close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Слайды Жунусова +каз - копия

код для вставкиСкачать
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты
Сабақтың тақырыбы:
Химиялық реакциялардың жылдамдығы
және химиялық тепе-теңдік
Жоспар:
•
•
•
•
•
Гомогенді және гетерогенді
реакциялар;
Әсер етуші массалар заңы;
Химиялық реакцияның
жылдамдығына әсер ететін
факторлар; химиялық реакцияның
жылдамдығын есептеу;
Химиялық тепе-теңдік;
Ле-Шателье принципі.
Химиялық реакциялар гомогенді және
гетерогенді болып бөлінеді.
 Гомогенді
реакция
реагенттердің
арасында бүкіл көлемде жүреді, яғни
реагенттердің арасында беттік бөліну
болмайды.
НСl + NaOH
 HOH + NaCl
(ер-ді)
(ер-ді)
сұйық
ерітінді
 Гетерогенді химиялық реакция
реагентердің арасында фазалардың
беттік бөліну арaлығында жүреді.
Zn +
НСl
 H2 +
ZnCl2
қатты
ер-ді
газ
ер-ді
• Гомогенді реакциялардың
жылдамдығы жүйенің көлем
бірлігінде және кесімді уақытта
реакцияға түскен немесе рекция
нәтижесінде түзілген заттардың
мөлшерімен өлшенеді.
• Гетерогенді реакцияның
жылдамдығы фазалар айырығының
аудан беті бірлігінде және кесімді
уақытта реакцияға түскен немесе
рекция нәтижесінде түзілген
заттардың мөлшерімен өлшенеді.
1) Гомогенді реакция – бұл келесі өзара
әрекеттесулер:
• A) О2 және Mg
• B) Н2 және S
• C) Mg және Н2
• D) Fe және O2
• E) * H2 және O2
•
2) Қандай жүйе гетерогенді?
• A) 2HBr ↔ H2 + Br2
• B) * 4H2O + 3Fe = 4H2 + Fe3O4
• C) N2O4 ↔ 2NO2
• D) 2CO + O2↔2CO2
• E) N2 + 3H2 ↔ 2NH3
3) Al2O3(k)+6HCl(ерт)=2ALCL3(ерт)+3H2O(с)+Q
реакцияның сипаттамасы:
• A) қайтымды және гетерогенді
• B) * қайтымсыз және гетерогенді
• C) қайтымсыз және эндотермиялық
• D) қайтымсыз және гомогенді
• E) қайтымсыз және экзотермиялық
4) Қандай реакция қайтымсыз?
• A) N2+H2 • B) C02+H2O • C) N2+O2 • D) * O2+Mg • E) SO2+O2 -

Әсер етуші массалар заңы: Тұрақты
температурада химиялық реакцияның
жылдамдығы әрекеттесуші заттардың
концентрацияларының көбейтіндісіне
тура пропорцинал.
аА + вВ = mM + nN
типті реакция үшін әсер етуші массалар
заңы былай өрнектеледі:
  KC C
a
A
в
В немесе
  KA B
a
в
Гетерогенді реакцияларда қатты
фазадағы заттар концентрациясы әдетте
реакция барысында өзгермейді,
сондықтан әсер еруші массалар
заңының теңдеуіне кірмейді.

Мысалы, келесі реакциялар үшін:
а) N2 (г) + 3H2 (г)  2NH3 (г)
 = K [N2] [H2]3
б) CaCO3 (k)  CaO(k) + CO2 (Г)
 = К, яғни бұл жағдайда белгілі бір температурада
реакция жылдамдығы тұрақты.
5) Химиялық реакция
жылдамдығы түсінігіне қарамақайшы келетін сөзді көрсет
• A) әрекеттесуші заттар
• B)* кері
• C) тура химиялық реакция
жылдамдығы
• D) концентрация
• E) пропорционал
6) Төменде келтірілген теңдеулердің қайсысы әсер
етуші массалар заңының теңдеуіне V = К · [O2]
сәйкес келеді?
•
A) * C + O2 = CO2
• B) N2 + O2 = 2NO
•
C) 2H2 + O2 = 2H2O
•
D) 2SO2 + O2 = 2SO3
• E) N2 + 3H2 = 2NH3
7) Қандай заң реакцияның жылдамдығына
әрекеттесуші заттардың концентрацияларының
әсерін сипаттайды?
•
A) Вант-Гофф
•
B) құрам тұрақтылық
• C) * әсер етуші массалар
•
D) еселі қатынастар
•
E) Авогадро
Реакция жылдамдығына әсер
ететін факторлар





Әрекеттесуші заттардың табиғаты,
әрекеттесуші заттардың
концентрациясы,
температура,
қысым (газдар үшін)
катализатор.
Мысал. 2NO(г) + O2 (г) = 2 NO2 (г)
реакциясының жылдамдығы қалай өзгереді, егер
реакциялық ыдыстың көлемін 3 есеге азайтатын
болса?
Шешуі: Көлемі өзгергенше реакция жылдамдығы
келесі теңдеумен өрнектеледі:

 = K [NO]2[O2]
Көлем азайғандықтан, әрекеттесуші заттардың
әрқайсысының концентрациясы үш есе ұлғайады:
/ = K ( 3[NO])2  ( 3 [O2]) = 27 K [NO]2[O2]
 және / өрнектерін салыстыра отырып, реакция
жылдамдығының 27 есе көбейетітін байқауға
болады.
16) СО2+С ↔ 2СО рекциясы бойынша қандай
факторлардың әсерімен СО-ның шығымын
жоғарлатуға болады?
• A) қысымды жоғарлату
• B) қысымды төмендету
• C) СО2 концентрациясын көбейту
• D) * көмірдің ұнтақтауын жоғарлату
• E) көмірдің массасын көбейту
17) Қандай реакцияда жылдамдық әрекеттесуші
заттардың екуінің де концентрацияларына тәуелді
болады?
• A) C + O2 = CO2
• B) *2СО + O2 = 2СО2
• C) СО2 + С = 2СО
• D) СО2 + BaO = BaCO3
• E) 2Na + O2 = Na2O
Реакция жылдамдығына
температураның әсері
Тәжірибе жүзінде температура әрбір
100С
–
қа
артқанда
реакция
жылдамдығы 2 – 4 есе өсетіндігі
анықталған. Бұл ереже Вант-Гофф
ережесі
деп
аталады.
t

t
2
1
t 2 t1
10
Мысал. Реакцияның жылдамдығы
қалай өзгеретінің анықтаңыз:


а) температураны 10°С-ден 50° Сқа дейін жоғарлатқанда;
б) температураны 10°С-ден 0° С-қа
дейін төмендетсе.
Реакцияның температурлық
коэффициенті 3 тең.
Шешуі:
а) есепте берілгендерді формулаға
қойамыз:
500 Ñ 100 Ñ
50 Ñ  10 Ñ  3
0
10
0
 100 Ñ  3 ;
4
50 C  8110 Ñ .
0
0
Реакция жылдамдығы 81 есе өсетінің
көреміз.
00 C 100 C
б)
0 Ñ  10 Ñ  3
0
0
10
10 Ñ
 10 Ñ  3 
.
3
1
0
0
Химиялық тепе-теңдік

Бірдей жағдайда қарама-қарсы екі
бағытта
жүретін
реакциялар
қайтымды
реакциялар
деп
аталады.
Fe3O4 + 4H2  3Fe + 4H2O
Солдан
оңға
қарай
жазылған
реакция тура, ал оңнан солға
қарай жазылған реакция кері
реакция деп аталады.


Қайтымды реакцияларда, тура және кері
реакциялардың
жылдамдықтары
теңескен күйді химиялық тепе-теңдік
деп атайды.
Химиялық
тепе-теңдік
кезінде
ракциялар
тоқтап
қалмайды,
тек
қарама-қарсы
реакциялардың
жылдамдықтары ғана теңесетін процесс.
Сондықтан оны жылжымалы немесе
динамикалық тепе-теңдік деп атайды.
V моль/л с
Vтура
Vкері
Тепе-теңдік
мерзімі
t, c


Реакцияға
қатысатын
заттардың
біреуінің концентрациясын аз ғана
өзгертсе
тепе-теңдік
бұзылып,
реакцияға қатысатын басқа заттардың
барлығының концентрациялары өзгере
бастайды.
Тепе-теңдіктің бұзылуынан реакцияға
қатысушы
заттардың
концентрацияларының өзгеруін тепетеңдіктің ығысуы деп атайды.

Мысалы:
А + Б  В + Г
1 = K [А]  [Б]
2 = K [В] [ Г ]
[А], [Б], [В], [ Г ] – заттардың
концентрациялары;
1 – тура реакцияның, ал
2 – кері реакцияның
жылдамдықтары.

Химиялық тепе-теңдік кезінде тура және кері
реакциялардың жылдамдықтары теңесетіндіктен
1 = 2 болады, яғни
K1 [А]  [Б] = K2 [В] [ Г ]
К1
[ В][ Г ]

К2
[ А][Б ]
К1 және К2 – тұрақты шамалар, сондықтан олардың
қатынасы да тұрақты шама болып табылады. Оны К
әрпімен белгілеп, тепе-теңдік константасы деп
атайды.
[В][ Г ]
К
[ А][Б ]
Химиялық тепе-теңдік тұрақты жағдайда ғана қалпында
болады.


Концентрация,
температура
және
қысымды
өзгертсе
тепе-теңдік
бұзылып,
тура
немесе
кері
реакцияның
бағытына
қарай
ығысады.
Концентрацияны
өзгерткеннен
химиялық
тепе-теңдіктің
ығысу
тәртібі
Ле-Шателье
принципіне
бағынады.

Ле-Шателье принципі:
Химиялық тепе-теңдік күйіне келіп
тұрған
жүйе
жағдайының
(концентрация,
температура,
қысым) біреуін өзгерту, тепетеңдікті сол өзгертуге қарсы әрекет
туғызатын реакция бағытына қарай
ығыстырады.

Температура көтерілгенде тепетеңдік эндотермиялық (жылу
сіңіре
жүретін)
реакция
бағытына
қарай,
ал
температураны төмендеткенде
экзотермиялық (жылу шығара
жүретін)
реакция
бағытына
қарай ығысады.

Қысымның
жоғарлауы
газ
күйіндегі
заттар
мольдерінің
жалпы саны азаятын бағытқа,
яғни
қысымды
төмендететін
бағытқа қарай ығысуына әкеледі.

Мысалы: Тепе-теңдік қай бағытқа қарай
ығысады, егер тұрақты температурада газ
қоспасының көлемін кішірейту арқылы
қысымды жоғарлатса?
a) CO(г) + Cl2(г)  COCl2(г)
Реакцияның тура бағытта жүруі
газдардың жалпы моль сандарын
азайтуға
әкеліп
соғады,
яғни
жүйедегі
қысымның
азайуына
әкеледі.

б) Н2(г) + I2(г)  2HI(г)
Реакция жүргенде газдардың моль
сандары
өзгермейді,
демек
қысымның өзгеруіне әкелмейді.
Бұл жағдайда қысымның өзгеруі
тепе-теңдіктің ығысуына әкелмейді.
28) Қандай реакцияда температураны
жоғарлатқанда тепе-теңдік солға қарай
ығысады?
•
A) 2HCl ↔ Cl2 + H2 – Q
•
B) N2 + O2 ↔ 2NO – Q
•
C) * 2H2 + O2 ↔ 2H2O + Q
•
D) 2SO3 ↔ 2SO2 + O2 - Q
•
E) I2 + Н2 ↔ 2НI - Q
31) 2SO2+O2 ↔2SO3+Q
реакцияның химиялық тепетеңдігін ығыстыруға әсер
етпейді :
А) * катализаторды қолдану
В) оттегі концентрациясын
көбейту
С) қысымды жоғарлату
D) Температураны төмендету
Е) температураны жоғарлату.
Назарларыңызға рахмет!
Автор
rekodes
Документ
Категория
Презентации
Просмотров
4 369
Размер файла
539 Кб
Теги
каз, слайд, жунусова
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа