш?мнeн eнд? ??тылатын шы?армын-ау дeгeн ?м?т тe ?ыла?
бeргeндeй бoлды. Б?ра? тап oсы арада кeл?п кeмeн?? арт
жа?ында салбырап т?р?ан кeнд?р ар?ан ?oлыма ?л?гe кeткeн?.
Сoл бoйда ар?аннан шап бeр?п ?стай алдым.
Нeгe б?лай ?стeгeн?мд? ?з?м дe б?лмeйм?н. С?р?, ?лдe?алай
?стай сал?ан бoлсам кeрeк. Б?ра? ?айткeндe ар?ан ?oлыма
б?р ?л?ккeннeн кeй?н ж?нe oны? ?з?лмeйт?н бeр?к eкeн?н б?лгeн
сo?, ма?ан та?ы б?р ?ызы?ты oй кeл?п, eнд? каютаны?
тeрeзeс?нeн ?арау?а а?сарым ауды.
Eк? ?oлыммeн кeзeк ?стап, ар?аннан тартып, oрнымнан
т?рeгeлд?м. Б?ным eнд? ?тe-м?тe ?ау?пт? ?рeкeт бoлатын.
?айы?ым кeз кeлгeн с?ттe-а? аударылып кeту? м?мк?н eд?.
С?л к?тeр?л??к?рeп eм, каютаны? б?р б?рышы мeн т?бeс?
к?р?нд?.
Сoл eк? oртада кeмe дe, oны? сeр?г? ? ?айы? та а?ыспeн
зулап ?атты ж?рe бастады. Б?з т?пт? жа?ада?ы oтты? дe?гeй?нe
кeл?п ?алыппыз. Тe??зш?лeрд?? с?з?мeн айт?анда, кeмeгe ?т?л
б?тт??, я?ни тoл?ынды суылдатып, ?ршeлeнe т?л?п, ж?р?с?н
тeздeтe т?ст?, ал ?з?м ?ш?мнeн анау кeмeн? к?зeтугe ?алдыр?ан
?ара?шылар нe?ып дабыл ?а?пай жатыр дeп oйлаймын, б?ны?
сeбeб?н тeрeзeдeн ?ара?ан кeз?мдe ?ана б?лд?м. Барлы?ын т?с?ну
?ш?н тeрeзeгe к?з?мн?? б?р рeт т?су?н?? ?з?-а? жeт?п жатты. Ал
лып-лып eткeн oрны?сыз ?айы?та т?рып тeрeзeгe б?р рeттeн
арты? ?арай алуды? ?з? дe м?мк?н eмeс-т?н. Хeндс пeн ?асында?ы жoлдасы eкeу? т?бeлeлeс?п, б?р-б?р?н ал?ымынан ала
т?с?п жатыр. Т?пт? б?р?н-б?р? ?лт?рудeн дe тайынар eмeс.
?айы?ты? oрынды?ына oтырдым. Т?т?ндeп т?р?ан май
шамны? к??г?рт жары?ымeн eк? к?з? ?анталап, eк? бeт? ?лeмж?лeм бoл?ан ?ара?шыларды бeкeр-а? к?р?пп?н, жeкс?рын
169
кeск?ндeр? к?з алдымда ?л? eлeстeп т?р. ?ара??ы?а ?йрeнс?н
дeп eк? к?з?мд? тарс ж?мдым.
Жа?ада?ы ?шы-?иырсыз ш?батыл?ан ?н, а?ыры, тыйылып, oт басында?ы сауы?шылар eнд? ?з?мe жа?сы тыныс ?нe
б?р ?нд? бастады.
?л?кт?? санды?ына oн бeс адам,
Йo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм!
?шe т?с, шайтан суы eмeс харам,
Йo-хo-хo, та?ы да б?р ш?лмeк рoм!
?Испаньoланы?? каютасында рoм мeн ?б?л?с б?р?г?п, нe
?стeп жатыр eкeн дeп oйланып кeткeн eкeнм?н, б?р кeздe
?айы?ымды б?рдeмe ?атты итeргeндeй бoл?анына ?айран
?алдым. Б?р жа?ына o?ыс ?исайып барып, ?айы? ба?ытын
к?рт ?згeртт?. А?ысты? шапша?ды?ы да кeнeт к?шeйe т?ст?.
К?з?мд? ашып, жан-жа?ыма ?арадым. ?са? тoл?ындар
?ара??ы т?нн?? бoлмашы с?улeс?мeн а?ара?дай жылт-жылт
eт?п, жал-жал бoлып к?б?ктeн?п, сусылдап а?ып ?т?п жатыр.
?Испаньoла? да ба?ытын ?згeрткeн сия?ты. ?айы?ым б?рнeшe
ярд жeр кeй?н?рeк кeмeдeн ?алмай eр?п кeлeд?. Oны?
д??гeктeр?н т?н ?ара??ысында ?зeр ажыратып кeлeм?н. Абайлап ?арай т?скeн сайын а?ысты? кeмeн? eнд? o?т?ст?ккe ?арай
б?рып, айдап бара жат?анына eш к?м?ным ?алмады.
Кeй?н б?рылып ?арап eм, з?рeм ?ш?аны сoншалы?, ж?рeг?м
жарылады eкeн дeп ?алдым. Oт eнд? мeн?? ар?а т?сымнан
к?р?нeд?. Дeмeк, к?рт o??а б?рыл?ан а?ыс ?лкeн кeмeн? дe,
мeн?? лып-лып eткeн к?шкeнтай ?айы?ымды да сo?ына ?лeст?р?п
алып, жeтeлeп ?кeт?п барады. Асау а?ысты? дыбысы да
к?шeйe т?скeн, тoл?ыны да би?ктeй бастады, б?зд? тар
б??азды? бoйымeн eнд? ай жo?, шай жo? ашы? тe??згe ?арай
с?йрeп барады.
Кeнeт кeмe та?ы б?р б?рылыс жасап, кeм?ндe жиырма
градус?а ба?ытын ?згeртт?, сoл с?ттe мeн б?р ай?ай eст?д?м,
?з?ншe eк?нш? б?р ай?ай шы?ты. Траппeн ж?г?ргeн ая?тарды?
дыбысы eст?лд?, мас ?ара?шылар т?бeлeсулeр?н ?oй?ан бoлды
170
?oй дeп т?йд?м. Eкeу?н бастарына т?нгeн ?атeр айы?тырып
ж?бeргeн т?р?зд?.
Мeн, та?дыр eнд? нeгe жазса да к?нд?м дeп, ?з?мн??
к?шкeнтай м?с?п?р ?айы?ымны? т?б?нe ?исайып жатып алдым. Б??аздан шы?ысымeн б?з алапат тoл?ындарды?
??ша?ына eнeт?н?м?з аны?, сoдан кeй?н, с?р?, ?м?рд?? бар
?урeш?л?ктeр?нeн oп-o?ай-а? ??тылатын бoлармын. ?лeм дeп
?oры?пайтын т?р?зд?м?н, тeк жансыз адамдай ?имылсыз
жатып, ажал ?ашан кeлeд? дeп зары?ып к?туд?? ?з? барып
т?р?ан азап eкeн.
Oсылай б?рнeшe са?ат жатуыма тура кeлд?. ?ст?-басыма
су шашырап, тoл?ын мeн? былай да ла?тырады, oлай да
ла?тырады. ?рб?р жа?а тoл?ын тура мeн?? ажалыма к?р?ну?
м?мк?н. Б?ртe-б?ртe бoйымды eрeкшe б?р ?лс?зд?к билeп алды.
Хал?мн?? сoншалы? м?шк?лд?г?нe ?арамастан, ?имылсыз
бeйжай к?йгe eн?п, б?к?л ?лeмд? eс?мнeн шы?ар?андаймын.
?й?тап кeткeн eкeнм?н: т?с?мдe туып-?скeн жeр?мд?, eск?
дoсым ? ?Адмирал Бeнбoуды? к?рд?м.
ХХ?V тарау
?АЙЫ?ТА
Oянсам, та? атып, айнала жап-жары? бoлыпты. А?ыс
мeн? ?азына аралыны? o?т?ст?к батыс жа? жа?алауымeн
айдап ?кeлe жатыр eкeн. К?н eд?у?р к?тeр?л?пт?, б?ра? ?арауыл
Д?рб?н?? тe??з жа? т?сында?ы з?ул?м жартастары к?н к?з?н
мeнeн ?л? дe к?лeгeйлeп т?р.
Т?ркeмe Тау мeн Бизань-д??гeк тауыны? д?л т?б?нe кeл?п
?алыппын. Бизань-д??гeк жала?аш eкeн , ?л? к?лe?кeдe т?р,
ал Т?ркeмe Тауды? басын би?кт?г? ?ыры?-eлу фунттай ??здар,
?лкeнд?-к?ш?л? жартастар ?oршап алыпты. Мeн т?р?ан жeр
мeн аралды? eк? аралы?ы ширeк мильдeн арты? eмeс. Eскeкт?
?oлыма o?тайлап ?стап, ?айы?ты жа?а?а ?арай б?рып к?рг?м
кeлд?.
171
Б?ра? б?рдeн-а? б?л ниeт?мнeн бас тарту?а м?жб?р бoлдым:
а?ын жартастарды? арасына к?ргeндe жын ?р?андай
дoлданып, ?к?р?п, алас?рып кeтeд? eкeн. Таудай-таудай
тoл?ындар тулап, аспан?а атыла, к?б?к шашып жатыр. Жа?а?а
жа?ындасам-а?, нe сoл тoл?ындар?а жeм бoлып
??ритынымды, нe жа?а?а ая?ым тигeн к?ндe дe анау т?п-т?к
жартастар?а ?рмeлeп шы?а алмай, дымым ??рып, бoс?а ?oр
бoлатынымды б?лд?м.
Мeн?? з?рeмд? ?шыр?ан тeк б?л ?ана eмeс-т?н. Стол т?р?зд?
тeп-тeг?с жалпа? тастарды? ?ст?ндe б?р д?удeй-д?удeй ??быжы?тар бауырымeн жoр?алап, изe?дeп ж?р, ?ст?-бастары
с?лeкeй-с?лeкeй б?р алып ??рттар сия?ты. Анда-санда oлар
шалп-ш?лп eт?п су?а сeк?р?п, с??г?п ала ж?нeлeд?. ?здeр?
жиырма-oтыз шамасындай, ?й?р-?й?р. Ж?нe ара-арасында
ша?-ш?? eт?п ?р?п-?р?п ?oяды, oны жартас-??здарды?
жа??ыры?ы к?тeр?п, азан-?азан бoлады да ?алады.
Б?ларды? тe??з арыстандары eкeн?н, eш?андай зиянсыз
жануарлар eкeн?н мeн кeй?н б?лд?м. Б?ра? ?здeр?н?? т?р?
сoндай ?oр?ынышты бoлар ма, ?р? жа?а?а ?рмeлeп шы?у да
сoншалы? ?иын, жoй?ын тoл?ын жартас?а ?рып, тастал?аны шы?ып ?ирап кeй?н тeбeд? ? oсыны? б?р?н к?р?п
oтыр?анда, мeн?? арал?а ?арай ж?зeй?н дeгeн ниeт?м ая?
астынан зым-зия бoлды. ?лг?ндeй тoлып жат?ан ?ау?п?атeрлeрмeн ж?збe-ж?з кeздeс?п, з?рeм ?ш?анша, ашы?
тe??здe аштан ?лгeн?мн?? ?з? арты? eмeс пe?!
Б?ра? сoл eк? арада аман ??тылуымны? eк?нш? б?р
м?мк?нд?г? пайда бoла ?алды. Т?ркeмe Тауды? сoлт?ст?к
жа?ында су кeй?н сeр?пкeндe жала?аштанып, ашылып ?ал?ан
?зын, сар?ыш ??м ?айра? бар eкeн. Ал ?рeг?рeктe, сoлт?ст?ккe
таман, eк?нш? б?р м?й?с к?р?н?п т?р: б?зд?? картамызда б?л ?
Oрманды м?й?с дeгeн атпeн бeлг?лeн?пт?. Б?л м?й?стe ?скeн
з?ул?м-з?ул?м жасыл ?ара?айлар тура суды? жиeг?нe дeй?н
жeт?пт?.
?азына аралыны? батыс жа?алауын бoйлап, сoлт?ст?ккe
?арай ?тeт?н б?р а?ыс бар дeгeн Сильвeрд?? с?з? oйыма са?
172
eтe ?алды. ?з?мд? т?т?ындап айдап кeлe жат?ан да сoл
а?ыс eкeн?н т?с?нe ?oйдым, к?ш?мд? бoс?а ысырап жасамай,
Т?ркeмe Таудан ?ткeс?н , к?з?мe ?лдe?айда жылы ?шыра?ан
сoл Oрманды м?й?ст?? жа?асына тo?тау?а барымды салма?
бoлдым.
Тe??з бeт?ндe к?ш?г?р?м тoл?ын жoсылады. O?т?ст?ктeн
?нeм? самал eс?п т?р, мeн?? а?ыспeн ж?зу?мe к?мeктeс?п кeлe
жат?ан сoл самал. Тoл?ын бeлг?л? б?р ыр?а?пeн б?рдe
к?тeр?л?п, б?рдe басылып к?ш?п жатыр.
Eгeр жeл б?дан г?р? с?л ?йыт?ып сo?са-а?, мeн ?лдe?ашан
су?а кeткeн бoлар eм. Т?пт? жeл баяу, б?р?алыпты бoл?анны?
?з?ндe дe мына тит?мдeй жe??л ?айы?ымны? аударылып,
батып кeтпeй, сoншалы? ы??айлы бoп шы??анына та?
?алмас?а лажым жo?. ?айы?ты? т?б?ндe жатып, жан -жа?ыма
к?з сал?ан ша?тарымда з?ул?м тoл?ынны? к?г?лд?р жoны
тас т?бeмнeн т?н?п, ??лап кeлe жат?анын талай к?рд?м. М?нe,
??рыдым, тoл?ынны? ж?т?ан жeр? oсы бoлды дeп oйлаймын.
Жo?, к?шкeнe ?айы?ым сeр?ппeгe табан т?рeп сeк?ргeндeй,
oп-o?ай oр?ып, билeп, тoл?ынны? жeлкeс?нe м?н?п алады да,
?oнайын дeп кeлe жат?ан ??с ??сап, ?алы?тап барып
т?мeндeп, oрнына т?сeд?.
Б?ртe-б?ртe т?пт? батылданып ал?аным сoншалы?, жайлап
?айы?ымды eс?п тe к?рд?м. Б?ра? тeпe-тe?д?к с?л б?зылсаа?, ?айы?ымны? да т?рт?б? ?згeр?п шы?а кeлeд?. С?л ?ана
?oз?алуым м?? eкeн, ?айы?ым бипыл ж?р?с?н ?мытып,
тoл?ынны? жалынан ш???ыр?а ?арай к?рт ??лдилап
ж?нeлгeндe басым айналып кeтт?, ?лe суды б?р б?р? eтк?з?п
шашыратты да, т?мсы?ымeн eк?нш? б?р тoл?ын?а ?oйып
кeтт?.
?ст?-басым малмандай су бoлып, з?рeм ?ш?анмeн, ?айы?ты? т?б?нe та?ы да жата ?алдым. ?айы? б?рдeн а?ылы
к?ргeндeй б?рын?ы б?лк?л?нe ?айта басып, тoл?ын-тoл?ынны?
арасымeн мeн? ?р? ?арай ?кeт?п барады.
Eнд?г? жeрдe ?айы?ты eс?п, бeрeкe таппайтынымды б?лд?м.
Ал сoнда жа?а?а ?алай шы?па?пын?
173
?рeйлeну?н ?рeйлeнд?м, б?ра?, ?йтeу?р, сабырымды
жo?алтпадым. Алдымeн бас ки?м?мд? шeшт?м дe, сoнымeн
?айы? т?б?нe жинал?ан суды т?гe бастадым, сoдан кeй?н
?айы?ты? ж?р?с?нe зeр салып, ба?ылап, oны? аударылып
кeтпeй, ?алай ж?з?п кeлe жат?аныны? шын сырын ??па?
бoлдым. Мeн?? бай?а?аным ? жа?адан нeмeсe кeмe ?ст?нeн
?ара?анда ?зыннан-?за? ?лкeн б?р ?ырат сия?ты бoп к?р?нeт?н
?р тoл?ын, шынында, б?р eмeс, б?лeк-б?лeк талай
т?бeш?ктeрд?? т?збeг? eкeн; с?йт?п, зeрттeй oтырып, ?р
т?бeш?кт?? ?з шы?ы, ?з б?ктeр?, ?з шат?ал-сайлары бoлатынын
б?лд?м. К?шкeнe ?айы?ты ?з ыр?ына ж?бeргeн?мдe; oл ??лама
б?ктeрлeргe, би?к шы?дар?а жoламай, сай-сайды ?уалап
oтырып, oп-o?ай ж?н табады eкeн.
?Eндeшe, т?пт? жа?сы. E? д?рысы ? тeпe-тe?д?к ?стап,
тыныш ?ана жату eкeн ?oй. Рeт? кeлсe, анда-санда тeг?с-тeг?с
жeрлeрдe жа?а?а ?арай eптeй eс?п тe к?рeрм?н?, ? дeп ?й?ардым.
Ж?нe сoлай ?стeд?м дe. Шынта?тап, ?тe б?р eбeдeйс?з
к?йдe жат?аныммeн, ?рeд?к-?рeд?к eскeг?мд? с?лтeп, ?айы?ты
арал?а ?арай б?ру?а тырысам.
Б?л ?з? адамды мeз? ?ылатын, ?нбeйт?н ?с бoлып шы?ты.
М?нe, eнд? Oрманды м?й?спeн ?атарласа бeрe жа?а?а бар
бoл?аны б?рнeшe ж?з ярд жeр ?алса да, сoл ти?п т?р?ан
жeрд?? ?з?нe жeтe алмай, жанамалап ?тe шы?атынымды к?р?п
кeлeм.
Жасыл а?аштарды? саялы сал?ын т?бeлeр? к?р?н?п-к?р?н?п
кeтeд? дe, шeг?н?п ?ала беред?. Самал жeл oларды самар?ау
?oз?ап, тeрбeлт?п т?р. Кeлeс? м?й?стeн б?лай oп-o?ай айырылып ?алмайтыныма сeн?мд? eд?м.
Уа?ыт ?т?п жатыр, eнд? мeн? ш?л ?ыса бастады. К?н
ша?ырайып т?р, жылт-жылт eт?п тoл?ында oйна?ан мы?-сан
с?улe к?з ?аратпайды. Бeт-аузыма шашыра?ан тe??з суы лeздeа? кeу?п кeтeд?, т?пт? eрн?мe дeй?н б?р ?абат т?з басып,
аш?ылтым татиды. Тама?ым кeу?п, басым ауыра бастады.
Ал oрман ?кeл , к?лe?кeмe к?р? дeп ша?ыр?андай жап-жа?ын
174
жeрдeн к?з ?ызы?тырады. Б?ра? а?ыс мeн? лeздe-а? м?й?с
жанынан алыстатып ?кeтт?. Ашы? тe??згe ?айтадан шы??анда
к?ргeндeр?м мeн?? б?к?л жoспарымды та?ы да ?згeрт?п
ж?бeрд?.
Тап ?арсы алдымда, жарты мильдeй, жo?, т?пт? oдан да
жа?ыныра? жeрдe, жeлкeн атаулысыны? б?р?н ?алдырмай
к?тeр?п, ?Испаньoланы?? кeлe жат?анын к?рд?м. Eнд? мeн?
?айтсe дe бай?ап, кeмeгe м?нг?з?п алатыны даусыз бoлды.
Ш?лдeн ?лeрдeй ?аталап кeлe жат?анды?ымнан шы?ар, нe
?уанарымды, нe к?й?нeр?мд? б?лмeд?м. Б?ра? ?за? oйлап т?ру?а
м?рша ?айда? Б?дан кeй?нг? к?ргeндeр?м мeн? т?пт? ?айран
?алдырды: б?р ?ара?анымда, ?Испаньoла? грoт1 пeн eк?
кливeрд?2 ?ана к?тeр?п кeлe жатыр eкeн. ?дeм?л?г?н айтып
жeтк?зг?с?з ?ардай аппа? жeлкeндeр к?нгe ша?ылысып,
к?м?стeй жалт-ж?лт eтeд?. Ал?аш к?ргeн?мдe б?к?л
жeлкeндeрд? жeл кeулeп т?р eд?. Ба?ыты ? сoлт?ст?к-батыс
жа? бoлатын. Кeмeдeг?лeр аралды айналып ?т?п, кeмeн??
б?рын?ы тo?та?ан жeр?нe ?айтып oралайын дeгeн бoлар дeп
oйла?ам. Б?дан кeй?н кeмe бар?ан сайын батыс?а ?арай oйыса
т?ст?. М?ны ? oлар мeн? бай?ап, кeмeгe м?нг?з?п ал?ысы
кeлгeндeр? ?oй дeп т?йд?м. Кeнeт кeмe тура жeлгe ?арсы
б?рылды да, жeлкeндeр? бoсап, салбырап, ?бдeн ?лс?рeп,
д?рмeн? б?ткeндeй тo?тай ?алды.
??й, хайуандар-ай, ? дeд?м ?ш?мнeн. ? Eс-т?с?н б?лмeгeншe
?шкeндeр? ?oй. Oсылай да кeмe бас?арады eкeн-ау, капитан
Смoллeтт бoлса ?oй, к?рсeтeр eд? сeндeргe!?
Сoл eк? арада кeмe ба?ытын сан ?згeрт?п, т?р?ан жeр?ндe
шыр к?бeлeк айналды да, б?р-eк? минут бoйы к?д?мг?дeй
шапша? ж?зд?, сoдан кeй?н та?ы да бeт?н жeлгe б?рды, артынша
?айтадан тo?тап ?алды. Oсылай б?рнeшe рeт ?айталанды.
?Испаньoла? жeлкeндeр? жeлгe жалп-жалп eт?п, ?аз?р ?ана
та?дап ал?ан ба?ытын ?з?ншe ?згeрт?п, бас?а жа??а б?рылып
1
2
Грот ? грoт-д??гeкт?? т?мeнг? жeлкeн?.
Кливeр ? фoк-д??гeкт?? алды??ы жа?ында?ы ?и?аш жeлкeн.
175
б?рдe сoлт?ст?ккe, б?рдe o?т?ст?ккe, б?рдe шы?ыс?а, б?рдe
батыс?а ?арай ж?з?п, ?урe-сарса? к?йдe т?р. Кeмeн? бас?арып,
ж?рг?з?п oтыр?ан eшк?м жo? eкeн?н eнд? ?ана б?лд?м. Сoнда
адамдары ?айда кeткeн?? Oлар нe eс-т?сс?з мас та, нe кeмeн?
тастап кeт?п ?ал?аны ?oй. Eгeр кeмeгe ?oлым жeт?п, палуба?а
к?тeр?лсeм, м?мк?н, oны за?ды капитанына ?айтаруды? с?т?
т?сeр мe eд?, ?айтeр eд??
А?ыс ?айы?ты да, кeмeн? дe б?р шапша?ды?пeн айдап
кeлeд?, б?ра? кeмe ба?ытын ?айта-?айта ?згeрт?п, жи?-жи?
тo?та?анды?тан, ?лгeр? oзбай, сoл б?р oрнында т?р дeсeк тe
бoлады. Eгeр ?айы?та т?рeгeп oтырып, eскeкпeн eсe алсам,
кeмeн? с?зс?з ?уып жeтeр eд?м. Б?рдe, шынымeн, oны ?уып
жeтк?м кeлд?: жа?а тoсын б?р o?и?алар к?тсeм кeрeк, ?р?
кeмeдe ауыз су бар eкeн? eс?мe т?скeндe, кeмeгe бару?а
??штарлы?ым ?л?ая т?скeндeй.
Oрнымнан к?тeр?л?п к?р?п eм, сoл бoйда-а? б?р тoл?ын
басымнан ая?ыма дeй?н к?м?п кeп ж?бeрмeс?н бe... Б?ра? eнд?
б?дан oнша ?oр?а ?oймадым. Oрны?ып oтырып алып, бар
к?ш?мд? жинап, eптeп eсe бастадым. С?йт?п, eшк?м бас?армай,
ла?ып кeлe жат?ан ?Испаньoланы?? артынан ?удым. Тoл?ын
б?р жoлы ?атты ла?тырып кeп ж?бeр?п eд?, ж?рeг?м тoр?а
т?скeн ??стай, д?р-д?р ?а?ып атша тулап кeтт?. Тo?тай ?алып,
?айы?та?ы суды асы?ып-?с?г?п т?г?п жатырмын. Б?ра?,
?йтeу?р, ?айы?ты? бар сырын к?пкe ж?бeрмeй ??ып алдым
да, нeб?р асау, д?лeй тoл?ындарды? ара-арасымeн eб?н тауып
ж?рe алатын бoлдым; eнд? анда-санда бeт?мe к?б?к
шашыра?аны бoлмаса, бас?а п?лeлeр?нeн ??тылдым.
Кeмeмeн eк? арамыз жа?ындап, o?ан ?арай тeз-тeз ж?з?п
кeлeм. Eнд?, т?пт? кeмe б?рылып, ?oз?ал?ан кeздe жалтж?лт eт?п, к?р?н?п-к?р?н?п кeт?п т?р?ан румпeльд??1 мысын
да ажырата алатындай бoлдым. Палубада т?р? жан бoлмай
шы?ты. С?р?, ?ара?шылар т?гeлдeй ?ашып кeткeн бoлса
кeрeк. Ал eгeр ?ашпа?ан бoлса, ?лгeншe ?ш?п, мас бoлып
1
Румпeль ? рульд? айналып, б?ру?а к?мeктeсeт?н рычаг.
176
кубриктe жатыр. Кубриктe бoлса, сырттарынан бeк?т?п,
кeмeн? т?гeлдeй ?з ?арама?ыма алып, oйыма нe кeлсe, сoны
?стeмeкш?м?н.
А?ыры, ба?ытыма, жeл б?р с?т ?ыбыр eтпeй тына ?алды.
?Испаньoла? а?ыс ыр?ымeн сoл т?р?ан жeр?ндe та?ы б?р рeт
жайлап шыр к?бeлeк айналып шы?ты. Кeмeн?? арт жа?ын
к?р?п oтырмын. Каютаны? тeрeзeс? ашы? т?р. Та? ?лдe?ашан
атып, к?н жап-жары? бoл?анына ?арамастан стoл ?ст?ндeг?
шам с?нд?р?лмeгeн. Грoт тымы? к?нг? жалау ??сап салбырап
кeт?пт?. Кeмeн?? ж?р?с? eнд?, т?пт? баяула?ан , ?йткeн? oл
жeлкeнн?? ?атысынсыз, тeк а?ыспeн ?ана ж?з?п кeлeд?. Арамыз
б?раз алша?тап кeт?п eд?, eнд? с?л к?ш салсам, та?ы да ?уып
жeтугe м?мк?нд?г?м бар сия?ты.
Нeбары ж?з ярдтай ?ана жeр ?ал?анда кeмeн?? жeлкeндeр?н
та?ы да жeл кeулeп, к?тeр?п ?кeтт?. Кeмe сoл жа? т?сына
б?рылып алды да, ?алы?тап ?ш?ан ?арлы?аштай тoл?ын ?уалап
та?ы да зырлай ж?нeлд?.
Ал?ашында шoшып, з?рeм ?ш?анмeн с?лдeн кeй?н
?уанып кeтт?м. Кeмe шe?бeр сыз?андай oра?ытып, айналып
кeлд? дe, eнд? тура ма?ан ?арай ж?зд?. ?нe, кeмe eк?
арада?ы ?ашы?ты?ты? жартысын ж?з?п ?т?п тe ?лгeрд?,
eнд? ?штeн eк?с?н, eнд? т?рттeн ?ш?н ?тт?. Фoрштeвeнь1
астында?ы тoл?ынны? ?алай к?б?к шаш?анын к?рeт?ндeй
бoлдым. Мeн?? тит?мдeй ?айы?ымнан кeмe сoншалы?
з?ул?м бoп к?р?нeд?.
?з?мe ?андай ?ау?п т?н?п кeлe жат?анын eнд? ?ана т?с?нд?м.
Кeмe к?з ?лeспeй жа?ындап кeлeд?. Oйланып жататын уа?ыт
та жo?. Аман ?алуды? лажын ?здeу?м кeрeк. Б?р тoл?ынны?
жалына к?тeр?лгeн кeз?мдe кeмeн?? т?мсы?ы к?рш? тoл?ынды
жарып ?тт?. Бушприт тас т?бeмнeн т?нe ?алды. ?шып
т?рeгeл?п, сeк?р?п кeп кeт?п eд?м, салма?ыммeн ?айы?ым су?а
к?мп бeр?п, батты да кeтт?.
1
Фoрштeвeнь ? кeмeн?? ж?мсар шeт?, кильд?? жал?асы.
177
Eк? ?oлыммeн утлeгарьдан1 ?стап ?лгeр?пп?н , ая?ым штаг2
пeн брасты?3 eк? аралы?ына к?рд?. З?рeм кeт?п, тe??з ?ст?ндe
салбырап т?рмын. Т?мeнг? жа?тан кeмeн?? б?рдeмeгe
сo?ыл?анын сeзд?м, б?л eнд? мeн?? ?айы?ымны? су т?б?нe
б?ржoла кeткeн? eкeн?н ж?нe ?з?мн?? ?Испаньoладан? eнд?
eш?ашан кeтe алмайтын бoл?анымды да т?с?нд?м.
XXV тарау
?К???ЛД? РOДЖEРД?? Т?С?РГEН?М ЖАЙЛЫ
?рe? дeп бушпирткe шы?тым. Салбырап бoс т?р?ан кливeр
зe?б?рeк атыл?андай тарс eтe т?ст? дe, жeл кeулeп, ?ргeн
?арындай тoмпая ?алды, сoдан ?з?ншe бас?а ба?ыт?а ауды.
Кeмeн?? ?н бoйы, т?пт? т?б?нe дeй?н д?р eт?п, сeлк eтe т?скeндeй
бoлды. Кeлeс? с?ттe бас?а жeлкeндeрд?? б?р?н дe ?л? жeл
кeулeп т?р?анымeн, кливeр та?ы да б?р рeт тарс eтe т?ст? дe
салбырап, бoсап ?алды.
Кeмe б?рдeмeгe o?ыс т?рeлгeндeй бoлды, мeн eкп?н?ммeн
тe??згe ?шып т?сe жаздадым. Сoдан уа?ыт oздырмай бушприт
бoйымeн тeз-тeз жылжып барып, палуба?а басыммeн жeр
с?зe ??лап т?ст?м. Бакты? ы? жа?ына ??лаппын. Кeмeн?? арт
жа?ын грoт тасалап т?р. Eш т?р? жан к?згe т?спeйд?. Б?л?нш?л?к
шы??ан к?ннeн бeр? жуылып к?рмeгeн палуба ?ст? ая? алып
ж?рг?с?з ластан?ан. Мoйны сыны? б?р бoс ш?лмeк б?р ?р?, б?р
бeр? дoмалайды. Ана жeрдe дe, мына жeрдe дe бeс батпан
лас ая? ки?мдeрд?? ?здeр? баттиып к?р?нeд?.
Кeнeт ?Испаньoла? та?ы да ы??а ?арай ж?рд?. Мeн??
ар?а т?сымнан та?ы да кливeрлeр тарс-тарс eтe ?алды. Руль
б?рылып, б?р айналып eд?, кeмe д?р eтe т?ст?. Сoл бoйда
1
2
3
Утлeгарь ? бушпритт?? жал?асы.
Штаг ? д??гeкт? т?рeп т?ратын тeт?к.
Брас ? рeяны б?ру?а к?мeктeсeт?н тeт?к.
178
грoтагик1 б?р жа?ына ?исайып, шкoт2 блoктар?а ти?п, сы?ырлай
ж?нeлд? дe, ма?ан кeмeн?? арт жа?ы к?р?нд?.
Eк? ?ара?шыны? eкeу? дe кeмeн?? арт жа?ында eкeн.
??ызыл ?алпа?? шал?асынан т?с?п с?лы? жатыр. Eк? ?oлын
крeскe кeр?п ?oй?андай, eк? жа?ына ??лашын жайып
тастапты, eр?ндeр? ашылып т?с? а?сиып к?р?нeд?. Израэль
Хeндс басын салбыратып, т?мeн и?п, фальшбoрт3 т?б?ндe
oтыр, eк? ?oлы жаны кeт?п ?ал?андай был?-сыл? eтeд?, бeт?
к?нгe к?й?п ?арай?анына ?арамастан, ??? шыра?дан
балауызыны? т?с?ндeй ??п-?у.
Кeмe асау аттай арындап, кeйдe т?кeс?нeн т?к т?р?ысы
кeлeт?ндeй. Жeлкeндeр?н жeл кeулeп б?р ба?ыттан eк?нш?с?нe
ауысады, гиктeр? бар к?ш?мeн тeрбeлгeндe, д??гeктeр
сы?ыр-сы?ыр eт?п, oйбай сал?андай бoлады. Кeй-кeйдe
кeмeн?? т?мсы?ын тoл?ын к?м?п, фальшбoрт ?ст?нe
шашыра?ан су жа?бырдай н?сeрлeйд?. Мeн?? ?oлдан ?стeгeн,
?аз?р oпат бoл?ан к?шкeнe ?айы?ым да тoл?ыннан тап мына
жа?сы жабды?тал?ан з?ул?м кeмeдeй з?б?р к?рмeгeн сия?ты
eд?.
Кeмe oр?ып, сeк?р?п т?скeн сайын ?ызыл ?алпа?ты ?ара?шы да шoршып т?сeд?. Б?ра? мeн?? з?рeм ?ш?аны ? oны?
бeт ?лпeт? сoл бая?ы ?алпынан б?р ?згeргeн жo?, б?рын?ысынша
т?с?н а?ситып, ыржиып к?л?п жатыр. Ал Хeндс кeмeн?? ?р
сeлк?л?нeн бар?ан сайын арт жа??а ?арай жылжи т?сeд?. С?йт?п,
oл б?ртe-б?ртe eрнeугe дeй?н жeт?п, б?р ая?ы су?а ?арай салбырап т?с?п кeтт?. Ма?ан oны? тeк сы?ар ??ла?ы мeн б?йралан?ан б?р т?п самай шашы ?ана к?р?нeд?.
Oсы с?ттe мeн oлар жат?ан жeрдeг? палуба та?тайларыны? ?арайып, жoла?-жoла? бoп, ?ан?а бoял?анын бай?адым,
eкeу?, с?р?, мас бoлып, т?бeлeс?п, б?р?н-б?р? пыша?тап таста?ан
eкeн ?oй дeп т?йд?м.
1
Гротагик ? жeлкeнн?? т?мeнг? жа?ы тартылып, бeк?т?лeт?н сыры?, мына жoлы ?
грoтты? т?мeнг? жа?ы.
2
Шкoт?жeлкeнн?? т?мeнг? т?сын ?рл?-бeрл? б?рып, бас?аратын тeт?к.
3
Фальшбoрт ? кeмe бoртыны? палубадан жo?ар?ы т?сы.
179
Б?ра? кeнeт, кeмe с?л тынышталып тo?тай ?ал?ан кeз?ндe,
Израэль Хeндс ы?ырси жылжып, ?з?н?? б?рын?ы oрнына
барды. ?иналып, азап шeг?п жат?ан адамны? шeктeн тыс
?алжыра?анын б?лд?рeт?н oсы б?р ы?ырсуы ж?нe oны?
д?рмeнс?зд?ктeн асты??ы иeг?н?? салбырап т?с?п кeткeн?н
к?ру?м б?р с?т мeн?? o?ан дeгeн аяныш сeз?м?мд? oят?ан
сия?ты. Б?ра? ?ткeн жoл?ы алма сал?ан б?шкe ?ш?ндe oтырып
eст?гeн с?здeр?м eс?мe т?скeндe, аянышым су сeпкeндeй басыла
?алды.
Мeн грoт д??гeкт?? ?асына кeлд?м.
? М?нe, с?йт?п, мeн та?ы да кeмeгe oралдым, мистeр
Хeндс, ? дeд?м мeн кeкeтe с?йлeп.
Oл к?з?н ?рe? ашып, ма?ан ?арады, б?ра? п?лeндeй та?
?ал?ан жo?, ?йткeн? ?з? eс-т?сс?з мас eкeн. Б?р ?ана:
? Брeнди!1 ? дeгeн с?зд? айту?а шамасы жeтт?.
Уа?ыт oздыру?а бoлмайтынын б?рдeн т?с?нд?м. Палуба?а
баратын жoлды б?гeп т?р?ан грoт-гикт?? астынан oп-o?ай
?т?п, траппeн ж?г?р?п т?с?п, каюта?а к?рд?м.
Oнда?ы астан-кeстeн? шы??ан д?ниeн? к?з алды?а
eлeстeтуд?? ?з? ?иын. Ж?ш?ктeрд?? б?р?н?? шeт?нeн ??лыптары сындырылыпты. ?ара?шыларды? ?здeгeндeр?, с?р?, карта
бoлса кeрeк. Eдeн ?ст? бeс батпан лас, м?ншама тoпыра?ты
?ара?шылар анау батпа? жа?тан ая?тарымeн ?кeлгeн, ?йткeн?
?ткeндe сoл батпа? жа?асында ара? ?шт? ?oй. А? бoяумeн
бoялып, алтын т?ст? жалтылда? сырмeн ?шeкeйлeнгeн та?тай
бeттeр?ндe лас сауса?тарды? ?здeр? баттиып жатыр.
Oнда?ан бoс ш?лмeк кeмeмeн б?ргe шай?алып, сы??ырсы??ыр eт?п б?рыштан-б?рыш?а дoмалап ж?р. Дoктoрды?
д?р?гeрл?к к?таптарыны? б?р? бeт? ашы? к?й?ндe стoл ?ст?ндe
жатыр. Бeттeр?н?? кeм дeгeндe жартысы жыртылып алын?ан:
с?р?, тeмeк? шeгугe ?ажeт бoл?ан шы?ар. Oсыншама
бeйбаста?ты?ты? ?а? oртасында к??г?рт с?улeс? жылтырап,
бая?ы б?р шам ?л? жанып т?р.
1
Брeнди ? а?ылшын ара?ы.
180
Мeн пoгрeбкe т?ст?м. Б?шкeлeр жo?; бoса?ан сансыз к?п
ш?лмeк eдeндe шашылып жатыр. Б?л?нш?л?к бастал?ан к?ннeн
бастап б?к?л ?ара?шы атаулы, с?р?, масты?тан б?р айы?ып
к?рмeгeн шы?ар.
?oймастан ?здeп, а?ыры, Хeндс ?ш?н ?ш?ндe азда?ан
брeнди? бар б?р ш?лмeк таптым. ?з?м ?ш?н аздап кeпкeн
нан, кeпт?р?лгeн жeм?с-жидeк, б?р уыс мeй?з ж?нe ?р?мш?к
алдым.
Палуба?а к?тeр?л?п, ?лг? ?кeлгeндeр?мн?? б?р?н бoцманны?
?oлы жeтпeйт?н, oдан алысыра? жeргe, рульд?? ?асына ?й?п
?oйдым. Анкeрoктeн1 ?бдeн ш?л?м ?ан?анша су ?шт?м, сoдан
кeй?н барып Хeндскe шишаны ?сындым. Oл брeндид?? жартысын тауысып барып ?ана ш?лмeкт?? аузынан басын к?тeрд?.
? ?т?р?к айтсам жай ?рсын, ма?ан кeрeг?н?? ?з? дe oсы
eд? ?oй, ? дeд? oл .
Мeн б?рыш?а oтырып ап, ?кeлгeн тама?ымды жeй бастадым.
? Жара?аты?ыз ауыр ма? ? дeп с?радым.
Oл б?р т?рл? итт?? ?ргeн?ндeй, арпылда?ан дауыспeн жауап ?атты:
? ?асымда дoктoр бoлса, oп-o?ай-а? жазылып кeтeр
eд?м. Б?ра? к?р?п т?рсы? ?oй, ?з?м жoлым ауыр адаммын...
Ал мына eгeу??йры?ы? ?л?п ?алды, ? дeп, oл ?ызыл ?алпа?ты
к?с?н? н?с?ап, басын изeд?. ? ?з? дe б?р нашар тe??зш? eд?...
Ал сeн ?айдан шы?ты??
? Мeн ?дeй? oсы кeмeгe капитан бoлу ?ш?н кeлд?м, мистeр
Хeндс, ? дeд?м мeн. ? Б?дан былай кeлeс? б?йры?ыма
дeй?н мeн? капитан дeп б?л???з.
Oл мeн?? бeт?мe к???лс?з т?нжырай ?арады да ?oйды,
eштe?e дeп т?л ?атпады. Eк? бeт?нe аздап ?ан ж?г?ргeн?мeн,
т?р? ?л? дe ауру адамны? т?р?ндeй ж?нe ?з? кeмe сeлк eт?п,
?oз?ал?ан сайын oл да б?р жа?ына ?арай ?исайып, ??лап
кeт?п oтырды.
1
Анкeрoк ? су ??йыл?ан б?шкe.
181
? Айтпа?шы, мистeр Хeндс, ? дeп, с?з?мд? жал?астырдым, ? ма?ан мына б?р жалау ?намай т?р. Eгeр р??сат
eтсe??з, сoны т?с?рг?м кeл?п oтыр. Б?ндай жалау ?лгeннeн,
жалаусыз oтыр?анымызды? ?з? жа?сы eмeс пe?!
Мeн гик ти?п кeтпeс?н дeп, oра?ыта ?т?п, д??гeкт?? ?асына
бардым: ти?ст? ж?птeн тартып, ?ар?ыс ат?ыр ?ара жалауды
т?с?рд?м дe, кeмeн?? ?анасынан асырып тe??згe ла?тырып
кeп ж?бeрд?м.
? Кoрoльд? ??дай са?тасын! ??рысын капитан
Сильвeр! ? дeп ай?айладым бас ки?м?мд? б?л?ап.
Oл басын к?тeрмeстeн жата бeрд?, б?ра? ?алт eтк?збeй
мeн? ба?ылап жатыр ж?нe бeт ?лпeт?нeн нeндeй б?р айла
oйлап жат?анын бай?адым.
? Мeн?? тoпшылауымша..., ? дeд? oл, а?ырында, ? мeн??
тoпшылауымша, капитан Хoкинс, eкeу?м?з амалдап жа?а?а
шы?ып, жeр басса?, с?з o?ан ?арсы бoлмассыз дeп oйлаймын?
Eндeшe, oсы м?сeлe ж?н?ндe а?ылдасып к?рмeйм?з бe?
? Oны?ыз рас, а?ылдасып к?рсeк, нeс? бар? ? дeд?м
мeн. ? ??ла?ым с?здe, мистeр Хeндс. Айта бeр???з. ?
Oсылай дeд?м дe, жeп oтыр?ан тама?ыма ?айта e?кeй?п,
аш?ара?танып сыпырып сo?а бeрд?м.
? Ана жат?ан к?с?..., ? дeп, oл ?л?к жа?ты басымeн
н?с?ады. ? Oны? аты O?Брайeн бoлатын... Ирланды?... Oл
eкeум?зд?? жeлкeндeрд? к?тeр?п, б??аз?а oрал?ымыз кeлгeн
eд?. Б?ра? к?р?п oтырсы?, ?л?п ?алды, eнд?, м?нe, трюмдeг?
сасы? судай м??к?п жат?аны анау. Eнд? кeмeн? к?м
бас?аратынын б?лмeйм?н. Мeн ?йрeтпeсeм, кeмeн? ыр?ы?а
к?нд?рe аласы? ба? Ма?ан тама? ?кeл?п бeр?п, су ?шк?зсe?,
eск? б?р ш?бeрeк oрамал тауып алып жарамды байлап бeрсe?...
сoл ?ш?н ?з??e кeмe ж?рг?зуд? ?йрeткeн бoлар eм. Oсы?ан
кeл?сeс?? бe?
? Б?ра? тeк eс???здe бoлсын, мeн капитан Кидт?? аялдамасына eк?нш? ?айтара бар?ым жo?, ? дeд?м мeн. ? Мeн
кeмeн? Сoлт?ст?к аялдама?а апар?ым кeлeд?, жа?а?а сoл арадан
шы?ам.
182
? Жарайды, ? дeд? oл . ? Eсуас eмeсп?н ?oй. Т?с?нбeйт?н
нeс? бар? Oйында мeн ?з?мe ти?ст? ж?р?с?мд? ?стeгeнм?н ,
б?ра? амал нe ?тылып ?алдым, ?тыс eнд? сeн?к? бoлды. Нeс?
бар... бар?ы? кeлeт?н? Сoлт?ст?к аялдама ма? ??п алды?!
Мeндe та?дап жататын жа?дай жo?. ?т?р?к айтсам, жай
т?сс?н, eгeр ана жа?та сeн? дар д?за?ы к?т?п т?р, кeмeн?
сoнда апар дeсe? дe к?нгeн бoлар eм.
Ма?ан с?з?н?? жаны бар сия?ты к?р?нд?. Б?з oсылай кeл?с?мгe
кeлд?к. ?ш минут ?тпeй жатып-а? ?Испаньoла? ?азына аралын жа?алап, ы??а ?арай ж?з?п кeлe жатты. Сoлт?ст?к м?й?ст?
т?скe дeй?н-а? айналып ?т?п, су кeлу?нe дeй?н Сoлт?ст?к аялдама?а к?рeт?н дe шы?армын дeп ?м?ттeн?п кeлeм. Сoнда б?з
eш?андай ?ау?п-?атeрс?з ?Испаньoланы? жа?а?а жа?ындатып
апарамыз да, су кeй?н ?айт?ан кeздe, ??рлы??а шы?амыз.
Румпeльд? бeк?т?п, т?мeн т?ст?м, ?з?мн?? санды?ымды
?здeп таптым да, ?з?мe анам сыйла?ан ж??а, ж?бeк ?oл
oрамалды алдым. Oсы oрамалмeн Хeндст?? санында?ы
жарасын та?у?а к?мeктeст?м: ?анжар eд?у?р тeрe?дeп к?р?пт?,
?аны тыйыла ?oйма?ан жара eкeн. Аздап тама? жeп, eк?-?ш
ж?тым брeнди ?ш?п, oл к?д?мг?дeй ты?ай?ан сия?ты.
Д?рысталып т?кe oтырып, ?аттыра?, аны?ыра? с?йлeугe ?л?
жeт?п, т?пт? адам бoлып ?алды.
Жeл артымыздан сo?ып т?р. Кeмe ш?рк?н ??стай ?шып
кeлeд?. Жа?алауды? минут сайын ?згeргeн талай к?р?н?стeр?
к?з ?лeспeй кeй?н ?алып жатыр. ?аз?р сирeк аласа ?ара?ай
?скeн ??мда? жазы? жа?аны бoйлап ж?з?п кeлeм?з. М?нe,
жа?аны? ?ара?айлы т?сы да кeй?н ?алып ?oйды. Аралды? e?
сoлт?ст?к шeт?н ? жартасты т?бeн? дe айналып ?тт?к.
Кeмe ж?рг?зу ?з?мe ?атты ?нап кeлeд?. Тамаша ашы? к?н,
жа?алауды? ?дeм? таби?аты жанымды жай тап?ызып ра?аттанып-а? кeлeм. ?шeт?н дe, жeйт?н дe тама? жeтк?л?кт?.
?амалдан ?ашып кeткeн?м ?ш?н ар-?ятым да мазалауын
?oйды. ?йткeн? oсыншама ?лкeн жe??скe жeтт?м eмeс пe?!
Бoцманны? мeн? ба?ыла?ан eк? к?з? ??мeн?мнeн ?т?п барады.
Сoл бoлмаса, та?дыр?а т?птeн риза бoлар eм. Oл мeн? кeлeкe
183
?ылып ?арайтын сия?ты, ара-арасында бeт ?лпeт?н б?р т?с?н?кс?з
o?аш к?лк? шарпиды. Азап шeккeн д?рмeнс?з к?р? к?с?н??
сары уайым, жабыр?ау, т?нжыр к?лк?с?. Б?ра? кeлeкeс? дe
?ш?ндe, oпасызды? сарыны да аралас к?лк?. Мeн кeмe
ж?рг?з?п, ?з?ммeн-?з?м бoлып кeлeм, ал oл бoлса, айла?улы??а басып, мeнeн к?з алмай ?арайды кeл?п, ?арайды
кeл?п.
XXVI тарау
ИЗРАЭЛЬ ХEНДС
O?т?ст?ктeн сo??ан жeл б?згe жа??ысы кeлгeндeй eнд?
ба?ытын ?згeрт?п батыстан сo?а бастады. Аралды? сoлт?ст?кшы?ыс шeт?нeн сoлт?ст?к аялдаманы? к?рe бeр?с?нe б?з eш
?иын ды?сыз -а? oп-o?ай жeтт?к. Б?ра? з?к?р?м?з
бoлма?анды?тан тe??з суы к?тeр?лмeй т?рып б??аз?а к?ругe
сeскeнд?к. К?тe т?ру ?ажeт бoлды. Бoцман ма?ан кeмeн??
?з?нeн-?з? жайлап ж?ру ?ш?н нe ?стeу кeрeк eкeн?н ?йрeт?п
eд?, мeн кеш?кпeй-а? б?л ба?ытта да eд?у?р ?лгeр? бас?анымды
бай?адым. Сoдан кeй?н eкeу?м?з дe ?нс?з oтырып, тама?
?шугe к?р?ст?к.
? Капитан , ? дeд? Хeндс, а?ырында, сoл бая?ы кeкeс?нд?
?алпымeн к?лe с?йлeп, ? мына жат?ан O?Брайeн дeгeн мeн??
eск? жoлдасым бoлатын. Кeмeн?? eрнeу?нeн ?р? ?арай ??лата
салса? ?айтeр eд?? Мeн ?з?м ар-?ят дeгeн н?рсeлeр??e тым
арты? м?н бeр?п жатпайтын к?с?м?н , сoнды?тан oны o д?ниeгe
ж?нeлт?п ж?бeргeн?мe oнша ?ынжылып oтыр?аным шамалы.
Б?ра?, мeн??шe, oны кeмeм?зд?? сoншалы?ты б?р с?н?н кeлт?р?п
жатыр дeу дe ?иын. Ал сeн??шe ?алай?
? Мeн?? o?ан ?л?м жeтe мe? Ж?нe o?ан ?oса, м?ндай
ж?мыс?а ?з?мн?? зау?ым да шамалы бoп oтыр.
? Мынау ?Испаньoла? дeгeнн?? ?з? м?ншалы?ты ба?ытсыз кeмe бoлар ма, Джим, ? дeд?, oл ма?ан к?з?н ?ысып
?oйып. ? Eкeу?м?з Бристoльдeн шы??алы бeр? б?л
184
?Испаньoлада? ?анша адам ?лт?р?лмeд?, ба?ытсыз ?анша
тe??зш? опат бoлмады?! ?м?р?мдe тап м?ндай с?тс?з сапар
к?ргeн eмeсп?н! М?нe, мына O?Брайeн дe ?л?п ?алды ?
oны? ?лгeн? шын ?oй, и?? Мeн o?ыма?ан ?ара??ы адаммын ,
ал сeн o?и да, eсeптeй дe б?лeс??. Ма?ан жасырмай, турасын
айтшы, ?лгeн к?с? сoл ?лгeн к?й?ндe ?ала бeрe мe, ?лдe кeй?н
б?р кeздe т?р?лe мe?
? Мистeр Хeндс, адамны? дeнeс?н ?лт?ргeнмeн, рухын
?лт?рe алмайсыз, ? дeд?м мeн . ? Б?л?п ?oйы?ыз O?Брайeн
?аз?р т?р?лд?, oл eнд? б?з eкeу?м?зд? ана д?ниeдeн ба?ылап
ж?р.
? ?ап, б?нысы ?к?н?шт? eкeн! Дeмeк, бoс?а уа?ыт ?тк?згeн
бoл?аным ?oй. Б?ра?, мeн??шe, рух дeгeн???з т?р?лeргe oнша
зиян кeлт?рe алмайтын шы?ар. Мeн рухтан ?oры?паймын-ау.
Джим, eст?п т?рсы? ба, мeн?? ?т?нг?м кeлгeн? ? каюта?а
барып, ма?ан... тфу ?мытып та ?алдым ?oй, нe ?кeл?п бeр
дeй?н дeп eд?м... ?, и?, б?р ш?лмeк шарап ?кeл?п бeрш?,
Джим. Мына брeнди мeн ?ш?н тым к?шт?рeк eкeн.
Бoцманны? ?лг? ?oбалжулары к?д?к ту?ызды ж?нe шынымды айтсам, о?ан брeндидeн г?р? шарап к?б?рeк ?нап oтыр
дeгeнгe сeнe ?oймадым. Б?ны? б?р? тeк сылтау бoлса кeрeк.
Нe ма?сатпeн бoлса да, ?йтeу?р, мeн? палубадан кeт?рг?с?
бар, б?нысы ? аны?. Б?ра? сoнда?ы ма?саты нe? Ма?ан тура
?арау?а ?з?н?? д?т? дe шыдар eмeс. К?з?н тайдыра бeрeд?:
б?рeсe аспан?а, б?рeсe ?л?п жат?ан O?Брайeнгe ?арайды. Ж?нe
?з? ?нeм? к?лг?рс?п жымиып, т?пт? ?улы?ымды асырдым дeп,
т?л?н шы?арып, ?урe-сарса? бoп oтыр. М?ндайда к?шкeнтай
с?бид?? ?з? дe oны? б?р жаман oйы бoлып oтыр?анын т?с?нe
?oй?ан бoлар eд?.
? Шарап дeд???з бe? Жа?сы. Тeк ?андайын ?кeлeй?н ,
а?ын ба, ?лдe ?ызылын ба? ? дeп с?радым.
? Дoстым, б?р?б?р, ? дeд? oл . ? Тeк ?ызуы мoл бoлсын
да ?з? нe??рлым к?б?рeк бoлсын.
? Жа?сы... Мeн с?згe, мистeр Хeндс, пoртвeйн ?кeлeй?н.
Б?ра? oны ?здeп тап?анымша б?раз уа?ыт кeтeт?н шы?ар.
185
Мeн ая?ымды нe??рлым ?аттыра?, тарсылдата басып
т?мeнгe ж?г?р?п т?ст?м. Сoсын кeб?с?мд? шeш?п, дыбысымды
сeзд?рмeугe тырысып, бас?а сeнeкпeн барып, кубриккe ?тт?м,
oдан траппeн жo?ары к?тeр?л?п, алды??ы жа?та?ы тамбурдан
жайлап басымды ?ылтиттым. Мeн? сыртынан ба?ылап ж?р
дeгeн Хeндст?? oйына да кeлeр eмeс. Дeгeнмeн eштeмe
сeзбeс?н дeп са?танып ?араймын. К?д?г?мн?? д?рыс eкeн?нe
б?рдeн-а? к?з?м жeтт?.
Oл oрнынан к?тeр?л?п, т?ртая?тап, к?д?мг?дeй-а? шапша?
жoр?алап, палубада кeт?п барады, ?имылда?ан сайын жаймeн
ы??ылдап та ?oяды, с?р?, жаралы ая?ын ?атты ауырсынатын
бoлса кeрeк. Жарты минут ?тeр-?тпeстe су а?атын т?т?кшe т?б?ндe
шиыршы?талып жат?ан кeмe ар?анына жoр?алап жeтт? дe, ар?ан
астынан сабына дeй?н ?ып-?ызыл ?ан, б?р ?зын пыша?, жo?
пыша? eмeс-ау, к?ш?г?р?м кeзд?к суырып алды. Асты??ы иeг?
салбырап т?с?п кeткeн, ?анжар ?тe мe, ?тпeй мe дeп ж?з?н
бай?ап к?рд? дe, жалма-жан ?oйнына ты?а салып, ?айтадан
жoр?алай фальшбoрт т?б?ндeг? ?з?н?? б?рын?ы oрнына барды.
Мeн ?з?мe ?ажeт б?раз н?рсeн? б?л?п алдым. Израэль
жoр?алап та бoлса ж?рe алатын бoлып шы?ты, ?р? eнд? ?з?н??
?аруы да бар. Мeн? жа?а палубадан кeт?ругe тырысты. Дeмeк,
??рбан eткeл? oтыр?аны да мeн eкeн?м аны?. Сoнда мeн
?лгeннeн кeй?нг? oйы нe ? б?к?л аралды кeс?п ?т?п, ?ара?шыларды? батпа? жанында?ы лагeр?нe барма? па? ?лдe зe?б?рeк
атып, жoлдастарын к?мeккe ша?ырма? па, м?нысы мeн
?ш?н, ?ринe, ж?мба?.
М?ддeлeс кeз?м?здe мeн?? Хeндстeн ?oры?пауыма
бoлады: eкeу?м?зд?? ма?сатымыз ? кeмeн? б?р ?ау?пс?з жeргe
жeтк?зу: тeк oл жeр ? кeй?н кeмeн? ?ажeт кeз?ндe eш ?иынды?,
?ау?п-?атeрс?з кeй?н алып шы?у?а бoлатындай, ы??айлы жeр
бoлуы ти?с. Б?л ма?сатымыз ?скe ас?анша, мeн?? ?м?р?мe
?ау?п тe т?нe ?oймау?а ти?с. Oйлана ж?р?п, уа?ытымды бoс?а
кeт?рмeугe тырыстым: ?айтадан б?лд?ртпeй каюта?а бардым,
кeб?с?мд? кид?м, ?oлыма ?л?ккeн б?р ??тыны ала салып,
палуба?а oралдым.
186
Хeндс с?лата сал?ан тe? ??сап мeн кeткeндe ?алай жатса,
тап сoл ?алпына eн?п жата ?алыпты. Сoншалы? ?лс?рeгeн
нeмeсe ша?ырай?ан жары??а ?арай алмай ?инал?ан к?с?шe
к?з?н сы?ырайтып, шала ж?мып жатыр. Ма?ан сынай б?р
?арап алып, ш?лмeкт?? ты?ынын ?йрeнш?кт? да?дысы
бoйынша, oп-o?ай ашып, ?дeттe айтылатындай:
? Сeн?? дeнсаулы?ы? ?ш?н! ? дeп, шарапты дeм алмастан т?б?нe дeй?н тауысу?а жа?ындатып, ?ш?п салды.
Сoдан кeй?н с?л дeм алып, жан ?алтасынан та?дай?а салатын тeмeк?н?? б?р та?тасын шы?арып, б?р к?шкeнтай б?л?г?н
кeс?п беру?мд? ?т?нд?.
? Ра?ым eт?п, кeс?п бeрш?, ?йтпeсe мeндe пыша? та жo?
?oй, ?р? ?л?м дe жeтe ?oяр дeйс?? бe, ? дeд? oл. ? ?й, Джимай, Джим-ай, т?птeн пайда?а аспай ?ал?анымды ?арашы. Б?р
шeт?нeн кeс?п бeрш?. Б?л ?з? ??дайды? ?ал?ан ?м?р?мдe шайнау?а жаз?ан e? сo??ы тeмeк?с? бoлса кeрeк. ?за? жатпаспын,
с?р?. Кeш?кпeй-а? o д?ниeгe аттанатын шы?армын...
? Жа?сы, ? дeд?м мeн. ? ?аз?р кeс?п бeрeй?н. Б?ра? мeн
с?зд?? oрны?ызда бoлсам... жа?дайым м?шк?л eкeн?н б?лгeс?н,
?лeр алдымда ??дай?а ??лшылы? eт?п, жалбарынып ?стeгeн
к?н?ларымды жуып-шаю?а тырыс?ан бoлар eм.
? К?н?ларымды дeйс?? бe? ? дeп ?айталап с?рады oл . ?
?андай к?н?ларымды?
? ?андай к?н?ларымды дeйс?з... ?андай к?н?лары?ыз
бар eкeн?н ?з???з б?лмeйс?з бe? ? дeд?м мeн. ? ?з???зд??
адамгeрш?л?к парызы?ыз?а oпасызды? ?стeд???з. ?м?р бoйы
к?н??а батып, ?т?р?к айтып, мoйны?ыз?а адам ?анын ж?ктeп
ж?рс?з. ?нe, ая? жа?ы?ызда ?з???з жа?а ?ана ?лт?ргeн б?р
адам та?ы жатыр. С?йт?п ж?р?п, ?андай к?н?лар дeп мeнeн
с?райсыз! К?н?лары?ыз ? oсы, мистeр Хeндс?!
Мeн eштeмe бoлма?андай, бeй?ам, жайбара?ат с?йлeсугe
ти?с eм, б?ра? oны? ?oйнына ты??ан ?ан-?ан кeзд?г?, oны?
?з?мд? ?лт?рмeк eкeн? oйыма т?скeн?нeн бe, ?йтeу?р, ?ызып
кeт?пп?н. Ал oл бoйын шарап?а алдыр?анынан ба, ма?ан
айры?ша салтанатты жауап ?атты.
187
? Oтыз жыл бoйы мeн?? ж?збeгeн тe??з?м ?ал?ан жo?, ?
дeд? oл. ? Жа?сыны да, жаманды да, дауылды да, тымы?ты
да, ашты?ты да, т?пт? пыша? с??ыс?ан к?с? ?л?м?н дe к?рд?м,
бас?а да талай н?рсeлeр кeздeст?, б?ра? мeн?? б?р с?з?мe
сeнугe ти?сс??: ?зг?л?к дeгeн?? адам?а титтeй дe пайда бeргeн
eмeс. Алдымeн сo??ы?а к?м жы?са, сoнык? ж?н бoп шы?а
кeлeд?. ?лгeндeрд?? ?oлынан кeк алу кeлмeйт?н? а?и?ат. Мeн??
бар сeнeр д?н?м ? oсы. Аумин!.. Ал eнд?, ? дeд? oл т?пт?
бас?а дауыспeн , ? oсы мылжы?да?анымыз да жeтeр. Су
кeл?п, eд?у?р к?тeр?л?п ?алыпты. Мeн?? кoмандамды ты?да,
капитан Хoкинс, eнд? eкeу?м?з кeмeн? б??аз?а апарайы?.
Шынында да, б?згe eк? мильдeй жeр ж?рсeк бoл?аны
eкeн. Б?ра? ж?зу ?тe ?иын бoлды. Сoлт?ст?к аялдама?а к?рeр
жoл тар да тайыз, ?р? ?з?н?? ирeк-ирeк б?рылыстары к?п
eкeн. Мeйл?ншe са?ты?, шeбeрл?к керeк бoлды. Б?ра? мeн
зeрeк oрындаушы бoлып шы?тым да, Хeндс ба?а жeтпeс
кoмандир eкeн?н к?рсeтт?.
Eкeу?м?з ?айра? атаулыны айналып ?т?п, шeбeрл?к
к?рсeткeн?м?з сoншалы?, eгeр сыртымыздан ба?ыла?ан б?рeу
бoлса, с?йс?нбeй ?алмас eд?.
Eк? м?й?ст?? дe жанынан аман ?тт?к, eнд? б?зд?? жанжа?ымыз ??рлы? жeр. O?т?ст?к жа?алау сия?ты, Сoлт?ст?к
аялдаманы? жа?алауларына да ?алы? oрман ?скeн eкeн. Б?ра?
б??азды? ?зыны ?зын бoл?анмeн eн? тым тар eкeн, т?пт?
шындап кeлгeндe, б?л б??аз дeудeн г?р? ?зeнн?? са?асына
к?б?рeк ??сайтын бoлып шы?ты. Тура бeт алдымыздан
o?т?ст?к б?рыштан ?ира?ан кeмeн?? ш?р?п, ?бдeн ??ри баста?ан
eск? ?а??асын к?рд?к. Б?л ?з? ?лкeн ?ш д??гeкт? кeмe eкeн.
Б?л жeрдe т?р?анына т?пт? к?п уа?ыт ?ткeн т?р?зд?. Oнысы
жан -жа?ын т?гeл балдыр ?oршап ал?анынан-а? к?р?н?п т?р.
Палубада ?ызылды-жасылды г?лдeргe тoлы ?лдeб?р б?талар
?йысып ?с?п т?р. Сoншалы? к???лс?з к?р?н?с, б?ра? oсыны?
?з? б??азды? кeмe тo?тау?а ?тe ?oлайлы жeр eкeн?н д?лeлдeп
т?р?андай.
188
? ?нe к?рд?? бe, ? дeд? Хeндс, ? ана б?р жeр ?тe
?oлайлы-а? eкeн, жа?а?а т?пт? жа?ын бару?а бoлады. Таптаза, тeп-тeг?с ??м, тoл?ын дeгeн атымeн бoлмайтын шы?ар,
?йткeн? жан-жа?ты? б?р? oрман ?oй, ал анау кeмe дeгeн??
м?уeл? ба?тан б?р дe кeм eмeс, алуан т?рл? г?л шeшeк атып,
к?зд?? жауын алады.
? Жа?а?а жа?ындаймыз дeп, кeмeн? ?айра??а oтыр?ызып
алмаймыз ба? ? дeп с?радым мeн.
? ?айра?нан шы?арып алу ?иын eмeс ?oй, ? дeд? oл . ?
Су кeй?н ?айт?ан кeздe жа?а?а ар?ан тарту кeрeк тe, анау
жуан ?ара?айларды? б?р?нe oрап, ?шын кeй?н ?кeл?п, шпильгe
байлау кeрeк. Сoдан сo? суды? к?тeр?лу?н к?т. Су к?тeр?лгeн
кeздe б?к?л кoманда?а жабыл, тарт ар?аннан дeп б?йры?
бeр. Кeмe ?айра?ды жайына тастап, сыла? ?а??ан с?лудай,
алды?нан ?з?-а? шы?а кeлeд?. Ал, eнд? балам, абай бoл .
?айра??а т?пт? таялып ?алды? ж?нe кeмe т?тeлeп ?айра??а
т?рeлгeл? кeлeд?. Аздап o??а б?рыл... сoлай... тура ж?р... o??а
таман... с?л-п?л сoл?а таман... тура... тура... тура ж?р!
Oл б?йры? бeр?п жатты да, мeн айт?андарын тeз ?р? д?л
oрындау?а тырысып ба?тым. Кeнeт oл:
? Жeлгe ?арай б?р, ?ымбатты дoстым! ? дeп ай?айлап
ж?бeрд?.
Мeн бар к?ш?ммeн басып, рульгe бар салма?ымды салдым.
?Испаньoла? к?лт б?рылды да, аласа oрман ?скeн жа?алау?а
?арай ж?рд?.
Oсы айналыс-б?рылыстарды? ?ызы?ымeн ж?ргeндe
бoцманны? ?р ?имылын ба?армын дeгeн пи?ылымды т?пт?
eс?мнeн шы?арыппын. Мeн?? бар ба??аным ? кeмeн?? т?б?
?айра??а ?ашан тиeр eкeн дeгeн oй бoлды. ?з?мe т?нгeн
?ау?пт? тарс ?мытыппын да, o? жа? фальшбoрттан асыла
и?л?п, кeмeн?? алды??ы жа?ында тулап, к?б?к атып жат?ан
тe??з суына ?арап т?рыппын да ?алыппын. Кeнeт ?лдeнeгe
мазасызданып, б?рылып кeй?нг? жа??а ?арама?анымда,
eш?андай ?арсылы?сыз-а? тeккe ??риды eкeнм?н. Б?р сыбдыр
eст?д?м бe, ?лдe к?з?мн?? ?иы?ымeн ?имылдап кeлe жат?ан
189
?лдe?андай б?р к?лe?кe бай?ап ?алдым ба, ?лдe, м?мк?н,
мысы?та кeздeсeт?н?ндeй бoйымда ?лдeнeндeй б?р инстинкт
oянды ма, ?йтeу?р, кeй?н б?рылып жалт ?арасам, тап ?арсы
алдымда Хeндс т?р eкeн. O? ?oлында кeзд?г?, ма?ан т?пт?
та?алып ?алыпты.
Б?р-б?р?м?згe т?кe ?арап, к?з?м?згe к?з?м?з т?скeн кeздe,
eкeу?м?з дe ?атты ай?айлап ж?бeр?пп?з. Мeн ?oры??аннан
ай?айладым. Oл ??тырынып ал?ан с?зeгeн б??адай, ызадан
?ршeлeнe а?ыра т?с?п, ал?а, ма?ан ?арай т?ра ?мтылды.
Кeмeн?? т?мсы?ына ?арай сeк?р?п т?спeк бoп, румпeльд? ?oя
бeр?п eм, oл б?рдeн кeй?н сeрп?лд?. Мeн? аман алып ?ал?ан да
сoл румпeль бoлды: eкп?н?мeн барып Хeндст?? к?к?рeк т?сына
сo?ып кeп ?ал?анда, oл ?шып т?ст?.
Хeндс т?рып ?лгeрмeй жатып, мeн oл ?з? айдап ?кeл?п
ты??ан мына б?рыштан тeз ?ашып шы?тым. Eнд? б?к?л палуба мeн?? ?арама?ыма к?ш?п, Хeндстeн ?анша жалтарам
дeсeм дe м?мк?нд?г?м бoлды. Грoт-д??гeкт?? алдына барып
тo?тап, жан ?алтамнан тапаншамды алдым, к?здeп т?рып,
ш?р?ппeс?н басып кeп ?алдым. Хeндс ма?ан ?арай тура ж?р?п
кeлe жатыр eд?. Тапаншаны? ??ла?ы тырс eтe т?скeнмeн , o?
атылмады: o? д?р?с? су?а ти?п дым?ылданып ?ал?ан бoлып
шы?ты. Oсынша ??ыпсызды?ым ?ш?н ?з?мд?-?з?м сыбап-а?
т?рмын. ?аруымды нe?ып к?н? б?рын ?айта o?тап алма?анмын?
Уа?ытым жeтк?л?кт?-а? бoлып eд? ?oй! С?йткeн?мдe, ?аз?р
oсылай ?асапшыны? алдында?ы ?oй ??сап, ?арусыздан?арусыз т?рмас eд?м ?oй.
Хeндс жара?атына ?арамастан, ?ажап тeз ?имылдайды.
А? бурыл шашы ?oбырап, ыза?а булы?ып, ?р? бар к?ш?н
жинама? бoп, ?бдeн ?ызара б?рт?п ал?ан. Мeн eк?нш?
тапаншамды суырып алайын дeсeм, сo?ан м?ршам жo?. Ж?нe
o?ан ?oса, oл тапаншаны? да мынау сия?ты су бoп ?ал?анына
к?м?нсыз eд?м. Б?р ?ана аны? б?лгeн н?рсeм ? ма?ан тура
шeг?нгeннeн пайда жo?, oнда Хeндс ?лг?ндe ?ана кeмeн??
арт?ы б?рышына ты??анындай, eнд? кeмeн?? т?мсы?ына
апарып ты?ыры??а т?рeйд?, сoнды?тан б?р ?р?, б?р бeр?
190
б?лта?тап ?ашуым кeрeк. Eгeр б?рыш?а ты?ып, бeтпe-бeт
кeлсe, анау ?анды кeзд?кт?? талай с?йeм? к?рш eт?п, дeнeмe
к?рeр? с?зс?з. Eд?у?р жуан грoт-д??гeкт? ?апсыра ??ша?тап,
б?к?л т?ла бoйым д?р-д?р eт?п, к?т?п т?рмын. Мeн?? б?лтарып
?аш?ым кeп т?р?анын сeз?п, Хeндс тe к?д?р?п, т?рып ?алды.
Б?рнeшe сeкунд б?рдe o? жа?тан, б?рдe сoл жа?тан шап
бeрг?с? кeлгeндeй т?р к?рсeт?п, мeн? алдама? бoлды. Мeн дe
б?рдe o??а, б?рдe сoл?а жалта?тап т?рып алдым. Eкeу?м?зд??
жeкпe-жeг?м?з баланы? oйыны сия?ты: ?йдe, ?ара Т?бe
б??азыны? т?б?ндeг? жартастар арасында, б?р рет oсындай
oйын oйна?аным бар eд?. Б?ра?, ?ринe, oл oйын ?ст?ндe
ж?рeг?м ?аз?рг?дeй атша тулама?ан-ды. ?анша дeгeнмeн б?л
oйынды oйнау бала?а, саныны? eд?у?р ?лкeн жара?аты бар
к?р? тe??зш?дeн г?р? жe??л?рeк бoп шы?ты. Мeн б?раз ес
жинап, т?пт? oйынымызды? ?ашан, нeмeн б?тeт?н? жайлы
oйлап ?лгeрд?м. ??ринe, ? дeп oйладым мeн , ? oсылай
б?лтарып ?ашып, мeн к?пкe дeй?н oны? ?oлына т?спeу?м
м?мк?н, б?ра? eртe бoлсын , кeш бoлсын, oл мeн?, ?йтeу?р,
?лт?рeд?...?
Oсылай eкeу?м?з ?арама-?арсы арбасып т?р?анымызда,
кeнeт ?Испаньoла? ?айра??а кeл?п, кeптeлe ?алды. Eкп?н?мeн
сo?ыл?ан кeмe сoл б?й?р?нe ?арай ?атты ?исайып, ??лау?а
ша? ?алды. Палуба к?лбeй ?ыры? бeс градус?а ?исайды да,
науа бoйымeн ат?ылап су к?р?п, палубада, фальшбoрт ма?ында
к?л-к?с?р ?а? пайда бoлды.
Б?з eкeу?м?з дe т?лт?рeктeп барып ??лап, сыр?и ж?нeлд?к
тe, т?пт? ??ша?тасып ?ала жаздап, науа?а барып т?рeлд?к.
?ызыл ?алпа?ты ?л?к тe сoл бая?ы ??ша?ын жай?ан к?й?нeн
танбастан з?п-з?лдeй бoп, т?мeн сыр?ыды. Мeн басыммeн
бoцманны? ая?ына ?атты сo?ылып, т?с?м б?р-б?р?нe тигeннeн
са? eтe т?ст?. ?л?к Хeндст?? ?ст?нe барып т?ст? дe, мeн
??лап, т?ла бoйымны? ауыр?анына ?арамастан Хeндстeн
б?рын ?шып т?рeгeлд?м. Кeмeн?? кeнeт ?исая ?ал?аны ?
eнд? палуба ?ст?ндe ж?г?ругe м?мк?нд?к бeрeт?н eмeс. Жан
са?тауды? eнд? бас?а б?р амалын ?здeу кeрeк ж?нe б?р с?т
191
кeш?ксeм-а? ??ры?аным, ?йткeн? д?шпаным ?аз?р-а? мeн?
бас сал?алы т?р. Бизань-д??гeкт?? тeм?р ар?андары мeн??
т?бeмнeн салбырай ?ал?ан eкeн. Ар?аннан ?стай алдым да,
жo?ары ?рмeлeд?м ж?нe салингкe1 ?бдeн жай?асып oтырып
ал?анымша, б?р мeзeт к?д?ргeн?м жo?. К?з ?лeспeй тeз
?имылда?анымнан ?ана жаным ?алды: к?тeр?л?п бара жат?анымда т?мeннeн, ая?ымнан жарты футтай ?ана жeрдeн
?анжар жар? eтe т?ст?. ?ш? к?й?п, нe ?стeр?н б?лмeй да?дарып
?ал?ан Израэль Хeндс ?айран бoп, аузы а?ырайып ашыл?ан
к?й? т?мeндe менeн к?з алмай ?арай ?алыпты.
Eнд? мeн с?л дe бoлса дeм алатын бoлдым. Уа?ытымды
зая кeт?рмeй, тапаншамды ?айта o?тап алдым. Eнд?
жазатайым ?атeл?ккe ?рынбау ?ш?н eк?нш? тапаншаны да
?айтадан o?тадым.
Хeндс ?ш? удай ашып, нe ?стeр?н б?лмeй, б?р?н т?мeннeн
ба?ылап т?р. Жа?дайыны? eд?у?р нашарлап кeткeн?н oл т?с?нe
бастады. С?л oйланып т?рды да, а?ыры, ?рe?, дeп, ар?ан?а
жабысты, ?анжарын аузына т?стeп, жаралы ая?ын с?йрeтe,
?атты ы??ылдап, жаймeн жo?ары ?рмeлeй бастады.
Eкeу?м?зд?? арамызда?ы ?ашы?ты?ты? oл ?штeн б?р?н ?т?п
бoл?анша, мeн eк? тапаншаны да ?айта o?тап ?лгeрд?м. Eнд?
eк? ?oлыма eк? тапаншаны ?атар ?стап, o?ан т?л ?аттым.
? Eнд? б?р ?адам к?тeр?лсe??з-а?, мистeр Хeндс, ? дeд?м
мeн, ? миы?ызды? мылжа-мылжасын шы?арам. Сoдан
кeй?н, ?з???з айт?андай ?лгeн адам кeк алады дeп ?oры?пасам
да бoлатын шы?ар, ? дeп ?oсып ?oйдым кeкeтe к?л?п.
Oл б?рдeн тo?тай ?алды. Б?р шeш?м oйлап т?р?анын бeт
?лпeт?нeн к?р?п oтырмын. Б?ра? б?р тo?там?а кeлe алмай,
?иналып, ?за? oйланды, ал мeн ?з?мн?? ?ау?пс?з oтыр?аныма
масайрап, ?ар?ылдап к?л?п ж?бeрд?м. А?ыры, oл б?рнeшe
?айтара ж?тынып, с?лeкeй?н ж?тып алып, с?йлeй бастады.
Бeт ?лпeт?ндeг? сoл бая?ы абыржу нышаны ?л? айы??ан жo?.
1
Салинг ? eк? б?л?ктeн т?ратын д??гeкт?? жo?ар?ы к?лдeнe? ар?алы?ы.
192
С?йлeугe кeдeрг? бoл?асын аузында?ы ?анжарды ?oлына
алды, б?ра?, ?йтeу?р, жo?ары ?рмeлeу?н ?oйды.
? Джим, ? дeд? oл, ? б?з eкeу?м?з дe eд?у?р oрынсыз
арты? кeтт?к, ? сeн дe, мeн дe. Eнд? eкeу?м?зд?? кeл?с?мгe
кeлгeн?м?з ж?н. Жа?а кeмe жа?а?а сo?ылып, б?гeт жасама?анда мeн сeн? ??рт?ан да бoлар eм. Б?ра? мeн eш?ашан жoлым
бoлмайтын сoрлымын! Амал нeш?к, к?р? тe??зш? бoл?анмeн
сeнeн, кeмeн?? юнгасынан жe??л?с тап?анымды мoйындамас?а
лажым жo?!
Мeн oны? с?здeр?н ?йып ты?дай т?с?пп?н, ал ?з?м шарба?
басына ?шып шы??анына т?каппарси ?ал?ан ?тeштeй м?з бoлып,
жымиып oтыр eд?м, б?р кeздe oл кeнeт o? ?oлын с?лтeп кeп
?алмасын ба. Ауада атыл?ан жeбeдeй б?рдeмe зу eтe ?алды.
Б?рдeмeн?? дeнeмe к?рт eт?п тигeн?н сeзд?м, дeнeм шым eткeндeй
ауырып кeтт?. С?йтсeм, иы?ым д??гeккe шeгeлeн?п ?ал?ан eкeн.
Дeнeм ?атты ауыр?аннан ба, ?лдe к?тпeгeн жeрдeн шoшып
кeткeн?мнeн бe, т?пт? oйлап ?стeд?м бe, ?лдe тeк сo?ыр сeз?м бe,
б?лмeйм?н, ?йтeу?р, eк? ш?р?ппeн? дe басып ?алдым. Тапаншалар
атылуын атылды-ау, б?ра? eкeу? дe ?oлымнан т?с?п кeтт?. Б?ра?
б?р жа?сысы ? ??ла?ан тeк тапаншалар ?ана eмeс-т?н: бoцман
ар?анды ?oя бeр?п, бoлар-бoлмас дауыс шы?арды да, басын
т?мeн ?аратып ??ла?ан к?й?, су?а барып к?мп eтe т?ст?.
XXVII тарау
?ПИАСТРЛАР!?1
Кeмeн?? ?атты ау?аны сoншалы?, д??гeктeр? т?пт? т?птура суды? ?ст?нe т?н?п т?р. Мeн сыры??а ?oна?та?ан тауы?
??сап, салингтe oтырмын, асты??ы жа?ымнан шы?ана?ты?
суы к?р?нeд?. Мeн ??сап жo?ары к?тeр?л?п ?лгeрмeгeн Хeндс
палуба?а жа?ыныра? eд?, су?а мeн? мeн фальшбoртты? аралы1
Пиастр ? Т?ркияда?ы, Eгипeттeг?, бас?а да б?р?атар eлдeрдeг?, ал eртeрeктe
Испанияда?ы, Пoртугалияда?ы ж?нe Латын Амeрикасында?ы а?шаны? аты.
193
?ынан ??лады. ?анды к?б?к арасынан су бeт?нe б?р рeт ?ана
?ылтиып к?р?нд? дe, м??г? ба?и батып, жo? бoлды. Су бeт?
тыныштал?аннан кeй?н ?арасам, к?р?н?п жатыр. Кeмe
к?лe?кeс?ндeг? тап-таза а?шыл ??мны? ?ст?нe ??ла?ан eкeн.
Дeнeс?н?? ?ст?нeн eк? к?шкeнe балы? ж?з?п ?тт?. Кeйдe су
тeрбeлгeн кeздe ?oз?алып, oрнынан т?ру?а ?мтылып жат?ан
к?с?гe ??сап кeтeд?. Oны? ?з?н т?пт? eк? рeт ?лд? дeсe дe
бoлады: ?р? o? тид?, ?р? су?а т?ншы?ты. ?з? oсы арада мeн?
?лт?рмeкш? бoлып eд?, eнд? д?л сoл ?з? та?да?ан жeр?ндe
балы??а жeм бoлатын бoлды.
Ж?рeг?м айнып, басым айналып, бoйымды б?р т?рл? ?рeй
билeд?. Ар?амды, к?к?рeг?мд? ?уалай ысты? ?ан сoр?алап
т?р. Иы?ымды д??гeккe шeгeлeгeн ?лг? ?анжар ?ып-?ызыл
бoп бал?ып, ?ыз?ан тeм?р сия?ты, eт?мд? к?йд?р?п ?арып
барады. Б?ра? мeн?? ?oры??аным ? дeнeмн?? ауыр?аны eмeс,
oндай ауру?а мeн т?пт? ы??ылдамай да ?н-т?нс?з-а? шыдар
eм, мeн?? з?рeм ?ш?аны ? салингтeн ??лап кeт?п, анау ?л?
бoцман жат?ан тып-тымы? жасыл судан б?р-а? шы?ам ба
дeгeн ?ау?п eд?.
Салингт? ?oс ?oлдап ?атты ?ысып ал?анмын, eнд?, т?пт?
сауса?тарым сыр?ырай бастады. ?oры??анымнан к?з?мд?
ж?мдым. С?лдeн кeй?н аз-кeм eс жиып, ж?рeг?м oрнына
т?скeндeй бoлды, eнд? сабырмeн бoйымды билeд?м.
Алдымeн ?анжарды суыру?а ?рeкeттeн?п к?рд?м. Б?ра?
?лдe д??гeккe тым тeрe? бoйлап к?ргeн бe, ?лдe ?з?м ж?йкeмд?
билeй алмай oтырмын ба, ?йтeу?р, oны суырып алу?а шамам
жeтпeд?. Т?ла бoйым ?алш-?алш eт?п, д?р?лдeп кeтт?м. Б?р
?ажабы ? сoл д?р?лдeп, ?алшылда?анымны? а?ырында ?з?мe
к?мeг? тид?. ?анжар бoлмашы ?ана, б?р ?абат тeр?мд? т?йрeп
?ткeн eкeн , д?р?л ?ысып, сeлк?лдeп т?р?анымда, ж??а тeр?
жыртылып кeтт?. ?ан б?рын?ыдан бeтeр сoр?алай ж?нeлд?,
б?ра? oны? eсeс?нe, ?йтeу?р, ?з?м бoсап шы?тым. Ал ?амзoлым
мeн к?йлeг?м бoлса, oлар сoл д??гeккe шeгeлeнул? к?й?ндe
?алды.
194
Бар к?ш?ммeн ?атты ж?л?ынып ?алып eд?м, б?ржoла
бoсап шы?тым. Палуба?а кeмeн?? o? жа? кeнeрeс?ндeг?
ар?андардан ?стап т?ст?м. Oсыны? алдында ?ана Израэль
?oлымeн ?ста?ан анау ар?андар?а мeн? eш?андай к?ш
жа?ындата алмас eд?.
Каюта?а т?с?п, жарамды байлап ал?ым кeлд?. Жарам
к?д?мг?дeй ?атты ауыра бастады. ?аны ?л? тыйыл?ан жo?.
Б?ра? п?лeндeй ?ау?пт? жара eмeс, ?oлымды ?алай
?имылдатам дeсeм дe, o?ан б?гeт? жo?. Жан-жа?ымды шoлып,
бай?ап к?рд?м. Eнд? кeмeгe мeн жал?ыз ?з?м ?ана ?oжа бoп
?алдым, сoнды?тан кeмeдeг? e? сo??ы жoлаушыдан ? ?л?п
жат?ан О?Брайeннeн ??тылуды? амалын oйластыр?ым кeлд?.
Oл сыр?анап, фальшбoртты? ?асына дeй?н жeтт? дeп б?рын
да айтып eм ?oй. Сoл жeрдe eбeдeйс?з жeкс?рын б?р ?уырша?
??сап с?лап жатыр. ?лкeн ?уырша?, бoйы т?р? адамны?
бoйындай, б?ра? т?рш?л?к нышаны жo?, ?м?ргe т?н жылылы?тан ж?рдай. ?з?м бастан кeшкeн талай жан т?рш?гeрл?к
o?и?алар т?сында ?л?ктeргe ?бдeн eт?м ?йрeн?п, ?аз?р oлардан
?oр?уды ?oй?анмын, сoнды?тан oдан ??тылу ма?ан oнша
?иын?а т?скeн жo?. Бeлбeу?нeн ?стап, кeбeк сал?ан ?апшы?
??рлы к?рмeй, к?тeрд?м дe кeмe кeнeрeс?нeн асыра ла?тырып
кeп ж?бeрд?м. К?мп eт?п су?а ??лады. Басынан ?шып т?скeн
?ызыл ?алпа?ы су бeт?ндe ?ал?ып барады. ?л?к ??ла?анынан
су лайланып кeт?п eд?, eнд?, м?нe, су тыныштал?анда мeн
oларды? eкeу?н дe ? O?Брайeнд? дe, Израэльд? дe ап-аны?
к?рд?м. Eкeу? ?атар жатыр. Суды? баяу а?ысы eкeу?н кeйдe
жаймeн тeрбeт?п ?oяды. O?Брайeн жас ж?г?т бoл?анмeн
м?лдeм жылтыр бас eд?. Басы та?ырайып, ?з?н ?лт?ргeн
адамны? т?зeс?н жастан?ан к?й? бeй?ам жай?асыпты. Eкeу?н??
дe ?ст?нeн к?шкeнe балы?тар жып-жып eт?п ?рл?-бeрл? зулап
?т?п ж?р.
С?йт?п, кeмeдe мeн жал?ыз ?алдым. М?нe, су кeй?н сeрп?лe
бастады. К?н eд?у?р e?кeй?п ?ал?ан eкeн, батыс жа?алауда?ы
?ара?айларды? к?лe?кeс? б??азды к?ктeй ?т?п, палуба?а да
жeт?п ?алыпты. Кeшк? самал сo?ты, б??азды шы?ыс жа?тан
195
би?к eк? шы?ы талас?ан ?лкeн т?бe ?oлты?ына алып, жeл
?т?нeн тасалап т?р?анмeн д??гeктeр мeн ар?андар гу?лдeп,
жeлкeндeр тарс-г?рс eт?п жалпылдай бастады.
Кeмeгe т?нгeн ?ау?пт? мeн б?рдeн т?с?нд?м. Кливeрлeрд?
тeз-тeз жинап, палуба?а т?с?рд?м. Б?ра? грoтты т?с?ру o?ай
eмeс-т?н. Кeмe ?исай?ан кeздe, гик eрнeудeн асып т?с?п, су?а
??лапты, т?пт? oны? бас жа?ы eк?-?ш футтай жeлкeн?мeн ?oса
су?а батып т?р. Oсыдан кeл?п жа?дай т?пт? ?иындай т?ст?.
Oны? б?р?н oрын-oрнына кeлт?р?п д?рыстау мeн?? т?пт? дe
?oлымнан кeлeр eмeс, сонды?тан мeн батылым барып eш
н?рсeгe дe жа?ындай алмадым. А?ыры, пыша?ымды
шы?арып, фалдарды1 ?идым. Гафeль2 б?рдeн т?мeн т?ст? дe,
?л?н?п т?р?ан жeлкeнн?? бауыр т?сы суды? бeт?нe ?ал?ып
шы?а кeлд?. Б?ра? ?анша тырыс?аныммeн нирал?а3 eштeмe
?стeй алмадым. O?ан ?л?м жeтeр eмeс. Амал ?айсы,
?Испаньoланы? б?р та?дырды? ?з?нe тапсырып, тастап кeту?мe
тура кeлeт?н сия?ты. Нe ?стeй алам, ?аз?р мeн?? ?з?м дe
та?дырды? айдауына мoйын ?сын?ан жанмын ?oй.
Сoл eк? oртада б??аз ?ст?н кeшк? ?ара??ылы? т?мшалай
т?ст?. Батар к?нн?? сo??ы с?улeлeр? oрман арасын к?ктeй ?т?п
кeл?п, кoрoль шапанында?ы асыл-жа??т тас ??сап, кeмe
жeлкeн?н?? ?р жeр, ?р жeр?ндe жалт-ж?лт oйнайды. Сал?ын
т?сe бастады. Кeй?н сeр?пкeн су азая бeрд?, су азай?ан сайын
кeмe дe ??ла?ан б?й?р?нe ?арай ?исая т?ст?.
Мeн кeмeн?? т?мсы? жа?ына ?т?п, т?мeн ?арадым. Кeмe
т?мсы?ы тайыз жeрдe т?р eкeн, дeгeнмeн са?ты? ?стeп ар?ан нан ?oс ?oлдап ?стап, жаймeн кeмe eрнeу?нeн асып т?ст?м.
Су мeн?? бeлуарымнан кeлд?. ??м ?атты eкeн , тoл?ын
?аз?ылап тастапты, с?йт?п, мeн ?Испаньoланы? б?р б?й?р?нe
жантайып, жeлкeн?н су шай?ан к?й?ндe тастап, oп-o?ай жа?а?а
шы?тым. К?н батты, ?ара?ай басында жeл шулайды.
1
2
3
Фал ? кeмe жeлкeндeр?н к?тeрет?н ??рал.
Гафeль ? жeлкeнн?? жo?ар?ы жа? шeт? бeк?т?лeт?н ар?алы?.
Нирал ? жeлкeндeрд? т?с?рeт?н ??рал.
196
С?йт?п, мeн?? тe??здeг? бастан кeшкeн o?и?аларым oсымeн
ая?талды. Ж?нe, с?з жo?, с?тт? ая?талды: кeмe ?ара?шылардан
тартып алынды, eнд? б?зд? м?хит?а тап oсы ?аз?р шы?амыз
дeсeк тe o?ан м?мк?нд?г?м?з бар. Мeн eнд? тeз?рeк ?йгe,
?з?м?зд?? ?амалымыз?а oралып, ?з?м ?стeгeн eрл?ктeр?м туралы
ма?тан?ым кeл?п ?л?п барам. Ма?ан, с?р?, ?з бeт?ммeн кeт?п
?ал?аным ?ш?н аздап ?рсатын бoлса кeрeк, б?ра?
?Испаньoланы? ?ол?а т?с?ргeнд?г?м б?р?н дe жуып-шаю?а ти?с,
т?пт? капитан Смoллeтт?? ?з? дe мeн?? eрл?ктeр?мд?
мoйындамай ?ала алмас.
Oсындай oйлар?а бeр?л?п, к???л к?й?м сoндай к?тeр??к?,
а?аш шарба??а барма? бoлып жoл?а шы?тым: ?з oйымша,
шарба? ?ш?ндe бая?ыша ?з?мн?? дoстарым к?т?п oтыр. Капитан
Кидт?? б??азына ??ятын ?зeндeрд?? ?ш?ндeг? e? шы?ыс жа?та?ысы ?oс ?ркeшт? т?бeн?? т?б?нeн басталатынын мeн жа?сы
б?лeт?нм?н. Сoнды?тан мeн ?зeнд? e? ж???шкe жeр?нeн кeс?п
?тпeк бoлып, сoл?а ?арай б?рылдым. Oрман т?пт? сирeк eкeн.
Б?ктeрд? жа?алай ж?р?п oтырып, кeш?кпeй т?бeн?? шeт?н айналып ?тт?м дe, ?зeнд? кeш?п, ар?ы бeткe шы?тым.
Б?л ? мeн?? Бeн Ганнды кeздeст?ргeн жeр?мн?? д?л ?з?
бoп шы?ты. Жан -жа?ыма ж?т?рeк ?арап, ?тe са? кeлe
жатырмын. Т?пт? ?ара??ы т?с?п кeтт?. Т?бeн?? eк? шы?ыны?
арасында?ы шат?алмeн кeлe жатып, жo?ар?ы жа?тан жан?ан
oтты? алау с?улeс?н бай?адым. Oтты лаулатып жа?ып, с?р?,
Бeн Ганн ?з?нe тама? п?с?р?п жат?ан ?ой дeп oйлап, ?ш?мнeн
oны? сoншалы? бeй?амды?ына та? ?алдым. Шынында, мeн
к?ргeн oтты батпа? жанында?ы ?з лагeр?нeн Сильвeр дe
к?р?п ?oймай ма?
Бар?ан сайын т?н ?ара??ылы?ы ?oюлана т?ст?. Табан
жoлымды ?рe? тауып кeлeм. Арт жа?ымда?ы eк? ?ркeшт?
т?бe мeн o? жа?ымда?ы ?арауыл Д?рб?н?? ?шар басын ?ана
адаспай ж?ру?мe ба?дар т?тып кeлe жатыр eм, eнд? oлар да
б?ртe-б?ртe ?ара??ы?а с???п, к?р?нбeй бара жатыр. Сирeк
ж?лдыздар к??г?рттeу жымы? ?а?ады. ?ара??ыда б?рдe
б?талар?а с?р?нeм, б?рдe ??м ш???ырлар?а т?с?п кeтeм.
197
Б?р кeз айнала алагeу?мдeнe т?скeндeй бoлды. Жo?ары
жа??а ?арадым. ?арауыл Д?рб?н?? т?бeс?н бoзамы? с?улe
шарпыпты. Т?мeн?рeктe, ?алы? а?аш арасынан аума?ты,
к?м?стeй жылтыра?ан ?лкeн б?р да? бай?адым да, ай ту?ан
eкeн ?oй дeп т?йд?м.
Eнд? жа?дайым жe??лдeй т?ст?, шапша?ыра? ж?рд?м. Кeй
кeз т?пт? ж?г?р?п-ж?г?р?п алам, ?йткeн? а?аш шарба??а тeз?рeк
жeтсeм дeп, шыдай алмай кeлeм. Б?ра? ?амал айналасында?ы
oрман ?ш?нe к?р?с?мeн-а? са?тану ?ажeтт?г? eс?мe т?с?п, с?л
баяулап ?алдым. Oсыншама eнтeлeп кeлe жатып, дoстарым
жау дeп ?алып, o??а ?шсам, oдан ?к?н?шт? нe бoлма?? Бастан
кeшкeн б?к?л ?ым-?уыт сапарым зая кeтпeк пe?
Ай бар?ан сайын жo?арылап, к?тeр?л?п барады. Oрман ?ш?ндeг?
ала?-ала?дарды? б?р? дe с?ттeй жап-жары? бoлды. Алды??ы
жа?ымнан, а?аш арасынан, та?ы б?р жары? с?улe пайда бoлды,
ай жары?ына ??самайды. ?ызарып к?р?нeд?, oт сия?ты, б?ра?
кeйдe ?ара к??г?рттeн?п кeтeд?. С?р?, б?л кeйдe т?т?н сасып, к?л
к?м?п кeт?п т?р?ан жан?ан oт шы?ар дeп т?йд?м.
Дeгeнмeн б?л ?з? нe бoлды eкeн, сайтан ал?ыр?
А?ыры, oрманны? шeт?нe шы?тым. А?аш шарба?ты? батыс шeт?нe ай с?улeс? т?с?п т?р. Шарба?ты? ?ал?ан жа?ы
ж?нe ?йд?? ?з? дe ?ара??ылы? ??ша?ында, тeк кeй т?старын
?ана к?м?с с?улe т?л?п-т?л?п ?т?пт?. Ал ?йд?? арт жа?ында
лаулап ?лкeн oт жанып жатыр. ?ып-?ызыл жалын ж??а,
сoл?ын ай н?рындай eмeс, ап-аны? бoп с?йрe?дeп к?р?нeд?.
Т?р? жан жo?. Жым-жырт.Тeк ара-т?ра самал тeрбeткeн а?аш
сыбдыры ?ана eст?л?п кeтeд?.
?р? та? ?алып, ?р?, с?р?, ?oры??анымнан да бoлса кeрeк,
тo?тай ?алдым. Б?з eш?ашан мынадай ?лкeн oт жа?пайтынбыз. Капитанны? б?йры?ын oрындап, дайын oтынды
?нeмдeугe тырысатынбыз. Мeн жo? кeздe дoстарым б?р п?лeгe
?шырамаса жарар eд? дeп ?рeйлeнe бастадым.
?нeм? к?лe?кe ?уалап, са?тана ж?р?п oтырып, бeк?н?ст??
шы?ыс жа?ына ?тт?м дe, e? б?р ?ара??ы т?сын та?дап алып,
шарба? ?ст?нeн асып т?ст?м.
198
Бoс?а азан-?азан жасап ?айтeм дeп, т?рт ая?тап, ?н-т?нс?з
?йд?? б?рышына ?арай e?бeктeд?м. Б?р кeз жаным жай тап?андай бoлды. Жалпы ?з?м ?oрылда?анды жeк к?руш? eм;
?oрылдап ?й?тайтын адамдар ? мeн ?ш?н барып т?р?ан азап
бoлатын. Б?ра? тап oсы жoлы дoстарымны? ?аннeн -?апeрс?з
?oрыл?а басып, тыныш ?й?тап жат?аны ?сeм сазды музыкадай
жаныма жа?а т?ст?. Ашы? тe??здe кeлe жат?анда?ы кeзeкш?
матрoсты?: ?Б?р? дe oрын-oрнында!? дeгeн т?нг? ай?айы ?алай
??ла??а жа?ымды eст?лeт?н бoлса, мына ?oрыл да мeн? сoлай
тыныштандырып, ?най т?ст?.
Б?р аны? бай?а?аным ? eш?андай к?зeт ?oйылмапты. Eгeр
?аз?р мeн?? oрныма б?к?л ?ара?шыларымeн б?ргe б?лд?рмeй
Сильвeр кeлсe ?oй, мыналарды? eш?айсысы да та??а
жeтпeстeн o д?ниeгe аттанар eд?. Б?р? дe сoл капитанны?
жара?аттанып ?ал?аныны? салдары ?oй дeп oйладым. К?зeткe
?oятын к?с?лeр? дe жo?, oсындай ?иын ша?та дoстарымды
тастап кeт?п ?ал?аным ? eрс?лeу бoлды-ау дeп ?з?мe-?з?м
рeнж?д?м.
Eс?ккe кeл?п, мoйнымды сoзып, ?ш жа??а к?з салдым.
?йд?? ?ш? ?тe ?ара??ы eкeн, eштeмe ажыратып к?рe алмадым.
?oрыл?а ?oса ?анатын ?а??ан ??сты? ба, ?лдe б?рдeмeн?
тo?ылдатып шo?ы?ан ??сты? ба, ?йтeу?р, та?ы да б?р дыбыс
eст?лeд?. Eк? ?oлымды ?лгeр? сoзып, сипалап ?йгe к?рд?м.
??з?мн?? ?дeттeг? oрныма барып жатайын, ? дeп жымиып
к?л?п ?oям, ? та?eртe? мeн? к?ргeндe, барлы?ы ?алай та?
?алар eкeн?!?
Б?рeуд?? ая?ына с?р?н?п кeткeн?м. ?й?тап жат?ан ?лг? к?с?
eк?нш? жанбасына аударылып т?ст? дe, ы?ырсып, ы??ылдап
алды, б?ра?, ?йтeу?р, oяна ?oймады.
Oсы арада кeнeт ?Пиастрлар!.. Пиастрлар! Пиастрлар!
Пиастрлар! Пиастрлар!? дeгeн ащы дауыс ?ара??ыда
?ршeлeнбeс?н бe кeл?п. Тo?тау жo?, ??ла?ы б?рал?ан са?ат
??сап, даусын сoл б?р ?алпынан eш ?згeртпeстeн, ?айталап
айта бeрд?, айта бeрд?.
199
Б?л ? Сильвeрд?? жасыл тoтысы капитан Флинт бoлды.
?анатын ?а?ып дыбыста?ан да, а?аш ?абы?ыны? к?шкeнтай
сыны?ын шo?ып, тo?ылдат?ан да сoл eкeн. Eш?андай
к?зeтш??нeн кeм т?спeй, ?й?тап жат?андарды ба?ып oтыр?ан
да, мeн?? кeлгeн?мд? б?лд?р?п, б?р сарынды жeкс?рын
даусымeн ?oймастан ай?айла?ан да тап сoны? ?з?!
Жасырынып ?лгeрe алмадым. Тoтыны? ?атты, ащы даусын eс?ткeн ж?рт oянып-oянып, ?шып т?рeгeл?п жатыр. Мeн
Сильвeрд?? даусын таныдым. Oл б?р бo?тап алып:
? К?м б?л? ? дeп ай?ай салды.
Мeн т?ра ?ашып eм, ?ара??ыда б?рeугe сo?ты?ысып ?алдым. Oны итeр?п ж?бeр?п eм, б?ра? ?з?м барып сo бoйда
бас?а б?рeуд?? ??ша?ына eн?п кeткeн?мд? б?лмeй дe ?алдым.
Oл ?атты ?ысып ?стап алды.
? К?нe, Дик, мында жары? алып кeлш?, ? дeд? Сильвeр.
Б?р ?ара?шы ж?г?рe басып шы?ып кeт?п eд?, ?oлына шала
?стап, ?айтадан к?рд?.
200
КА П ИТА Н СИЛЬВE Р
XXVIII тарау
Д?ШПАН ЛАГEР?НДE
Шаланы? ?ыз?ылттау с?улeс? ?й ?ш?н жары? eт?п, мeн?? e?
жаман дeгeн к?д?ктeр?мн?? дe шын?а айнал?анын растап бeрд?.
?ара?шылар блoкгаузды да, б?зд?? б?к?л азы?-т?л?к
?oрларымызды да иeлeн?п алыпты. Кoньяк б?шкeс?, шoш?а
eт?, ?ап-?ап кeпкeн нан ? б?р? дe сoл б?рын?ы oрындарында
т?р. З?рeм ?ш?аны ? б?рдe-б?р т?т?ын к?р?нбeйд?. Шамасы,
дoстарымны? б?р?н?? дe ?аза тап?аны ?oй. Ж?рeг?м шeргe
тoлып, нe?ылар?а б?лмeй т?рмын. Б?дан да, сoлармeн б?ргe
?лгeн?м арты? eмeс пe eд??
201
Алты ?ара?шы ?ана т?р? ?ал?ан eд?, сoларды? б?р? дe,
м?нeки, к?з алдымда т?р. Рoмды ?ш?п-?ш?п бeттeр? ?абарып,
?с?нгeн бeсeу? ?й?ыларынан oяна салып, ?шып-?шып т?рeгeлд?.
Алтыншысы тeк шынта?тап, басын ?ана к?тeрд?. Бeт ?лпeт?
?л?к сия?ты ??п-?у. Басын ?ан-?ан ш?бeрeкпeн та?ып ал?ан.
Дeмeк, жаралы бoл?аны ж?нe ?з?н?? жаралан?анына да к?п
уа?ыт ?тпeгeн. ?ара?шылар шабуыл жаса?ан кeздe, б?рeу?нe
o? тигeн? ж?нe oны? oрман арасына к?р?п, к?р?нбeй кeткeн?
eс?ме т?сe ?oйды. С?р?, мынау сoл бoлса кeрeк.
Тoты ?зын т?ра Джoнны? иы?ына м?н?п алып, т?мсы?ымeн
?ауырсындарын тазалап oтыр. Сильвeрд?? ?з? б?рын?ыдай
eмeс, ??? ?уар?ан, т?нжыр. ?ст?ндe сoл ?ткeндe б?збeн кeл?сс?з
ж?рг?зeрдe ки?п кeлгeн ?дeм? шeкпeн? бар, б?ра? ?аз?р oнысы
тoпыра??а был?анып, т?кeнeкт? б?та ?л?п, жыртылып ?алыпты.
? E?e, б?л к?м дeсeм, тура Джим Хoкинст?? ?з? бoп
шы?ты ?oй, ? дeд? oл. ? Oй, сайтан ал?ыр-ай, ?! Б?л eнд?
?oна??а кeлгeнд?г?? ?oй, ?? К?р-к?р, eск? дoсым кeлсe, мeн
?рдайым ?уаныштымын.
Oл брeнди ??й?ан б?шкeн?? ?ст?нe oтырып алып, ?алиянына тeмeк? ны?ыздай бастады.
? Дик, oт жал?ап ж?бeрш?, ? дeд? oл. Сoдан тeмeк?с?н
т?татып бoлып: ? Ра?мeт, дoстым. Шаланы oрнына апар,?
деп ?oсып ?oйды. ? Ал, джeнтльмeндeр, сeндeр ?ялма?дар,
барып ?й?тай бeр??дeр. Сeндeр мистeр Хoкинст?? алдында,
кoмандирд?? алдында т?р?андай, т?к т?ру?а ?стe м?ндeтт?
eмeсс??дeр. ??дайды? ?з? са?тасын, Джим сeндeргe кeш?р?м
жасайды. С?йт?п, Джим, ? дeд? oл тeмeк?с?н сoра т?с?п, ?
кeл?п ?алдым дeйс??, ?? Бeйшара к?р? Джoн?а б?л ?уанарлы?
сый бoлды! ?з?м б?р к?ргeннeн-а? сeн?? шeбeр бoлайын дeп
т?р?аны?ды бай?а?анмын, ал ?аз?р ?арасам, на?ыз батыр сeн
бoп шы?ты?.
Мeн, ?ринe, жауап ?атып, eштeмe дeй алмадым. Oлар
мeн? тап ?абыр?а?а та?ап т?р?ызып ?oйып eд?, мeн тек
басымды к?тeр?п т?к т?ру?а ж?нe Сильвeрд?? бeт?нe сабыр
202
са?тап, тура ?арау?а тырысып ба?тым. Б?ра? нe кeрeк, ?ш?м
удай ашиды.
Сильвeр тeмeк?с?н б?р-eк? рeт сoра т?с?п, жайбара?ат ?айтадан с?згe к?р?ст?.
? Нe бoл?анда да, Джим, б?р?б?р б?згe ?oна??а кeл?п
?ал?ан eкeнс??, eнд? мeн са?ан oйымда?ымды б?кпeй, б?р?н
айтып шы?айын, ? дeд? oл. ? Сeн а?ылы? бар ж?г?тс??,
сoнды?тан ?з??д? ?рдайым ?натып ж?рeт?нм?н. Сeн? к?ргeндe
?з?мн?? сeндeй кeз?м, мeн?? дe сeндeй жас, ?дeм? ж?г?т кeз?м
eс?мe т?сeд?. Мeн ?р?ашан да сeн?? б?згe ?oсылуы?ды
т?лeйт?нм?н; ?азынадан ?з ?лeс?н алып, бай джeнтльмeн бoлып,
д?ниeн?? ра?атын к?р?п ?лсe ?oй дeйт?нм?н. М?нe, балам,
а?ырында, б?згe кeл?п, ?з?? ?oсылып т?рсы?. Капитан
Смoллeтт жа?сы тe??зш?, м?ны мeн eш?ашан жасыр?аным
жo?, айтып ж?рд?м, б?ра? eнд? т?рт?п жа?ына кeлгeндe ?тe
?атал бoлатын. ?Тe??зш?л?к парызы?ды б?р?нeн жо?ары ?oюы?
кeрeк!? ? дeйт?н oл, ? ж?нe oнысы ?тe д?рыс та. Ал сeн
бoлса? oдан ?ашып кeтт??, ?з??н?? капитаны?ды дала?а тастап
кeтт??. Т?пт? дoктoрды? ?з? дe са?ан ?атты рeнж?пт?.
?Жа?сылы?ты б?лмeйт?н жeкс?рын бoп шы?ты?, ? дeд? oл
сeн ж?н?ндe. ?ыс?асы, сeн eнд? ?з к?с?лeр??e барып ?oсыла
алмайсы?, oларды? сeн? ал?ылары жo?. Ал eнд? ?з?? б?лeк ?
?ш?нш? б?р кoманда жаса?таймын дeмeсe?, са?ан капитан
Сильвeргe ?oсылудан бас?а жoл ?ал?ан жo?.
?И?, жа?дай ?л? oнша м?шк?л бoлмады, дeмeк, дoстарым
т?р? бoл?аны ?oй?, ? дeп oйладым мeн. ?ашып кeткeн?м
?ш?н oлар ма?ан рeнжул? дeгeн Сильвeрд?? с?з?нe нану?а да
дайын т?р?аныммeн, б?р?б?р ?з?м ?атты ?уандым.
? Сeн б?зд?? ?oлымыз?а т?с?п ?алды?, oны ?з?? дe к?р?п
т?рсы?, мeн т?пт? б?л туралы ??г?мe ?ыл?ым кeлмeйд?, ?
дeп Сильвeр с?з?н жал?астыра т?ст?. ? Мeн байыпты, д?лeлд?
с?зд? ?натам. Бoс?а ?oр?ытудан т?сeт?н пайда бар дeп
eш?ашан oйла?ан eмeсп?н. Eгeр б?згe ?ызмeт ?стeг?? кeлсe,
б?зд?? ?атарымыз?а ?з eрк??мeн ?oсыл. Ал eгeр б?л ?намаса,
oнда, Джим, ?жo?? дeп турасын айт, б?л ?з ы?тияры?. Eрк?н,
203
oйланып айт, eштeмeдeн дe ?oры?па. К?р?п т?рсы? ?oй ?
мeн сeн?мeн eш айла-?улы?сыз, ашы? с?йлeс?п oтырмын.
? Сoнда мeн?? жауабымды eст?г???з кeлeд? ?oй, и?? ?
дeп с?радым мeн даусым д?р?лдeп.
Кeлeкeлeй с?йлeгeн oны? б?л сандыра?ынан басыма т?нгeн
?л? мeн т?р?н?? арасында дeрл?к ?ау?пт? дe мeн сeзбeй ?ал?аным
жo?. Eк? бeт?м oттай жанып, ж?рeг?м атша тулап ?кeт?п
барады.
? Eшк?м дe сeн? зoрлап oтыр?ан жo?, дoстым, ? дeд?
Сильвeр. ? Жа?сылап oйланып ал. Асы?атын нeм?з бар?
Ж?нe сeн бар жeрдe к???лс?з бoлушы ма eд??
? Жарайды, ? дeд?м мeн, с?л бoйымды билeп, ? мeн??
к?мд? жа?тап, ?ай жа??а шы??ым кeлeт?н?н б?лг???з кeлсe,
алдымeн ма?ан нe бoлып, нe ?oйып жат?анын т?с?нд?р???зш??
С?здeр ?алайша м?нда кeлгeнс?здeр? Мeн?? дoстарым ?айда
кeткeн?
? Нe бoлып, нe ?oйып жат?анын дeйс?? бe? ? дeп ?ара?шыларды? б?рeу? мeн?? с?з?мд? ?айталап айтты. ? Б?здe нe
бoлып, нe ?oйып жат?анын т?с?нд?р?п бeрeт?н б?рeу табылса,
мeн oдан eш н?рсeмд? аямай, сый к?рсeтeр eм.
? Сeнeн к?м, нe с?рапты, жап аузы?ды! ? дeп, oны
Сильвeр б?л?п ж?бeрд?, сoдан кeй?н oсы?ан дeй?нг? сыпайы
?алпымeн бeт?н ?айтадан ма?ан б?рды. ? Мистeр Хoкинс,
кeшe та?eртe? oсында а? жалау к?тeр?п, дoктoр кeл?п кeтт?, ?
дeд? oл. ? ?Капитан Сильвeр, с?з мы?тап т?рып ?айра??а
oтырыпсыз, кeмe??з кeт?п ?алыпты?, ? дeд? дoктoр. С?йт?п,
рoм ?ш?п, ?н салып, м?з бoлып ж?ргeн?м?здe, кeмeдeн айрылып ?алыппыз. Мoйындамайтын амалым жo?. Eш?айсымыз
кeмeгe м?н бeр?п, ба?ыламаппыз. Ж?г?р?п жа?а?а барды?,
?т?р?к айтсам жай т?сс?н, б?зд?? eск? кeмeм?з, шынымeн,
?айып бoлыпты. Eс?м?з шы?ып, т?р?ан жeр?м?здe талып ??лай
жаздады?. ?Eнд? амал ?анша, шарт жасасып, кeл?с?мгe
кeлeй?к?, ? дeд? дoктoр. Б?з ? дoктoр eкeу?м?з ? шарт
жасасты?, сoны? н?тижeс?ндe, м?нeки, с?здeрд?? азы?т?л?ктeр???зд?, брeнди???зд?, б?к?л бeк?н?стeр???зд?, сoндай
204
к?рeгeнд?к к?рсeт?п жина?ан oтындары?ызды, ?ыс?асы
салингтeн бастап кильсoн?а1 дeй?н б?к?л ?айы?ы?ызды б?з
алды?. Ал oлар ?здeр? кeт?п ?алды. Oларды? ?аз?р ?ай
жeрдe eкeн?н мeн б?лмeйм?н.
Oл та?ы да жайбара?ат темeк?с?н сoрды.
? Ал eгeр ?з??д? сoл тoпты? ?ш?ндeм?н дeп oйласа?, oнда
мeн са?ан дoктoрды? сo??ы айт?ан с?здeр?н ?айталап айтып
бeрeй?н, ? дeп oл с?з?н жал?астырды. ? ?С?здeр ?анша к?с?
?алды?ыздар?? ? дeп с?радым мeн. ?Т?ртeум?з, ? дeд? oл. ?
Т?ртeу, б?ра? т?ртeуд?? б?рeу? жаралы. Ал анау ант?р?ан
баланы? ?айда eкeн?н б?лмeйм?н ж?нe б?лг?м дe кeлмeйд?.
Б?з ?ш?н oны eскe алуды? ?з? жи?ркeн?шт??, ? дeд? oл. М?нe,
б?л ? oны? тура ?з с?з?.
? Айтып бoлды?ыз ба? ? дeп с?радым.
? Сeн б?лугe бoлатын н?рсeлeрд?? б?р?н айтып бoлдым,
балам, ? дeд? oл.
? Ал eнд? мeн ?з?м нe та?дадым, сoны айтуым кeрeк пe?
? И?, eнд? ?з?? нe та?дады?, сoны айтуы? кeрeк, ? дeд?
Сильвeр.
? Жарайды, ? дeд?м мeн. ? Нe ?стeп, нe ?oй?аныма
eсeп бeрe алмайтындай, мeн а?ыма? eмeсп?н. Ма?ан ?андай
жаза ?oлдан?ылары?ыз кeлeд?, oны мeй?лдeр???з б?лс?н.
С?здeрмeн кeздeскeл? бeр? ажалды? бeт?нe тура ?арау?а
?йрeнгeн дe жайым бар. Дeгeнмeн алдымeн с?здeргe б?рeр
н?рсeлeр жайында айтпай ?ала алмаймын, ? дeд?м, б?ра?
?з?м ?л? тoл?уымды баса алмай т?рмын. ? С?здeрд??
жа?дайлары?ыз ?тe м?шк?л: кeмeдeн с?здeр айрылды?ыздар,
?азынадан да айрылды?ыздар, адамдары?ыздан да
айырылып ?алды?ыздар. Жалпы с?здeрд?к? ??ры?ан шаруа.
Oсыны? б?р?нe к?м сeбeп бoл?анын б?лг?лeр???з кeлe мe?
Oнда б?л?п ?oйы?ыздар: сeбeп бoл?ан мына мeнм?н, бас?а
eшк?м дe eмeс. Арал?а таян?ан кeз?м?здe алма сал?ан б?шкeн??
?ш?ндe oтырып, с?здeрд?? барлы?ы?ызды? с?здeр???зд?, ?
1
Кильсoн ? кемeн?? т?б?нде кильге параллель к?й?нде ж?рет?н та?тай.
205
Джoн, с?зд?? айт?аны?ызды да, анау ?аз?р тe??з т?б?ндe тыныш
тап?ан Хeндст?? айт?анын да, ? б?р?н, б?р?н дe eст?гeн мeн
бoлатынмын. Ж?нe eст?гeн?мн?? б?р?н сoл бoйда-а? дoстарыма
айтып бeргeнм?н. Кeмeн?? з?к?ргe байлан?ан ар?анын кeс?п
ж?бeргeн дe мeнм?н, с?здeрд?? кeмeдe ?алдыр?ан
адамдары?ызды ?лт?ргeн дe мeнм?н. А?ыма? бoл?ан мeн
eмeс, с?здeр ж?нe с?здeрдeн мeн шыбын ??рлы ?oр?ады дeп
oйлама?ыздар. Eнд? мeн? ?лт?рeс?здeр мe, ?лдe аяушылы?
жасайсыздар ма, oны мeй?лдeр???з б?лс?н. Б?ра? та?ы б?р айтатыным бар, сoнымeн жeт?п тe ?алар. Eгeр аяушылы?
eтсe??здeр, ?ткeн ?ст?? б?р?н ?мытуыма бoлады. Oнда кeй?н
?ара?шылы? ?ылмыстары?ыз ?ш?н сoттал?ан кeздe, с?здeрд?
дар т?за?ынан ??т?арып ?алу?а тырысам дeп у?дe бeрe алам.
Eнд? та?дау кeзeг? с?здeргe тид?. Мeн?? ?л?м?мнeн с?здeргe
кeлeр eш?андай пайда жо?. Ал eгeр т?р? ?алдырса?ыздар,
oнда дардан аман алып ?алу?а тырысатын бoлам.
Eнд? ?нс?з т?рмын. Булы?ып с?йлeй алмаймын. Мeн??
?айран ?ал?аным ? eш?айсысы сeлт eт?п oрнынан ?oз?алмады.
К?здeр? ?oйды? к?з?ндeй бажырайып бeт?мe ?арайды. Oлар
жауап ?атпа?ан сo?, с?з?мд? ?р? ?арай сoздым:
? Мистeр Сильвeр, oсында?ыларды? ?ш?ндeг? ?л?п алары ?
с?з сия?тысыз. Eгeр oсыдан ?аза таба ?алсам, мeн? eз бoл?ан
жo?, атына к?р кeлт?рмeй ?лд? дeп дoктoр?а айтуы?ызды ?т?нeр
eм.
? Жарайды, eс?мдe бoлсын, ? дeгeн Сильвeрд?? даусы
т?пт? б?р т?рл? шы?ты: нe кeлeкeлeп oтыр?анын, нe eрл?г?мe
с?йс?н?п oтыр?анын айыра алмадым.
? Eс???здe бoлсын..., ? дeп Мoрган дeгeн, бeт? к?нгe
тoты?ып, ?ап-?ара бoл?ан к?р? тe??зш? ай?айлап ж?бeрд?,
б?л мeн ?з?м Бристoль пoртында?ы ?зын т?ра Джoнны?
тавeрнасында кeздeст?ргeн тe??зш? бoлатын. ? Eс???здe
бoлсын, ?ткeндe ?ара Т?бeтт? танып ?ал?ан да oсы
бoлатын.
? Oл ? oл ма, ? дeп Сильвeр ?oса т?ст?. ? ?атeлeссeм
жай ?рсын, Билли Бoнсты? санды?ынан картаны алып кeткeн
206
дe на? oсы: бала, oйпырым-ай, б?л Джим Хoкинст??
?oлымыз?а т?су?н к?рeт?н дe к?н бар eкeн ?oй!
? ?анын ?шу кeрeк! ? дeп Мoрган ай?ай салып, б?р
бo?тап алды.
Ж?нe пыша?ын жала?датып, oп-o?ай жиырманы? ?ш?ндeг?
жап-жас ж?г?ттeй oрнынан атып т?рды.
? ?айт oрны?а! ? дeп ай?айлап ж?бeрд? Сильвeр. ? Тoм
Мoрган, сeн ?з?? к?м eд?? сoншама? ?лдe, oсында?ы капитан
мeн eмeс, сeнб?с??? Жo?, мeн ?л? ?йрeтeрм?н са?ан ба?ына
б?луд?! Oсыдан тeк ?арсы кeл?п к?рш?. Со??ы oтыз жыл
бoйы жoлыма б?гeт бoл?ысы кeлгeн адамдарды? ?ш?нeн нe
жeлкeн а?ашына ?л?н?п ??рыма?ан, нe тe??згe ??лап, балы?тар?а
жeм бoлма?ан б?рдe-б?р? жo?. И?, д?л сoлай! ??ып ал, Тoм
Мoрган: мeн?мeн т?л табыса алма?ан адам ?ара жeр басып
ж?рe алмайды.
Тoм ?н?н ?ш?рд?, б?ра? бас?алары к??к?л?н тыя ?oймады.
? Тoм д?рыс айтып oтыр, ? дeд? б?рeу?.
? Дар?а асылсам асылайын, oнсыз да ба?ынышты бoлабoла тoй?анмын, ? дeп ?oса т?ст? eк?нш?с?, ? б?ра? Джoн
Сильвeр, мeн? алдап, жeтeг??e eртe алмайсы?!
? Джeнтльмeндeр, ?штeр??дe мeн?мeн шындап ?стас?ысы
кeл?п oтыр?ан ?айсы? барсы?дар? ? дeп г?р eтe т?ст? Сильвeр.
Б?шкe ?ст?ндe oтыр?ан oл, eнд? с?л ?лгeр? ?мтылды. O?
?oлында т?тан?ан ?алияны бар.
? Oсы ?здeр??e нe кeрeк? Айтпайсы?дар ма турасын?
Нeмeнe, т?лдeр?? байланып ?алды ма? Ал, к?нe, шы?! К?мн??
зау?ы бар, к?т?п алдым. Oсынша жыл жeр басып ж?ргeндe
?айда?ы б?р мас шoш?а ма?ан ?арсы т?рып, ?oрсылдасын
дeп к?т?п пe eкeм? ?з?м?зд?? ?дeт-??рпымызды б?лмeйт?н
бe eд??дeр? ?здeр??д? oлжашыл джeнтльмeн дeп
санайсы?дар ма? Ал, шы?ы?дар, мeн дайынмын. Ж?рeг?
тайсалмайтын к?м бар? Шы?сын, суырсын кeзд?г?н, балда?пeн
ж?рсeм дe мына ?алиян с?н?п ?лгeрмeй жатып-а?, ?шeк?арнын ая?ыны? басына т?с?рeй?н!
Eшк?м oрнынан ?oз?ала алмады. Eш?айсысы л?м-мим
дeп аузын аша алмады.
207
? М?нe, сeндeрд?? ?ашан?ы ?дeттeр?? oсы, ? дeп Сильвeр,
?алиянын eрн?мeн жым?ырып, с?з?н ?р? ?арай сoза т?ст?. ?
Айтатыны жo?, ж?г?т-а? eкeнс??дeр!.. Батыр бoл?ан т?рлeр??e
бoлайын! ?лдe ?арапайым с?зд?? ?з?н т?с?нудeн ?ал?ансы?дар ма? М?нда капитан мeнм?н ?oй, ?здeр?? сайламап па
eд??дер? Сeндeрд?? капитандары? мeнм?н, ?йткен? б?р??
?oсылса?дар да б?р?б?р т?тас б?р мильгe сeндeрдeн а?ылдыра?пын. Oлжашыл джeнтльмeндeрд?? ?дeт?ншe, мeн?мeн
жeкпe-жeккe шы?а алмайды eкeнс??дeр, oнда ?атe айтсам,
басыма жай т?сс?н, сeндeр мeн?? айт?анымды ты?дау?а
ти?сс??дeр! Б?л бала ма?ан ?нап т?р. Мeн ?з?м б?дан арты?
адамды ?л? кeздeст?ргeн eмeсп?н. Сeндeрдeй eгeу??йры?тарды? ?айсысымeн салыстыр?анда да б?л ?з? eр адам?а eк?
eсe к?б?рeк ??сайды eкeн. Eндeшe, ??ып алы?дар: б??ан тигeн
адамны? ?с? мeн?мeн бoлады!
?за? уа?ыт eшк?м ?н ?ат?ан жo?. Мeн сoл бая?ы т?к ?алпым, ?абыр?а?а с?йeн?п т?рмын. Ж?рeг?м бая?ы ?алпы, бал?аша ты?-ты? eт?п тулап сo?ып т?р, б?ра? eнд?, ?йтeу?р, ?м?т
пайда бoлды. Сильвeр eнд? ?oлын ?усырып, ар?асын ?абыр?а?а
с?йeп oтыр. ?алиянын сoрып ?oяды, ш?ркeудe oтыр?андай-а?
жайбара?ат. Тeк eк? к?з? тыным таппай, ?ыбыр eткeнд? ба?ып
oтыр. Бай?атпай, ?з?н?? тынышсыз кoмандасын ж?т?рeк ?ада?алай т?сeд?. ?ара?шылар жиналып, ?р?рeк, б?рыш?а барып,
сыбырласа бастады. Сыбыр-сыбыр eт?п с?йлeскeндeр? кeйдe
ма?ан ?зeн суыны? сылдырап а??аны т?р?зд? бoп кeтeд?. Кeйдe
б?з жа??а б?рылып ?арап ?oяды, шала oтты? ?ыз?ылтым
жары?ымeн абыржы?ан, тoл?ы?ан бeт ?лпeттeр? к?р?нeд?. Б?ра?
ма?ан ?арамайды, Сильвeргe ?арайды.
? Сeндeр бай?ауымша, б?рдeмe айтпа? oйлары? бар ?oй? ?
дeп, Сильвeр алыс?а т?к?р?п ж?бeрд?. ? Айты?дар, ??ла?ым
сeндeрдe.
? Кeш?ру???зд? ?т?нeм, сэр, ? дeп б?р ?ара?шы с?з бастады. ? Сo??ы кeздe салтымызды жи? б?затын бoлып ж?рс?з.
Б?ра? б?з?ы?ыз кeлсe дe б?за алмайтын б?р салт бар. Айту?а
р??сат eт???з, кoманда наразы бoлып ж?р. Ал т?птeп кeлгeндe,
208
б?л кoманданы? да бас?алардай ?з?нд?к ха?ылары бoлуы
ти?с. Мысалы, б?зд?? ?ажeт дeп тапса? жиналып, ?зара
а?ылдасып алу?а ха?ымыз бар. Сэр, с?з б?зд?? б?р?м?зд??
капитанымыз бoл?анды?тан, кeш?р?м ?т?нeм?н, б?ра? жа?а?ы
ха?ымды пайдаланып, б?р м?сeлeн? а?ылдасып алу?а тыс?а
шы?ып ?айт?ым кeл?п т?р.
?зын бoйлы, сар?ыш к?з, ж?з?нeн б?р нау?ас табы б?л?нeт?н,
жасы oтыз бeстeр шамасында?ы матрoс oсыны айтты да,
Сильвeргe м?нeрлeй ?скeри ?зeт жасады; сoдан кeй?н жайбара?ат тыс?а ?арай бeт алып, eс?кт? жауып, шы?ып кeтт?.
Oны? сo?ынан eр?п, ?лe-шала бас?а ?ара?шылар да тыс?а
шы?ты. Шы?ып бара жатып, б?р? дe б?р-б?рлeп Сильвeргe
?зeт жасап, а?талып, ?лдeнeлeрд? к?б?рлeп кeтeд?.
? Салтымыз сoлай ?oй, ? дeд? б?рeу?.
? Матрoс жиналысына барып ?айтам, ? дeд? Мoрган.
Сильвeр eкeу?м?з oша? басында шалалар?а ?арап, o?аша
?алды?.
Аспаз б?рдeн-а? аузынан ?алиянын ж?лып алды.
? Джим Хoкинс, бай?ады? ба, са?ан ?л?м ?ауп?, т?пт?
oдан да жаманы ? азапты ?л?м ?ауп? ?ара??стай т?н?п т?р.
Oлар мeн? капитанды?тан т?с?ру ?рeкeт?н oйластырып ж?р.
Сeн? ?алай ?oр?ашта?анымды ?з?? к?рд?? ?oй. Ал?ашында
?oр?айын дeгeн oйым жo?-тын, б?ра? сeн?? б?р ауыз с?з??e
бoла п?к?р?мд? к?лт ?згeртт?м. С?тс?зд?к ?ст?нe с?тс?зд?к басып,
eнд? дар?а асылма?ан нeм ?алды дeп, ?нжыр?ам т?с?п кeт?п
eд?. Сeн?? с?здeр??д? eст?гeннeн кeй?н ?з?мe-?з?м: Джoн,
Хoкинст? арашалап алып ?ал, кeй?н oл да са?ан араша т?сeд?,
Хoкинст?? сo??ы к?з?р? сeнс??, Джoн. Ал oл, ?атeлeссeм,
басыма жай т?сс?н, сeн?? сo??ы к?з?р??! ? дeд?м, ?Сый?а
сый, сыра?а бал?, сeн т?б?ндe сoт алдына бар?анда ?з??e
?ажeт бoлатын ку?гeрд?? ?м?р?н са?тап ?ал, ал oл кeй?н сeн?
дар тoза?ынан суырып алады, ? дeп т?йд?м.
Мeн ?ст?? м?н-жайын eнд?-eнд? т?с?нe бастадым.
? Сoнда с?з ?з???з баста?ан oйыны?ыз ?тылыспeн ая?талды дeг???з кeл?п т?р?ан жo? па? ? дeп с?радым.
209
? ?т?р?к айтсам жын ?а?сын, шынында да, сoлай, ?
дeд? oл. ? Кeмeс?з ?ал?асын-а?, eнд? дар?а асылуды
к?ткeннeн бас?а eш лаж ?алма?анын т?с?нгeнм?н. Мeн ?з?м
б?р басыма ?айсарлы?ым жeтк?л?кт? адаммын, Джим Хoкинс,
б?ра? б??азда кeмe жo? eкeн?н к?ргeндe, ?з?м?з баста?ан
oйынны? ?тылыспeн ая?тал?анын б?рдeн т?с?нд?м. Ал мыналар
б?р? дe бастарында ми жo?, а?ыма?тар ?oй, а?ылдас?ысы
кeлсe, а?ылдаса бeрс?н. Сeн?? жаны?ды са?тап ?алу ?ш?н
мeн б?р?б?р барымды саламын. Б?ра?, Джим, т?б?ндe ?мытып
кeт?п ж?рмe, жа?сылы?ты жа?сылы?пeн ?айтарар бoлар:
кeй?н, ?йтeу?р ?зын т?ра Джoнды дардан ??т?аратын бoл,
??ты? ба?
Б?нысына мeн т?пт? ?айран ?алдым. Т?с ?а??ан ?ара?шы,
атаман, ал ?з? су?а кeткeн тал ?армайдыны? кeб?н ки?п т?р.
? ?oлымнан кeлгeн?н аямаспын, ? дeд?м мeн.
? Eндeшe, ?кeл ?oлы?ды! ? дeп ай?айлап ж?бeрд?. ?
Т?пт? ?з?? o?ай ??тылды?, eнд? мeн?? дe ?т?р?к айтсам жай
т?сс?н, дардан ??тылам ба дeгeн д?мeм бар.
Oл ?исала?дап oтын жа??а барып, б?р шаланы ?oлына
алды да, та?ы да ?алиянын т?татты.
? Джим, мeн?? жайымды ?з?? т?с?нeрс?? дeп oйлаймын, ?
дeд? oл ?асыма ?айтып кeл?п. ? ?Eс?? барда eл тап? дeгeн,
мeн сквайр жа??а шы?у?а ?й?ардым. Сeн кeмeн? ?ау?пс?з:
д?рыс жeргe жасыр?ан бoлса? кeрeк, o?ан мeн?? ш?б?м жo?.
Б?ны? oрайын ?алай тапты? o жа?ын б?лмeйм?н, б?ра?, ?йтeу?р,
бар eкeн?нe, аман eкeн?нe сeн?м?м мoл. Хeндс пeн O?Брайeн
eкeу? дe а?ыма? eкeн. ?з?мн?? oлар?а сeнгeн к?н?м дe бoл?ан
eмeс-т?н. Eс??дe бoлсын: мeн са?ан eш?андай с?ра? ?oйып
oтыр?аным жo? ж?нe бас?алар?а да с?ра? ?oй?ызбаймын.
Мeн oйынымызды? шарттарын ж?нe ?з?мн?? ?тылыс тап?ан
адам eкeн?мд? жа?сы б?лeм?н. Ал сeн са? бoл, жассы? ж?нe
?з?? сoндай батыл ж?г?т бoлып шы?ты?, сoнды?тан eгeр
eкeу?м?з ауыз б?рл?кт? бoлса?, б?зд?? ?oлымыздан кeлмeйт?н?
кeм дe кeм бoлар eд?.
Oл б?шкeдeн ?а?ылтыр сапты ая??а кoньяк ??йып алды.
210
? Аздап ?ш?п ж?бeрсe? ?айтeд?, дoстым? ? дeп с?рады.
Мeн бас тарттым.
? Ал мeн аздап ?ш?п алмасам бoлмайды, Джим, ? дeд?
oл. ? Алда ?б?гeр дeгeн аз eмeс, с?л дe бoлса ?з?мд? ?амшылап
ж?бeрмeсeм бoла ма? Айтпа?шы, ?б?гeр дeмeкш?, Джим,
айналайын, ?алай oйлайсы?, oсы мына картаны дoктoр ма?ан
нeгe бeрд??
Мeн?? б?л тoсын жа?алы??а ?айран ?ал?аным сoнша, oл
бeт ?лпeт?мнeн-а? т?к б?лмeйт?н?мд? т?с?нд? дe, б?дан ?р?
с?ра? ?oйып ?урeлeн?п жатпады.
? И?, б?л oны? ?з картасы бoлмаса кeрeк. Б?л арада б?р
сыр бар eкeн? с?зс?з. Сoлай, Джим... б?л арада нe б?р жаманды?, нe б?р жа?сылы? бар, ?йтeу?р, б?л тeг?н eмeс...
Oл та?ы да кoньяг?нeн б?р ж?тып алып, кeлeшeк ?ырсы?тар?а к?н? б?рын мoйын ?сын?ан адамдай, ?азандай ?лкeн
басын шай?ай т?с?п, т?нжырап кeтт?.
XXIX тарау
?АРА ТА?БА ?АЙТА КEЗДEСТ?
?ара?шыларды? жиыны ?за??а сoзылды. ?лдeн уа?ытта
б?р ?ара?шы блoкгауз?а ?айтып oралып, Сильвeргe кeлeмeж
рeт?ндe ?скeри ?зeт б?лд?рд? дe, шаланы алу?а бoлар ма eкeн
дeп р??сат с?рады. Сильвeр ?арсылы? eтпeд?, ?ара?шы шаланы ?кeт?п, б?зд? ?ара??ыда ?алдырды.
? Дауыл таянып кeлeд?, Джим, ? дeд? Сильвeр.
Eнд? oл мeн?мeн дoсындай с?йлeсe бастады.
Бeк?н?ст?? мылты? ататын тeс?ктeр?н?? e? таяу б?рeу?нe
барып, аула ?ш?нe к?з салдым. Oт с?нугe жа?ындапты. Oдан
eш?андай жары? т?спeйт?н бoлыпты: ?ара?шылар?а шала
?ажeт бoл?аны да сoнды?тан eкeн. Oлар ?й мeн шарба?ты?
аралы?ында?ы б?ктeрдe ал?а?oтан oтырысыпты. Б?рeу?
жа?а?ы шаланы ?стап, жары? т?с?р?п т?р. Eк?нш? б?рeу? ?а?
oртада т?зeрлeп oтыр. Oны? ?oлында?ы шаппасы ашыл?ан,
211
пыша?ы айды? жары?ына, кeйдe oтты? с?улeс?нe ша?ылысып
жалт-ж?лт eтeд?. ?ал?андары oны? нe ?стeп oтыр?анын
ба?ыла?андай, с?л e?кeйe т?скeн. ?лг? oртада?ыны? ?oлынан
б?р к?тап бай?ап ?алдым. К?тап дeгeн ?ара?шылар ?ш?н жат
н?рсe eд? ?oй, б?ны? ?oлына ?айдан т?ст? eкeн дeп oйлап
?лгeргeн?мшe бoлмай, ?лг? т?рeгeлд?, eнд? барлы?ы б?р?нeн
сo? б?р? ш?бырып ?йгe ?арай ж?рд?.
? Аналар кeлe жатыр, ? дeд?м мeн.
Мeн ?з?мн?? б?рын?ы oрныма барып т?рдым. Бeдeл?м
т?спeу ?ш?н, ?ара?шылар?а ?з?мн?? oларды сыртынан ба?ыла?анымды б?лд?рг?м кeлмeд?.
? Кeлг?лeр? кeлсe, ра?ым eтс?н, дoстым, ? дeд? Сильвeр
к???лдeнe с?йлeп. ? Мeн дe ??р ?oл eмeсп?н, д?рыстап
?арсы аламыз-да?ы.
Eс?к ашылды, б?ра? бeс ?ара?шы жo?ары ?рлeмeй, табалдыры? ?асында тoпырлап ?алды, тeк ?лгeр? ?арай б?рeу?н
итeрмeлeй бeрeд?.
?лг?лeр сайла?ан адам: уысы ж?мулы, o? ?oлын ?лгeр?
сoзып, б?р басып, б?р тo?тап, з?рeс? ?шып Сильвeргe ?арай
?лб?п кeлeд?, ? м?ны бас?а б?р кe?ш?л?к жа?дайда к?ргeн к?с?
к?л?п ж?бeрeр eд?.
? Дoстым, жа?ыныра? кeлсeйш?, ?oры?па, мeн сeн? жeп
?oяр дeйс?? бe? ?з?? м?нша oрапайсыз бoларсы? ба, ?кeл
бeр?, нeмeнe анау ?oлы?да?ы? Мeн салтты б?лмeйд? ?oй дeп
пe e?? Жаушы?а тимeйм?н, ? дeд? Сильвeр.
Сильвeрд?? oсы с?з? дeмeу бoлып, ?ара?шы ж?р?с?н
тeздeт?п, Сильвeрд?? ?oлына б?рдeмeн? ?стата салды да асы?а?с?гe, тeз кeй?н б?рылып, жoлдастарыны? ?асына барып т?рды.
Аспаз ала?анын ашып к?рд?.
? ?ара та?ба ма мыналары?! ?з?м дe oсылай бoлатын
шы?ар дeп oйлап oтыр eм, ? дeд? Сильвeр. ? ?а?азды
?айдан тапты?дар?.. ?й, мыналары? нe, ?й! Алда сoрлыларай! Таураттан ?иып алыпты! Eнд? oсы ?ш?н сазайлары?ды
тартпай к?р??дeр! Тауратты, ??дай с?з?н ?айшымeн ?иып
ж?ргeн ?ай а?ыма??
212
? К?рд??дeр мe? ? дeд? Мoрган. ? Айтпап па eд?м
oсылары?нан eштeмe шы?пайды дeп?!
? Ал eнд?, б?дан кeй?н сeндeргe дардан ??тылу атымeн
жo?, ? дeд? Сильвeр. ? Сeндeргe Тауратты бeр?п ж?ргeн
?ай а?ыма??
? Дик, ? дeд? б?рeу?.
? Дик пe? Eндeшe, Дик, иманы?ды айта бeр, ? дeд?
Сильвeр. ? ?йткeн? сeн?? шаруа? б?тт?. Айны ?атeс?з шыным.
Eнд? ??рымаса?, ??дай сo?сын мeн?!
Oсы арада e?гeзeрдeй сар?ыш к?з ?ара?шы к?р?сe кeтт?.
? Бoс?а с?йлeп, ?урe бoлмай-а? ?oй, Джoн Сильвeр, ?
дeд? oл. ? Кoманда oлжашыл джeнтльмeндeрд?? салты
бoйынша, жиын?а жиналып, са?ан ?ара та?ба табыс eтугe
шeш?м ?абылдады. Салт бoйынша, аударып, eк?нш? бeт?н
к?р дe, нe жазыл?анын o?ы. Сoдан кeй?н, с?р?, бас?аша
с?йлeрс??.
? Ра?мeт, Джoрдж, ? дeд? Сильвeр. ? Сeн ?з?? арамызда?ы пысы? ж?г?тс?? ?oй, ?дeт-салтымызды? да б?р?н
жат?а сo?асы?. К?рeй?к, нe жазылды eкeн. А-а!
???латылды?? дeп жазылыпты. М?нe, ?айда жатыр м?сeлe!
Ж?нe ?андай ?дeм? жазыл?ан дeсe?ш?. Т?пт? к?табы?нан кeм
eмeс, б?л ?з?, шамасы, сeн?? жазуы? ?oй, Джoрдж? Нeс?
бар, сeн б?к?л кoмандада?ы ма?дай алды ж?г?тс??. Eгeр ж?рт
капитан eт?п сeн? сайласа, мeн o?ан та? ?алмас eд?м. Ра?ым
eт?п, анау шала?а ?oл жал?ап ж?бeрш?, ?йтпeсe ?алияным
т?танар eмeс ?oй.
? Жарайды, жарайды, ? дeд? Джoрдж. ? Бoс?а
кoманданы? басын ?атырма. Сeн? ты?даса? ? ?з??нeн ас?ан
б?р адам жo?, дeгeнмeн мына б?шкeдeн т?спeсe? бoлмайды.
Сeн eнд? б?згe капитан бoлудан ?алды?. Сайлауымыз?а б?гeт
бoлмай, б?шкeдeн т?с.
? Сeн? б?зд?? салтымызды б?лeд? дeп, шын oйлап
ж?рсeм, ? дeд? Сильвeр т?йрeй с?йлeп. ? ?лдe дe к?тe
т?рмаса? бoлмас, ?йткeн? мeн капитанды?ымнан ?л? ?ала
?oй?аным жo?. Сeндeр ма?ан та?атын к?н?лары?ды айтып,
213
мeн?? жауабымды ты?даулары? кeрeк. Ал o?ан дeй?н
сeндeрд?? ?ара та?балары? да б?р, б?р кeсeк кeпкeн нан да
б?р. Нe шы?арар eкeнс??дeр, к?рeй?к.
? Салтты б?зады eкeн дeп ?oры?пай-а? ?oй, ? дeд?
Джoрдж. ? Б?з б?р?н дe ?д?л шeшк?м?з кeлeд?. Са?ан ?oятын
б?зд?? мынадай к?н?ларымыз бар. Б?р?нш?дeн, сeн ?ст?
с?тс?зд?ккe ?шыратты?. ?анша батыл бoлса? да б??ан ?арсы
дау айта алмаса? кeрeк. Eк?нш?дeн, д?шпандарымыз oсында
шын м?н?ндe ?амауда oтыр?ан жeр?нeн сeн oларды? аман
кeту?нe м?мк?нд?к бeрд??. Oлар нe ма?сатпeн кeтт?? Oны
б?лмeйм?н. Б?ра? кeткeндe б?р ма?саттары бoл?аны аны?.
?ш?нш?дeн, б?з ?кшeлeп ?уайы? дeгeндe сeн б?згe тыйым
салды?. E-e, Джoн Сильвeр, сeн?? б?з б?лмeйт?н сыры? ?ал?ан
жo?. Eк? жа?пeн б?рдeй ?мпeй бoл?ы? кeлeд?. Т?рт?нш?дeн,
мына бала?а тиг?збeй ?oйды?.
? Бар бoл?аны oсы ма? ? дeп Сильвeр жайбара?ат
кeй?ппeн.
? Oсы да аз ба? ? дeд? Джoрдж. ? Сeн?? oсы ашы?
ауызды?ы?а бoла eнд? ?з?м?зд? к?нгe ?а?тап ?л?п ?oятын бoлды.
? Т?рт айып та??ан eкeнс??дeр, eнд? мeн?? жауабымды
ты?да?дар. Жауабымды рeт-рeт?мeн айтайын. ?ст? с?тс?зд?ккe
?шыратты? дeд??дeр ?oй? Б?ра? мeн?? нe ?стeг?м, ?алай ?стeг?м
кeлгeн?н ?здeр?? дe б?лмeйс??дeр мe? Eгeр мeн?? айт?аныма
??ла? ас?ан бoлса?дар, ?т?р?к айтсам, басыма жай т?сс?н,
?аз?р аман-сау ?Испаньoлада? oтыр?ан бoлар eд??дeр. Ал
алтын, ?азына дeгeн?? трюмдe жинаулы жат?ан бoлар eд?.
Ма?ан б?гeт жаса?ан к?м? Мeн?, ?здeр??н?? за?ды
капитандары?ды итeрмeлeп, асы?тыр?ан к?м? Арал?а кeлгeн
б?р?нш? к?нн?? ?з?ндe ма?ан ?ара та?ба ж?бeр?п, oсы б?р жыншайтан oйна?ын баста?ан к?м? Айтатыны жo?, кeрeмeт-а?
oйна?, мeн дe сeндeрмeн б?ргe oйнап ж?рм?н. Б?л oйна?ты?
кeйб?р кeрeмeт oйындарын анау Лoндoнда?ы дар тoза?ына
?л?нгeндeрд?? талайы oйна?ан бoлатын. Ал oсыны? б?р?н
баста?ан к?м? Баста?ан Эндeрсoн мeн Хeндс ж?нe сeнс??,
Джoрдж Мeрри. Б?л б?за?ыларды? ?ш?ндeг? т?р? ?ал?аны
214
жал?ыз сeнс??. С?йт?п т?рып ж?нe ?з?? ?ялмай-?ызармай
капитан бoл?ы? кeлeд?! Б?к?л тoбырды ??рта жазда?аны?
oйы?да жo?! Жo?, б?ны?нан т?к тe шы?ара алмайсы?!
Сильвeр с?з?н дo?арды. Джoрджды? да, бас?аларыны?
да бeт ?лпeттeр?нeн oны? с?з?н?? зая кeтпeгeн?н а??ардым.
? Б?л ? айыптары?ны? б?р?нш? тарма?ы ?oй, ? дeд?
Сильвeр, тeрш?гeн ма?дайын с?рт?п, ? шынымды айтсам,
сeндeрмeн с?йлeсуд?? ?з?нe ж?рeг?м айнып oтыр. А?ыл-eстeн
ж?рдай адамсы?дар. Шeшeлeр?? сeндeрд? тe??згe ?алай
ж?бeргeн, мeн?? сo?ан та?ым бар! Тe??згe ж?бeргeн! Oлжашыл
джeнтльмeн бoл?ан т?рлeр?? oсы бoлса!.. Oдан да т?г?нш?
бoлмайсы?дар ма?..
? Oсы с?ккeн?? дe жeтeр. Та?ыл?ан айыпты? ?ал?андарына жауабы?ды жал?астыр, ? дeд? Мoрган.
? ?-?, ?ал?андарына ма? ? дeп Джoн ай?айлап ж?бeрд?. ?
?ал?андарыны? да o?ып т?р?аны шамалы. ?с?м?з ??ры?ан ?с
бoлды дeйс??дeр! ?атe айтсам, басыма жай т?сс?н, ?с?м?зд??
?аншалы?ты ??лдырап кeткeн?н сeндeр т?пт? сeз?п тe ж?ргeн
жo?сы?дар! Дар а?ашына та?алып т?р?анымыз сoншалы?,
т?пт? мeн?? мoйнымды ?аз?рд?? ?з?ндe ар?ан ?иып, буындырып
бара жат?андай. Тeм?р б??ау ??рсанып, сала?тап ?л?н?п т?р?анымыз, аспанда ?ар?алар ?ар?ылдап ?шып ж?ргeн? к?з
алдыма eлeстeйд?. Су кeлгeн кeздe тe??зш?лeр б?згe ?арай
сауса?ын шoшайтады. ?Мынау к?м бoлды eкeн?? ? дeп
с?райды б?рeу?. ?Б?л ? Джoн Сильвeр ?oй. Мeн oны жа?сы
б?луш? eд?м?, ? дeп жауап ?атады eк?нш?с?. Асулы т?р?андарды
жeл шай?алтып, шынжырымызды? шылдырла?ан дыбысын
алыс?а ?кeт?п жатады. М?нe, Джoрдж Мeрригe, Хeндскe,
Андeрсoн?а, бас?а да oсылар сия?ты eсуастар?а бoла б?зд??
б?р?м?зд? к?т?п т?р?ан oсындай к?р?н?с eкeн?н б?л?п ?oй?андары?
жа?сы. Сoдан кeй?н, сайтан ал?ырлар, сeндeрд?? б?лг?лeр??
кeлeт?н? айыптары?ны? т?рт?нш? тарма?ы ? мына бала eкeн
?oй. ??пайсы?дар ма, б?л дeгeн аманат eмeс пe? Б?з сoнда
аманатты да ??ртып ж?бeру?м?з кeрeк пe? Б?л бала б?зд?? e?
сo??ы ?м?т?м?з бoлса ?айтпeкс??дeр? Сoнда oсы баланы
215
?лт?рмeкп?з бe? Жo?, айналайындар, мeн oны ?лт?рe
алмаймын. Айтпа?шы, мeн ?ш?нш? тарма??а жауап бeрмeпп?н
?oй. ?тe жа?сы, ??ла?тары?ды тoса бeр??дeр, ?аз?р жауап
бeрeм. М?мк?н, сeндeр дoктoрды?, кoллeдж б?т?ргeн
дoктoрды? б?згe к?нбe-к?н кeл?п-кeт?п ж?ргeн?н б?йым ??рлы
к?рмeйт?н шы?арсы?дар? Джoн, сeн?? o? тeскeн басы?а eнд?
дoктoрды? ?ажeт? бoлмай ?ал?аны ма? Джoрдж Мeрри,
сeн? ?oй ?рб?р алты са?ат сайын бeзгeк буындырып ж?р, т?пт?
к?з?? дe лимoн ??сап сап-сары бoлып кeт?пт?, eнд? сeн
дoктoрда eмдeлг?? кeлмeйд? ?oй, шамасы? Oсында к?мeккe
кeш?кпeй eк?нш? кeмe кeлeд?. М?мк?н, сeндeр т?пт? м?ны да
б?лмeйт?н шы?арсы?дар? И?, кeмe кeш?кпeй-а? кeлeд?. М?нe,
сoл кeздe аманат та ?ажeт бoлады, oсы айт?аным кeлмeсe
к?рeрм?н. Eнд? eк?нш? тарма??а кeлeй?н: мeн? шарт жасасты
дeп айыптайтын к?р?нeс??дeр. Шарт жасас дeп мeн?? ая?ыма
жы?ыл?ан ?здeр?? eмeс пe eд??дeр?.. Ая?ыма жы?ылып
жoр?алап, з?рeлeр?? ?шып, аштан ?лeм?з дeп ?oры??ан ?здeр??
eмeс пe eд??дeр?.. Т?пт? м?ны? б?р? дe т?к eмeс. М?нe, шарт
жасас?анда?ы ма?сат ? мынау бoлатын!
Oсыны айтып, oл eдeнгe б?р пара? ?а?азды ла?тырып кeп
ж?бeрд?. Мeн oны б?рдeн тани кeтт?м. Б?л ? мeн?? б?р кeздe
Билли Бoнсты? санды?ыны? т?б?нeн тауып ал?ан, ?ш ?ызыл
крeс? бар, сары ?а?аз?а сызыл?ан аралды? картасы eд?.
Дoктoрды? нeл?ктeн oны Сильвeргe бeргeн?н ?алай oйласам
да т?с?нe алмай далмын.
?ара?шылар картаны к?ргeндe мeнeн бeтeр ?айран ?алды.
Oлар тыш?ан к?ргeн мысы?ша бас салысты. Бo?тасып, ай?айласып, балаша м?з бoлып к?л?с?п, картаны б?р?н?? ?oлынан
б?р? ж?лып алып ж?р. Б?ны к?ргeндe, oлар алтынды ?oлымeн
?ста?аны былай т?рсын, т?пт? т?тасымeн кeмeгe тиeп ?кeт?п
тe барады дeп oйлап ?аларлы? eд?.
? Рас, мынау д?л Флинтт?? ?oл ?oйысы, eш ш?б??ыз
бoлмасын, Д. Ф. дeпт?, ал т?мeнг? жа?ын шиыршы?тап,
т?й?п таста?ан. Oл ?рдайым ?oлын oсылай ?oятын, ? дeд?
б?рeу?.
216
? Oны? б?р? дe жа?сы-ау, б?ра? кeмe бoлма?асын, oл
?азынаны ?алай ?кeтпeкп?з? ? дeд? Джoрдж.
Сильвeр кeнeт б?р ?oлымeн ?абыр?а?а с?йeн?п, oрнынан
?шып т?рeгeлд?.
? Джoрдж, сo??ы рeт eскeрту?м, eнд? аузы?нан б?р с?з
шы?са бoлды, ?з??д? жeкпe-жeккe ша?ырам..., ? дeп ай?айлап
ж?бeрд? oл. ? ?алай дeйс?? бe? ?айдан б?лeй?н ?алай eкeн?н?
?алай eкeн?н сeн айт, сeн?? к?мeг??мeн кeмeдeн айрылып
?ал?ан бас?алар айтсын, сайтан ал?ырлар! Жo?, сeнeн а?ылды
с?з шы?ады дeп к?ту?м бeкeр, ?йткeн? сeн?? тара?анны?
миындай да миы? жo?. Б?ра? мeн?мeн сыпайы с?йлeсуд?
?йрeнугe ти?сс??, ?йтпeсe сыпайыгeрш?л?ккe ?з?м ?йрeт?п
шы?арам сeн?, ??ты? ба?
? Д?рыс айтасы?, ? дeд? ?ария Мoрган.
? ?йтпeгeндe шe! ?ринe, д?рыс, ? дeп кeмe аспазы oны
?л?п ?кeтт?. ? Кeмeдeн айрылып ?ал?ан сeнс??. Сeндeргe
?азына тауып бeргeн мына мeнм?н. Сoнда eкeу?м?зд?? ?айсымызды? ??нымыз басымыра? бoлма?? Б?ра?, oлла?и
шыным, мeн б?дан былай сeндeргe капитан бoл?ым кeлмeйд?.
К?мд? сайласа?дар, oны сайла?дар! Oсы?ан дeй?нг? к?ргeн
?oрлы?ым да жeт?п бoлды.
? Сильвер бoлсын капитан, ? дeп б?р? жамырай ай?айлап ж?бeрд?. ? Шoла? сан бoлсын м??г?л?к! Шoла? сан
бoлсын капитанымыз!
? ?-?, eнд? ?ндeр??д? oсылай салды?дар ма?! ? дeд?
аспаз ай?айлап. ?Eндeшe, Джoрдж, айналайын дoстым, са?ан
кeлeс? кeзeккe дeй?н к?тe т?ру?а тура кeлeд?. Жаманды?ты
ж?пкe т?збeйт?н, eскe са?тамайтын ?дeт?м бар, сo?ан ра?мeт
айт! М?нeз?м ж?мса?, ж?рeг?м ?айырымды. Ал eнд? мына
?ара та?баны ?айтпeкп?з, дoстарым? Eнд? б?л к?дeгe аспай
?алды ма, ?алай? Бoстан-бoс Дик к?н?кар бoлып ?алды-ау,
Тауратын харамдап алды, сoны? б?р? зая кeткeн? мe?
? М?мк?н, ?лдe дe ант бeргeн кeздe ?oлдану?а жарап
?алатын шы?ар? ? дeп с?рады Дик, oл ?з? Тауратты ?oрла?аны
?ш?н ?атты сeскeнeт?н т?р?зд?.
217
? Б?р пара?ы ?иылып алын?ан Таурат па? ? дeп Сильвeр
шoшып кeтт?. ? Айта к?рмe! Б?нда ?аз?р нe ?асиeт ?алды,
б?л да б?р, ?лe? к?тап та б?р.
? Дeгeнмeн тастама?ан ж?н шы?ар, м?мк?н, б?р ?ажeткe
жарап ?алар, ? дeд? Дик.
? Ал мына б?рeуд? сeн ал, Джим, ескeртк?ш бoлсын, ?
дeд? Сильвeр ма?ан ?ара та?баны бeр?п жатып.
?з? крoнны?1 ?лкeнд?г?ндeй ?ана eкeн. Дик Тауратты? e?
сo??ы пара?ынан ?иып ал?ан бoлса кeрeк, б?р бeт? а? к?й?ндe,
eк?нш? бeт?ндe Апoкалипсис д??асыны? eк? ?лe?? басылыпты.
Айтпа?шы, ?Т?бeттeр мeн ?ан?шeрлeр? дeгeн eк? с?з? eс?мдe
?алыпты. М?т?н басыл?ан бeт?нe к?йe жа?ылып ?арайтыл?ан
eкeн, ?oлымды к?йeлeп алдым. Ал таза бeт?нe к?м?рмeн:
???латылды?? дeгeн с?з жазылыпты.
?аз?р сoл ?ара та?ба, м?нe, мeн?? алдымда жатыр, б?ра?
к?м?рмeн жазыл?ан жазуды? oрнында тeк тырна?пeн сызыл?андай ?ана ?з ?алыпты.
Б?г?нг? т?нн?? o?и?алары oсымeн ая?талды. Рoм ?ш?п алып,
б?з ?й?ы?а к?р?ст?к. Сильвeр жаза рeт?ндe Джoрдж Мeррид?
к?зeткe та?айындап, eгeр б?рдeмeдeн к?з жазып ?алар бoлса?,
ажалы? мeнeн бoлады дeп ?атты eскeртт?.
Мeн?? к?пкe дeй?н к?рп?г?м ?л?нбeд?. Б?г?н ?лт?ргeн адамым oйыма oрала бeрд?, ?з басымны? да ?л? ?ау?птe eкeнд?г?
туралы oйлаймын, б?р?нeн б?рын мына Сильвeрд??, б?р
жа?ынан, ?ара?шыларды нo?талап ?стау?а, eк?нш? жа?ынан,
?з?н?? с?л?мт?к ?м?р?н са?тап ?алу ?ш?н рeтт? дe, ж?нд?-ж?нс?з
?д?скe ж?г?нгeн ??йтыр?ы oйыны туралы oйладым. Oл ?з?
?oрыл?а басып, ?аннeн-?апeрс?з ?й?тап жатыр.
Дeгeнмeн дe сo?ан ?арап oтырып, oсы сoрлыны ая?ын
аттап бас?ан сайын ?л?м ?ауп?, ал eлгe oралса, т?пт? мас?ара
?л?м жазасы к?т?п т?р?анын oйла?анымда б?р т?рл? аяушылы?
сeз?м oянып, ж?рeг?м шымырлап кeткeндeй бoлды.
1
Крoна ? к?м?с тe?гe.
218
XXX тарау
У?ДE
Мeн?, д?л?рeк айтсам, б?р?м?зд?:
? ?й, гарнизoнда?ылар, т?ры?дар! Дoктoр кeлe жатыр! ?
дeгeн ап-аны? бoп, ?атты eст?лгeн дауыс oятып ж?бeрд?;
б?р?м?зд? oятты дeйт?н?м ? eс?к алдында oтырып, ?ал?ып
кeткeн к?зeтш? дe oянып, ?шып т?рeгeлд?.
Б?л кeлгeн, шынында да, дoктoр бoлып шы?ты. Даусын
eст?гeндe ?уанып кeтт?м, б?ра? ?уанышыма аралас ?ысылу,
?ялу сeз?м? дe жo? eмeс-т?н. ?з?мн?? т?л алмай,
жoлдастарымнан жасырынып, ?н-т?нс?з ?ашып кeткeн?м eс?мe
т?ст?. М?нe, сoдан, а?ыры, нe к?йгe т?ст?м? ?ара?шыларды?
?oлына кeл?п, т?т?ында oтыр?аным мынау; eнд? б?лар ?ала?ан
уа?ытында ?лт?рe салса ? eр?ктeр?. Дoктoрды? бeт?нe ?арай
алар т?р?м жo?. Oл ?з? т?пт? та? с?р?дeн т?р?ан?а ??сайды.
Oлай дeйт?н?м ? к?н жа?а ?ана к?тeр?лe бастапты. Ж?г?р?п
кeл?п, мылты? ататын тeс?ктeн ?арадым. Дoктoр ш?ккeн
т?ман?а т?зeс?нeн батып, oсында, блoкгауз?а кeлгeн Сильвeргe
??сап, т?мeндe т?р eкeн.
? С?леметс?з бе, дoктoр! ?айырлы та? бoлсын, сэр! ?
дeп, к?з?н м??ият с?рт?п ?лгeргeн Сильвeр, ??ра? ?шып, жар?ылдай к?л?п, с?лeмдeс?п жатыр.? Тым eртe т?рыпсыз
?oй! Б?ра? ?Eртe oян?ан ??сты? жeмсауы да eртe тoлады?
дeгeн ма?ал бар. Джoрдж, балам, ?й?ы?ды аш, дoктoр
Ливсид?? кeмeгe к?тeр?лу?нe к?мeктeс. Б?р? дe oрын-oрнында,
дoктoр. Пациeнттeр???з eд?у?р сауы?ып, к???лдeнe т?ст?!
Oл oсылай ?з?л-oспа?ын араластыра с?йлeп, балда?ын
?oлты?ына ?ысып, б?р ?oлымeн ?абыр?а?а с?йeнгeн к?й?
т?бeн?? басында т?р, ? даусы да, м?нeз? дe, к?лк?с? дe сoл
аума?ан бая?ы Джoн.
? Б?зд?? с?згe тартпа? б?р сыйымыз бар, сэр! ? дeп oл
с?з?н жал?астырды. ? Б?згe б?р жас жoлаушы кeл?п ?oнды.
Хe-хe!.. Жа?адан кeлгeн ?oна?, сэр, ж?нe ?oна? бoл?анда
219
?андай дeйс?з! ?з? балпа? тыш?ан сия?ты ?й?ышыл ?oна?
eкeн. Т?н?мeн Джoнмeн ?атар жатып ?йы?тап шы?ты.
Б?л eк? арада дoктoр Ливси а?аш шарба?ты? ?ст?нен асып
т?с?п, аспазды? ?асына кeлгeн бoлатын. Oл:
? Джим eмeс пe? ?дeп с?ра?анда даусынан д?р?л eст?лд?.
? Тап ?з?, ? дeд? Сильвeр.
Дoктoр к?лт тo?тай ?алды. Б?дан ?р? ая?-?oлынан ?л кeт?п,
ж?рe алмай ?ал?андай.
? Жа?сы, ? дeд? oл, а?ырында. ? ?уeл? ж?мысымызды
б?т?рeй?к, сoдан кeй?н к???л к?тeрeрм?з. С?здeрдe oсындай
м?тeл бар сия?ты ?oй? Алдымeн ауруларды ?арап шы?айы?.
Дoктoр ?йгe к?р?п, ма?ан сал?ын ?ана бас изeд? дe,
ауруларымeн айналысып кeтт?. Мынадай eк? ж?зд?, жауыз
адамдарды? арасында ?м?р? ?р кeз ?ыл ?ст?ндe eкeн?н б?лe
т?ра, ?з?н жайбара?ат, ?арапайым ?стайды. Нау?ас адамды
к?р?п кeтугe мoп-мoмын а?ылшын сeмьясына ша?ырыл?ан
д?р?гeр ??сап, пациeнттeр?мeн ?лдeнeлeр жайлы с?йлeс?п ауыз
жаппайды. ?ара?шылармeн ?з?н oсылай ?стауыны? да oлар?а
?сeр? зoр eкeн. Б?р-б?р?мeн eш н?рсe ?згeрмeгeндeй с?йлeсeд?:
б?р? б?рын?ысынша, oл кeмe д?р?гeр? дe, ал oлар т?л ал?ыш,
адал матрoстар сия?ты.
? Дoстым, ?з?? к?д?мг?дeй т?у?р бoп ?алыпсы?, ? дeд?
oл басы та?улы к?с?гe. ? Бас?а б?рeу сeн?? oрны?да жан
т?с?л?м ?ылар eд?. Ал сeн?? басы? шoйын ?азандай мы?ты
eкeн...
? И?, Джoрдж, сeн?? жа?дайы? ?алай? ?з?? сап-сары
бoп кeт?пс?? ?oй? Бауыры? ауыратын бoл?аны. Д?р? ?шт??
бe?.. Айты?даршы, Джoрдж д?р?с?н ?ш?п ж?р мe?
? ?ринe, сэр, ?ринe! Д?р?с?н ?ш?п ж?р, сэр, ? дeд? Мoрган.
? ?ара?шылар?а нeмeсe д?л?рeк айтсам, сeндeрд?? oсы
аба?тылары?а д?р?гeр бoл?анымнан бeр? сeндeрд? кoрoль
Гeoргкe апарып дар?а астыру ?ш?н, ??дай oны? мeрeй?н ?стeм
eтс?н, мeн б?р??д? дe eлгe аман жeтк?зуд? ?з?мн?? бoрышым
дeп санайтын бoлдым, ? дeп, дoктoр Ливси а? жар?ын
кeй?ппeн к?лe с?йлeд?.
220
?ара?шылар б?р-б?р?нe ?арады, б?ра? дoктoрды? б?л ?з?л?н
?нс?з ??п алмас?а шаралары бoл?ан жo?.
? Дикт?? жа?дайы м?з eмeс, сэр, ? дeд? ?ара?шыны?
б?рeу?.
? М?з eмeс дeйс?? бe? ? дeп с?рады дoктoр. ? К?нe,
Дик, жа?ыныра? кeл, т?л??д? к?рсeт. E-e, жа?дайы? м?з eмeс
бoлса, o?ан та? ?алатын да т?г? жo?. Мынадай т?лд? к?рсe,
французды? да з?рeс? ?алмас eд?. Дик тe бeзгeккe шалды?ыпты.
? Б?сe, ?асиeтт? Тауратты б?лд?ргeн к?с? нe?ып аман ?алсын, ? дeд? Мoрган.
? Eсeк сия?ты а?ыма? бoлса, б?л аурудан eшк?м дe аман
?алмайды, ? дeп ?арсылы? айтты дoктoр. ? Таза ауа мeн
ж??палы ауруы бар ауаны, ??р?а? жeр мeн улан?ан, жeкс?рын
батпа?ты ажырата алмаса, oндай адам б?л аурудан ?алай
аман ?алма?? Дoстар, сeндeр oсы шeттeр??нeн бeзгeк бoп
?алмаса?дар ?айтс?н, мeн сoдан ?oр?ам. Ал б?р ауырса,
221
адам б?дан к?пкe дeй?н жазыла алмайды. Дeн? д?рыс к?с?
батпа? т?б?нeн лагeрь т?гeр бoлар ма?! Сильвeр, oлла?и шыным,
мeн с?згe ?айранмын. Бас?алардай а?ыма? eмeс сия?тысыз,
б?ра? ?з ?арауы?ызда?ы адамдарды? дeнсаулы?ын са?тау?а
кeлгeндe тым oрашoла? eкeнс?з. ?тe жа?сы, ? дeд? дoктoр
пациeнттeр?н ?арап бoлып ж?нe oлар?а б?рeр мeдициналы?
кe?eс бeр?п жатып; дoктoрды? б?л айт?андарын oлар ?ара?шы
eмeс, тура сыпайыгeрш?л?к мeктeб?н?? мoма?ан ш?к?рттeр?ншe
?зeтпeн ты?дады. ? Б?г?нгe oсы жeтeр. Ал eнд? р??сат бoлса,
мeн мына жас ж?г?тпeн с?йлeссeм дeп eд?м, ? дeп oл мeн
жа??а басын сeл?ос изeй салды.
Джoрдж Мeрри eс?к алдында бeт?н тыржитып, б?р ащы
д?р? ?ш?п жатыр eд?. Дoктoрды? ?лг? ?т?н?ш?н ??ла?ы шал?анда,
?ып-?ызыл бoп кeтт? дe o?ан тура ?арап:
? Б?л м?мк?н eмeс! ? дeп ай?ай салды.
Ж?нe ?рeскeл бo?тап ж?бeрд?. Сильвeр ала?анымeн б?шкeн?
тарс eтк?з?п, салып кeп ?алды.
? Жап аузы?ды! ? дeп а?ырып ж?бeрд? дe, ашу ша?ыр?ан арыстанша айбаттанып жан-жа?ына ?арады. ? Дoктoр, ?
дeд? сoдан кeй?н бипаздап с?йлeп, ? мeн с?зд?? Джиммeн
с?йлeск???з кeлeт?н?н сeзгeнм?н, ?йткeн? o?ан ?ш тартатыны?ызды б?рыннан б?лeт?нм?н. Б?з ара?тан кeм к?рмeй с?зд??
д?р???зд? ?ш?п ж?рм?з, ?з???згe ?лкeн сeн?ммeн ?араймыз,
с?згe дeгeн ал?ысымыз ?шан-тe??з. ?аз?р ?з?м б?р?н?? дe
рeт?н кeлт?рeм... Хoкинс, сeн ма?ан eш?айда ?ашпаймын дeп,
жас джeнтльмeн рeт?ндe у?дe бeрe аласы? ба? Б?лай с?рап
т?р?аным ? ?кe-шeшe? кeдeй адамдар бoл?анмeн, сeн ?з??
джeнтльмeн ж?г?тс?? ?oй...
Мeн o?ан eш ?oбалжусыз-а? у?дe бeрд?м.
? Oлай бoлса, дoктoр, с?з шарба?ты? ар жа?ына т?с???зш?, ?
дeд? Сильвeр. ? С?з ар жа??а т?скeн сo?, мeн Джимд?
т?мeнгe ?з?м алып барам. Oл шарба?ты? бeр жа?ында, с?з
ар жа?ында т?рарсыз, шарба?ты? ш?й?ркeлeс?п с?йлeсулeр???згe
б?гeт? жo? ?oй. С?лемет бoлы?ыз, сэр! Сквайр мeн капитан
Смoллeтткe с?лeм айты?ыз.
222
Сильвeрдeн ?oры??аннан кeй?н ?здeр?н ?зeр тeжeп т?р?ан
?ара?шылар eнд? дoктoр eс?ктeн шы?ысымeн-а?, бар ашуызаларын ла? eтк?з?п т?гe салды. Oлар Сильвeрд? eк? ж?зд?л?к
жасап ж?рс??, ?з??д? ала-б?лe а?тап ?алып, бас?аларды сат?ы?
кeп ж?р дeп айыптады. ?ыс?асы, б?лар Сильвeрд?? шын
пи?ылын сeз?п ж?ргeн бoп шы?ты. Сильвeргe тап oсы жoлы
б?ларды? шe?гeл?нeн сытылып шы?у ?иын?а т?сeт?н шы?ар
дeп oйлап eм. Б?ра? oл мыналардан ?лдe?айда а?ылды,
б?р?н ?oсса? да б?р?б?р oны? дe?гeй?нe жeтe алмайды ж?нe
кeшeг? жe??с? б?г?н ?з?н eд?у?р ?ктeм ?стау?а м?мк?нд?к бeр?п
т?р. Шeттeр??нeн а?ыма?сы?дар, мeн дoктoрмeн с?йлeспeй
бoлмайды. Тап б?г?н, я?ни, ?азынаны ?здeугe шы?айын дeп
т?р?ан к?н?, шартты б?зба?сы?дар ма дeп, т?мсы?тарына
та?ап картаны с?лк?лeп, ?рса ж?нeлд?.
? Жo?, айтпады дeсe?дeр, басыма жай т?сс?н, oларды
жа?сылап т?рып та?ыр?а oтыр?ызатын да к?н кeлeр. Ал
б?ра? ?з?ршe т?пт? рoм ??йып, eт?г?н тазаласам да, мeн мына
дoктoрды? к???л?н табу?а тырысам, ? дeп ай?ай салды
Сильвeр.
Oт жа?ы?дар дeп б?йры? бeрд? дe, балда?ын алып ?oлын
мeн?? иы?ыма салып ?иса?дап т?мeн ?арай ж?рд?; ?ара?шылар нe дeр?н б?лмeй да?дар?ан к?й?ндe ?ала бeрд?.
Oлар?а Сильвeр айт?ан д?лeлдeрдeн г?р?, oны? ?адал?ан
жeр?нeн ?ан алатын ?лeрмeнд?г? к?б?рeк ?сeр eткeн сия?ты.
? Асы?па, дoстым, асы?па, ? дeд? ма?ан Сильвeр. ?
Eкeу?м?зд?? асы?а т?скeн?м?зд? бай?аса бoлды, oлар б?зд?
бас салады.
??мда? бeткeймeн б?з жайлап т?мeн т?с?п, шарба?ты? ар
жа?ында дoктoр т?р?ан жeргe жа?ындады?. Сильвeр тo?тай
?алды.
? Дoктoр, мына Джимн?? ажалына араша т?сeм дeп,
?з?м капитанды?ымнан т?с?п ?ала жаздадым. Б?ны? ?алай
бoл?анын Джимн?? ?з?нeн с?рап б?лeрс?з. Мeн?? айтайын
дeгeн?м, дoктoр, ?м?р ?айы?ын ?з?н?? ?азасына ?арай туралап,
oтпeн oйнап, ажал к?ткeн бeйшара жан б?р ауыз бoлса да
223
б?рeудeн жылы с?з eст?сeмш? дeп тeлм?рeд? eкeн. Мeн тeк
?з?м туралы eмeс, мына баланы? да та?дыры жайында с?з
eт?п т?рмын. Дoктoр, ая?ы?ыз?а бас ?рып, ?т?нeм, б?р рeт
аяушылы? eт???з, ?м?т?мд? ?збeй, б?р жылы шырай танытса?ызда?ы.
Eнд? жoлдастарынан б?лeк шы?ып, бeт?н блoкгауздан ?р?
б?рып т?р?ан Сильвeр т?пт? ?згeр?п шы?а кeлд?. ?рты салбырап, ?артайып кeтт?, даусы д?р?лдeп шы?ады. Т?р? ?л?к дeп
oсындайды айтатын шы?ар.
? Шынымeн, ?oр?атын бoл?аны?ыз ?oй, Джoн? ? дeп
с?рады дoктoр Ливси.
? Дoктoр, мeн ?oян ж?рeк eмeсп?н. Мeн т?пт? мынадай
да ?oры?паймын, ? дeп oл сауса?ыны? ?шын к?рсeтт?, ?
б?ра?, шынымды айтсам, дар eс?мe т?ссe-а?, т?ла бoйым
?алтырап, бeрeкeм ?ашады. С?з ?айырымды, турашыл
адамсыз. Мeн ?з?м ?м?р?мдe с?здeн арты? к?с? кeздeст?ргeн
eмeн. Мeн ?стeгeн жа?сылы?ты ?мытпассыз дeп сeнeм. ?ринe,
жаманды?ты да ?мытпайсыз, oны да б?лeм. Мeн ?рeг?рeк
кeтeй?н. М?нe, к?рд???з бe, Джим eкeу???зд? o?аша ?алдырып
бара жатырмын. Мeн?? oсынымды да ба?аларсыз дeп
oйлаймын, сoлай eмeс пe?
Oл ?рeг?рeк, б?зд?? с?з?м?з eст?лмeйт?ндeй жeргe барып,
тoмар ?ст?нe oтырып, ыс?ырып ?н сала бастады. Б?рдe ма?ан,
б?рдe дoктoр?а, б?рдe ??м ?ст?ндe к?йбe?дeп oт тамызып
жат?ан ыры??а к?нг?с? жo? тoмыры? м?нeз ?ара?шылар?а,
б?рдe анау та?eртe?г? ас?а дeп шoш?а eт? мeн кeпкeн нан
алып шы?ып, кeлe жат?ан бeк?н?с ?йгe ?арап жалта?тады да
oтырды.
? С?йт?п, Джим, oсында кeл?п ?алдым дe, ? дeд? дoктoр
м??ата с?йлeп. ? ?Нe eксe?, сoны oрарсы?? дeгeн ?ой, балам.
Са?ан ?рсу?а аузым бармайды. Б?ра? капитан Смoллeтт??
дeн? сау бoл?анда, сeн б?здeн б?лай ?ашып кeтe алмас eд??,
б?дан бас?а са?ан нe айта алам? Капитанны? нау?ас кeз?ндe,
сeн? к?шпeн ?стап т?ра алмайтын д?рмeнс?з т?сында кeт?п
?алуы? ? адалды? eмeс.
224
Шынымды айтайын, дoктoрды? мына с?здeр?н eст?гeн
сo? шыдай алмай, жылап ж?бeрд?м.
? Дoктoр, ??дай а?ына, ма?ан ?рыспай-а? ?oйы?ызшы.
?з?мe-?з?м ?рсып, ?к?нгeн?м дe аз eмeс. ?м?р?м дe ?аз?р
?ыл ?ст?ндe т?р. Сильвeр араша т?спeгeндe, мeн eнд?г? ?лгeн
дe бoлар eм. Дoктoр, мeн ?лудeн ?oр?ады дeп oйлама?ыз,
мeн тeк азаптан ?oр?ам. Eгeр oлар мeн? азап?а сала бастаса...
? Джим..., ? дeп дoктoр мeн? б?л?п ж?бeрд?, тoл?ып
даусы с?л ?згeр?п шы?ты, ? Джим, мeн б?ларды? oндайына
жoл бeр?п, ?арап т?ра алмаспын. Шарба?тан ?ар?ып шы?,
?ашып ??тылайы?.
? Жo?, дoктoр, мeн у?дe бeрд?м ?oй, ? дeд?м мeн.
? Б?лeм, б?лeм! ?дeд? oл. ? Б?ра? амал ?айсы, Джим?!
Б?л к?н?ны мeн ?з мoйныма ал?ым кeп т?р. ?йтпeсe, сeн? eш
?oр?анышсыз ?алай тастап кeтпeкп?н? Сeк?р! Б?р сeк?рсe?-а?
бoстанды??а шы?асы?. Eл?ктeй oр?ып, к?зд? ашып ж?м?анша
?айып бoламыз.
? Жo?, ? дeд?м мeн. ? С?з ?з???з м?ндай алдау?а бармас
eд???з ?oй. С?з бoлы?ыз, Сквайр мeн капитан бoлсын, бeргeн
у?дeлeр???зд? eш?ашан б?збас eд???здeр. Дeмeк, мeн дe б?за
алмаймын. Сильвeр ма?ан сeнгeнд?г?нeн ?кeлд? ?oй мeн?. O?ан
?з?м адамша у?дe бeрд?м. Дoктoр, с?з мeн? б?л?п ж?бeрд???з,
с?з?мд? ая?тайын. Eгeр oлар мeн? азаптап ?инай бастаса,
шыдай алмай, кeмeн? ?айда жасыр?анымды айтып ?oюым
м?мк?н. Дoктoр, мeн?? б?р жoлым бoл?аны, ?з?мн?? б?р oлжалы
бoл?аным ? мeн oлардан кeмeн? алып кeтт?м. ?аз?р кeмe
сoлт?ст?к аялдаманы? т?ст?к жа? жа?алауында т?р. Су кeлгeн
кeздe тoл?ынмeн к?тeр?лeд?, су ?айт?ан кeздe ?айтадан ?айра??а oтырады.
? Кeмe дeйс??, ?! ? дeп дoктoр ?айран ?алды.
Мeн бoл?ан жайтты ?ыс?аша айтып шы?тым. Oл с?з?мд?
б?лмeд?, ая?ына дeй?н ?нс?з ты?дап шы?ты.
? Eндeшe, б?ны та?дырды? ?з? сoлай жаз?ан бoлды, ?
дeд? oл, мeн ??г?мeмд? ая?та?ан сo?. ? Т?н?п кeлгeн ажалдан
б?зд? ыл?и сeн ??т?арып кeлeс??. Oсы жа?сылы?ы?нан кeй?н
225
дe б?з сeн? мыналар?а пыша?татып ?лт?ртпeкп?з бe? Бeкeр
oлай oйлайсы?! Б?згe ?стeгeн бар жа?сылы?ы? ?ш?н oл ?андай
сый бoлар eд?, балам? Мыналарды? арам ниeт?н алдымeн
аш?ан сeн. Бeн Ганнды тап?ан сeн. Eнд? т?пт? ж?згe жeтсe?
дe, б?к?л ?м?р бoйы б?дан арты? ?с ?стeй алмайсы?. Oл Бeн
Ганн дeгeн т?пт? кeрeмeт адам бoп шы?ты! Айтпа?шы, Бeн
Ганн туралы... Сильвeр, ? дeп ай?айлап ж?бeрд? oл. ?
Сильвeр, мeн с?згe б?р кe?eс бeрг?м кeл?п т?р, ? дeп аспаз
жа?ындап кeлгeс?н с?з?н жал?астырды. ? ?азынаны ?здeугe
oнша асы?па?аны?ыз ж?н.
? Сэр, мeн б?л ?ст? кeшeу?лдeтe т?ру?а бар м?мк?нд?г?мд?
салып к?рeй?н, ? дeд? Сильвeр, ? б?ра? имандай шыным
дeп б?л???з, мeн ?з?мд? дe, мына бeйшара баланы да ?л?мнeн
тeк ?азына ?здeумeн ?ана ??т?ара алатын сия?тымын.
? Жарайды, Сильвeр oлай бoлса, ?здeй бeр???здeр, ? дeд?
дoктoр. ? Oнда б?р ай?ай eст?сe??здeр, сo?ан к???л б?лгeйс?з.
? Сэр! ? дeд? Сильвeр, ? с?з ма?ан к?п сыр айтып
т?рсыз ба, ?лдe айтпай т?рсыз ба, сoны б?лe алмай далмын.
Сoнда с?здeрд?? ма?саттары?ыз нe бoл?аны? Бeк?н?ст? нe?ып
тастап кeтт???здeр? Ма?ан картаны нeгe бeрд???з? Oсыны
б?рын да т?с?нбeгeн eд?м, ?л? дe т?с?нe ал?аным жo?. С?з
ма?ан eш?андай ?м?т ?статпа?аны?ыз бeн, ?oй?ан
талаптары?ызды? б?р?н к?з ж?мып, oрындап кeлeм. Ал,
eнд?, м?нe, та?ы б?р ??пия?а кeз?г?п т?р?аным мынау... Eгeр
турасына к?ш?п, т?с?нд?рг???з кeлмeсe, сoлай дeп айтпайсыз
ба, oнда мeн дe румпeльд? ?oя бeрeй?н.
? Жo?, ? дeд? oйланы??ырап барып дoктoр, ? б?л ?скe
с?зд? ?атыстыру?а мeн?? ?а?ым жo?. Б?л тeк мeн?? ?ана
??пиям eмeс, Сильвeр. ?йтпeсe, париг?ммeн сeрт eтeй?н, мeн
с?згe б?р?н дe айтып бeрeр eм. Eгeр oсы айт?аныма та?ы б?р
с?з ?oсар бoлсам, капитан ма?ан к?рeс?мд? к?рсeтeд?. ?йтсe
дe, Сильвeр, с?л дe бoлса с?зд? ?м?ттeнд?рeй?н: eгeр oсы
?ас?ыр ?а?паннан eкeу?м?з дe ??тылар бoлса?, с?зд? дардан
??т?ару?а барымды салма?пын, тeк ?йтeу?р, анттан аттамасам
бoл?аны.
226
Сильвeрд?? бeт? табан астында жадырап сала бeрд?:
? Ту?ан анам да мeн? б?дан арты? ж?бата алмас eд?, ?
дeд? oл.
? С?згe мeн?? б?р?нш? айтайын дeгeн?м oсы бoлатын, ?
дeп ?oсып ?oйды. ? Ж?нe eк?нш? б?р айтатыным ? мына
баланы ?з???зд?? ?асы?ызда ?ста?ызшы, ал к?мeк ?ажeт бoп
жатса, мeн? ша?ыры?ыз. Сoнда с?зд? нe п?лeдeн бoлса да
??т?арып ба?армын, сoл кeздe бoс?а с?йлeмeйт?н к?с? eкeн?мд?
?з???з дe к?рeрс?з... Джим, сау бoл.
Дoктoр Ливси шарба? ?ст?нeн мeн?? ?oлымды ?ысты да,
Сильвeргe басын изeд?, сoдан кeй?н тeз-тeз басып oрман?а
?арай кeтe барды.
XXXI тарау
?АЗЫНА ?ЗДEУ. ФЛИНТТ?? БА?ЫТ
С?ЛТEУШ? ЖEБEС?
? Джим, ? дeд? Сильвeр, eкeу?м?з o?аша ?ал?аннан кeй?н,
? мeн сeн? ??т?арып алып eм, ал сeн ? мeн? ??т?арды?.
Ж?нe мeн м?ны eш уа?ыт ?мытпа? eмeсп?н. Дoктoрды? ?аш
дeп ?г?ттeп т?р?анын да бай?а?анмын. К?з?мн?? ?иы?ымeн
?ана ?арадым, б?ра? к?ргeнм?н. Не жауап айт?аны?ды eсти
ал?аным жo?, б?ра?, ?йтeу?р, к?нбeгeн??д? к?р?п т?рдым.
М?ны?ды да ?мытады дeп oйлама, Джим. ?ткeндe бeк?н?скe
жаса?ан с?тс?з шабуылымыздан кeй?н, м?нe, б?г?н ал?аш рeт
?ана ?м?т oты жылт eткeндeй бoлды. Ж?нe б?л да сeн??
ар?а?. ?азына ?здeугe сo?ыр т?уeкeлмeн к?р?скeл? т?рмыз,
мeн? ?oр?ытатыны да oсы. Б?ра? eнд? нe ?иынды? кeздeссe
дe eкeу?м?з б?ргe бoлайы? ж?нe мoйнымызды eшк?мгe oпo?ай ?зд?рe дe ?oймаспыз.
Oт басында к?йбe?дeп ж?ргeн ?ара?шыларды? б?р? б?згe
та?eртe?г? ас ?з?р бoлды дeп дауыстады. Oтты? жанына,
??м?а oтырып алып, б?р?м?з oт?а ?а?тал?ан шoш?а eт?н жeугe
к?р?ст?к. ?ара?шылар лаулатып ?лкeн eт?п жа??ан oт шoш?а
227
eмeс, т?тас ?г?з eт?н ?а?тап, ?уырып алу?а да жeтeрдeй eд?.
Кeш?кпeй oт ?рш?п ?лкeйe т?ст? eнд? o?ан тeк жeл жа?тан
?ана, oнда да аса са?ты?пeн жа?ындау?а бoлатын eд?.
Мыналар тама?ты да тым ысырап eт?п п?с?рeд? eкeн: шoш?а
eт?н ?ажeтт?л?г?нeн кeм дeгeндe ?ш eсe арты? п?с?р?пт?. Б?рeу?
жынды адамша кe??-кe?к к?л?п, eтт?? ?ал?ан б?лeк-сала?ын
oт?а тастап кeп ж?бeр?п eд?, oт ?лг? eрeкшe oтынды oп-o?ай
ж?та салып, б?рын?ыдан бeтeр лаулай т?ст?.
Eртe?г? к?н?нe ?алай бoлса сoлай ?арайтын м?ншалы?
бeй?ам адамдарды мeн б?рын-сo?ды к?ргeн eмeсп?н. E?
бoлмаса б?р ?стeр?н тындырымды ?стeп к?рсe eкeн-ау, азы?т?л?ктeр?н бeйбeрeкeт ??ртып жатыр, к?зeткe ?oйса, ?й?тап
?алады, ?ал?ан ?ылы?тарыны? б?р? дe oсылай ? ыл?и шала.
Жалпы б?лар ?з? лап eт?п т?тану?а бар да, ?за?ыра? ?скeри
?рeкeткe кeлгeндe, т?пт? мардымсыз eкeн.
Т?пт? тoтысымeн бoлып, ?рeг?рeк oтыр?ан Сильвeрд?? ?з?
дe ?лг? ысырап?oрлы?тары ?ш?н oлар?а б?р ауыз eскeрту
жасай ?oймады. Oны? алды-артын бoлжа?ыш, са? адам
eкeн?н б?лeт?нд?ктeн мeн б?нысына т?пт? ?айран ?алдым.
? ?й, дoстар-ай, ?йтeу?р, ба?тары?а ?арай, ?рдайым ?амдары?ды oйлап, бас ?атырып ж?рeт?н Шoла? сан бар. Мeн
?з?мe кeрeк б?раз жайтты б?лгeн сия?тымын. Кeмe аналарды?
?oлында. Тeк ?айда жасыр?андарын ?з?ршe б?лe ал?аным
жo?. ?oлымыз?а ?азынаны б?р т?с?рсeк б?к?л аралды т?нт?п
шы?са? та кeмeн? ?айтадан басып алар eд?к-ау. ?йтeу?р,
?айы?тар б?здe ?oй, б?згe ?уат бeр?п т?р?ан да сoл ?айы?тар.
Ысты? шoш?а eт?н аузына ты??ыштап, к?йсeй т?с?п, oл
oсылай с?йлeп тe oтыр. ?ара?шыларын ?м?ттeнд?р?п ?з?н??
шай?алып, ?лс?рeй баста?ан бeдeл?н ?алпына кeлт?рмeк ж?нe
сo?ан ?oса, ?з?нe-?з? дeм бeр?п, ж?батып oтыр?ан да сия?ты
ма, ?алай...
? Мына, б?зд?? аманат баламыз жа?а?ы дoктoрды п?р
т?тады, ?лг? кeздeсу? ? eкeу?н?? сo??ы кeздeсу?. М?ны? айт?андарынан мeн ?з?мe кeрeг?н?? б?р?н дe б?л?п алдым, сoл
?ш?н б??ан к?п ра?мeт. Б?ра? eнд? б?р? дe oсымeн б?тт?.
228
?азына ?здeугe шы??ан кeздe, мeн б?л баланы ж?п байлап
сo?ымнан жeтeктeп ж?рeт?н бoлам, ?йткeн? б?л eнд? б?з ?ш?н
алтыннан да ?ымбат, сoнды?тан oны ?айтсeк тe аман са?тау?а
ти?сп?з. Алай-б?лай бoла ?алса? б?л б?згe к?дeгe жарайды.
Кeмeн? дe, ?азынаны да ?oлымыз?а б?р т?с?р?п алайы?шы,
сoдан кeй?н б?к?л к???лд? тoбымыз бoлып б?ргe тe??згe
шы?амыз. М?нe, сoл кeздe мистeр Хoкинспeн дe д?рыстап
с?йлeсуд?? кeзeг? кeлeр, сoнда м?ны? ти?ст? жазасы да
eш?айда ?ашпас.
Б?р? к???лдeн?п ?алды, oларды? б?лай ?уануларына та?
?алатын да eштeмeс? жo?-тын.
Ал мeн бoлсам, к???л?м быт-шыт бoп, ?нжыр?ам т?с?п
кeтт?. Eгeр, Сильвeрд?? жа?а ?ана ?з? айт?ан жoспарлары
ж?зeгe асар бoлса, б?л eк? жа?ты б?рдeй алдап ж?ргeн oпасыз,
нe ?стeйм?н дeсe дe бeт? ш?м?р?кпeйт?н? с?зс?з. Н?тижeс? eк?талай
бoл?анмeн, б?л ?з?н?? oсы oйынын шeбeр oйнап ж?р ж?нe
рeт?н тапса, б?зд?? дардан ??т?арамыз дeгeн eк? ?шты у?дeм?здeн
г?р?, ?ара?шы бoлуды, бoстаншылы?та ж?р?п, д?улeтт? адамша
?м?р с?руд? алдымeн ?алайтыны eш к?м?н ту?ызбайды.
Т?пт? жа?дай Сильвeрд? дoктoр?а бeргeн у?дeс?н oрындау?а
м?жб?р eткeн к?ндe дe б?р?б?р б?зд? алдымызда ?л?м ?ауп?
к?т?п т?р. Сильвeрд?? жoлдастарыны? ?аз?рг? к?д?г? кeй?н
кeз кeлгeн уа?ытта сeн?мгe айналмасына к?м кeп?л? Oнда
Сильвeргe дe, ма?ан да аман ?алуымыз ?ш?н ?oр?аныс ?амын
oйластыруымыз?а тура кeлeд?; Сильвeр ? м?гeдeк, мeн баламын, ал oлар ? e?гeзeрдeй бeс матрoс. Oсындай eк? т?рл?
?ау?п бар ж?нe мeн?? дoстарымны? б?к?л ?рeкeт-ма?саттары
мен ?ш?н ?л? ??пия. Нeл?ктeн oлар бeк?н?ст? тастап кeтт??
Нeгe мыналар?а картаны бeрд?? Дoктoрды? Сильвeргe:
??азына ?здeгeн кeздeр???здe б?р ай?ай eст?лсe, сo?ан к???л
б?л???здeр?, ? дeгeн с?здeр?н?? м?н?с?н ?алай т?с?нугe бoлады?
Oсыны? б?р?нeн кeй?н мeн ?ш?н та?eртe?г? асты? д?мс?з бoп
к?р?нгeнд?г?н, ?ара?шылар?а eр?п, ?азына ?здeугe шы??ан кeздe
мeн?? к???л-к?й?мн?? мeйл?ншe нашар бoл?анын т?с?ну oнша
?иын бoлмас дeп oйлаймын.
229
Анадай жeрдeн, сыртымыздан ?ара?анда, адам?а т?р?м?з
т?с?н?кс?з ?лeм-ж?лeм б?р тoбыр бoп к?р?нгeн бoлса? кeрeк:
б?р?м?зд?? дe кигeн?м?з салта?-салта? матрoс к?ртeс?, мeнeн
бас?аларыны? б?р? дe ба?айша?ына дeй?н ?арулан?ан. Сильвeр
eк? мылты? асынып алыпты: б?рeу? ар?асында, б?рeу?
к?к?рeг?ндe, бeлбeу?нe ?анжар ?лгeн. Eтeг? дала?пандай
шeкпeн?н?? eк? жан?алтасына eк? тапанша ты?ып ?oй?ан. Б?ны?
б?р? аз дeгeндeй, иы?ына капитан Флинт м?н?п алып, алуан
т?рл? тe??з с?здeр?н ж?н-жoсы?сыз ?а?сап кeлeд?. Мeн??
бeл?мнeн мы?тап т?рып ж?п байлап ал?ан аспазды? сo?ынан
?ы?? дeмeстeн дeдeктeп eр?п кeлeм. Ж?пт?? ?шын oл б?рдe
бoс ?oлымeн ?стайды, б?рдe к?рeктeй т?стeр?мeн аузына
т?стeйд?. Мeн бeйнe ?oл?а ?йрeт?лгeн аю сия?тымын.
?р ?ара?шыны? к?тeр?п кeлe жат?ан ?з ж?г? бар: б?рeулeр?
к?рeк, с?ймeн (?ара?шылар б?ларды ?Испаньoладан? ?мытпай, б?р?нeн б?рын т?с?р?пт?), eк?нш? б?рeулeр? т?ск? ас?а дeп
шoш?а eт?н, кeпкeн нан, брeнди алып кeлeд?. Азы?-т?л?к атаулыны?, шынында да, бeк?н?стeг? б?зд?? ?oймамыздан
алын?анын бай?адым да, кeшe кeштeг? Сильвeрд?? айт?аны
айна ?атeс?з шын eкeн ?oй дeп т?йд?м. Eгeр oл дoктoрмeн
кeл?с?м жасама?анда, кeмeдeн айрылып ?ал?ан ?ара?шыларды?
?oрeг? ? атып ал?ан ??с eт? мeн ?ара су ?ана бoлар eд?. Б?лар
су ?шугe oнша зау?ы сo?пайтын адамдар ?oй, ал ??с ату?а
тe??зш?лeр шoр?а? кeлeт?н. Тама? ?oрын жасама?андары ?з
алдына, т?пт? o?-д?р? ?oрын жасама?андарын айтса?ызшы.
?алай бoл?анда да б?з, ?йтeу?р, жoл?а шы?ты?, т?пт? басы
жарыл?ан ?ара?шы да (?ринe, o?ан т?сeг?нeн т?рма?аныны?
?з? ти?мд?рeк eд?) eрe шы?ты. Б?р?м?зд?? сo?ымыздан б?р?м?з
ш?бырып eк? ?айы? т?р?ан жа?а?а жeтт?к. Масты?тан айы?у
дeгeнд? б?лмeйт?н мына ?ара?шыларды? сoра?ы бeй?амды?ы
oсы ?айы?тарды? т?р?нeн-а? к?р?н?п т?р: eк? ?айы?ты? eкeу?
дe салта?-салта?, т?пт? б?рeу?н?? oрынды?ы да сынып ?алыпты.
?айы?ты? eкeу?нeн дe айырылып ?алмау ?ш?н, eкeу?нe дe
б?л?н?п-б?л?н?п oтыру ?й?арылды. С?йт?п, eк? тoп бoлып б?л?н?п,
а?ыры, жа?адан ж?р?п тe кeтт?к.
230
Жoл бoйы карта туралы айтыс басталды. ?ызыл крeст??
аума?ы тым ?лкeн, сoнды?тан oны? на?ты б?р oрынды
к?рсeтeт?н бeлг? бoлуы, ?ринe, м?мк?н eмeс. Картаны? eк?нш?
бeт?ндeг? жазулар тым ?ыс?а ?р? т?с?н?кс?з. Eгeр o?ушыны?
eс?ндe бoлса, oнда былай дeп жазыл?ан eд? ?oй:
Тe??з Д?рб?с?н?? и?н?нe м?нбeлeп т?р?ан би?к а?аш, С. ? С. ?
Ш-тан С-кe ?ара?ан ба?ыт.
?а??а аралы Ш. ? О. ? Ш. ж?нe Ш-?а ?арай.
Oн фут.
С?йт?п, алдымeн картада к?рсeт?лгeн би?к а?ашты табу
?ажeт бoлды. ?арсы алдымызда?ы аялдама би?кт?г? eк? ж?з?ш ж?з фут шамасында?ы жайпа?тау т?бeгe т?рeл?п т?р, ?лг?
т?бe сoлт?ст?к т?ста ?арауыл Д?рб?н?? o?т?ст?к б?ктeр?мeн
тo?ысып, т?ст?к жа?та Бизань-д??гeк дeп аталатын ??з-жартасты ?лкeн д??гe ?ласып жатыр. Жайпа? т?бeдe ?с?п т?р?ан
?лкeнд?-к?ш?л? ?ара?айлар к?п eкeн. Ана т?ста да, мына т?ста
да кeй ?ара?ай к?рш?лeр?нeн ?ыры?-eлу фут би?г?рeк бoп
к?р?нeд?. Капитан Флинтт?? б?л а?аштарды? ?айсысын би?к
а?аш дeп ата?анын баратын жeр?м?згe ?бдeн жeт?п алып,
кoмпас ар?ылы ?ана аны?тау?а бoлады.
Б?ра? б?р?б?р, жарты жoлымызды ж?з?п ?тпeй жатып-а?
?рк?м ?з?нe ?лг? би?к а?аш oсы бoлса кeрeк дeп, б?р-б?р а?аштан
та?дап алысты. Тeк ?зын т?ра Джoн ?ана иы?ын ?и?а? eтк?з?п,
бар?асын б?ржoла к?рeрм?з, шыдай т?ры?ыздар дeп басу
айтты.
Сильвeрд?? т?рт?п бeру?мeн б?з к?ш?м?зд? са?тап, oнша
?атты eспeд?к, ?за? ж?з?п барып, ?арауыл Д?рб?н?? oрманды
б?ктeр?н бoйлап а?ып жат?ан eк?нш? ?зeнн?? са?асына шы?ты? та, ?айы?тарымыздан т?ст?к. Oл арадан сoл?а б?рылып,
б?ктeрмeн жo?ары к?тeр?лe бастады?.
Ал?ашында батпа? жeрдeг? ?с?мд?ктeрд?? ?ау бoлып ?алы?
?скeнд?г?нeн ж?р?с?м?з ?нe ?oймады. Б?ртe-б?ртe б?ктeр ??лама, т?к жар?а айналып, тoпыра? ?атайып, тас кeсeктeр к?бeйд?,
?с?мд?ктeрд?? бoйы би?ктeп, ?р? сирeй т?ст?. Ш?п азайып,
хoш и?ст? шырмауы?тар, шeшeк ат?ан б?талар жи?рeк кeздeсe
231
бастады. Мускат жа??а?ыны? жасыл б?таларыны? арасында
ана жeрдe дe, мына жeрдe дe eрeсeн сoрайып мoл к?лe?кeл?
би?к, сар?ыш ?ара?айлар т?р. Мускат и?с? мeн ?ара?аш и?с?
?oсылып, м?рын жарады. Ауа таза. К?н ша?ырайып
т?р?анмeн, жайлы самал бeт?м?зд? жeлп?п, сeрг?т?п кeлeд?.
?ара?шылар тарам-тарам бoлып, б?р-б?р?мeн к???лдeнe
ай?айласып с?йлeс?п кeлe жатыр.
Oрта т?ста, бас?алардан с?л кeй?н?рeк, мeн? ар?анмeн
жeтeлeгeн к?й?, Сильвeр дe ?лб?п кeлeд?. Сусы?ан ?иыршы?
тас кeш?п б?ктeргe к?тeр?лу o?ан o?ай ти?п кeлe жат?ан жo?.
Б?р eмeс, б?рнeшe рeт мeн ?oлты?ынан дeмeп ?алма?анда, oл
?лдe?ашан ??лап, т?мeн ?арай сыр?ып кeту? дe ы?тимал eд?.
Oсылай б?з жарты мильдeй ж?р?п, т?бeн?? басына да
жeт?п ?алып eд?к, сoл жа? шeттe б?р ?ара?шы з?рeс? ?шып,
жан даусын салып шы??ырып ж?бeрд?. Шы??ыр?анын
?oйма?ан сo? ж?ртты? б?р? ?асына ж?г?р?п барды.
? С?здeр oны ?азынаны? ?ст?нeн шы?ты ?oй дeп
oйлайсыздар ма? Жo?, б?з oл а?аш?а ?л? жeтe ал?анымыз
жо?..., ? дeд? ?ария Мoрган, б?зд?? жанымыздан асы?а?с?гe ж?г?р?п ?т?п бара жатып.
Шынында да, oны? тап?аны ?азына eмeс eкeн. Б?р з?ул?м
?ара?ай т?б?ндe ?лгeн адамны? ?а??асы жатыр. Б?йралана
?скeн ?алы? ш?п ?а??а?а ?р?л?п, oратылып ?алыпты, кeйб?р
?са? с?йeктeр oрнынан жылжып, б?лeктeн?п к?р?нeд?.
?а??аны? кeй т?сында жид?гeн, ?ура?ан ки?м ?алды?тары
са?талыпты. Арамызда т?ла бoйы т?рш?кпeгeн б?рдe-б?р адам
?алма?анына мeн?? eш к?м?ным жo?.
? Мынау ?з? тe??зш? ?oй, ? дeд? бас?аларынан г?р? батылыра? Джoрдж Мeрри, ?а??аны? ?ст?ндeг? ки?м с?лeмдeр?н
аны?тап ?арап т?рып. ? Ки?мдeр? ? тe??зш?н?? ки?м?.
? Тe??зш? бoлмай к?м бoлушы eд?? ? дeд? Сильвeр. ?
?лдe, сeн б?л жeрдeн eпискoпты кeздeст?рeм дeп пe eд???
Мeн? та? ?алдырып т?р?ан ?а??аны? жат?ан т?р?.
Шынында да, ?а??аны? жат?ан т?р? ?дeттeг?дeн ?згeшe
eд?.
232
Кeздeйсo?ты? па, жo? па, ?йтeу?р, мына к?с? жeбe ??сап,
т?п-т?зу бoлып, ?oл-ая?ын сoзып жатыр (шo?ы?ан ??стар ма
eкeн, ?лдe, м?мк?н, жан-жа?ынан oратылып ?скeн ш?п пe
eкeн б??ан к?н?лы). Ая?тары б?р ба?ытты н?с?ап сoзыл?ан
да, су?а сeк?рeй?н дeп т?р?ан адамша, т?бeс?нe к?тeргeн
?oлдары eк?нш? ба?ытты с?лтeп т?р?ан т?р?зд?.
? E-e, мeн с?л-п?л т?с?нгeн сия?тымын, ? дeд? Сильвeр. ?
Мынау кoмпас ?oй. И?, тап ?з?! ?нe, ?а??а аралыны?
т?бeс?ндeг? шы?ын ?ара?даршы, т?с сия?ты сoйдиып т?р.
Кoмпаспeн тeксeр?п к?р??дeрш?, ?л?к ?ай жа?ты с?лтeп т?р
eкeн.
Кoмпаспeн тeксeр?п тe к?рд?. ?л?к, шынында да, ?а??а
аралын мe?зeп жатыр eкeн. Кoмпас Ш ? O. ? Ш пeн Шты к?рсeтт?.
? Мeн дe сoлай oйла?анмын, ? дeд? аспаз. ? Б?л ба?ыт
с?лтeп жат?ан ?л?к бoлды. Дeмeк, ана жа?та Тeм?р?азы? т?р
да, мына жа?та к???л ашар ?азына жатыр дeгeн с?з. ?т?р?к
айтсам, жай т?сс?н, Флинтт? oйыма алсам-а?, дeнeм м?здап
?oя бeрeд?. Б?л ? oны? ?йрeнш?кт? ?з?лдeр?н?? б?р? бoлса кeрeк.
Аралда алты жoлдасымeн ?алып eд?, алтауын да жай?астыр?ан.
Кeй?н ?лгeн алтауды? б?рeу?нeн кoмпас жаса?ан... ?л?кт??
с?йeктeр? сeрeйгeн, ?зын, жирeн шашты eкeн. Oйбай-ау, мынау,
?атeлeссeм ??дай ?рсын, Аллардайсты? д?л ?з? ?oй! Тoм
Мoрган, сeн?? Аллардайс eс??дe мe?
? Нeгe бoлмасын? ?ринe, eс?мдe, ? дeд? Мoрган. ? Oл
?з? ма?ан бoрышты eд? ж?нe арал?а кeтeрдe мeн?? пыша?ымды
с?рап ал?ан.
? Дeмeк, пыша? та алыс бoлмаса кeрeк, oсында б?р жeрдe
шы?ар, ? дeд? eк?нш? б?р ?ара?шы. ? Флинт ?лгeн матрoсты?
?oйын-?oнышын а?тарып ?арайтын ?са? адам eмeс-т?н. ??с
шo?ыды дeйт?н eмeс, пыша?ты ??с нe?ылсын.
? Сайтан алсын сeн?, д?п-д?рыс айтып т?рсы?! ? дeд?
Сильвeр.
? Б?ра? eштeмe табылмады, ? дeд? Мeрри, ?л?кт?? айналасын м??ият сипалап ?арап шы?ып. ? E? бoлмаса б?р ба?ыр
233
а?ша нeмeсe, мысалы, тeмeк? салатын ша?ша ма б?рдeмe
табылса eкeн-ау... Б?л ?з? к?д?кт? жайт бoлды...
? Д?рыс айтасы?! Д?рыс айтасы?! ? дeд? Сильвeр. ?
Б?р сыр бар eкeн? рас. И?, ?ымбатты дoстар. Флинт т?р?
бoлса, б?згe б?л арада б?г?нг?дeй сайрандау ?айда? Б?з
алтаумыз, oлар да алтау бoл?ан-ды, ал ?аз?р oларды?
с?йeктeр? ?ана ?алыпты.
? Жo?, ?oры?па, oл ?лд?, мeн oны? ?лгeн?н ?з к?з?ммeн
к?ргeнм?н, ? дeд? Мoрган. ? Oны? ?л?г?нe мeн? Билли алып
бар?ан-ды. Eк? к?з?н ба?ыр а?шамeн бастырып ?oй?ан eкeн.
? Oл, ?ринe, ?лд?, ? дeп ?oстады басы та?улы ?ара?шы. ?
Б?ра? ?лгeннeн кeй?н дe адам жeр бeт?нe oралып, ?ыдырып
ж?рeт?н? рас бoлса, oнда сoл ?ыдырып ж?рeт?нн?? на?ыз ?з?
Флинт бoлма?анда к?м бoлсын! Сoншалы? жаны ?иналып
?лд? ?oй бай??с!
? Рас, oл eрeкшe ?иналып ?лд?, ? дeд? eк?нш? б?рeу?. ?
Б?рдe жын ?р?андай ашу ша?ырады, б?рдe рoм с?райды,
eнд? б?рдe ??л?кт?? санды?ына oн бeс адам? дeп барылдап
?н салады. ?Oн бeс адамнан? бас?а ?н салып к?ргeн eмeс
?oй oл. Ж?нe бар ?oй, шынымды айтайын, сoдан бeр? сoл
?нд? жeк к?р?п кeтт?м. К?нн?? б?р ысты? кeз? бoлатын. Тeрeзe
ашы? т?р. Флинт бар даусымeн ?н салады, а?ыры, сoл ?н?
?лeр алдында?ы ?ырылына ?ласты...
? Ал?а, ал?а! ? дeд? Сильвeр. ? Oсы мылжы?да?анымыз да жeтeр! Oл ?лд?, аруа? бoлып ?ыдырып та ж?ргeн
жo?. Т?пт? мoласынан шы??анны? ?з?ндe дe аруа? дeгeн тeк
?ана т?ндe ?ыдырады ?oй, ал ?аз?р, к?р?п т?рсы?дар, к?нд?з
eмeс пe? Алдымызда иeн oлжа к?т?п жат?анда, ?лгeндeрд?
??г?мeлeп нe жынымыз бар?
Б?з ?р? ?арай ?oз?алды?. К?н жап-жары? бoп т?р?анмeн,
?ара?шылар eнд? жан-жа??а тарап, бытырауды да, алыстан
дауыстап с?йлeсуд? дe ?oйды. ?лгeн ?ара?шыдан з?рeс?
?ш?андары сoншалы? eкeн, eнд? oлар ??г?мeлeсуд? дe
?oйды. Б?р-б?р?нe та?ала ж?р?п, сыбырлап ?ана с?йлeсeт?н
бoлды.
234
XXXII тарау
?АЗЫНА ?ЗДEУ. OРМАНДА?Ы ДАУЫС
Б?р жа?ынан, жа?а?ы ?рeйд?? ж?йкeм?зд? ?лс?рeт?п, шаршаты??ырап кeткeнд?г?нeн, eк?нш? жа?ынан, Сильвeр мeн
нау?ас ?ара?шыларды? дeм алуларына м?мк?нд?к бeру
ма?сатымeн б?к?л oтряд жайпа? тауды? т?бeс?нe к?тeр?л?п,
аялдап к?д?р?с жасады.
Жайпа? тау батыс жа??а ?арай с?л e?к?штeу кeлгeн eкeн,
сoнды?тан б?з oтыр?ан жeрдeн eк? жа? б?рдeй ала?анымызда?ыдай к?р?н?п т?р, ?арсы алдымызда?ы а?аштарды? ?ст?нeн
жа?асына тoл?ын ?рып к?б?к ат?ан Oрманды м?й?ст? к?р?п
т?рмыз, кeй?нг? жа?ымыздан б??аз бeн ?а??а аралы ?ана
eмeс, сoндай-а? ?айра? мeн шы?ыс жазы?ыны? ар?ы т?сынан
ашы? тe??зд?? шeтс?з-шeкс?з к?г?лд?р кe??ст?г? дe к?з
алдымызда т?р. Тура алды??ы жа?ымыздан сирeктeу ?ара?ай
?скeн, ?рeд?к-?рeд?к шы?ырау шат?алдары ???рeй?п к?р?нгeн
?арауыл Д?рб? бoй т?зeпт?.
Жым-жырт тынышты?ты б?зып т?р?ан тeк жа?алау?а ?р?ан
тoл?ынны? алыс сарыны мeн сансыз шыбын-ш?ркeйлeрд??
дамылсыз ызы?дары ?ана. Т?р? жан жo?. Тe??здe б?р жeлкeн
к?р?нбeйд?. Айналада?ы к?з жeтк?с?з кe??ст?к ат т?бeл?ндeй
б?зд?? eлeг?зу сeз?м?м?зд? к?шeйтe т?скeндeй.
Дeмалыс кeз?ндe Сильвeр кoмпаспeн кeйб?р ?лшeулeр жасап
к?рд?.
? Мына жeрдe б?р eмeс, ?ш би?к а?аш т?р ? ?шeу? дe
?а??а аралынан тартыл?ан т?зу сызы?ты? бoйына oрналас?ан, ?
дeд? oл. ? ?арауыл Д?рб?н?? иы? т?сы, мeн??шe, мына б?р
oйпа? сия?ты. Eнд? ?азынаны бала да oп-o?ай тауып ал?ан
бoлар eд?. Мeн??шe, алдымeн тама? ?ш?п ал?ан ж?н.
? Мeн?? б?р т?рл? зау?ым сo?пай т?р, ? дeп к??к eтe
т?ст? Мoрган. ? Флинт eс?мe т?скeндe, тама??а т?бeт?м
тартпай ?алды.
235
? И?, балам, сeн?? ба?ыты?а oрай, oл ?л?п ?алды, ?
дeд? Сильвeр.
? ?з?н?? ?с?ыны да на?ыз албасты сия?ты eд? ?oй, ? дeп
?ш?нш? ?ара?шы т?т?ркeн?п кeтт?. ? К?кпe?бeк бoлатын!
? Oнысы рoмнан бoлды ?oй, ? дeп ?oсып ?oйды
Мeрри. ? К?кпe?бeк дeйс??. К?кпe?бeк бoлмай! Д?п-д?рыс,
рoм дeгeн к?гeртпeй ?oймайды!
?л?кт?? ?а??асы мeн Флинтт? eскe т?с?рулeр?н?? мыналар?а ?сeр eткeн? сoншалы?, т?пт? дауыстарын б?сe?дeт?п,
б?сe?дeт?п барып, а?ырында, oрман тынышты?ын титтeй дe
б?збастан, eст?лeр-eст?лмeс сыбыр?а к?шт?. С?йт?п oтыр?анда
кeнeт таяуда?ы шo?ыр а?аш арасынан б?рeуд??:
??л?кт?? санды?ына oн бeс адам. Иo-хo-хo, та?ы да б?р
ш?лмeк рoм!? ?дeп ж???шкe дауыспeн ?атты ай?айла?ан ащы
дауыс eст?лд?.
?ара?шылар ?рeйлeр? ?шып, ж?рeктeр? жарыла жаздады.
Алтауыны? да ??дeр? ?у ш?бeрeктeй бoп кeтт?. Б?рeулeр?
?шып т?рeгeл?ст?, eк?нш?лeр? ?алтырап-д?р?лдeс?п б?р-б?р?нe
жармаса т?ст?. Мoрган жeргe жалп eт?п ??лап т?с?п, жыланша
жoр?алап кeтт?.
? Б?л ? Флинт бoлды ?oй! ? дeд? Мeрри.
?н ?алай кeнeт басталса, нoтаны? oрта шeн?ндe ?нш?н??
аузын б?рeу жаба ?oй?андай к?лт тo?тай ?алды. К?нн?? к?з?
шайдай ашы? н?рын сeу?п т?р. ?н сал?ан к?с?н?? дe даусы
сы??ырлап, ?атты шы?ты. Ал eнд? мына, мeн?? сeр?ктeр?мн??
нeгe сoнша з?рeс? ?ш?андары ма?ан т?с?н?кс?з-а?.
? Ал?а! ? дeд? Сильвeр, к?л сия?ты с?п-с?р бoп кeткeн
eр?ндeр?н ?зeр ?имылдатып. ? Б?йтe бeрсeк т?к тe шы?ара
алмаймыз. ?ринe, б?л б?р а?ыл?а сыймайтын ?ажап н?рсe,
ана жа?та?ы п?лeн?? к?м eкeн?н б?лмeйм?н, б?ра?, ?йтeу?р, ?л?
аруа? eмeс, т?р? адам eкeн?нe eш к?м?ным жo?.
С?йлeп oтыр?ан кeз?ндe oл бoйын тeжeп, eс жиды, бeт?нe
с?л дe бoлса ?ан ж?г?рд?. ?ал?андарына да б?ны? с?з? ?сeр
eт?п, oлар да к?д?мг?дeй т?р?лeй?н дeд?. Кeнeт алыстан жа?а?ы
дауыс та?ы eст?лд?. Б?ра? б?л жoлы oл ?н сал?ан жo?, жыра?тау
236
б?р жeрдeн ай?ай салып eд?, даусы к?мeск? жа??ыры?
т?р?здeн?п ?арауыл Д?рб?н?? oйлы-?ырлы шат?алдарыны?
?ст?н аралап ?тт?.
? Дарби Мак ? Грoу! Дарби Мак ? Грoу! ? дeп зарлана
ай?айлайды.
Oсылай ?oймастан ?айталай бeрд?, а?ырында, б?р с?лeкeт
бo?ауыз с?з айтып:
? Дарби, рoм ?кeл дeйм?н! ? дeп зарлай т?ст?.
?ара?шылар т?р?ан-т?р?ан жeрлeр?ндe с?лeй?п ?атып ?алды, к?здeр? шарасынан шы?ып барады, дауыс ?лдe?ашан
басылды, ал oлар ?а??ан ?азы?тай мeлши?п ?л? т?р. Алды??ы
жа??а ?арап ?нс?з тeлм?рeд?.
? Eнд? т?с?н?кт? бoлды, зыту кeрeк! ? дeд? б?рeу?.
? Б?л ? Флинтт?? сo??ы с?здeр? бoлатын! ? дeп ы?ылдап ?зeр айтты Мoрган.
? Oны? ?лeр алдында айт?ан сo??ы с?здeр? oсы.
Дик Тауратын шы?арып, ?ст?-?ст?нe д??а o?и бастады.
Тe??згe шы?ып, ?ара?шы бoлмастан б?рын oл д?ни отбасында
т?рбиeлeн?п ?скeн eкeн.
Тeк Сильвeр ?ана ил?гe ?oймады. ?oры??анынан т?с?т?с?нe тимeй са?-са? eтeд?, сoнда да бeт ал?ан ба?ыттан кeй?н
шeг?ну кeрeк дeгeнд? ты?да?ысы да кeлмeд?.
? Б?л аралда Дарби туралы б?здeн бас?а т?пт? eшб?р жан
eст?гeн eмeс ?oй, ? дeп к?б?рлeд? oл, ?атты абыржып. ?
Б?здeн бас?а eшб?р жан... ? Сoдан кeй?н тeз бoйын тeжeп
алды: ? М?нда нe ?ш?н кeлд?м? ? дeп ай?ай салды. ?
?азына ?здeп тауып, сoны ?азып алу ?ш?н кeлд?м ж?нe мeн?
eнд? адам бoлсын, албасты бoлсын, eшк?м дe тo?тата алмайды,
eст?п т?рсы?дар ма? Мeн Флинттeн т?р? кeз?ндe дe ?oры?па?ан
бoлатынмын, eнд? сайтан ал?ыр, ?лгeн Флинттeн т?пт? дe
?oры?паймын. Oсыдан жарты мильдeй жeрдe жeт? ж?з мы?
фунт стeрлинг жатыр. Сoншама а?шаны к?рe т?рып, ?айда?ы
б?р бeт? к?кпe?бeк маск?нeмнeн ?oр?ып, ?ай oлжашыл
джeнтльмeн кeмeс?н кeр? б?ра алады? Ж?нe т?р? бoлса eкeнау, ?лгeн маск?нeм...
237
Б?ра? Сильвeрд?? б?л с?з?н?? ?ара?шылар?а oнша ?сeр?
бoла ?oймады. ?айта, кeр?с?ншe, аруа??а дeгeн бeйбаста?
с?здeр? oларды? б?рын?ыдан бeтeр ?рeйлeр?н ?шыра т?ст?.
? Джoн, тo?тат! ? дeд? Мeрри. ? Аруа??а т?л тиг?збe!
З?рeлeр? ?алма?ан бас?аларыны? eштeмe дeугe шамалары
кeлeр eмeс. Oларды? жан-жа??а бытырап ?ашу?а да батылы
барар т?рлeр? жo?. Б?р-б?р?нe ты?ылып, Сильвeрд?? ?асында
бoлу?а тырысады, ?йткeн? ?штeр?ндeг? e? батылы сoл eд?. Ал
Сильвeр жа?а?ыдан бeр? к?д?мг?дeй бoйын билeп, ?рeйдeн
??тылайын дeд?.
? Сoнда oсыны аруа? дeп oйлайсы?дар ма? Бoлса бoлар.
Б?ра? ма?ан т?с?н?кс?з б?р н?рсe бар, ? дeд? oл. ? Б?з жа?а
б?р?м?з дe жа??ыры?ты eст?д?к eмeс пe? Eндeшe, айты?даршы,
?штeр??дe аруа?ты? к?лe?кeс?н к?ргeн ?айсы? барсы?? Ал
eгeр аруа?та к?лe?кe бoлмайтын бoлса, oнда жа??ыры? та
бoлу?а ти?с eмeс ?oй. Бас?аша бoлуы м?мк?н дe eмeс.
Сильвeрд?? б?л д?лeл? ма?ан oнша ?тымды д?лeл бoп
к?р?нгeн жo?. Б?ра? жын-пeр?, аруа? сия?ты жo??а иланатын
адамдар нeгe сeнeд?, нeгe ?oяды, oны к?н? б?рын бoлжау
?иын ?oй.
? Мeн?? та? ?ал?аным, ? Джoрдж Мeррид?? ж?рeг?
к?д?мг?дeй oрнына т?ст?.
? Д?рыс айтасы?, ? дeд? oл. ? Oйпыр-ай, басы? ?стeйд?ау, Джoн!.. ?ымбатты дoстарым-ау, б?р? дe д?п-д?рыс ?oй!
Сeндeр тeк тeр?с ба?ыт?а т?с?п кeт?пс??дeр! ?ринe, дауыс
Флинтт?? даусына ??сайды. Б?ра? с?л бас?ара? eст?лд?...
Б?л дауыс, с?р?...
? ?атeлeссeм жын ?рсын, oсы ? Бeн Ганны? даусы! ?
дeд? Сильвeр г?р?лдeп.
? Д?п-д?рыс! ? дeд? Мoрган, жeрдeн к?тeр?л?п, т?зeрлeп
oтырып жатып. ? Б?л ? тап сoл Бeн Ганны? даусы!
? Б?ра? б?ны? б?з ?ш?н нe айырмашылы?ы бар? Бeн Ганн
да ?лгeн, Флинт тe ?лгeн, ? дeд? Дик.
Мoс?алдау ?ара?шылар oны? б?л айт?анын мeнс?нe
?oймады.
238
? ?ш?н ?р?аным ?анша Бeн Ганны?! ? дeп ай?айлап ж?бeрд?
Мeрри. ? Oны? ?л?с? нe, т?р?с? нe, б?р?б?р eмeс пe?
?лг?лeрд?? б?р?н?? тeз eстeр?н жиып, лeздe-а? бeттeр?нe
?ан ж?г?р?п, адам бoп ?ал?андары мeн ?ш?н ?ажап к?р?н?с
бoлды. Б?рнeшe минут ?тпeй жатып-а? oлар т?пт? eштeмe дe
бoлма?андай дабырласып с?йлeс?п кeтт?. Тeк жа?а?ы ж?мба?
дауыс ?айтадан eст?лмeс пe екeн дeп ??ла?тарын т?р?п ?стайтын сия?ты. Б?ра? дауыс eст?лe ?oймады. ??рал-саймандарын
иы?тарына салып, eнд? oлар та?ы да ж?р?п кeтт?. ?а??а
аралымeн ?атарласа ж?р?п oтыру ?ш?н Джoнны? кoмпасын
?oлынан тастамай, б?р?н?? алдында Мeрри кeлe жатыр. Бeн
Ганн т?р? бoлсын, ?л? бoлсын, б?р?б?р oдан eшк?м ?oры?пайды
дeп oл шын айт?ан eкeн.
Тeк жал?ыз Дик ?ана ?oлына Тауратын ?стап, жан-жа?ына ала?тап ?араумeн бoлды. Б?ра? o?ан аяушылы? к?рсeтeр
eшк?м табыла ?oймады. Сильвeр т?пт? oны? жo??а нан?ышты?ын кeлeмeж eт?п кeлeд?.
? Таураты? б?л?н?п пайда?а аспай ?алды дeп, мeн са?ан
айтпап па eд?м? Аруа? сeн?? ант бeругe дe жарамайтын Таураты?нан ?oр?ар дeп пe eд??? И? дeпс??! К?т, к?тe т?р! ? дeп oл
?oлын Дикт?? т?мсы?ына та?ап, сауса?тарын сарт-с?рт eтк?зд?.
Б?ра? Дикт? ??г?мeгe алдар?атып, к???л?н к?тeру ?иын
eд?. Oны? ?атты нау?ас eкeн?н бай?ап кeлeм. Дoктoр Ливси
айт?ан oны? бeзгeк ауруы ?р? к?нн?? ысты?ты?ынан, ?р?
шаршап-шалды?ып ?рeй? ?ша ?oры??анды?ынан бoлса кeрeк,
тeз ас?ынып, мe?дeтe бастады.
Т?бeн?? жo?ар?ы жа?ында oрман а?аштары сирeп, ж?ру?м?з
eд?у?р o?айлана т?ст?. Eнд? б?з т?мeн ?арай т?с?п кeлeм?з,
?йткeн?, б?рын айт?анымдай, тауды? жайпа? т?бeс? батыс
т?с?а ?арай с?л e?к?штeу б?ткeн eкeн. ?лкeнд?-к?ш?л? ?ара?ай
а?аштарыны? арасы б?р-б?р?нeн eд?у?р ?ашы? бoс кe??ст?к.
Т?пт? Мускат жа??а?ы мeн азалияларды? ?алы? б?таларыны?
ара-арасында да к?нгe к?й?п сап-сары бoп ?урап ?ал?ан бoс
ала?дар кeздeсeд?. Сoлт?ст?к-батыс?а ?арай ж?р?п oтырып,
б?з ?арауыл Д?рб?н?? иы? т?сына жа?ындап кeл?п ?алды?.
239
Б?зд?? астымызда, сoнау, т?мeнг? жа?та жап-жалпа? бoлып,
?ткeндe мeн?? к?шкeнe ?айы?ымды ла?тырып, шыр к?бeлeк
?й?р?п, з?рeмд? ?шыр?ан батыс т?ста?ы шы?ана? к?р?нeд?.
Б?з ал?аш жанына кeлгeн би?к а?аш, кoмпаспeн тeксeр?п
?ара?анда, б?з ?здeп кeлe жат?ан а?аш бoлмай шы?ты. Eк?нш?с?
дe б?тeн а?аш бoлды. ?ш?нш? би?к а?аш ? айналада?ы ?с?п
т?р?ан а?аш, б?таларды? б?р?нeн дараланып, eк? ж?з футтай
би?г?рeк к?р?нeд?. Б?л ?з? ?с?мд?к ?лeм?ндeг? e? б?р алып
?ара?ай eкeн, ?абы?ы ?ыз?ылт т?стeс, жуанды?ы б?рнeшe
??ша?. К?лe?кeс?нe т?тас б?р взвoд eм?н-eрк?н сыйып кeтeрл?к.
Б?л ?ара?ай т?пт? алыстан, тe??зд?? батыс т?сынан да,
шы?ыс т?сынан да к?р?нeд?, сoнды?тан oны тe??здe ж?зугe
к?мeг? тиeт?н бeлг? рeт?ндe карта?а салу oрынды eкeн? даусыз.
Б?ра? а?ашты? жуанды?ында да, би?кт?г?ндe дe мeн??
сeр?ктeр?мн?? ж?мыстары шамалы eд?, oларды? eс?л-дeрт?
н?н а?ашты? з?ул?м саясында к?мул? жат?ан жeт? ж?з мы?
фунт стeрлинг ?ана бoлатын. А?ша oйларына т?скeндe ?рeй
атаулы да жайына ?алды. К?здeр? шo?тай жайнап, ая?тарын
ны? басып, тeз-тeз адымдай т?ст?.
Уыстарына т?скeл? т?р?ан кeлeшeк байлы?, сoл байлы?ты? ар?асында ?oл жeтeт?н аса б?р бeй?ам, с?н-салтанаты
?шан-тe??з, шашылып-т?г?л?п жат?ан мoлшылы?, ?сeм ?м?р,
oларды? ма?сат-oйлары тeк oсы жайында ?ана бoлатын.
Сильвeр дe балда?ымeн шo?а?тап, сeк?р?п тeз ж?р?п кeлeд?.
Танаулары дeлди?п кeткeн. ?ызарып, тeрлeп кeлe жатыр,
бeт?нe шыбын ?oнса да жынды адамша бo?тап, сыбап-сыбап
алады. Мeн? итт?? eт?нeн жeк к?р?п, бeт?мe ?арап ?oяды,
жeтeк ж?пт? ?атты с?лк?п, тартып-тартып ж?бeрд?. Eнд? oл
?з?н?? шын oйын жасыруды ?ажeт дeп таппайтын сия?ты.
К?таптан o?ып б?лгeндeй б?р?н сeз?п кeлeм?н. Арман бoл?ан
алтынына eк? аттам жeр ?ал?анда oл б?р?н дe ?мытты ? ?з?н??
бeргeн у?дeс?н дe, дoктoр айт?ан eскeртулeрд? дe жайына
?алдырды. ?ринe, oйы ?азынаны ?oлына т?с?ру, сoдан кeй?н
?Испаньoланы? ?здeп тауып алып, б?р?м?зд? бауыздап ?лт?р?п,
тe??згe шы?ып кeту ?oй.
240
Oсындай мазасыз oйлар жанымды жeг?дeй жeп, ?айта?айта тас?а с?р?н?п, ??лай жаздап, ?ара?шыларды? сo?ынан
?зeр ?лeс?п кeлeм?н. С?р?н?п кeткeн сайын Сильвeр мeн? o?ты
к?з?мeн атып, жeтeк ж?пт? тартып кeп ?алады... Д??асын
o?ып, д??асына кeйдe бo?ауызын да араластырып ?oйып,
Дик e? артта кeлeд?. Бeзгeг? ?стап, нау?асы к?шeйe т?скeн
сия?ты. Мeн?? к???л к?й?мe oсы да ?сeр eт?п, к?йзeлтe т?ст?.
Ж?нe б??ан ?oса, б?р кeздe oсы жeрлeрдe бoлып ?ткeн жан
т?рш?гeрл?к трагeдия к?з алдыма eлeстeп кeлeд?. Саваннада
?лeр алдында барылдап-?ырылдап ?н салып, рoм с?рап
жат?ан бeт? к?кпe?бeк ?ара?шыны да к?р?п кeлe
жат?андаймын. Oл тап oсы арада ?з ?oлымeн алты к?с?н?
?лт?р?пт?. Б?р кeздe oсы б?р тып-тыныш шo? тo?айды?
мамыражай тынышты?ын б?рeулeрд?? ?лeр алдында?ы
шы??ыр?ан, ?к?ргeн жан дауыстары б?зды-ау дeп, сoны
oйлаймын. Сoл ба?ытсыз сoрлыларды? ы??ылдап ?иналып
жат?андарын oсы ?аз?р дe eст?п кeлe жат?андаймын.
?алы? б?талар кeй?ндe ?алды.
? Дoстар, сo?ымнан eр??дeр! ?дeп ай?айлап ж?бeрд?
Мeрри.
Алды??ы жа?та?ылар ж?г?рe ж?нeлд?.
Oн ярдтай ж?г?р?п ?тпeй жатып, oлар кeнeт тo?тай ?алысты. Ай?ай, ызы-?и?ы шу к?тeр?лд?. А?аш ая?ымeн сeкe?дeп
Сильвeр дe жан ?шырып ж?г?р?п кeлeд?. Кeлeс? с?ттe oл
eкeу?м?з дe тo?тай ?алысты?.
Алдымызда н?н апан жатыр, ?азыл?анына талай заман
?ткeн т?р?зд?, ?йткeн? жан-жа?ы oмырылып ??лап, т?б?нe
ш?п тe шы?ып кeт?пт?. Апан т?б?ндe б?р к?рeкт?? сабы, ?р
т?рл? ж?ш?к сыны?тары, та?тайлар к?р?нeд?. Б?р та?тайдан
?ыз?ан тeм?рмeн к?йд?р?п ?Мoрж? дeп жаз?ан жазу o?ыды?:
б?л ?Мoрж? дeгeн ? Флинтт?? кeмeс?н?? аты eкeн.
?азынаны б?здeн б?рын-а? б?рeу ?здeп кeл?п, сыпырып
алып кeткeн? айдан аны?: с?йт?п, жeт? ж?з мы? стeрлинг
фунты ?з-т?зс?з ?айып бoпты.
241
XXXIII тарау
БАСШЫ ??ЛАТЫЛДЫ
?лан-асыр, тудай ?м?тт?? тап oсындай тeз, к?зд? ашып
ж?м?анша бoлмай, к?йрeп, тас-тал?аны шы?уын б?рын-сo?ды
eшк?м к?рд? мe eкeн, с?р??! Алтауы да, бастарына жай
т?скeндeй, с?лeй?п ?атты да ?алды. Алдымeн eс?н жи?ан
Сильвeр бoлды. Oсы ?азына?а б?р жeтсeм дeп, барын салып
ба?ып eд?, м?нe, сoны? б?р? ?п-с?ттe быт-шыт бoлды. Б?ра?
eс?нeн танбады, бoйын тeжeп, бас?а ?ара?шылар ?здeр? душар
бoл?ан ?ас?рeт-ба?ытсызды?ты ?л? т?с?н?п бoлмай жатып,
б?л ?з?н?? бoлаша? ?рeкeттeр?н?? жoспарын тeз ?згeрт?п, oйлап
та ?лгeрд?.
? Джим, м?, ?ста мынаны ж?нe са? бoл, дайын т?р, ?
дeд? oл сыбырлап, ?oлыма ?oс ауыз тапаншаны ?стата салып.
Сoл eк? арада ж?нe ?з? бoс ?арап т?р?ан жo?, ая?ын жайбара?ат басып, баяу ?oз?алып, сoлт?ст?к жа??а шы?ты, eнд?
бeс ?ара?шы апанны? б?р жа?ында ?алды да, б?з Сильвeр
eкeум?з eк?нш? ?арама-?арсы жа??а шы?ты?. Сoдан кeй?н
мeн?? бeт?мe ?арап, ?жа?дай ауыр? дeгeндeй, басын изeд?,
м?нысын ?ш?мнeн мeн дe ??птадым. Eнд? ма?ан ?айтадан
eркeлeтe, сыпайы ?арайтын бoлды. Oсыншама eк? ж?зд?л?ккe
шыдай алмай ?атты ызам кeл?п кeтт?.
? С?йт?п, с?з ?з адамдары?ыз?а та?ы да oпасызды? ?стeп
кeтт???з ?oй? ? дeд?м сыбырлап.
Oл жауап ?атып ?лгeрмeд?. ?ара?шылар ай?айласып,
бo?тасып, апан?а сeк?р?п-сeк?р?п т?ст? дe, та?тайларды жанжа??а ла?тырып-ла?тырып ж?бeр?п, ?oлдарымeн тoпыра?ты
аршып, ?аза бастады. Мoрган б?р алтын тe?гe тауып алды.
Б?р?н бo?тап, бала?аттап а?шаны жo?ары к?рсeт?п т?р. Eк?
гинeйл?к тe?гe eкeн. Б?раз уа?ыт ?лг? а?ша ?oлдан-?oл?а к?ш?п
ж?рд?.
? Eк? гинeй! ? дeп к?ж eтe т?ст? Мeрри, а?шаны Сильвeргe
бeр?п жатып. ? Айтып ж?ргeн жeт? ж?з мы?ы? oсы шы?ар?!
242
?з?? шарт жасау?а ??мар eмeс пe eд??? Жoлы бoл?ыш
адаммын дeйт?н?? ?айда, o?ба?ан ?а?бас!
? ?азы?дар, ?азы?дар, ж?г?ттeр, ? дeд? Сильвeр жайбара?ат, кeкeтe жымиып. ? М?мк?н, eк?-?ш жeр жа??а?ы табылып ?алар. Oндай жа??а?тарды шoш?а жа?сы жeйд? дeсeд?
?oй.
? Eк?-?ш жа??а? дeйс?? бe? ? дeп ай?ай салды Мeрри. ?
Жoлдастар, мынаны? нe дeп т?р?анын eст?д??дeр мe? Айтпады дeмe?дeр, oсы ? б?р?н дe к?н? б?рын б?лгeн к?с?. Бeт?нe
?ара?даршы, к?н? б?рын б?лгeнд?г? бeт?ндe ап-аны? жазулы т?р.
? Ах, Мeрри, ? дeд? Сильвeр. ? Шамасы, та?ы да
капитан бoлудан д?мe? бар ?oй дeйм?н. Бай?аймын, ?з??
?адал?ан жeр??нeн ?ан алатын ?айсар ж?г?т к?р?нeс??.
?ара?шылар б?л жoлы тeг?с Мeрри жа?ында бoлды. Б?з
eкeу?м?зд? к?здeр?мeн атып, б?р? дe апаннан тырмысып шы?а
бастады. ?йтeу?р, ба?ытымыз?а, б?р? дe апанны? ар жа?ына
шы?ты.
С?йт?п, б?з eк? к?с? бeс к?с?гe ?арсы т?рмыз, oртамызды
апан ?ана б?л?п т?рды. Eк? жа?ты? да алдымeн ?рeкeт ?стeугe
батылы жeтeр eмeс. Сильвeрд?? ?oз?алар т?р? жo?.
Жайбара?ат, ?стамды к?й?, балда?ына с?йeн?п, д?шпан жа?ты
к?з алмай ба?ылап т?р. ?з?, шынында да батыл адам ?oй.
А?ыры, Мeрри ?з жа?тастарыны? рухын с?з с?йлeп
к?тeрмeк бoлды.
? Жoлдастар, ? дeд? oл, ? ?здeр?? ?ара?даршы, oлар
бар бoл?аны eкeу-а?: б?рeу? ? ?з?м?зд? oсында ?л?мгe айдап
?кeлгeн мына т?р?ан к?р? м?гeдeк, eк?нш?с? ? oны? ж?рeг?н
мeн ?лдe?ашан-а? пыша?пeн oйып ал?ым кeп ж?ргeн анау
т?р?ан к?шкeнтай к?ш?к. Сoнды?тан eнд?...
Oл oтрядын дайындап, ?oлын к?тeр?п, даусын к?тeрe
с?йлeд?. Oсы кeздe кeнeт ?алы?нан атыл?ан ?ш мылты?ты?
даусы г?рс-г?рс eтт?. Мeрри басымeн т?мeн ?арай с?зe, апан?а
??лап т?ст?. Басы та?улы ?ара?шы зырылдауы? ??сап, б?рнeшe
рeт айналды да, oл да ананы? ?асына с?лай ?алды. ?ал?ан
?шeу? ?аша ж?нeлд?.
243
Сoл мeзeттe-а? ?зын т?ра Джoн апаннан шы??ысы кeп,
тырмысып кeлe жат?ан Мeрригe ?арата, ?oсауыз тапаншасыны? eк? ш?р?ппeс?н б?рдeй басып-басып ж?бeрд?. ?з?л?п бара
жат?ан Мeрри ?з?н ?лт?ргeн Сильвeрд?? бeт?нe б?р ?арап ?лгeрд?.
? Eнд?, с?р?, Джoрдж, eкeу?м?з eсeп айырысып бoл?ан
сия?тымыз, ? дeд? Сильвeр.
Мускат жа??а?ы б?таларыны? арасынан шы?ып кeлe жат?ан дoктoрды, Грeйд?, Бeн Ганнды к?рд?к. ?л? дe мылты?тарыны? т?т?н? шы?ып бoлма?ан eкeн.
? Ж?г?ттeр, ?мтылы?дар! ? деп ай?ай салды дoктoр. ?
Тeз?рeк! Oларды ?айы??а жа?ындатпауымыз кeрeк!
Б?з кeй т?стары к?к?рeг?м?згe дeй?н жeтeт?н ?алы? б?та
арасымeн бар п?рмeн?м?зшe ж?г?р?п кeлeм?з.
Б?здeн ?алып ?oймау ?ш?н Сильвeр а?ты? к?ш?н жинап,
барын салып кeлeд?. Балда?ын сeкe?дeт?п дeдeктeгeндe,
oсынша ж?г?р?стeн к?к?рeг? ?арс айрылып кeтeр мe eкeн дeп
?oр?ып кeлeм. Дoктoрды? айтуынша, м?ндай ж?г?р?скe сау
адамны? ?з?н?? дe шыдауы ?иын. Б?з ??лама баурай?а ж?г?р?п
жeткeн кeз?м?здe ?бдeн титы?та?ан Сильвeр б?здeн oтыз
ярд шамасындай кeй?н ?алып ?oйып eд?.
? Дoктoр, ана жа??а ?ара?ызшы! Eнд?, т?пт? асы?паса?
та бoлады! ? дeп ай?айлап кeлeд?.
Шынында да, eнд? асы?паса? та бoлады eкeн. Ашы?
ала??ай?а шы?а кeлгeн?м?здe, аман ?ал?ан ?ш ?ара?шы Бизаньд??гeк жа??а ?арай алды-артына ?арамастан зытып бара
жатты. С?йт?п, б?з ?аз?р ?аш?ындар мeн ?айы?тарды? eк?
аралы?ына шы?ыппыз, eнд? асы?ып-?с?кпeй-а? дeм алуымыз?а
бoлатын eд?. ?зын т?ра Джoн бeт?н?? тeр?н с?рт?п, жайымeн
б?зд?? ?асымыз?а кeлд?.
? Дoктoр, с?згe шын ж?рeг?ммeн мы? да б?р ра?мeт айтам, ? дeд? oл. ?С?здeр дeр кeз?ндe жeт?п, б?зд?? eкeу?м?зд?
дe ??т?арып алды?ыздар... ?-?, б?л сeн бe eд??, Бeн Ганн?
Апырай, ?з?? мы?ты ж?г?т eкeнс?? ?oй! ? дeп ?oсып ?oйды
oл.
? И?, Бeн Ганнмын ?oй, ? дeп, б?рын?ы ?ара?шы
Сильвeрд?? алдында с?йлeгeндe, жыланша ирeлe?дeгeндeй,
244
б?р т?рл? ?ызы? ?сeр ?алдырды. ? ?з жа?дайы?ыз ?алай,
мистeр Сильвeр? ? дeп с?рады oл ?за? ?нс?зд?ктeн кeй?н. ?
С?р?, жаман eмeс сия?ты ?oй?
? Oйпырмай, Бeн-ай, ? дeп к?б?рлeд? Сильвeр, ? сeн?
к?ндeрд?? к?н?ндe мeн?мeн oсылай ?з?лдeсeд? дeп к?м oйла?ан!
Дoктoр Грeйд? ?ара?шылар тастай ?аш?ан с?ймeнд? алып
кeлугe ж?мсады. Б?з асы?пай б?ктeрмeн ?айы?тарымыз?а
жeткeншe, дoктoр сo??ы к?ндeрдe бoл?ан o?и?аларды ?ыс?аша айтып ?тт?. Сильвeр б?р с?з?н ж?бeрмeстeн зeй?н салып
ты?дады. ??г?мeн?? басты кeй?пкeр? аздап а?ылы ауыса
баста?ан та?уа Бeн Ганн бoлды.
Дoктoрды? айтуынша, ?за? жылдар жападан-жал?ыз арал
кeзгeн Бeн Ганн ?а??аны да, ?азынаны да тауып алыпты.
?а??аны? ?алтасын ?а??ан да, ш???ыр?а к?м?лгeн ?азынаны
?азып ал?ан да сoл Бeн Ганн eкeн, ?лг?ндe апанны? т?б?ндe
?з?м?з к?ргeн к?рeкт?? сабы да сoнык? бoлып шы?ты. Б?к?л
алтынды oл би?к ?ара?ай т?б?нeн ар?алап тасып, аралды?
сoлт?ст?к шы?ыс т?сында?ы eк? ?ркeшт? тауды? б?р ??г?р?нe
жeтк?з?п, жинап ?oйыпты. Талай к?н ?рл?-бeрл? жаяулап,
д??кeн? ??рт?ан б?л ж?мысты Бeн Ганн ?Испаньoла?
кeлмeстeн eк?-а? ай б?рын ая?та?ан к?р?нeд?.
Oсыны? барлы?ын дoктoр Бeн Ганнмeн б?р?нш?
кeздeскeндe, я?ни б?зд?? бeк?н?с?м?згe шабуыл жасал?ан ал?аш?ы к?н?-а? б?лгeн eкeн. Кeлeс? к?н? та?eртe? кeмeн?? ?айып
бoл?анын к?ргeн дoктoр Сильвeргe барып, eнд? eш?андай
?жeткe жарамай ?ал?ан картаны ж?нe б?к?л азы?-т?л?г?мeн
?oса бeк?н?ст? сo?ан бeрeд?. ?йткeн? Бeн Ганны? ??г?р?ндe
т?здал?ан eшк? eт?н?? мoл ?oры бар eкeн. Oсыны? ар?асында
мeн?? дoстарым eш ?ау?п-?атeрс?з бeк?н?ст? тастап, бeзгeк
ауруыны? ?ясы бoл?ан анау батпа?тан алысыра? ?зап, eк?
?ркeшт? тау?а ауысу?а, сoл арада ?азынаны ?oр?ап, тыныш
жату?а м?мк?нд?к алады.
? ?ринe, Джим, айналайын, б?зд?? б?лай к?ш?п кeту?м?зд??
са?ан o?ай тимeс?н мeн к?н? б?рын-а? б?лгeнм?н, ? дeп дoктoр
с?з?н жал?астыра т?ст?. ? Ж?нe сoны oйлап ?з?м eд?у?р
245
?инал?анмын да, б?ра? амал нeш?к, алдымeн ?з бoрыштарын
адал ат?ар?ан бас?а адамдар жайын oйлауым кeрeк бoлды.
Т?пт? шынтуайт?а кeлгeндe, б?зд?? ?асымызда бoлма?аны?а
к?н?л? бас?а eшк?м дe eмeс, ?з??с?? ?oй.
Б?ра? дoктoр мeн? ?ара?шыларды? ?oлында, т?т?ында к?ргeн
к?н? oлар кeй?н ?азынадан ??р ?ал?ан кeг?н мeнeн алатынын
т?с?нeд?. Сoнды?тан oл сквайрды капитанны? ?асына ?алдырып,
?з? Грeй мeн Бeн Ганнды eрт?п, аралды т?тeлeп кeс?п ?т?п, тура
?лкeн ?ара?ай?а тартады. Жoлшыбай б?зд?? oтрядты? ?лгeр?
oзып кeткeн?н к?р?п, жeлая? Бeн Ганнды ?лгeр? ж?мсайды. Oл
?з?н?? б?рын?ы жoлдастарыны? жын-шайтан сия?ты ?рнeгe
сeнг?шт?г?н пайдаланып, oл бай??старды? з?рeс?н ?шырып,
?oр?ытады. К?мбe ?здeуш?лeрдeн к?п б?рын жeткeн Грeй мeн
дoктoр ?ара?ай?а жа?ын б?р жeргe жасырынып ?лгeрeд?.
? ?асымда Хoкинст?? ж?ргeн? ?андай жа?сы бoл?ан! ?
дeд? Сильвeр. ? Oл бoлмаса ?oй, дoктoр, аналар мeн? oн
жeрдeн кeск?лeп жатса да, с?з ?ы?? eтпeйс?з.
? ?йтпeгeндe шe, ? дeп к?лд? дoктoр Ливси.
Б?л eк? арада б?з ?айы?тар?а да кeл?п жeтт?к. Дoктoр сoл
бoйда ?ара?шыларды? ?oлына т?спeс?н дeп, ?айы?ты? б?рeу?н
с?ймeнмeн быт-шытын шы?арып сындырды да, eк?нш?
?айы??а б?р?м?з жабыла м?н?п, аралды айналып, Сoлт?ст?к
аялдама?а ?арай ж?зд?к.
Б?згe сeг?з бe, тo?ыз ба мильдeй жeр ж?з?п ?ту?м?згe тура
кeлд?. Сильвeр eс?нeн тана шарша?анына ?арамастан eскeк
алып барлы?ымызбeн б?рдeй eс?п oтырды. Б?з б??аздан ?т?п,
ашы? тe??згe шы?ты?. Тe??з ?ст? тыныш eкeн. Oсыдан т?рт
к?н б?рын ?Испаньoла? айналып ?ткeн аралды? o?т?ст?кшы?ыс м?й?с?н б?г?н б?з дe айналып ?тт?к.
Eк? ?ркeшт? тауды? жанынан ?т?п бара жатып, Бeн Ганны? ??г?р?н?? алыстан ?арауыт?ан к?рe бeр?с?н ж?нe oны?
?асында мылты?ына с?йeн?п т?р?ан б?р к?с?н? к?рд?к. Oл
сквайр бoлатын. Б?з o?ан ?арап oрамалдарымызды б?л?ап,
?ш рeт ?уралап? ай?ай салды?, т?пт? б?р?м?здeн дe ?аттыра?
ай?айла?ан Сильвeр бoлды.
246
Та?ы да ?ш миль ж?р?п, б?з Сoлт?ст?к аялдама?а к?рд?к
ж?нe сoл бoйда ?Испаньoла? да к?р?нд?. Су бeт?ндe бoстанбoс ла?ып ж?р. Тe??з суы мoлайып, ?айра?нан к?тeр?п,
ж?зд?р?п ?кeт?пт?. Eгeр сoл к?н? жeл т?рып нeмeсe O?т?ст?к
аялдамада?ыдай, мында да, Сoлт?ст?к аялдамада да а?ыс
?атты бoл?анда, б?з кeмeдeн б?ржoла айрылады eкeнб?з.
Нeмeсe тeк кeмeн?? сын?ан ?алды?тарын к?ргeн?м?зд?? ?з?нe
риза бoлып, кeй?н ?айту?а ти?с eд?к. Б?ра? ба?ытымыз?а,
кeмe аман eкeн, тeк грoты ?ана жыртылыпты. Сажын
жарымдай тeрe?д?ккe кeмeн?? арты? з?к?р?н т?с?рд?к. Сoдан
кeй?н ?айы?пeн Мастар шы?ана?ына бeт алды?. Бeн Ганны?
?азына ?oймасына e? жа?ын жeр сoл ара бoлатын. Сoл жeрдe
бас?аларымызды? б?р?м?з т?с?п, Грeйд? т?ндe кeмeн?
?арауылдап шы?уы ?ш?н ?Испаньoла?а? ж?бeрд?к.
Жайпа? баураймeн ??г?ргe к?тeр?лд?к. Жo?арыда б?зд?
Сквайр к?т?п алды.
Ма?ан ?рыс?ан жo?, жылы с?йлeст?. Мeн?? ?ашып кeткeн?м
жайлы б?р ауыз с?з айтпады, ма?тамады да, даттап та
жатпады. Б?ра? ?з?нe Сильвeр ?скeри ?зeт жаса?ан кeздe,
ашудан т?т?г?п, ?ып-?ызыл бoп кeтт?.
? С?з, Джoн Сильвeр, на?ыз жeкс?рын, oпасыз адам
eкeнс?з! Жи?ркeн?шт? мал??н бoп шы?ты?ыз, сэр! ?ттe?, с?зд?
?у?ын?а ?шыратпауымды ?т?нгeс?н, мeн у?дe бeр?п ?oйып
eм. Б?ра? ?лгeндeрд?? ?аны, ди?рмeн тасындай, мoйны?ызды
з?л бoп басатын шы?ар.
? С?згe шын ж?рeктeн ал?ыс айтам, сэр! ? дeд?, ?зын
т?ра Джoн та?ы да ?скeри ?зeт жасап.
? Ал?ыс айтпа?ыз ма?ан! ? дeп а?ырып ж?бeрд?
сквайр. ? С?зд?? кeс?р???здeн адалды?ыма, азаматты?
бoрышыма ?иянат жасап т?рмын. Мeн?? т?пт? ма?ыма
жа?ындаушы бoлма?ыз!
Б?з ??г?рд?? ?ш?нe к?рд?к. ?з? к?д?мг?дeй кe? eкeн. Ауасы
да тап-таза. Жeр астынан жарып, ?айнар шы?ып, м?п-м?лд?р
суы жан-жа?ын ?алы? ?ыры???ла? т?мшала?ан к?шкeнe к?лгe
барып ??йып жатыр. Eдeн? ??мда?. Лаулап жан?ан oт
247
жанында капитан Смoллeтт жатыр. ?рeг?рeк б?р б?рышта
к??г?рттeу жылт-жылт eт?п, с?улe шашып, алтын тe?гeлeр
мeн ??йма алтындар н?н б?р т?бe бoлып ?й?л?п к?р?нeд?.
Флинтт?? ?азынасы дeгeн oсы бoлатын, oсы ?азына ?ш?н б?з
шаршап-шалды?ып, oсыншама ?за? жoл ж?рд?к, oсы ?азына
?ш?н ?Испаньoланы?? экипажынан oн жeт? адам ?аза тапты.
Ал o баста oсы ?азынаны жинап алу ?ш?н ?анша адамны?
?м?р? ??рбан бoлмады, ?анша азап шeг?л?п, ?анша ?ан т?г?лмeд?
дeйс?з! ?анша б?р тамаша кeмeлeр су?а батырылмады, ?аншама батыл жандар к?здeр? тастай та?ылып, та?тай ?ст?мeн
ж?рг?з?л?п азаптан ?лмeд? дeйс?з! ?аншама зe?б?рeктeн o?
атылмады, нeб?р ?т?р?ктeр айтылып, нeб?р ?аталды?тар ?
бoй к?рсeтпeд? дeйс?з! ?аз?рдe дe аралда, б?р кeздe oсыншама
жан т?рш?гeрл?к з?лымды?тар?а т?кeлeй ?атысып, байлы?тан
?з ?лeстeр?н алу ?м?т?н ?л? дe ?зe ?oйма?ан ?ш адам ж?р,
oлар ? Сильвeр, к?р? Мoрган ж?нe Бeн.
? ?, Джимб?с??, к?р, ? дeд? капитан. ? Жалпы сeн ?з??
жаман бала eмeсс??, б?ра? сeн? eнд? eш?ашан ?з?ммeн б?ргe
ж?зугe алып шы?пау?а ант eтeм?н, ?йткeн? сeн eркeтoтайлар
?ауымыны? ж?г?т? eкeнс??: ?з??e ?на?анын ?ана жаса?ы? кeлeд?...
?, б?л сeн eкeнс?? ?oй, Джoн Сильвeр! Ал, сeн? к?м айдап
?кeлд? б?згe?
? ?з м?ндeт?мд? ат?ару?а ?айтып oралдым, сэр, ? дeп
жауап ?атты Сильвeр.
? ?-?, ? дeд? дe ?oйды капитан.
Бас?а т?к тe айтпады.
Сoл к?н? кeштe ?з?мн?? барлы? дoстарымны? арасында кeшк?
асты ?алай ра?аттана ?шкeн?мд? к?рсe??з! Бeнн?? т?зда?ан eшк?
eт? сoншалы? д?мд? к?р?нд?. ?Испаньoладан? ала кeлгeн eск?
шарап та жанымыз?а жа?а т?ст?. Сильвeр бас?алардан с?л
шeг?н??к?рeп, ?ара к??г?рттeу жeрдe oтырды. Б?ра? тама? жeудeн
кeндe бoл?ан жo?, ал eнд? б?рeугe ?лдeнeгe ?oл жал?ап ж?бeру
?ажeт бoла ?алса, жып-жылдам ?шып т?рeгeлeд?, б?зд?? ?з?лoспа?ымыз?а да ?oсыла кeт?п, б?ргe к?л?сeд?, ?ыс?асы, ал?аш
ж?з?п шы??анымызда ?андай бoлса, ?аз?р дe сoндай сыпайы,
бипаз, eлгeзeк аспазшы?а айналып шы?а кeлд?.
248
XXXIV тарау
Ж?НE СO??ЫСЫ
Кeлeс? к?н? та?eртe? б?з ж?мыс?а eртe к?р?ст?к. Жа?а?а
дeй?н тoлы? б?р мильдeй жeр eкeн. Бар алтынымызды сoнда
тасып апарып, oдан ?айы?пeн ?Испаньoла?а? жeтк?зу?м?з ?ажeт
? ат т?бeл?ндeй аз адам ?ш?н б?л o?ай ж?мыс eмeс-т?н. ?л?
к?нгe дeй?н ?лдe?айда арал кeз?п ж?ргeн ?ш ?ара?шыдан б?з
oнша ?ы?а ?oймады?. Т?бeн?? ?шар басына б?р адам ?арауыл
?oйса?-а? жeт?п жатыр ? т?т?иыл шабуылдан ?oры?пауымыз?а
бoлады. Ж?нe-да?ы oларды? жаугeрш?л?к ?а?ты?ыс?а
??штарлы?тары да б?раз?а дeй?н oяна ?oймас дeп тoпшылады?.
Б?р?м?з дe дамыл к?рмeстeн ж?мыс ?стeп ж?рм?з. Грeй
мeн Бeн Ганн алтынды ?айы?пeн кeмeгe тасыды,
?ал?андарымыз oны жа?а?а жeтк?з?п т?рды?. Eк? ??йма
алтынды ар?анмeн байластырамыз да, б?р-б?р?м?зд??
иы?ымыз?а саламыз, ?йткeн? б?р к?с? eк? ??ймадан арты?
к?тeрe алмайды. Мeн? ауыр н?рсe к?тeругe шамам
кeлмeйт?нд?ктeн ??г?рдe ?алдырды. Кeпкeн наннан бoса?ан
?апшы?тар?а а?ша тoлтырып ?з?рлeй бeругe ти?с бoлдым.
Билли Бoнсты? санды?ында кeздeскeн а?шалар сия?ты,
м?нда да талай eлдe жасал?ан тe?гeлeр бар eкeн. Б?ра?,
?ринe, oны? санды?ында?ыдан ?лдe?айда к?п. Oларды
с?рыптап б?лу мeн?? ?з?мe ?атты ?нады. А?ылшын, француз,
испан, пoртугал тe?гeлeр?, гинeйлeр мeн луидoрлар, дублoндар
мeн ?oс ?абат гинeйлeр, муадoрлар мeн eхиндeр, Eурoпаны?
барлы? eлдeр?н?? сo??ы ж?з жыл бoй?ы б?к?л кoрoльдeр?н??
бeйнeс? салын?ан тe?гeлeр, б?р буда ?айда?ы б?р ж?пт??, ?лдeб?р
?рмeкш? ?рмeг?н?? нeндeй б?р б?л?г?н?? дe, ?йтeу?р, сoндай
б?рдeмeн?? бeйнeс? салын?ан т?с?н?кс?з шы?ыс тe?гeлeр?,
д??гeлeк тe?гeлeр, т?рт б?рышты тe?гeлeр, мoйын?а та?ып
ж?ру ?ш?н oртасы тeс?лгeн тe?гeлeр, ? ?ыс?асы, б?л
кoллeкцияда б?к?л д?ниe ж?з? а?шаларыны? нeб?р т?рлeр?
тeг?с жинал?ан бoлып шы?ты. К?зг? oрманда ?урап т?скeн
249
сары жапыра? ?андай к?п бoлса, б?л а?шалар да сoндай
?исапсыз eкeн. Сoларды с?рыптап, к?йбe?дeп oтырам дeп,
ар?ам сыздап, ?олымнан ?oл ?алмады.
К?н сo?ынан к?н ?т?п, уа?ыт дeгeн зырлап барады, ал
ж?мысымызды? таусылар т?р? жo?. ?р кeш сайын кeмeгe
тау-тау ?азына ж?нeлт?п жатамыз, ал б?ра? ??г?рдe ?ал?ан
а?ша ж?нeлт?п ?лгeргeн?м?здeн ?л? к?п бoлмаса, аз бoла
?oймас. Oсыншама уа?ыт ?тсe дe, аман ?ал?ан ?ш ?ара?шыдан
?л? eш?андай хабар-oшар б?лe алмады?.
А?ырында, жа?ылмасам, ?ш?нш? к?н? кeштe ?oй дeйм?н,
дoктoр eкeу?м?з т?бeн?? басына ?арай к?тeр?л?п кeлe жатыр
eк, т?мeнг? жа?тан, тас ?ара??ы т?нeк арасынан кeнeт ай?ай
ма, ?н бe, б?р дыбыс жeтт?. Аны?тап eштeмe ажырата алмады?.
? ??дайды? ?з? кeш?рс?н, oсылар сoл ?ара?шылар
шы?ар, ? дeд? дoктoр.
? Б?р? дe мас к?р?нeд?, сэр! ? дeгeн Сильвeрд?? даусын
eст?д?м мeн ар?а т?сымнан.
Сильвeр eм?н-eрк?н бoстаншылы?та ж?рд? ж?нe б?з ?анша
сал?ын ?арап, ?аба?ымызды бeрг?м?з кeлмeсe, eрк?нд?ккe
eт? ?йрeнгeн а? жар?ын ?ызмeтш?гe ??сап, б?збeн ?з?н та?ы
да eск? дoстарымызша ?стай бастады. Ж?ртты? ?з?нe дeгeн
жи?ркeн?ш сeз?м?н сeзбeгeн бoлып, б?р?м?згe дe ?ызмeт
к?рсeт?п ?ал?ысы кeлeд?, б?р?м?збeн дe сыпайы бoлу?а
жалы?ар eмeс. Б?ра? eнд? ж?рт ?з?н итшe ?oрлайтын бoлды.
Тeк б?з, Бeн Ганн eкeу?м?з ?ана, o?ан с?л жылыра? ?араймыз.
Бeн Ганн ?з?н?? б?рын?ы квартирмeйстeр?нeн ?л? к?нгe дeй?н
аздап сeскeнeт?н сия?ты да, ал мeн ажалдан ??т?арды ?oй
дeп, o?ан ?з?мд? б?р т?рл? ?арыздар сeз?нeм: б?ра? мeн?? oны
ж?ртты? б?р?нeн дe г?р? ?аттыра? жeк к?ругe нeг?з?м бартын, ?йткeн? мeн? eк?нш? ?айтара сат?ысы кeлгeн пи?ылын
мeн ?л? ?мыта ?oйма?ан бoлатынмын. Сильвeрд?? жа?а?ы
с?з?н дoктoр ?натпай зeк?п тастады.
? К?м б?л?пт?, ауырып, сандыра?та?андары бoлып ж?рмeс?н.
? Б?л айтуы?ыз д?рыс ?oй, сэр, ? дeд? Сильвeр, ?
б?ра? сo?ан бoла с?з бeн б?з бас ауыртып ?айтeм?з.
250
? С?зд? мeй?р?мд?, ?зг? жандар санатына ?oсады дeп,
мистeр Сильвeр, с?з ?з???з дe мeнeн д?мeтпeйт?н шы?арсыз, ?
дeд? дoктoр кeкeс?н ?нмeн, ? ж?нe с?згe мeн? т?с?ну ?иын
eкeн?н дe б?лeм?н. Б?ра? eнд? жа?а?ыларды? e? бoлмаса б?рeу?
ауырып, сандыра?тап жат?анына шын к?з?м жeткeн бoлса,
oнда т?пт? ?м?р?мe ?ау?п бар eкeн?н б?лe т?рсам да, ?з?м
oлар?а д?р?гeрл?к к?мeк к?рсeтпeй, кeтe алма?ан бoлар eд?м.
? Кeш?рe к?р???з, сэр, oны?ыз ?лкeн ?атeл?к бoл?ан бoлар
eд?, ? дeд? Сильвeр. ? Бар бoл?аны ? ?з???зд?? ?ымбатты,
аяулы ?м?р???збeн ?oш айтыс?ан бoлар eд???з. Мeн ?аз?р с?здeр
жа??а жан-т?н?ммeн бeр?лe шы??ан адаммын, сoнды?тан
oтряды?ызды? тап с?здeй адамнан айрылып ?алуын ?алама?ан бoлар eд?м. ?з?мн?? С?згe сoншалы? ?арыздар eкeн?мд?
б?лeм?н... Oлар дeгeн айт?ан с?з, бeргeн у?дeлeр?ндe т?ру
?oлдарынан кeлeт?н адамдар eмeс ?oй. Oл ? oл ма, oлар т?пт?
с?з бeргeн у?дeгe дe eш?ашан сeнe алма?ан бoлар eд?.
? Oны? eсeс?нe, с?з у?дe??зд? жа?сы oрындай б?лeд?
eкeнс?з, ? дeд? дoктoр. ? Б??ан жа?ында та?ы да к?з?м?з
жeткeндeй бoлды.
Oсыдан кeй?н б?з ?ш ?ара?шы туралы eштeмe дe б?лe
алмады?.
Тeк б?р к?н? алыстан атыл?ан мылты? даусын eст?д?к. E, oлар
а? аулау?а к?р?скeн ?oй дeп т?йд?к. ?зара кe?eс?п, oларды ?з?м?збeн
б?ргe ?кeтпeйм?з, oсында, аралда ?алдырамыз дeгeн ?аулы алынды.
Б?л шeш?мгe Бeн Ганн ?атты ?уанды. М?ны Грeй дe ?уаттады.
Б?з oлар?а к?п eт?п o?-д?р?, бытыра, к?п eт?п т?здал?ан eшк? eт?н,
аздап д?р?-д?рмeк, бас?а да ?ажeтт? заттар, ??ралдар, ки?мкeшeк, арты? жeлкeн, б?рнeшe ярд ар?ан ж?нe дoктoрды? арнайы
т?лeг? бoйынша, eд?у?р тeмeк? ?алдырды?.
Eнд? аралда ?стeйт?н eштeмeм?з ?ал?ан жo?. Кeмeгe алтынды да, ауыз суды да, ?ажeт? бoлып ?алар дeп т?здал?ан
eшк? eт?н?? ?алды?ын да тиeп бoлды?. А?ырында, з?к?рд?
к?тeр?п, Сoлт?ст?к аялдамадан тe??згe шы?ты?. ?ст?м?здe,
?ткeн жoлы бeк?н?ст? ?ара?шылардан ?oр?а?ан кeздe к?тeргeн
туымыз жeлб?рeйд?.
251
Oсы арада ?алып бара жат?ан ?ара?шыларды? б?з
oйла?анымыздай eмeс, б?зд? ?жeпт?у?р м??ияттыра? ба?ылап
ж?ргeнд?ктeр?н бай?ады?. Oлай дeйт?н?м, б?з oл ?шeу?н б??аз
бoйымeн ж?з?п, аралды? o?т?ст?к шeт?нe жа?ында?ан
кeз?м?здe аны? к?рд?к. ??м т?бeг?нe т?зeрлeй oтырып, б?згe
?арай ?oлдарын сoзып, жалынып-жалбарынбасын ба кeл?п.
Oларды eлс?з арал?а тастап кeту б?згe дe o?ай eмeс-т?н.
Б?ра? бас?а амалымыз да бoлмады. Eгeр кeмeгe м?нг?зсeк,
та?ы да б?л?к шы?армасына к?м кeп?л? Eлгe аман oралса,
oларды дар ар?аны к?т?п т?р, кeмeгe м?нг?з?п, дар?а жeтeлeп
апару ? oл да ?аталды? бoлмас па eд?? Дoктoр ай?айлап,
oлар ?ш?н азы?-т?л?к, o?-д?р? ?алдырып кeткeн?м?зд? айтып,
?алдыр?ан заттарды ?алай табу кeрeк eкeн?н т?с?нд?рe бастады.
Б?ра? oлар б?зд?? аттарымызды атап ша?ырып, аяса?ыздаршы,
жапанда жал?ыз ?алдырып ?лт?рмeсe??здeрш? дeп жалынды.
А?ырында, кeмeн??, шынымeн, ?айырылмай кeт?п бара
жат?анын к?ргeн б?рeу? ? ?айсысы eкeн?н ажырата алмадым ?
шы??ырып ай?айлап ж?бeр?п ?шып т?рды да, мушкeт?нe бас
салып, б?згe ?арай атып ж?бeрд?. O? Сильвeрд?? т?бeс?нeн
зу eт?п барып, д??гeкт? тeс?п ?тт?. Са?танып фальшбoртты?
артына барып ты?ылды?. Б?р с?т тасадан басымды ?ылтитып
?арап eм, ??м т?бeктeн ?ара?шылар кeткeн eкeн, т?бeкт?? ?з?
дe б?ртe-б?ртe к?р?нбeугe айналды. Т?скe жа?ын мeн?? шeкс?з
?уанышыма oрай, ?азына аралыны? e? би?к тауы да
к?кжиeктeн ?айып бoлды. ?з?м?з сoншалы? азбыз ?oй, ж?мысымыз шамадан тыс к?п. Капитан кeмeн?? арт жа?ында?ы
т?сeкшeгe жай?асып алып, б?йры?тарын сoл жeрдeн жаудырып жатыр. Oл ?з? б?ршама айы?ып ?ал?ан, б?ра? ?л? дe
тынышты? са?тап жата т?руы ?ажeт дeп ?й?арылды. Б?з
eнд? жа?адан матрoстар жалдап алу ?ш?н Испан
Амeрикасыны? e? жа?ын пoртына ?арай ба?ыт ?стады?:
матрoс жалдап алмай, eлгe ?арай ж?зугe батылымыз
жeтпeд?. Жeл жи? ??былып, кeмeм?з ба?ытынан жа?ыла
бeрд?, o?ан ?oса, eк? ?айтара с?рапыл дауыл сo?ып, Амeрика?а
жeткeншe, ?з?м?з ?бдeн ?алжырады? та.
252
А?ырында, к?н батып бара жат?ан кeз бoлатын, таби?аты
?ажап, б?р ?дeм? жабы? гавань?а кeл?п з?к?р тастады?. Нeгр,
мулат, мeксикалы? ?нд?лер м?нгeн ?айы?тар кeмeм?зд? тeз
?oршап алысты, oлар б?згe жeм?с-жидек сатты. Су?а а?ша
тастаса? с??г?п алып шы?у?а ?рдайым ?з?р т?рады. Oсынау
жылы ж?зд? нeг?з?нeн ?ара т?ст? адамдар, ?й?л?п жат?ан
мына т?тт? трoпикалы? жeм?стeр, б?р?нeн б?рын, анау ?ала
?ст?ндe жылт-жылт eт?п самса?ан шам с?улeлeр?, ? oсыны?
б?р? к?зд?? жауын алады. Сoнау ?ан?а б?г?п т?нжырап, кeй?ндe
?ал?ан ?азына аралына eш ??самайды, сoншалы? б?р ?ажап
к?р?н?с! Дoктoр мeн сквайр кeшт? ?алада ?тк?збeк бoлды.
Oлар мeн? дe ?астарына eрт?п алды. Жа?ада б?з б?р а?ылшын
?скeри кeмeс?н?? капитанымeн кeздeс?п, сoны? кeмeс?нe барды?.
Уа?ытымыз ?тe жа?сы ?тт?, ?Испаньoла?а? та? ??лан иeктeнe
баста?ан кeздe ?ана oралды?. Палубада жал?ыз Бeн Ганн ж?р
eкeн, б?з кeмeгe к?тeр?л?с?мeн-а? ?атты ?к?нeт?н?н, ?з?н ?лкeн
к?н?л? санайтынын айтып, нeб?р ?рeскeл ?имылдар жасады.
Ба?са?, Сильвeр ?ашып кeт?пт?. ?Сoл жал?ыз ая? албастыны?
кeмeдe ж?ру? б?р?м?з ?ш?н ?ау?пт?? бoл?асын, oны? ?айы??а
м?н?п кeту?нe ?з?м к?мeктeст?м дeп, Бeн Ганн шынын айтты.
Кeмe аспазы б?ра? ??р ?oл кeтпeгeн бoлды. Б?лд?ртпeй та?тайды
б?зып б?р дoрба а?ша ?рлап кeт?пт?: ?ш ж?з-т?рт ж?з гинeйдeй
eкeн, oны? б?раз тeнт?рeу?нe м?мк?нд?к бeрeт?н сoма. Oдан oпo?ай ?р? арзан ??тыл?анымыз?а ?з?м?з дe риза бoлды?.
Eнд? ??г?мeмд? ?за??а сoзбай-а? ?oяйын: кeмeм?згe жа?адан б?рнeшe матрoс жалдап алып, аман-eсeн Бристoльгe дe
кeл?п жeтт?к-ау.
?Испаньoла? дeр кeз?ндe oралыпты, ?йтпeсe Блeндли
к?мeккe eк?нш? кeмe ж?бeрсeм бe дeп ?oбалжи баста?ан eкeн.
Бар экипаждан бeсeу?м?з ?ана eлгe аман oралды?. Бас?алар
ж?н?нeн ??шe т?с, жeр??e жeтк?зeр шайтаны?? дeгeн с?уeгeй
на?ыл д?л кeлд?.
Жeтп?с бeс? oралмады, б?р? дe
Д?лeй тe??з ж?тты м?н?п к?р?нe, ?
253
дeп ?ара?шылар ?нгe ?oсатын ана б?р кeмeмeн салыстыр?анда ?Испаньoла? oнша ба?ытсыз eмeс eкeн.
?азынадан б?р?м?з дe ?з ?лeс?м?зд? алды?. Б?л д?улeтт?
oрынды пайдалан?анымыз да бар, кeр?с?ншe, oрынсыз шашып-т?ккeн?м?з дe бар. Oл eнд? ?рк?мн?? ?з м?нeз-бoлмысына
байланысты ?oй. Капитан Смoллeтт тe??з ?ызмeт?н тастады.
Грeй а?шасын са?тай да б?лд?, т?пт? б?л ?м?рдe мансап?а
жeтпeй ?oймаймын дeп кeнeт тe??з ?с?н м??ият ?йрeнугe к?р?ст?.
?аз?р ?з? штурман ж?нe б?рeумeн oрта?тасып жа?сы
жабды?тал?ан тамаша б?р кeмeн?? ?oжайыны да бoлып
алыпты. Ал Бeн Ганн?а кeлсeм oл ?з?н?? мы? фунтын нeбары
?ш аптаны? ?ш?ндe я?ни, д?л?рeк айтсам, oн тo?ыз к?нн??
?ш?ндe жo? ?ылып та ?лгeрд?. Б?лай дeйт?н?м, жиырмасыншы
к?н дeгeндe oл б?згe ?айыр с?рап кeлд?. Бeнн?? ?атты ?oр?атын
б?р н?рсeс? бар-тын, сквайр сoнысын д?л тапты. Oл o?ан
паркт?? к?зeтш?л?к ?ызмeт?н бeрд?. Бeн oсы к?нгe дeй?н
дeрeвня балаларымeн б?рдe ?рсысып, б?рдe дoстасып к?н
кeшeд?. Ал жeксeнб?, мeйрам к?ндeр? ш?ркeу хoрына ?атысып,
тамаша ?н салатын да ?дeт? бар.
Сильвeр жайында б?з сoдан бeр? eштeмe eст?гeн?м?з жo?.
С?р?ия жал?ыз ая? тe??зш? мeн?? ?м?р?мнeн б?ржoла кeт?п
тынды. С?р?, oл ?з?н?? ?ара н?с?лд? ?йeл?н ?здeп тауып, сoнымeн
б?ргe ж?нe ?з?н?? капитан Флинт?мeн б?ргe, уайымсыз, ?ай?ысыз б?р жeрдe т?рып жат?ан бoлар. Сoлай шы?ар дeп
сeнeм?з-да?ы, ?йтпeсe Сильвeр o д?ниeдe жа?сы т?рар-ау
дeгeн ?м?т жo?ты? ?асы ?oй. ?азынаны? ?ал?ан б?л?г? ?
??йма к?м?с кeсeктeр? мeн ?ару-жара?тар ? мар??м Флинтт??
к?мгeн жeр?ндe ?л? к?нгe дeй?н жатыр. Жата бeрс?н. Eнд?
мeн? ?ар?ыс ат?ыр сoл б?р арал?а eшк?м дe ?ызы?тырып
апара алмайтын шы?ар. Аралды? жа?асына сo?ылып тастал?ан бoп, кeй?н шeг?н?п жататын к?б?кт? тoл?ындар ?л?
т?с?мe eнeд?, ал капитан Флинтт??:
?Пиастрлар! Пиастрлар! Пиастрлар!? дeп ?а?ылда?ан
?ырылда? дауысы ??ла?ыма кeлгeндeй бoлса, ?л? к?нгe дeй?н
шoшып, т?сeг?мнeн атып т?рам.
254
МАЗМ?НЫ
Б?р?нш? б?л?м. К?р? ?ара?шы..........................................................5
Eк?нш? б?л?м. Кeмe аспазы.............................................................53
?ш?нш? б?л?м. ??рлы?та.............................................................98
Т?рт?нш? б?л?м. А?аш шарба?......................................................119
Бeс?нш? б?л?м. Тe??здe................................................................158
Алтыншы б?л?м. Капитан Сильвeр............................................201
255
Роберт Льюис СТИВЕНСОН
?АЗЫНА АРАЛЫ
Роман
(?аза? т?л?ндe)
Oрыс т?л?нeн аудар?ан ?ыр?ызбай Д?у?тов
Арнаулы редакторы О. Жалел?лы
Редакторы Ж. Болтанова
Суретшiсi Д. ?араж?г?тов
Техникалы? редакторы С. Бейсенова
Компьютерде беттеген А. Кадикенова
Корректоры Ф. У?лиева
ИБ ?368
Басу?а 14.09.2011 ж. ?oл ?oйылды. П?ш?м? 60х90 1/16. ?ар?п т?р?
?Academy.kz?. Басылымы oфсeтт?к. Шартты баспа таба?ы 16,0
Eсeпт?к баспа таба?ы 12,5 Таралымы 24 000 дана. Тапсырыс ?
?Аударма? баспасы,
010009, Астана ?аласы, ?. М?с?репов к?шес?, 5/1, ВП2
256
Автор
aika_9030
Документ
Категория
Филология
Просмотров
27
Размер файла
21 837 Кб
Теги
stivenson
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа