close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Презентация Ботаника-каз

код для вставки
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты
Құрастырған:
жалпы биология
кафедрасының аға
оқытушысы
АМАНБАЕВА САЛТАНАТ
БЕЙСЕНБЕКҚЫЗЫ
Осы көрсетілімде сіз :
 гүлді өсімдіктердің тіршілік циклымен таңысасыз.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Гүлді өсімдіктердің пайда болуы
Гүлді өсімдіктер қазіргі уақытта жер
бетіндегі көп таралған және әр алуан
өсімдік болып табылады, бірақ олар
эволюцияланған негізгі топтың ең
соңғыларының бірі болды.
Мысалы гүлді өсімдіктердің бірінші
пайда болған уақыттары, 202-135
миллион жылдар бұрын, яғни юра
кезеңіне келеді. Қылқанжапырақтар мен
бауырмүктер жер бетінде бұдан
миллион жыл бұрын пайда болған.
Динозаврлардың жер бетінен жоғалған
уақытынан бастап гүлді өсімдіктер
миллиондаған жылдар бойы
өсімдіктердің үстем тобы болды.
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
1-сұрақ
Төменде келтірілген өсімдік топтарының қайсысы соңғы болып дамыған?
A) Қылқанжапырақтар;
Б) Бауырмүктер;
B) Гүлді өсімдіктер.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Қылқанжапырақтар және бауырмүктер
салыстырғандағы гүлді өсімдіктер
Қылқанжапырақтар және
бауырмүктермен салыстырғанда
гүлді өсімдіктердің бірнеше негізгі
айырмашылықтары бар.
Көрінетін айырмашылықтары:
• (гүлдің) – аналық жұмыртқаның,
жеміс жапыраққа оранған арнайы
репродуктивтік құрылымының болуы –
гүлдер алуан түрлі пішінге ие.
• Ұрықтанған аналық жұмыртқадан
ұрығы бар тұқымның дамуы –
жемістер де алуан түрлі жеміс
жұмсағы мен жеуге жарамды болуы
міндетті емес.
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Қылқанжапырақтар және бауырмүктермен
салыстырғандағы гүлді өсімдіктер
Маңыздылығы кем емес аса көріне
қоймайтын екі айырмашылық:
Қосарланған ұрықтану
кезінде қолданылатын
екі ядро
• Көбею кезіндегі қосарланған
ұрықтану, бұл жағдайда бір зигота
эмбрионды қалыптастырады, ал
екіншісі - эндосперманы (дамып
келе жатқан эмбрионның қоректенуін
қамтамасыз етеді ұлпа)
• тіршілік циклында тәуелсіз
гаплоидты сатының
(гаметофиттің) болмауы (бұл
саты спорофит нақты болады).
Тозаң дәні
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
2-сұрақ
Төменде аталғандардың қайсысы гүлді өсімдіктердің функциясы
болып табылмайды?
A) Гүл ретінде белгілі арнайы репродуктивтік құрылымның болуы;
Б) Ұрықтанған аналық жұмыртқадан ұрығы бар тұқымның дамуы;
B) Көбею кезіндегі қосарланған ұрықтандыру процесі;
Г) Тіршілік циклының (гаметофиттің) тәуелсіз сатысының болуы.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Гүлді өсімдіктердің бейімделуі
Папоротниктер немесе
бауырмүктерге қарағанда
өсімдіктерге жер бетінде
бейімделуге гаметофиттік сатының
абсолюттік минимум мәліметтері
ықпал етті. Бұл тіршілік ету
ортасында гүлді өсімдіктер осы екі
топқа қарағанда үлкен диапазонға
ие болуы мүмкін екенін білдіреді.
Сондықтан гүлді өсімдіктер өнімі
жоқ шөл дала сияқты
экстремальды қоршаған жағдайда
өмір сүре алады, мұнда судың
жетіспеушілігі қалқанжапырақтар
мен бауырмүктердің сырттай
ұрықтануына кедергі болатын еді.
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Гүлді өсімдіктердің бейімделуі
Барлық өсімдіктердің гаметофит
ұрпақтары гаплоидты болып
саналады және мейоз спорофит
ұрпақтан өндіреді.
Папоротниктер мен бауырмүктерде
гаметофит ұрпақтары тәуелсіз тіршілік
етеді және гамет шығарады, олар
сырттай ұрықтануға ұшырап, спорофиттің
жаңа диплоидты ұрпағын
қалыптастырады.
папоротниктің
гаметофитті ұрпағы
бауырмүктің гаметофитті
ұрпағы
Гүлді өсімдіктердің гаметофит ұрпақтары
спорофит ұрпақтарынан шығады, бірақ та
еркін тіршілік етпейді. Тұқымбүршік аналық гаметофит, ал аталық гаметофит
тозаң деген атаумен белгілі.
Тұқымбүршік
тозаң дәні
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Тозаң дәнін өндіру
Тозаң дәндері тозаңдарда
орналасқан ішкі тозаң қаптарда
өндіріледі. Тозаң дәні – спора
түрінің бірі. Бұл дегеніміз, оны
мейозбен ересек өсімдік болып
табылатын диплоидты
спорофит жасайды.
эпидермис
Аналық жасуша тозаңы тозаң
қабы ішінде мейозбен бөлінеді,
гаплоидтік жасушасын өндіреді,
олар тозаң дәндері болып жетіледі.
Тозаңның гаплоидты
тозаң жасушасын
шығаратын аналық
жасушалары
тозаң жетілгеннен кейінгі талшық
қабат қалыптастыратын қалың
жасушалар
Тозаң
қабы
тозаң қорегін қамтамасыз
ететін тапетум
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Тозаң дәндерінің жетілуі
Галоидты жасушалардың жетілу
экзина, өте қатты және
су өткізбейді
кезеңінде жетілген тозаң дәндеріне
пісу кезеңінде осы гаплоидтік
жасушалар митотисті бөлінуден
өтеді. Бұндай бөлінуде жаңа
жасушалар пайда болмайды, оның
орнына жасуша қабықшасының ішінде
тозаң түтікшесінің гаплоидты
ядросы және генеративті жасауша
өндіріледі (онда тозаң түтікшесінің
саңылау
генеративті ядросы бар).
интина
жасушаның
Тозаң түтікшесінің гаплоидты ядросы
жоғарғы
тозаң
да және генеративті жасуша да тозаң
мембранасы
түтікшесінің
дәнінің аясында қалады. Өзінің
генеративті
гаплоидты гаплоидты
мөлшерінің кіші болуынан тозаң
генеративті жасушаның
ядросы
жұқа қабығы
дәндері микроспора деп аталады.
ядро
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
3-сұрақ
«Тозаңның аналық жасушасын тозаң дәндеріне айналатын
гаплоидты жасушаны шығара отырып, митоз бөледі?
Дұрыс немесе дұрыс емес деп жауап беріңіз.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Ұрық қабын бөліп шығару
Бұдан басқа, гүлді өсімдіктер
спораның басқа түрін – ұрық қабын
бөліп шығарады. Өйткені гүлді
өсімдіктер спораның екі түрін бөліп
шығарады, олар гетероспоралы
деп атайды.
Спораның
диплоидты
аналық
жасушасы
(2n)
мейоз
Түйін тұқымбүршігі ішінде спораның
диплоидты аналық жасушасы
гаплоидты
дамиды. Оны мейоз бөледі және
жасушалар (n)
төрт гаплоидты жасушаны
қалыптастырады. Барлық осы
жасушалардың біреуінен басқалары
митоз
өліп қалады. Тірі қалған басқа
жасушадағы
жасуша ұрық қабына айналады.
ұрық қабын
Тозаң дәніне қарағанда ұрық
қабының көлемі үлкен
болғандықтан оны мегаспора
деп атайды.
қалыптастырат
ын 2 гаплоидты
ядро (n)
4 гапло-идты
ядро (n)
митоз
8 гапло-идтік
ядро (n)
жетілген
ұрық қабы
митоз
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
4-сұрақ
«Гүлді өсімдіктің қандай құрылымын «мегаспора» деп сипаттауға болады?»
A) Спорофит;
Б) Тозаң дәні;
B) Ұрық қабы;
Г) Тозаңның аналық жасушасы.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Гүлді өсімдіктердің аталық гаметофиті
Қалқанжапырақтар мен
бауырмүктерде споралар гаплоидты
гаметофиттер бөліп шығару үшін
өседі. Гүлді өсімдіктерде аталық
спора аталық гаметофитті бөліп
шығарады. Осы аталық гаметофит тозаң дәнін құрайтын бірнеше ғана
гаплоидты жасушадан тұрады.
экзина, өте қатты және
су өткізбейді
интина
Гаметофит (тозаң дәні бар) тозаң саңылау
дәнінің ішінде қалады (спора
капсуласы) және ешқашан да жеке
тозаң
гаметофит болып дамымайды.
түтікшесінің
генеративті
гаплоидты гаплоидты
генеративті жасушаның
ядросы
жұқа қабығы
ядро
жасушаның
жоғарғы
мембранасы
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Аталық гаметталардың қалыптасуы
Әрбір тозаң дәнінің ішінде митоз
арқылы екі гаплоидты аталық
ядро қалыптасады.
тозаңның
аналық
жасушасы (2n)
мейоз
Оның бірі генеративті ядро,
екіншісі – тозаң түтікшесінің
ядросы деп аталады.
4 гаплоидты
жасуша (n)
митоз
Құрамында 2
гаплоидты ядро бар
жас тозаң дәндер (n)
жетілген тозаң
дәндері (n)
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
5-сұрақ
Әрбір тозаңдық дәндегі екі гаплоидты аталық ядроның белгілі
атауы:
A) Генеративті ядро және тозаң түтікшесінің ядросы;
Б) Тозаң ядросы және гаметофит ядросы;
B) Тозаң түтікшесінің ядросы және микроспора.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Аналық гаметофит
2 синергидті
жасуша (n)
Аналық гаметофит - бұл ұрық
қабының қабығы. Аталық гаметофит
сияқты ол өсімдіктердің тіршілік
циклының жеке кезеңіне өтпейді.
Гаметофиттер гаметтерді митоз
арқылы бөліп шығарады. Тозаң дәні
және ұрық қабы ішінде болатыны осы.
аналық
жұмыртқаның
аналық
гаметаның
қабығы (n)
эндосперман
ың бастапқы
ядросы (2n)
3 антиподтік
жасушалар (n)
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
6-сұрақ
6
Гаметофиттер гаметті :
A) Митозбен;
Б) Мейозбен бөліп шығарады;
B) Митозбен де, мейозбен де емес.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Аналық гаметалардың қалыптасуы
Ұрық қабының ішінде тірі қалған
жасушаның ядросын митоз сегіз
гаплоидты ядро жасай отырып,
үш рет бөле бастайды.
Осы ядролардың екеуі ұрық
қабының орталығы жанында
болады, бұл орайда оның
айналасында жасуша
мембраналар болмайды
Басқа алты ядро ұрық қабының
шетіне – үшеуі бір шетке,
қалған үшеуі бір шетке
орналасады.
Спораларды
ң диплоидты
аналық
жасушалары
(2n)
мейоз
Гаплоидты
жасушалар (n)
4 гаплоидты
ядро (n)
митоз
8 гаплоидты
ядро (n)
митоз
Жасушадағы
ұрық қабын
қалыптастырат
ын 2 гаплоидты
ядро (n)
митоз
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Тозаңның өнуі
Тозаңдану процесінде тозаң дәнінің
қабығы арқылы тозаң түтікшесі өнеді.
Гаплоидты генеративті жасушаны
митоз бөледі, осының салдарынан
екі аталық гамета қалыптасады.
Оның біреуі диплоидты зиготаны
жасау үшін аналық жұмыртқаны
ұрықтандырады, ал екіншісі ұрықтың
қоректенуін қамтамасыз ететін
эндосперманың триплоидты
ядросын құра отырып, ұрық қабында
диплоидты ядромен бірігеді.
Осыдан кейін тозаң түтікшесі
аналық ауыз және аналық мойын
мойны арқылы өтеді.
Тозаң түтікшесінің
гаплоидты ядросы
2 гаплоидты жасуша
(аталық гаметалар)
Аналық бездің
қабығы
тұқымбүршік
семяножка
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
7-сұрақ
Тозаңдану кезінде қосарланған ұрықтану процесінің нәтижелері:
A) Диплоидты зигота және эндосперманың диплоидты ядросы;
Б) Диплоидты зигота және эндосперманың триплоидты ядросы;
B) Триплоидты зигота және эндосперманың диплоидты ядросы;
Г) Эндосперманың екі триплоидты ядросы.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Тұқымның дамуы
Диплоидты зигота тұқым беру
үшін бірнеше дүркін митотикалық
бөліністерге ұшырайды. Тұқымда
ұрықтың тамыры (түбірі) және
ұрықтың бүршігі (сабақтың
ұрығы) болады.
Ұрық тамыры
Жетілген тұқым
Уақыт өте келе ол диплоидты
спорофит болып (жетілген гүлді
өсімдік) өнеді (өсе бастайды).
Ұрықтың бүйірі
тұқымжарнақ
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Ұрпақ алмасу
Папоротниктар мен бауырмүктер
Ұрық тамыры
сияқты гүлді өсімдіктердің тіршілік
циклы екі ұрпақтан тұрады. Бұл
гаплоидты гамета бөліп
шығарылатын гаметофит және
диплоидты спора беретін спорофит.
Ересек өсімдіктер диплоидты
спорофиттің ұрпағын білдіреді.
Барлық спорофиттер сияқты ол,
мейозбен гаплоидты споралар
бөліп шығарады. Тозаң дәні мен
ұрық қабы осындай споралар болып
Ұрықтың бүйірі
табылады.
Жетілген тұқым
тұқымжарнақ
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Ұрпақ алмасу
Папоротниктер сияқты гаплоидты
спораларды гаплоидты гаметофит
жүргізу үшін митозом бөледі.
Ұрық тамыры
Жетілген тұқым
Тозаң дәні аталық гаметофитті бөліп
шығарады. Ол құрамында тозаң
дәні бар бірнеше гаплоидты
жасушалардан тұрады.
Ұрық қабы құрамында ұрық қабы бар
бірнеше гаплоидты жасушалардан
тұратын аналық гаметофитті бөліп
шығарады.
Ұрықтың бүйірі
Осылайша, гаметофиттің ұрпағы
бауырмүк пен папоротниктегі
гаметофиттің ұрпағымен
салыстырғанда өте қысқарғаны белгілі
тұқымжарнақ
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
8-сұрақ
Зиготадан митотикалық бөлінумен қалыптасатын тұқымның бір бөлігі –
түбір басқаша қалай аталады?
A) Теста;
Б) Микропиле;
B) Ұрық тамыры;
Г) Ұрықтың бүршігі.
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Ұрпақ алмасу
Аталық және де аналық гаметофиттер
өзінің спорангийлері ішінде қалады.
Аталық гаметофит үшін спорангий тозаң
дәнінің жасушасы болып табылады.
Аналық гаметофит үшін спорангий ұрық
қабының қабығы болады.
Гаметофиттің ешбірі дербес ұрпаққа
дейін дами алмайды
Гаметофиттер митозбен гамета бөілп
шығарады және бұл тозаң дәнінің және
ұрық қабының ішінде болып өтеді.
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Ұрпақ алмасу
Гаметофиттің
ұрпағы
(гаплоидты)
Тозаң дәнін
қалыптастыратын жасушалар (n)
Ұрық қабын
қалыптастыратын
жасушалар (n)
микроспоралар мегаспоралар
(тозаң дәндері) (n) (ұрық қаптары) (n)
Ұрық қабындағы аналық
жұмыртқа (аналық
гамета) (n)
мейоз
Тозаңның аналық
жасушалары (2n)
Спорофиттің
ұрпағы
(диплоидты)
Ұрық қабының аналық
жасушалары (2n)
Тозаң дәнінен 2
аталық гамета (n)
ұрықтану
зигота (2n)
Тозаң қаптар тұқымжарна (2n)
(2n)
Ересек гүлді өсімдіктер (2n)
Келесі >
Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы
Қорытындылар
Осы көрсетілім аяқталғаннан кейін сіз:

Гүлді өсімдіктер мен қалқанжапырақтар/бауырмүктер арасындағы негізгі
репродуктивті ерекшеліктер туралы біліміңіз бен түсінігіңізді көрсете
аласыз;

Гүлді өсімдіктердің тіршілік циклы туралы біліміңіз бен
түсінігіңізді көрсете аласыз.
Соңы >
Автор
rekodes
Документ
Категория
Презентации
Просмотров
7 390
Размер файла
1 540 Кб
Теги
каз, ботаника, презентация
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа