close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Gabiden aga ulagaty dana

код для вставкиСкачать
аза? ?дебиет?нде ?осарланып, ?оса аталатын жазушылар ?ата-
рына С?кен, ?лияс, Бей? м-
беттерд?, одан бер?де ?абит, С?бит, ?абидендерд? жат?ызып келем?з. Б?л жазушыларды? жазу стил?, ?м? р шынды?ын айна-
?атес?з суреттеу?, та?ырып та?даулары ?рт?рл? болса да, халы?ты? м??ын м??дап, жо?ын жо?та?ан, елд?? ас?а? рухын би?кке к?терген, орамды ойла-
рын к?ркем де бейнел? жаты? т?лмен б?зд?? санамыз?а с???ргендер?не риза-
шылы? к???л?м?зд? б?кпес?з б?лд?рем?з. Д?ние ж?з?, Еуропа, орыс ?дебиет? ?к?лдер?н б?лмей т?рып, осы жазушы-
ларды? шы?армаларыме н сусындап, ш?л?м?зд? ?андырды?. ?р г?лд? ? ?з ж?пар и?с?, ?р ?ыранны? ?з сам?ау би?г? болатыны сия?ты осы майталма н ?аламгерлерд? ? шы??ан ас?ары, арты-
на ?алдыр?ан с?рлеу со?па?тары, ?алы? ?ара ормандары бар. Соларды? со?па?-
тарымен ж?р?п, ?алы? орманына к?рд?к. Шы??ан сам?ау би?ктер?не ?мтылды?. ?л? де алыптар к?тер? лге н ас?ар?а с??тана к?з т?гем?з. ?йткен?, бойымыз?а ?лылы? рухын ег?п, е?сем?зд? к?терд?. Б?к?л б?р ?рпа?-
ты ?айсар хал?ын, байта? даласын шекс? з с?юге ?йретт?. ?л? де кей?нг? буын мол ?ибрат, зор таным, тект? та-
?ылым алатынына шек келт?рмейм?н. С?кен, ?лияс, Бей?мбеттер а?талып, том-том шы?армалары басылып, ?олы-
мыз?а тиген со? зер салып, зерделеп о?и бастады?. Ал ?аза? радиосыны? ?дебиет редакциясында ширек ?асыр?а жуы? ?ызмет ат?ар?анда ?абит, С?бит, ?абидендермен етене танысуыма тура келд?. ?аза?ты? ас?ар таудай ?ш алы-
бымен жиналыс, конференциялард а б?рге болып ?ана ?оймай, олардан сыр-
с?хбат алып, ж?збе-ж?з кездес? п, ?ндер? н таспа?а жаз?аным бар. ?А? к???л?, ?Микрофон алдында?ы кезде-
су? аталатын хабарлар? а ша?ырып, б?кпес?з сырлас?андары ?л? к?нге к?з алдымда, ?ндер? ??ла?ымда жа??ыры-
?ып ест?л?п т?р. Кез?нде ?айталанбас т?л?аларды? с?йлеген с?здер?н ?аз-?ал-
пында радионы? ?Алтын ?орына? жаз-
дырып са?тат?ан ед?м. Б?рде ?.М?стафиннен б?г?нг? сын?а байланысты п?к?р?н жазып алу?а бар-
дым. Алматыны? сыртында?ы жазушы-
лар?а саяжай?а берген жерге, ?аланы? шуынан ?ашып, ?й салып алыпты. Ат шаптырым алма ба?ын ?з? баптап-
к?тет?н?н а?аштарды суарып ж?рген?нен а??ардым. Бар?ан ж?мысымды б?т?рген со? Зейнеп же?гей шай дастарханына ша-
?ырды. ?стел басында ж?мысым, отба-
сы жайлы б?лген со? ?ай жерден екен?мд? с?рады. Мен ?ара?анды облы-
сы, А?то?ай ауданынан екен?мд? айт-
тым. ?абиден а?са?ал б?раз ?н-т?нс? з отырып ?алды да: - И?, А?то?ай атырабынан, То?ы-
рауын топыра?ынан нелер д?лд?лдер шы??ан ел екен? н б?лем?н. ?с?ресе, А?то?айды? а? бидайы жайлы к?п ест?д?м. Сол а? бидайдан ?аз?р т??ым бар ма? ? деп с?ра?аны. М?ндай с?ра?ты к?тпегенд?ктен бе, ?лде а? бидайды? т??ымыны? ??рып кеткенд?г?нен бе, б?рт?рл? к?й кешт?м. Б?ра? бойымды тез жинап алдым да: - ?абе, сол а? бидай т??ымы жо?а-
лып кеткен т?р?зд?. Ел аузында а?ыз ?ана бар, ? дед?м. ?абиден а?а басын шай?ап ауыр к?рс?нд?. А?аны? осы с?з? ма?ан к?п ой сал-
ды. Кей?н А?то?ай а? бидайын зерттеп, оны? сырын ашуыма септ?г?н тиг?зд?. Та?ы б?рде ?абиден а?аны ?Микро-
фон алдында?ы кездесу? хабарына ша-
?ырып, ?м? р белестер?, жазушылы? жол?а ?алай келген?, к? мдерде н ?йренген? жайлы айтып беру?н ?т?нд?м. Сонда жазушыны? ?з?не т?н м?нермен аспай-саспай сыр шертет?н? ?нады. ?абиден а?аны? ?кес? М?стафа ша-
руа ба??ан, д?улет? ша?ын адам болып-
ты. Шала сауаттылы?ына ?арамастан ек? рет ?ажы?а бар?ан. Ал?аш?ыда б?р ?й?р жыл?ысын сатып, шиеттей ?ш баласын тастап (онда ?абиден б?р-ек? жаста екен) барса, ек?нш? рет Жолжан деген байды? ?аржысымен бар?ан, бедел ?ажы ата-
нып ?айтыпты. Жас кез?нде ?абе? ауылда? ы молдадан д?ни саба? о?ы?ан. Кей? н 1916 жылы Спасск зауытында е?бекк?н жазатын Мау?ымны? Ж?с?б?нен б?р жыл орысша ?йренед?. Ек?нш? жылы сол зауытта?ы бес-
жылды? орыс- ?аза? мектеб?н? ? т?рт?нш? б?л?м?не кел? п т?с?п, соны б?т?рген со? о?уын жал?астырмай, ауылда ж?ред?. 1925 жылды? к?ктем? нде жа?ада н ?йленген кел?ншег?мен ?аза?стан астанасы ?ызылорда?а о?у ?здеп келсе де, о?у?а т?се алмайды. ?аза?стан Жо?ар?ы сотында ?а?аздар т?ркеуш?л? к ж?мыс ат?арады. ?олына т?скен газеттерд? ?збей о?уыны? ар?асында жазу?а ден ?ояды. Ал?аш?ыда ?са? хабарлары ?Е?бекш? ?аза?? газет?нде ?збей басылып т?рады. Жазушыны? ?С?рсен мен Бо?ыш? ата-
латын т???ыш ??г?мес? 1927-1928 ж. ?Жыл ??сы? журналында жары? к?рсе, 1929 жылы ?Ер Шойын? деген жина?ы баспадан шы-
?ады. Жасты?ына ?арамай То?жанов, Сей-
фуллин сия?ты ?аламгерлермен п?к?р та-
ластырып, ?з ойын батыл айтатыны кейб?реулерге ?намайды. С.Сейфуллиннен бас?асы ?а?ажу к?рсете баста?ан со?, 1930 жылы ?ара?андыда ?ара ж?мыс?а к?ред?. Жер ?азып, тем?рд? ? тотын ?ыру сия?ты ж?мыстарды? б?рнеше сатысынан ?ткен со?, токарь болып шы?ады. Ал?аш?ы журналист? к жолы ??ара?ан-
ды пролетариаты? газет?ндег? жауапты хат-
шылы?тан басталады. Кей? н 1933-1938 жылдары Новос?б?рде шы?атын ??ызыл ту? газет?нде жал?асын тапса, газет жабылып ?алады. Содан 1938 жылы Алматы?а ?оныс аударып, ??м?р мен ?л?м? романын жазу?а отырады. М?нда ежелден к?шпел?, малшы елд?? ?ара?анды сия?ты ?лкен ?нд?р?ст? елге ай-
нала баста?анын, социалист? к к?ресте ?шк?, сырт?ы жауларын ?алай же??п шы??анын к?рсетт?. Ал ?Шы?ана ?? романынд а к?шпел? ауылды? отыры?шы, колхозды ауыл?а айнал?аны к?р?н?с тапты. Романны? бас кей?пкер? Шы?ана? Берсиев ?м?рде бо-
л?ан адам. Тары ?с?руден т?рт рет д?ниеж?з?л? к рекорд жаса?ан. А?ылды, е?бек??мар, ?зденг?ш, ал?ыр ?арт ар?ылы хал?ыны? бойында?ы асыл ?асиеттер?н ай-
ту?а ??лшыныс жасайды. Жазушы миллионер колхозды, жо?ары б?л?мд? бас?арманы ест?п к?рген емес. Б?ра? болжап, ба?дарлауы ар?асында ?Милли-
онер? романы ?м?рге келд?. Б?г?нг? ?ара?ан-
ды ж?мысшыларыны? ?м?р, т?рш?л?г? н к?рсету ма?сатында ??ара?анды? романы туды. ?абиден а?а ?з? ?м?р с?рген, ?з д?у? р? н? ? жыршыс ы болса да, кей?н НЭП, ?р? байларды т?рк?леу о?и?ала-
рына ?алам тартып, ?Дауылдан кей?н?, ?К?з к?ргендер? романдарын к?пш?л?кке ?сын-
ды. Д?ниеж?з? ?дебиетш?лер? ?ш?нен В.Гю-
гоны? о?и?а, сюжет ??руына, адамдарыны? ерл?г?не, ал Л.Толстойды? суреттеу?не ?ызы?ушылы? танытады. ?аза? жазушыла-
рынан М.?уезовт? ? с?з?н?? салма?тылы?ы мен ойыны? тере?д?г?не, ?.М?с? репо в с?з?н? ? д?лд?г?не, жина?тылы?ына, мыс-
?ылына т?нт? болады. Б?ра? екеу?н?? де с?з ?асиеттер?н електен екшеп ?тк?з?п, ?лпасын ?ана к?деге асырып отыр?ан. Жазушы е?бег? - ?иын, жауапты, е? ар-
да?ты е?бек. ?ылымда?ы сия?ты, к?ркем ?м?рден ?ткен адамдар. ?дебиет ой мен т?лд?? жем?с?нен туса, жазушы б?ларды ?з хал?ынан ?йренед?. Сол ?йренгендер? н ой домнасында бал?ытып, ?айтадан хал?ына сый-сыба?а ет?п ?сына-
ды. Осы орайда ?.М?стафин шы?армала-
рында кездесет? н ?анатты с?здерд? ? б?рнешеу?н мысал?а келт?ре кетк?м келед?. - ??нер алды ? ?ызыл т?л?. Т?л ?аруы -
с?з, с?з ?аруы - ой. А?ылды ой, ал?ыр с?з адамны? е? жо?ары ?асиет?. ? Ба? - кейде тауып, кейде ауып ?она-
ды. Ауып ?онса ес?ртед?, тауып ?онса есейтед?. \ - Ас?ан?а аспан да аласа, той?ан?а то?-
ты ет? топыра?. ? К??? л ? арсыз, н?пс? ? мешкей жетег?нде ж?ре берсе? ?атарсы? сеспей. - Ашу ?ысса а?ырасы?, ?ай?ы басса а? ?расы?, ?оры?са? бас ?расы?, ?уанса? шар? ?расы?. Енд? не?д? жасырасы?? ? С?з? былдыр, ойы б?лдыр, ?олды-
ая??а т?рмайды ??р?ыр. ? М?нген? есек, айда?аны ?сек, т?ла бойы есеп. Осындай ма?ал-м?телдерге ??сайтын орамды ой-п?к?рлер?мен ?оса, ?абиден а?а майданда?ы жауынгерлерд? жауын же?уге, Отаншылды? рух?а ша?ыратын Р.Елебаев-
ты? ?Жас ?аза?? ?н?не ?ле? жаз?анын айт-
пай кетуге болмайды. ?нн? ? ?уен?не орай жазыл?ан ?ле? жолдары к?н? б?г?н бойымы-
з?а ж?гер, ж?рег?м?зге ?жетт?к отын мазда-
тады. ?.М?стафин жайлы ойымды б?рге са-
пар?а шы??ан кездег? б?р о?и?а жайлы жа-
зыл?ан ?ле??ммен ая?та?ым келед?. Шо?ты?ын би?к ет?п ?алы? елден, Таби?ат ту?аннан-а? дарын берген. Б?р к?н? с?т? кел?п жол?а шы?тым, Жазушы а?а ? М?стафин ?абиденмен, Ж?р?с?н б?р с?тке де суытпа?ан, Басшымыз шофер ж?г?т б?л?кт? адам. Б?здерд? к?лк?-?з?лге ?ары? ?ылып, Ат?арар ?з м?ндет?н ?мытпа?ан. ??ла?ын т?р?п, и?п асыл басын, ?абеке? бол?ан?а риза ?асында шын. Бал с?з? ж?р?с?мен жайлы шофер, Сынаптай сыр?ытады машинасын. ?он?анда жотасына к?н т?бен??, Сез?нд?к кеш?кпей-а? т?н келер?н. Бал?аш пен А?то?айды? арасында, Адасты? жазы?ында ту к?ден??. Табатын жол н?серл? жауындардан, Б?гетс?з ?ыста ?тет?н ?алы? ?ардан, Ел ?здеп кезд? шофер айналаны, ?арай?ан к?р?нбед? ауыл ма?нан. Алмадай п?скен батты балбырап к?н, Демейм? н жолсер?кке ?алжыратты?. К?шуге ж?кт? буып, к?л?к к?ткен, Басынан ел кез болды Балб?ла?ты?. Жазса да та?дыр б?раз адасу?а, Жете алмай ма?саты?а ?аласы? ба. ?ркердей жанды к?р?п айдаладан, Т?скен? к???л?м? з сабасына. - Т?йы??а т?релгенде жолы?ты?ыз, Т?рк?н? н к?рген ?ыздай о?ып т?рмыз. Р??сат етсе??здер дем алу?а, Сусын?а егер болса, бер?п ?ымыз. Таны?ан сапарменен ж?ре к?пт?, Осылай жолбасшымыз т?лек етт?. - Т?рт болды жанарымыз ала?таумен, Тосумен жанымызды ж?деу етт?. ?ашпайтын адамдармыз жолы?са к?м Машина к?т?п, ?м?т болып са?ым, Отырмыз, ? дед? ж?г?т, ? жина?талып, К?шпекш? ек ?ас ?араймай ?оныс?а б?р Сар?айтып к?пт? ет?п к?тт?рмед?, С?йен?п тая?ына шы?ты ?лгер?. А?са?ал белг? бер?п ?ойшы ?лына, ?айтадан ки?з ?йд? т?кт?рген?, Баланы? с?з?не ата та?ы барды, - ?кел?п сойып таста ба?ыланды. Жол т?с?п кел?п отыр дархан дарын, ?здесе? ?алай, ?айдан табылады. ?а?ым бар б?г?н жолдан к?шт? б?рар, Тар?асын с?з?н ты?дап еск? ??мар. Немерем сыбырлады ?з? танып, Жазушы ?абиденд? есту?м бар. Баура?ан шы?армасы барша жанды, Жаз?анын о?ып жастар тамсанады. Жал?ыз ?й б?здер т?г?л ?алы? ?ауым, ??рметпен ??ша? жайып ?арсы алады. ?ария ?лтипатпен ?абылдады, ?уаныш оты лаулап жалындады. ...Халы?ты? ниет?нен айналасы?, Сыйлайтын д?лд?лдер мен дарындарды Орталы? ?аза?стан. - 2002. - 12 ?азан (?163-164). - 10 б. ?дебиетте де да??ыл жол болмайтынын ерте т?с?нген ?аламгер: ? Мен алдыма ?арасам, тым артта ?алыппын деп ?орланамын. Артыма ?ара-
сам, менен де кей? н ?ал?андарды к?р? п ж?банамын. О?аша б?лмеде ?за? уа?ыт ой т?з?п сар?ая отыр?анымда жер т???р?с? ? б?р ?з?м. Т?згендер? м к?п тал?ысына т?скенде мен б?р жа?а т?скен кел?н. Егер жазушыны? басына ?арама-?арсы осы ек? ?асиет орал-
маса, жазушы шы?арма ?ст?нде ?з?н халы? ойшылы, ?о?ам ?айраткер? деп, шы?арма-
сы б?ткен со? б?ларды? тек ат?осшысымын деп сез?нбесе, ондай жазушыны на?ыз жа-
зушы деу ?иын. На?ыз жазушы бол?анды ?ана айтып ?оймай, солай болсын деп те айта алады, ? деген т?жырымы мен к???лге т?йгендер? н радиоты?даушылар? а жетк?згенде, шекс?з ал?ыстарын б?лд?рген хаттарды? т?йдек-т?йдек келген? н жазу-
шы?а айт?анымда, ?абиден а?аны? ?уаны-
шында шек болмады. ?абиден а?а та?ы б?рде ?й?не келу?мд? ?т?н?п, телефон со?ты. ?й?не келсем жазу-
шы Жайса?бе к Молда?алиевпе н ??г?мелес? п отыр екен. Мен келген со? сырт?а, ба??а шы??ан кезде суретке т?ст?к (сол суретт? газетке бер?п отырмын). Жай-
са?бек келген ж?мысын б?т?рген екен, ?ай-
тып кетт?. ?айтадан ?йге к?р?п жай?ас?ан со?: ? Же??сжан, мына магнитофон ж?мыс ?стемей ?алды. Осыны ж?ндет? п ?кел? п берш?, ? дед?. ? ?н-к?йлер ты?дауды ?натады екенс?з ?ой, - дед?м к???лден?п. ? И?, ондайым да бар. Б?ра? ?аз?р к?з?м нашар к?ред?. Ойларымды магнитофон тас-
пасына т?с?рем?н. Оны же?ге? ?а?аз?а к?ш?ред?. Б?л ?аламны? орнына ?ызмет ат-
?аратын ??рал. ?те ?ажет, - деп сырын б?кпес?з жайып салды. Кей?н магнитофонды радио шеберхана-
сында ж?ндет?п, жа?а таспалар мен кассе-
талар ?осып апарып берд?м. Кез?нде ?абиден а?а ??аза? ?дебиет?? газет?н?? Жа?а жылды? с?ра?тарына жауап бере келе ?м?рде нен? жа?тырмайтыны жай-
лы былай деген? бар: ?Толып жатыр: арам ?м?р, сылдыр с?з, жи? жиналыс, ма?тан, ?сек, з?лымды??. Расында, жазушы ?м?р бойы ?з?н осы-
лардан аула? ?ста?ан. ?аза? ?аламгерлер?н? ? ?ш?нде ?абиден М?стафин мен а?ын Тай-
ыр Жароков бар?ан жерлер?нде к?п с?зге ?й?р болмай, б?реуд? ?айбаттамай, ж?н-
жосы?сыз ма?тамай, арт-
тарына с?з ермей 
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
284
Размер файла
209 Кб
Теги
gabiden, aga, ulagaty, dana
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа