close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Enbek torysy

код для вставкиСкачать
Б?л с?зд? к?з? т? р? с? нде ?лы М?хтар ?уезов айт?ан болатын. Талмай ?зден?п, б?л?м н?р?не сусын-
дап, к?нд?з-т?н? к?з майын тауы-
сып, тынымсыз енбек етуд? ?нат?-
анды?тан айт?ан шы?ар. Ай?айла-
май, апты?пай, жетер шы?ына ент?кпей к?тер?л?п, ас?аралы ас?а-
рынан айналасына ш??ылалы шуа-
?ын мол шашып, ата?-д?режег е ?олы жетсе де ?з?н е?бек торысын-
дай сез?ну? халы?тан ?лкен емесп?н дегенд?г?нен де болар. Сол М?ха?ны? ?е?бек торысы? деген ?анатты с?з?н к?рнект? ?алым, айтулы геолог Т?к?ш (Т?лепберл? ) Шойынбай?лы А?ышев?а да ба-
?ыштап айту?а ти?ст?м?з. Мектепт? ?зд?к б?т?рген Т?к? ш Шойынбай?лы 1949 жылы ?ара?ан-
ды мемлекетт?к м??ал?мдер инсти-
тутыны? физика-математика фа-
культет?не о?у?а т?с?п, оны т?м-
?мда?ан со? А?то?ай ауданында?ы орта мектепке м??ал?мд?к ж?мыс?а жолдамамен келед?. Осы арада с?л шег?н?с жасауы-
ма тура келед?. ?са? шаруашылы?-
тар мен ауылдар б?р?кт?р?л?п, 1929 жылы ?о?ырат ауданы ша?ыра? к?тергенде ?Басшы? артел?н?? бас-
?арушысы болып, Т?ке?н? ? ?кес? Шойынбай та?айындалады. Б?ра? ол к?с?н?? де басшылы? ж?мысты ат?аруы ?за??а созылмайды. Зердел? азамат, тем?рден т?й? н т?йет?н шебер ?ста болып ?м?рден ?тт?. Сол жылдардан бастап, аудан-
да?ы басшылы? ж?мыстар?а ыл?и сырттан келгендер та?айындалып отыр?ан. Оны? себеб? Алаш к?семдер? ?.Б?кейханов, ?.Ерме-
ков, Ж.А?баевтар осы ???рден шы??анды?ынан екен? н кей?н?рек б?лд?к ?ой. Сол себепт? жерг?л?кт? маман-кадрлар? а сен?мс?зд?кпен ?ара?ан. Б?л жайлы ?азМУ-ды б?т?рген со?, А?то?ай ауданында? ы орта мектепт? ? директоры, кей?ндер? Бал?аш ?аласы о?у ?с?н? ? ме?геруш?с?, ?аза? КСР о?у министр?н? ? орынбасары бол?ан ?уез?ан ?анафинн?? мына б?р айт-
?аны ойымды растай т?сед?. А?то?ай ауданынан Алматыда жо?ары б?л?м алып о?ып жат?ан аза-
маттар ел ?ш?не барып, ал?ан б?л?мдер?н? ? пайдасын халы??а к?рсетсек деген патриотты? сез?ммен медицина институтын б?т?рген Ш?ймен ?айназаров, мал шаруашылы?ы институтын б?т?рген Ш?ймерден Баданов, ?азМУ-ды? ?аза? т?л? мен ?дебиет? факультет?н б?т?рген ?уес?ан ?анафиндер жол-
дамамен елге оралады. Б?ра?, басшылар ?ш тарта ?ой-
майды. Жерг?л?кт? маман кадрлар-
ды ?с? рмейд?. Б? рде ауданды? партия комитет?н? ? пленумында ?.?анафин осы м?селелерд? к?теред?. Кей?н ?з с?з? ?з?не ?ам-
шы болып тиед?. Ж?байы Роза ?ызыларайда?ы а?ын Н?ржанны? Ма?ауиясыны? ?ызы. Ма?ауия ауылда жа?а ?лг?дег? мектеп ашып, ?ар?аралы-
да?ы педтехникум басшыларыны? б?р? бол?ан. Семейде жер б?л?м?нде, К?рш?м, Павлодарда?ы Ерт?с аудан-
дарыны? б?р?нш? хатшылы?ына к?тер?лген. 1937 жылы ?халы? жауы? деп ?сталып, 1938 жылы Ал-
матыда атыл?ан. Розаны? анасы Зылиха Ермеков ?л?мханны? неме-
ре ?арындасы. Осыны? б?р?н ж?пке т?з?п, аудан басшылары: ?Шы??ан табын жасы-
р?аны (?уез?ан партия?а ?терде ?орта шаруа? деп жаз?ан), т?пк? ма?саттары п?к?рлес халы? жауы-
ны? ?ызына ?йленгенд? г ? ?ш? н ?ата? с?г?с жарияланып, есеп кар-
точкасына жазылсын. Шы??ан табы ???ла?? (кулак) болып ?згерт?лс?н? деп б?рауыздан шеш?м ?абылдай-
ды. Осыдан кей? н А?то?айда к?п т?ра?тай алмай, орыс аралас Бал?-
аш ?аласына ауысып, ж?мыста бе-
делге, абырой?а ие болады. Ал, Ш?ймерден ?айназаровты, Те?л?к Иза?овты ?атарда?ы д?р?герл?ктен ?с?рмейд?. Кей?н екеу? де елден к?ш?п кетед?. Ш?ймерден А?мола?а бар?ан со? ?лкел?к ден-
саулы? бас?армасыны? басты?ы, Те?л?к Алматыда кандидатты? дис-
сертация ?ор?ап, ?аза?стан мен Орталы? Азияда?ы белг?л? нейрохи-
рург д?режес?не к?тер?лд?. ?Р Мемлекетт? к сыйлы?ыны? иегер?, филология ?ылымыны? док-
торы, к?рнект? т?л маманы ?сет Бол?анбай?лы Алматыда аспиран-
тура?а ?алып, елге оралмады. М?мк?н ел ?ш?ндег? к?рме басшылар-
ды? ?ала ?ойды б?ле ?ыры??анын? сезгенд?ктен де шы?ар. Т?кен де а?аларыны? басынан ?ткен осы ж?йттерд? санасында саралап, т?йс?г?нде т?й?п, б?р ин-
ститутты б?т?рсе де ек?нш?с?не кету?н? ? себеб? сонды?тан да болар деп ойлаймын. Б?рындары Жез?аз?ан облы-
сы боль?п т?р?ан кезде сол об-
лысты? энциклопедиясын ?Ата-
м?ра? баспасы шы?аруды ?ол?а алып, ма?ан А?то?ай ???р?нен шы??ан зиялылар мен ?алымдар, батырлар мен а?ындар, б?л-
б?лдар мен д?лд?лдер, жер-су аттарына байланысты материал жазып беруд? ?т?нд?. ?алымдар?а келгенде Т?к?ш А?ышевт? ? ?ылым докторы, к?рнект? ?алым екен?н б?лгенмен, бас?а ?ыр-сырын жете б?лме-
генд?ктен, Т?ке?е телефон со-
?ып, ?м?рдеректер?н, ат?ар?ан ж?мыс-е?бектер?н, ?к?мет тара-
пынан ал?ан сыйлы?тарын толы? ет?п жазып беру?н ?т?нд?м. ?ле-шала материал мен?? ?олыма тид?. 5-6 бетке компью-
термен басыл?ан ?м?рдерек-
тер?нде мен б?лмейт?н мол ма?л-
?мат бар екен. ?ызы?а ?айта-
?айта о?ыдым. 1957 жылы ?аза? мем-
лекетт?к тау-кен институтыны? геологиялы?-барлау факульте-
т?н б?т?р?п, А?адыр геофизика-
лы? экспедициясына ж?мыс?а келед?. Ал?аш?ыда оператор, инженер маманды?ын игер?п, ?нд?р?ст? ? ?ыр-сырын толы? ме?гер?п, 1964 жылы А?адыр геофизикалы? экспедициясы-
ны? басты?ына жо?арылатыла-
ды. 1964-70 жылдары ?зынжал (?ор?асын, мырыш), К?кт??к?л? (молибден, вольфрам), ??ма-
дыр (?ор?асын, к?м?с, алтын), ?оса?алы мен Т?я? (тем?р), ?ызылтас (мыс), Ж?нд? (?ор?а-
сын, к?м?с), т.б. ?р? кен орында-
ры ашылады. Осы жет?ст?ктер? ?ш?н Т?ке? КСРО Гелогия министрл?г?н? ? ек? м?рте ?Ал?аш?ы кен орнын ашу-
шы? дипломымен ж?не белг? -
с?мен, ал 1966 жылы Е?бек ?ызыл Ту орден?мен марапатта-
лады. О?т?ст?к ж?не Батыс ?аза?-
станда?ы м?най мен газ к?здер?н ?здеу мен барлауды ?йымдасты-
рып, республиканы? бас?а ай-
ма?тарыны? да жер ?ыртысын зерттеу ж?мыстарын жет?лд?ру ?ш?н 1969 жылды? желто?санын-
да Т.А?ашев ?ле геофизикалы? экспедициясыны? басты?ы бо-
лады. Ал 1981 жылы ?Казгеофи-
зика? ?нд?р?ст? к геологиялы? б?рлест?г? н ??ру?а арнайы тап-
сырма алып, оны? бас директо-
ры болып та?айындалады. Экспедицияны? геология-
физикалы? ж?мыстары Батыс ж?не О?т?ст? к ?аза?станны? геологиясын зерттеуден баста-
лады. Шу-Сарысу е??р?нен ?оры 100 млрд. текше м. газ кен орны табылады. Т?ке? осындай жет?ст?ктер? ?ш?н ес?м? 1982 жылы ??аза? КСР-н?? Алтын к?табына? жазылып, ?ылымда?ы е?бектер? ?ш? н 1985 жылы КСРО Мем-
лекетт?к сыйлы?ын алады. Аума?ы 600 мы? ша?ырым-
ды? Атырау ойпатыны? 400 мы?ы ?аза?стан?а, ал ?ал?аны Ресейд? ? ?алма? Автономиялы Республикасына, Астрахань, Волгоград, Саратов, Куйбышев. Пенза, Ульянов, Оренбург облы-
старына ?арайды. Б?л ойпатты? м?най мен газ ?лкес? екен? бар-
ша?а аян. Б?ра? кен ?те тере?де. Осы?ан байланысты 1987 жылы КОКП ОК мен КСРО Геология министрл?г? ?лкедег? байлы?ты б?рт?тас ?д?спен зерттеп ?здест?ру ж?не тере? б?р?ылау ж?мыстарыны? кемш?л?г?н т?зеу ма?сатымен ?абылда?ан ше-
ш?м?нде Бас айма?ты? бас?ар-
ма ?Прикаспийгеологияны? ??ру ж?не ?йымдастыру ж?мыстары геофизик Т?к?ш Шойынбай?лы-
на ж?ктелед?. КСРО Геология министрл?г?не ?арасты б?л бас?-
арма тез ?йымдастырылып, ?з? бас директорлы?ына бекид?. ??рамында 9 геологиялы? ?нд?р?с б?рлест?г?, ?рт?рл? ма?-
сатта?ы 50 экспедиция ж?не 2 ?ылыми-зерттеу институты, 66 мы? адам ?ызмет ат?арып, жы-
лына 1 млрд. сом ?аржы игер?лед?. Б?р жылдан кей? н тере? б?р?ылау ?с? ж?нге келт?р?л?п, ?арауылкелд?, Синельниковс-
кое, т.б. кен орындарыны? тере?д? г? 6,25 ша?ырым?а жетк?з?лд?. Ал, 5,5 ша?ырым тере?д?кт? б?р?ылау 13 ай мерз?мде ж?зеге асырылып отырды. 1988-1990 жылдарда Атырау ойпатыны? 17 кен орнын-
да тере?д?г? 5,5 ша?ырым б?р?ы-
лау ж?мыстары ж?рг? з? лд?. С?йт?п аз уа?ытты? ?ш?нде Аты-
рау ойпатында 5,5-тен 6,25 ша-
?ырым?а дей?нг? тере? б?р?ылау ж?мыстары ж?рг?з?лд?, техника-
лы? жа?ынан ж?зеге асыру м?м-
к?н екенд?г? д?лелденд?. Т.А?ы-
шев бас?ар?ан кезде ?Прикас-
пийгеология? Атырау ойпаты-
ны? Ресей мен ?аза?стан?а ?арайтын ???р?нен 2000-?а жуы? м?най мен газ к?здер? ??рылым-
дарыны? орны табылып, оларды тере? б?р?ылау?а дайындады. Соны? н?тижес?нде 200-ге жуы?, атап ай?анда, ?арашы?ана? (м?най, газконденсаты), ?ры?-
тау (м?най газконденсаты), Шы-
?ыс А?жар (м?най), Имашевское (газ), Синельниковское (м?най), Ла?тыбай (м?най), ??мк?л (м?най), Елемес (м?най), ?ала-
м?ас (м?най), т.б. ?р? кен орын-
дары табылып, барлау ж?мыста-
ры ая?талды. Т?к?ш Шойынбай?лына 1989 жылы КСРО Министрлер Ке?е-
с?н?? ?аулысы бойынша ?ара-
шы?ана? м?най газконденсаты шы?атын тере?дег? кен орнын табу ж?не барлау ж?мыстарына т?келей ?ос?ан ?лес? ?ш?н Мем-
лекетт?к сыйлы? бер?л?п, ?ш?нш? рет ?Ал?аш?ы кен орнын ашушы? дипломы тапсырылды. 1991 жылы Ке?естер Ода?ы ??ла?ан со?, ал?аш?ы ?стазды? ж?мысына ?айта орал?ан Т?ке? ?аза?ты? ?лтты? техникалы? университет?нде профессор, 1992 жылдан ?м?р?н? ? со?ына дей?н геофизика кафедрасыны? ме?геруш?с? болады. Ол ?нд?р?ст? ?ылыммен ?штастырып, А.?л-Машанимен б?рлес? п ??аза?станны? тас, ?ола д?у?р?н? ? мирастары? аталатын тарихи-этнографикалы? е?бек жазды. Б?дан бас?а 200-ден ас-
там ?ылыми е?бектер? бар, оны? ?ш?нде 8-? монография, 11-? ма?ыз-
ды геология-геофизикалы? карта-
лар. Сондай-а? 7 ?ылым кандида-
тын, 3 ?ылым докторын дайында-
?ан ?ла?атты ?стаз. Жыл болды ?лкен ж?рек то?та-
?алы. И?, Т?к? ш Шойынбай?лы ?лкен ж?рект? ?р? т?л?а ед?. Мен Т?к?ш а?а?а арнап мынан-
дай ?ле? жолдарын шы?ар?ан ед?м. А?тарды? жер ?ойнынан ?азынаны, ?аза?ты? ?а?арлы ?ыс, жазы ?нады. Басталды жа?а ?асыр болаша??а Аты? алтын ?р?ппен жазылады. Ж?мысты? ауырлы?ын елемед??, Е?бект?? торысындай желе берд??. Суындай То?ырауын сабырлы а?ар, Бал?аштай к?к айдынды тере? ед??. К?рсе? де ?анша ма?тау, мара-
патты, Т?б?нде ж?рег??н?? дала жатты. ?стаз боп ?ла?атты ш?к?рттер? ? ?з??нен б?л?м алып, пана тапты. ?аз?анны? жер ?ыртысын жаны с?р?, Алыстан тапты? туыс, танысы?-
ды. К?рсет?п т?рш?л?кте ?р?л?кт?, Жат жан?а ?статпады? намы-
сы?ды. Мастанбай лауазым мен ата?ы?а, Сен ж?рд?? ал?аш?ылар ?ата-
рында. Жас ?лан мол ?азына, асылы?ды, Уа?ыт ?ткен сайын жатады ??а. ?рпа??а ба?ыт берер шыра? ед??, ?з??д? ??рмет т?тып т?рады ел??. Орнатты ескертк?шт? би?ктет?п, ?с??д? ал?а жал?ар м?рагер??. Осы ?ле?н?? со??ы т?рт жолын Т?ке?н?? ту?ан-туыстары, бала-ша-
?алары басына орнат?ан ескертк?ш тасына ?ашап, алтын ?р?ппен жазып ?ойды. Ол к?с?н?? ?рпа?тарына келет?н болса?, ?лкен? Марат ?Бектау?, Дулаты ?То?ырауын? фирмалары-
ны? президенттер?. ?келер? туып, ер жеткен атамекенн? ? тауы мен ?зен?н? ? атын берулер? ?келер? н ?ана емес, ту?ан ел?н бер?ле с?й-
генд?кт?? белг?с? болса керек. ?ызы Феруза институтта, кенжес? Н?рк?мил? мектепте о?иды. Осы арада таби?и ресурстар мен айналада?ы ортаны ?ор?ау министр? С.Д?укеев пен Алматы ?аласыны? ?к?м? В.Храпуновты? ?рел? ?стер?н арнайы айта кетпеске болмайды. ?к?мн?? шеш?м? бойын-
ша Т.А?ышев е?бек еткен Алматы ?аласында?ы Досты? да??ылы, 85-
?йд?? ?абыр?асына: ?Осы ?имаратта 1981-1988 жыл-
дары к?рнект? ?алым ж?не ?аза?-
станда?ы геофизикалы? ?ызметт?? кеме?гер ?йымдастырушысы Т?к?ш (Т?лепберл? ) А?ыш?лы А?ышев е?бек еткен? деген жазуы бар ескертк? ш та?та ?л?п, сол к?н? Т?ке?е, ?айтыс бол?анына б?р жыл толуына орай А?то?айдан келген а?асы Ыбырайкен баста?ан туыста-
ры мен осында?ы ?рпа?тары асын берд?. Алматы ?аласы осындай иг? шаралар ат?арып, Т?ке?н? ? аруа-
?ын б?р к?тер? п тастаса, А?то?ай ауданы мен ?ара?анды облысыны? ?к?мдер? ?л? ?нс? з жатыр. Т?пт? Т?к?ш Шойынбай?лыны? алдында ?айтыс бол?ан ?Р Мемлекетт? к сыйлы?ыны? иегер?, филология ?ылымыны? докторы, к?рнект? т?л маманы, б?ртуар азамат ?сет Бол-
?анбай?лыны? атын м??г? есте ?ал-
дыру?а байланысты шаралар да ?ске асырылмады. Б?рын?ы ке?ест? к д?у?рдег?дей ?к?мдер жо?ары жа?-
тан н?с?ау к?тет? н сы?айлы. ?Р т???ыш Президент? Н.?.Назарбаев м?ндай шараларды жерг?л?кт? бас-
?ару орындарыны? ?здер? ат?ару?а ти?ст? екен?н сан м?рте ескерткен болатын. Ал ?к?мдер ж?м?ан ауыз-
дарын ашпайды. Уа?ыт болса ?т?п барады. ??л? риза болмай, т?р? бай-
ымайды? дейд? ?аза?. Ал ?л?н? еле-
меу ?ят н?рсе. СУРЕТТЕ: ?аза? КСР Мини-
стрлер Ке?ес?н?? Т?ра?асы Н.?.На-
зарбаев Т.А?ышев?а КСРО Мем-
лекетт?к сыйлы?ын тапсырып т?р. (Сурет 1985 жылы т?с?р?лген). Орталы? ?аза?стан. - 2000. - 6 ?ырк?йек. (?129-130). - 7 б. 
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
151
Размер файла
167 Кб
Теги
enbek, torysy
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа