close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Презентация

код для вставкиСкачать
Химия п?н?нен
интерактивт? online
саба?ы
8-9 сыныптар
Астана ?аласы ,
Назарбаев Зияткерл?к мектеб?,
химия п?н?н?? м??ал?м?
Уралбаева ?арлы?аш Абдулхаировна
Атом - молекулалы? ?л?мн??
нег?зг? стехиометриялы?
за?дары
Саба?ты? ма?саты
?
?
?
б?л?мд?л?к: о?ушыларды нег?зг? стехиометриялы?
за?дылы?тармен таныстыру, Зат массасыны? са?талу
за?ы, ??рам т?ра?тылы? за?ыны? шы?у тарихына
то?тала отырып, оны? д?рысты?ына к?з жетк?зу;
дамытушылы?: о?ытылатын ??ымдарды салыстыру,
жалпылау, ?орытындылауды ?йрету, ал?ан б?л?мдер?н ?з
бет?нше пайдалана б?луге да?дыландыру.
т?рбиел?л?к: п?нге деген ынтасын арттыру, ?з бет?мен
ж?мыс жасауды ?йрету.
Стехиометрия
?Жаратылыстану ?ылымына жататын б?л
?ылым саласында ?аншама математика
жатыр?.
И. Кант
(грек., stoicheion -элемент, metreo -?лшейм?н)
Иеремия Вениамин
Рихтер
1762-1807
Маманды?ы бойынша инженер-??рылысшы; Кёнигсберг университет?нде
математика мен философияны о?ып, ?лы философ Иммануил Кантты?
д?р?стер?н ты?да?ан. Университетке дей?н Рихтер химия ж?не физика?а
?ызы?ушылы? танытып, химияны ?Химиялы? с?зд?к? бойынша ?з? о?ып?йренген.
1791-1798 жылдары нем?с химиг? эквиваленттер за?ын ашып,
?Стехиометрия? ??ымын енг?зген.
Стехиометрия
Стехиометрия т?с?н?г? к?б?несе
химиялы? реакция?а ?атысты
болады. Егер химиялы? реакцияда
бастап?ы заттар ?ата? белг?л? ?атынаста
?рекеттесет?н болса, реакция н?тижес?нде
сол ?лшемге д?л с?йкес келет?н ?н?м
т?з?лед?.
Ондай реакциялар стехиометриялы?
реакциялар деп аталады.
Стехиометрия
?рт?рл? ?осылыстарды?
салыстырмалы молекулалы?
массалары белг?л? болса, ол
?осылыстарды? ?андай ?атынаста
?рекеттесет?н?н б?луге болады.
Заттар арасында?ы мольд?к ?атынас реакция?а ?атысатын заттар ?ш?н
коэффициенттерд? б?лд?р?п,
стехиометриялы? деп аталады.
Стехиометриялы?
за?дар
?рекеттесуш? заттар мен ?н?мдерд?? арасында?ы
массалы? ж?не к?лемд?к
?атынастарды ?рнектейт?н за?дар сипаттамасы
?
?
?
?
?
?
??рам т?ра?тылы? за?ы
Авогадро за?ы
Зат массасыны? са?талу за?ы
К?лемд?к ?атынастар за?ы
Есел?к ?атынастар за?ы
Эквиваленттер за?ы
Стехиометриялы? за?дарды?
ашылуы атомдар мен
молекулалар ?ш?н белг?л? б?р масса
та?айындау?а м?мк?нд?к беред?.
?
?
Зат массасыны? са?талу за?ы
??рам т?ра?тылы? за?ы
Стехиометриялы? за?дар
Заттар массасыны? са?талу за?ы. (1748ж.)
Реакция?а ?атыс?ан заттарды?
массасы реакция н?тижес?нде т?з?лген
заттарды? массасына те? болады.
Михаил Василиевич
Ломоносов
орыс химиг?
Атом-молекулалы? ?л?м т?р?ысынан
?ара?анда реакция?а ?атыс?ан заттарды?
??рамында ?андай атомдар ?анша
м?лшерде болса, реакция н?тижес?нде
шы??ан заттарды? ??рамында сондай
атомдар сонша м?лшерде болады.
Бастап?ы заттарды? атом саны реакция
н?тижес?нде т?з?лген заттарды? атом
санына те? болады.
Заттар массасыны? са?талу за?ы
nA + mB = AnBm
Бастап?ы заттар
Реакция ?н?м?
4Р + 5О2 = 2P2O5
4*31 +10*16 = 4*31 + 10*16
284 = 284
Стехиометриялы? за?дар
ЛАВУАЗЬЕ Антуан Лоран
(1743 -1794)
Француз химиг?
Жабы? (системада) ж?йеде ж?рг?з?лген
химиялы? реакцияларда т?з?лген
?н?мн?? массасы бастап?ы затты?
массасына те?.
Б?л за?ды 1748 жылы М.В. Ломоносов
теориялы? жа?ынан ашып, 1756 жылы
эксперимент т?р?нде д?лелдед?.
Лавуазье ?ылым ?лем?не б?л за?ны?
д?рысты?ын 40 жылдан со? жетк?зд?.
Стехиометриялы? за?дар
?алымдар ?з т?ж?рибелер?нде (?ор?асын, ?алайы, сынып)
металдарын пайдаланып, ол металдарды? барлы?ын
жабы? системада ?ыздырды, бастап?ы зат пен реакция
?н?мдер?н таразы?а салып ?лшеп отырды. Заттар
массасыны? са?талу за?ын атом-молекулалы? ?л?м
т?р?ысынан да т?с?нд?руге болады. Химиялы? реакция?а
к?р?скен затты? бастап?ы атомдар жойылмайды ж?не
жа?адан пайда болмайды, тек ?айта топтасады.
Реакция те?деу?н жазайы?:
2Сu + O2 = 2CuO
2*64 + 32 = 80*2
160 =160
1-мысал:
Массасы 24 г к?м?ртек оттекте жан?анда 88 г
к?м?ртект?? (IV) оксид? алынды. Реакция?а
?атыс?ан оттект?? массасын есепте?дер.
?
?
?
Бер?лген?:
mc = 24 г
mCO2 = 88 г
Табу керек:
mO2 = хг
?
Шешу?:
К?м?ртект?? оттекте жану реакциясы:
С + О2 = CO2
24г + x = 88 г
Зат массасыны? са?талу за?ы бойынша
(?н?мн?? массасы бастап?ы затты? массасына
те?), б?з былай жаза аламыз:
24 г + х = 88 г
Х = 64 г
Жауабы:
24 г к?м?ртек жануы ?ш?н 64 г оттек
ж?мсалады.
??рам т?ра?тылы? за?ы
(1808 ж.)
Алыну т?с?лдер?не ?арамастан ?рб?р
химиялы? молекулалы?
?осылысты? сапалы? ж?не санды?
??рамы т?ра?ты болады.
AnBm = const
Жозеф - Луи ПРУСТ
1754-1826
француз химиг?
Су молекуласын мынадай т?с?лдермен алу?а
болады:
2H2 + O2 = 2H2O
NaOH + HCl = NaCl + H2O
Cu(OH)2 = CuO + H2O
CH4 + 2O2 = CO2 + 2H2O
Б?ра? ?андай жолмен алса да, су молекуласы
сапалы? ??рамы жа?ынан сутек пен оттектен,
санды? ??рамы жа?ынан ек? атом сутектен
ж?не б?р атом оттектен т?рады. ?андай
жолмен алынса да су молекуласыны?
??рамында 11,2% сутек, 88,8% оттек
болады.
??рам т?ра?тылы? за?ы
(1808 ж.)
За?ны? жа?ашыл т?жырымы:
Кездесет?н жер? мен алыну т?с?л?не
?арамастан ?рб?р молекулалы
??рылысты таза затты? санды? ж?не
сапалы? ??рамы т?ра?ты болады.
??рам т?ра?тылы? за?ы (1808 ж.)
Кейб?р элементтер ?р т?рл? пропорцияларда ?осылып, ?р
т?рл? ?осылыстар т?зед?. Мысалы: оттек азотпен ?рекеттес?п
5 т?рл? оксид т?зед?, оны? ?р?айсысында азот пен оттект??
массалы? ?атынастары ?р т?рл? болады.
Молекулалы?
фомуласы
Массалы?
?атынастары
Азотты? (?) оксид?
N2O
mN / mO
7:4
Азотты? (??) оксид?
NO
7:8
Азотты? (???) оксид?
N 2 O3
7:12
Азотты? (?V) оксид?
NO2
7:16
Азотты? (V) оксид?
N 2 O5
7:20
Оксидт?? атауы
??рам т?ра?тылы? за?ы
??рам т?ра?тылы? за?ы бер?лген
?осылысты? немесе жеке молекуланы?
макроскопиялы? санды? ??рамын аны?тау
?ш?н ?олданылады. Б?л за?ды
?осылысты? молекулалы? формуласын,
санды? ??рамын аны?тау ?ш?н де
пайдаланамыз. Технологиялы? процесте
??рам т?ра?тылы? за?ын ?олдану
ар?ылы бастап?ы реагенттерд? ысырапсыз
?олданады ж?не ?н?мд? ластанудан
?ор?айды.
Егер ?осылысты? химиялы?
формуласы белг?л? болатын болса,
онда ?осылыста?ы элементтерд??
массалы? ?атынастарын есептеуге
болады.
Кестеде есептеулерге мысал келт?р?лген:
Химиялы? формула
Cu2S
Элементт?? массалы? ?атынастары
2 т Сu
?
ms
MgO
H 2O
т
Mg
?
2 ? 64 м . а .б .
32 м . а .б .
24 м . а .б .
mO
16 м . а .б .
2m H
2 м . а .б .
mO
?
16 м . а .б .
4
?
1
?
3
2
?
1
8
1-мысал
Аузы жабыл?ан м?рм?р ыдыста 18,6 г
тем?р ?нта?ымен 13,4 г к?к?рт ?нта?ын
?ыздырды. Н?тижес?нде
29,3 г
тем?р
сульфид? алынды.
Экспериментт? зат массасыны? са?талу
за?ы т?р?ысынан
?алай т?с?нд?руге
болады?
Шешу?:
1. Реакция?а дей?нг? заттарды? массасын
аны?таймыз:
18,6 + 13,4 = 32,0 г
2. Мынадай болжам
жасаймыз:
бастап?ы заттарды? б?реу?
немесе ек? зат та толы?
?рекеттеспеген.
3.Тем?р сульфид?н алу?а ?ажетт? заттарды?
массалы? ?атынастарын аны?таймыз:
Fe + S =FeS
Ar; Mr
56 32
88
m
56 32 88
m(Fe) : m(S) : m(FeS) = 7:4: 11
4. Массасы 29,3 г тем?р сульфид?н алу?а
?ажетт? тем?р мен к?к?ртт?? массасын
есептейм?з.
А) m(Fe) : 29,3 = 7: 11
5.
m (Fe) =
29 , 3 * 7
? 18 , 6
11
m (S) : 29,3 = 4:11m
m (S) =
29 , 3 * 4
11
? 10 , 7
Г.
Г.
6. Б?дан тем?р толы?ымен ?рекеттест? деген
?орытынды шы?арамыз, ал к?к?ртт?? б?р б?л?г?
(13,4 ? 10,7) = 2,7 арты? м?лшерде болды.
Реакция?а ?атыс?ан тем?р мен к?к?ртт??
массасыны? жалпы жиынты?ы (18,6 + 10,7),
т?з?лген сульфидт?? массасы (29,3 г) те? болады.
2 мысал
Мына затты? ??рамында?ы CaSO4 ?рб?р
элементт?? массалы? ?атынасын есепте.
Шешу?:
?
?
?
?
Ca
?
1 моль
Ar
40
M
40 г/моль
m
40 г
S
1 моль
32
32 г/моль
32 г
m1 : m2 : m3 5
4
Немесе мына т?рде к?рсетуге де болады:
m (Ca) : m (S) : m (O) = 40: 32:64 = 5:4:8
4O
1 моль
16
16 г/моль
64 г
8
3 мысал:
??рамында?ы элементтерд?? массалы?
?атынастары 5:4:8 те?, ??рамы кальций, к?к?рт,
оттектен т?ратын затты? формуласын ??растыр.
Шешу?:
5:4:8 сандарды? ?атынастарына байланысты б?р?нш?
бер?лген санды кальций атомыны? массасына дей?н келт?ру
?ш?н 8 санына к?бейту керек.
Ондай жа?дайда ?атынасты? бас?а м?шелер? де ?згер?ске
?шырап мынадай жа?дай?а ?згеред?:
m (Ca) : m (S) : m (O) = (5* 8) : (4 * 8) : (8*8) = 40: 32: 64
4-мысал:
Б?р?нш? т?ж?рибеде массасы 40 ,0 г сутект?
жа?ып 360,4 г су алынды. Ек?нш?
экспериментте массасы 40,0 г суды айыру
н?тижес?нде 4,44 г сутек алынды. Осы ек?
т?ж?рибедег? алын?ан н?тижелерд?? б?р ? б?р?не
?йлест?г? бар ма? ??рам т?ра?тылы? за?ына
с?йкес келе ме?
Шешу?:
??рам т?ра?тылы? за?ына байланысты суды?
cутекке ?атынасы:
m ( H 2O )
m(H 2 )
cу?а с?йкес келет?н т?ра?ты сан бар.
Оны бер?лген т?ж?рибелер ар?ылы тауып
аламыз, су мен сутект?? салыстырмалы
молекулалы? массасына байланысты
мына?ан те?:
m ( H 2O )
?
m(H 2 )
m ( H 2O )
m(H 2 )
360 , 4
? 9 ,0
40 , 0
?
40 , 0
4 , 44
? 9 ,0
m ( H 2O )
m(H 2 )
?
18 , 0
? 9 ,0
г
2 ,0
Жауабы:
Ек? ж?рг?з?лген экспериментте зат
массасыны? са?талу за?ына ж?не
формула?а байланысты б?р ? б?р?не с?йкес
келед?.
?й тапсырмасы:
1 есеп
Таразыны? ек? басына парафин шамдарын
?ойып те?ест?р?п, сонан со? оларды жа?ты.
Таразыны? басында ?андай ?згер?стер
болады? Ек?нш? т?ж?рибеде парафин
шамын жа?ып таразыны? ек? басына
орналастырды, б?ра? жану ?н?мдер?н с???ру
?ш?н с???рг?ш цилиндр орналастырды. Б?л
жа?дайда таразыны? тепе ? те?д?г?нде
?згер?стер болады ма ж?не нел?ктен?
?
2 есеп:
Тем?рд?? (??) сульфид?н алу ?ш?н 3,5 г тем?р
мен 4 г к?к?рт бер?лд?. ?айсы зат ж?мсалмай
?алып ?ояды ж?не оны? массасы неге те??
3 есеп:
Б?р?нш? т?ж?рибеде 3,2 г мысты
оттекте
жа?ып массасы 4 г мыс оксид?н алды, ек?нш?
т?ж?рибеде 4 г мыстан 5 г мыс оксид?
алынды. Б?л ек? т?ж?рибедег? м?л?меттер зат
массасыны? са?талу за?ына с?йкес келе ме?
Осы т?ж?рибелерде ?анша грамм оттек
мыспен ?рекеттест??
?з?н ?з? ба?алау пара?ы:
Б?г?н саба?та
1
?з ойымды толы?
жетк?зе б?лд?м;
2
Ал?ан б?л?м?мд?
практикада ?олдана
алдым;
3
Химиялы? т?лд?
д?рыс ?олдандым;
Реакция те?деулер?н
жаза алдым;
4
5
За?дылы?тарды
санды? есептерде
?олдана б?лд?м.
?з?ме
?ой?ан
ба?ам
?иынды?тар
кездест?
Ескерту
Онлайн семинар ж?не саба?тар?а ?осылу ?ш?н, С?з ДББ? ?Назарбаев
Зияткерл?к мектептер?н??? арнайы сайтына к?р?п, бер?лген с?лтеме
бойынша ж?рес?з: http://www.nis.edu.kz
С?лтеме бойынша ж?р?п, С?з Moodle о?у ортасына к?рес?з мына адрес
бойынша: http://moodle.nis.edu.kz/. Осы ортада жаналы?тар бет?нде С?з
онлайн семинарларды? ж?не саба?тарды? кестес?н, Moodle ортасыны?
?олданушыны? н?с?ауын ж?не бас?ада ?ажетт? м?л?мет табасыз.
С?з ?тет?н саба?тарды? ж?не семинарларды? видеобейнелер?н
http://www.1.sabak.kz сайтында к?ре аласыз, ол ?ш?н С?з ДББ? NIS
б?лмес?не к?р?п 5 бет?нде табасыз.
Егер С?з онлайн т?рт?б?нде саба?ты немесе семинарды к?ре алмаса?ыз
онда http://www.1.sabak.kz сайтында видеотаспаларын к?ре аласыз. Ол
?ш?н С?з Recordings пернес?н ашып ?ажетт? м?л?метт? ?тк?з?лген мерз?м
бойынша таба аласыз.
Elluminate Live ба?дарламасыны? чатында?ы бер?лген с?ра?тарды?
жауаптарын http://moodle.nis.edu.kz/ сайтыны? ?Мен?м курсым?
б?л?м?н??де с?йкес саба?ты? немесе семинарды? арнайы ??рыл?ан
форумында табасыз. С?ра?тарынызды асы?а к?тем?з!
Назарлары?ыз?а рахмет!
Документ
Категория
Презентации по химии
Просмотров
72
Размер файла
8 451 Кб
Теги
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа