close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Kazybek Nurzhanov

код для вставкиСкачать
9 ( с ) 2 7 ?52 ?лы Отан со?ысыны? БАТЫРЛАРЫ Ж. ?АШ?ЫНОВ КАЗЫБЕК Н?РЖАНОВ 9(с)27 Же?? с ?аш?ынов ?АЗЫБЕК Н?РЖАНОВ Очерк "ЖАЗУШЫ" БАСПАСЫ, АЛМАТЫ - 1972 7 - 6 - 3 2 5 5 - 7 2 9 ( С) 2 7 + 9Каз 27( 092 ) ?52 БАЛАЛАР МЕН ЖАСТАР ?ДЕБИЕТ? Н? ? БАС РЕДА?ЦИЯСЫ М?нда Совет Ода?ыны? Батыры ?азыбек Н?ржа-
новты? ?скен ортасы, балалы?, жасты? ша?ы, ?лы Отан со?ысы кез?нде к?рсеткен ерл?к ?м?р? баяндалады. Же нис Кашкыно в КАЗЫБЕК НУРЖАНОВ О ч е р к (на казахском языке) Издательство ?Жазушы? - 1972 Редактор X. Талгаров. Художник И. Криушин. Худ. редактор А. Рахманов. Техн. редактор К. Зауренбайулы. Корректор К. Утегенова. Сдано в набор ?З/Х??-71 г. Изд. ? 98. Подписано к печати 16/11-72 г. УГ0?423. Бум. тип. ? 2. 70Х108УЗ2=0,75 П. Л. = ?,05 усл. п. л. (Уч.-изд. 0,93 л.). Тираж 12000 экз. Цена 3 коп. Заказ ? 6505. Типография ? 18 Главполиграфпрома Госкомитета Совета Министров КазССР по печати, г. Алма-Ата, ул. Утепова, 23. ?ткен жылды? жазы. Жексенб? к?н? болатын. А?то-
?ай ауданыны? орталы?ында? ы ?азыбек Н?ржанов атында?ы к?шен? ? бойымен серуендеп келе жат ?ан б?з-
дерге бейтаныс адам жолы?ты. Ол аманды?-саулы? с?рап бол?аннан кей?н: - Мен? ? б?р сауалыма жауап бермес пе екенс?здер? С?здерд? ? аудандары?ыз? а командировка? а кел?п ед?м. Б?л жерд? ? сырына онша ?аны? емесп?н. Осы Н?ржа-
нов ?азыбек атында?ы к?шемен ж?ргенде: ?Б?л адам к?м болды екен?? деген с?ра? ойыма оралады да т?ра-
ды. Сол к?с? жайлы б?лг?м келед?,- дед?. - Б?л б?р ?за? шеж?ре. Оны айту ?ш?н б?раз уа?ыт керек,- дед? б?зд? ? ?асымызда? ы жолдасымыз.- Б?лг? -
??з келед? екен, б?р?б? р серуендеп ж?рм? з ?ой, ?Шатыр-
ша? б?ктер?не шы?ып, ?азыбек жайлы ке??рек отырып ??г?ме етей?к. Б?здер де б?л ?сыныс?а ?арсы бол?анымыз жо?. Ал, сер?г?м? з болса, ?з ??г?мес? н ?Шатырша ? тауына жетпей-
а? бастап кетт?. * * * ... Елу?нш? жылдарды? ая? кез? ед?. Б?зд? ? ауыл То-
?ырауын ?зен?н? ? жа?асына орналас ?ан Киров атында-
2 Ж. ?аш?ынов 5 ?ы колхозды мекен етет?н. Колхозымыз ша?ын бол?ан со? ба, бала-ша?асына н бастап, е?кейген к?р?с?не шей?н б?р?н-б?р? ?те жа?сы б?лет?н. Жадыра п жа з шы?ысымен к?н? бой?ы т?рш?л? к ?аре-
кеттен кей?н ауыл а?са?алдары ес?к алдында? ы к?гал?а шы?ып, малдастарын ??рып отырып алып, ??г?ме-д?кен ??ратын. Л?пи сия?ты а?са?алдар б?рын?ы заманда? ы батырлар жайлы ?иссаны жат ?а айтса, енд? б?р? ?аз?рг? д?у?рдег? т?рмысты? жа?сарып, елд? ? ?ркен? ?с?п, мол-
шылы? орнай баста?анын с?з етет?н. Ал, ??г?мен? ? же-
л?с? со?ыс та?ырыбына ауыс?анда б?р? де т?нжырап, ?нс?з отырып ?алатын. ?йткен? со?ыс сал?ан ауыртпа-
лы? пен жан? а т?скен жара ?л? де болса к?пш?л?г?н? ? к???лдер?нен кете ?ойма?ан ед?. ?с?ресе, Н?ржан а?са-
?ал ?атты к?рс?н?п: - Со?ыс еске т?ссе, т?ла бойым м?здап, т?т?ркен? п кетем?н. Ж?рег? ме ине шаншыл?анда й болады,- деп кей?п с?йлейт?н. Н?ржеке?н? ? к???л-к?й? мен сырына ?аны? ?ария-
лар: - ?йт?п ж?н-ж?р?а? т?спес?н. ?азыбект? жаманшы-
лы??а жорыма. Бала?на н ?л? де хабар кел? п ?алар. Осы газеттер ?з-т?зс? з жо?алып кетт? дегендерд? ? ?зде-
р?н табылды деп жазып жат?аны жайлы балаларымыз о?ып бер?п ж?р. Сол сия?ты ?азыбек туралы да б?р к?н? жазылуы м?мк?н. ?м? р бойы аты шы?пай, ?ш?п кету? ти?ст? е ме с,- д е п басу айтып, ?м?ттенд?р? п ?оятын. М?ндайда: - ?рине, б?р хабары б?л?ну? керек ?ой, б?ра? со?ыс ая?тал?алы он-он бес жылда й болып ?алса да ?л? к?нге шей?н ?азыбег? м жайлы еш сыбысты? шы?пауы мен? кей кездер? жама н ой?а итермелейд?,- дейт? н ек? иы?ы салбырап, ?н-т?нс? з отырып ?алып. - Жама н хабар ?ашан да ?за? жатпайды. ?азыбек ел намысын, ер намысын бермейт? н ?айсар да, ?айрат-
ты ж?г? т екен?н осы отыр?андарымыз ?з кез?м?збен к?р-
6 гендерм?з. Сонды?тан оны? жасы?ты? жасау? а ары бармайды. Сен ?йт?п уайым? а салына берсе?, тез ?ар-
тайып, мыжырайып, ш?г?п кетес??. ?м?т ж?б? н ?збе,-
деп ??рдастары ??г?ме ая?ын ?з?лге айналдыру? а тыры-
сатын. - ?л? ес?мде,- дейт? н ??г?ме ?зег? н бас?а жа ??а б?рып Н?ржеке?н? ? ??рдасы Л?пи а?са?ал,- ана жы-
лы осы ауылда ешк?мге бас бермеген кер ??нанды сол ?азыбек ед? ?ой ?йреткен. - И?, сол болатын. Ж?ртты? б?р? бастап?ыда ?о-
ры?са да, артынан батылды?ына с?йс?нд? емес п е?- д е п жыл?ышы ?асым та?дана ?оштады. - Соны б??алы? салып ?стауды? ?з? де о?ай?а т?с-
пед?. Алпамсада й бес-алты ж?г? т ?зер дегенде ауызды?-
та?анда, ?йретуге м?нер ешк? м табылмады. А?ыры ?а-
зыбек ?йретпекш? бол?анда: ?Буыны бек?п, б??анасы ?атпа?ан баланы асау ??нан?а м?нг?зуге болмайды?,-
деп ж?ртты? к?пш?л?г? ?арсылы? б?лд?ргенде, Н?ржеке, ?з?? р??сат берген? ? ес??де ме? - дед? Л?пи жылы ж?з-
бен ?н ?атып. - Неге ес?мде болмасын. Б?р? к?кей?мде сайрап т?р. - Ал, ?азыбег? ? ерл?к, батырлы? жайлы жырларды жат?а айт?анда: ?Бала Л?пи? деп осы Л?пи ??рдасы-
?а ??сатушы ед?к ?ой. ?Ер Тар?ын?, ??обыланды? жырларына н ест?ген ?з?нд?лерд? неге ?мытайын,- дей-
т?н жыл?ышы ?асым. - Ереу?л ат?а ер салмай, Егеул? найза ?ол?а алмай, Е?ку-е?ку жер шалмай, Ерлерд? ? ?с? б?тер ме?-
деп Махамбетт? ? ?ле?? н ерекше б?р жалын, ж?гермен жат?а айт?анда мен а?ын болар деп ?штей ?уана ойлай-
тынмын,- деп ??г?мен? саба?тай т?сет? н Л?пи а?са?ал. Ауылда ж?ргенде балаларды? б?р? б?рдей сия?ты 7 к?р?нед?. Ал к?зден таса болса, оларды? ерекше б?р ?ы-
лы?ын, ?стеген ?с?н, м?нез?ндег? ?згешел?кт? еске аласыз. Сондай кезде о?ан деген ?лтифаты?ыз, с?й?спенш?л?г??? з к?бейед?. - Б?р??? з де б?лет? н шы?арсыздар,- деп ??г?меге жыл?ышы ?асым та?ы да араласты.- ?азыбек ?ар?а-
ралыдаг ы училищен? б?т?р? п ауыл?а м??ал? м болып кел-
ген. Осында? ы мектепте к?рш? ?ыста?та?ылар ?з бала-
ларын ортадан б?л?нген ат-арбаме н ?кел? п ж?рд? ?ой. - И?, б?лем?з,- дед? ?асында?ыла р жыл?ышыны? не айтпа?шы болып отыр?анды?ына ой жетк? з е алмай. - Б?рын?ы жег? п ж?рген аттары табылмай, сол ба-
лаларды ?келет? н Ж?мабе к ?арт к?рш?с?н? ? арба? а жа-
?а ?ана ?йрет?лген жирен?менен мектеп артында? ы ?зек-
ке т?се бергенде алдынан ауыл иттер? абалап шы?ады. Олардан секем ал?ан ат к?кке о?ша атылып, бет? ау?ан жа??а ж??к? п ж?нелед?. ?арт ?анша к?ш салып делбе-
н? тарт?анмен ат бой бермейд?. Арбада отыр?ан он ша?ты бала ?рпи?с?п, ?оры??андарына н б?р-б?р?не ты-
?ылып, ж?мыл?ан ж?дыры?тай домаланып ?алады. Осы ?олайсыз к?р?н?ст? к?ргендер: - Ойпыр-ай, мына арам?ат?ыр, балаларды жазым етпесе жара р ед?,- деп жа?аларын ?стайды. Ел ?ст?п дабырласып, ?рейлен? п т?р?анда, ?айдан шы??анын б?лмейм? н ?азыбек ?лг? ат-арба? а ?арсы ж?-
г?рд?. Ж? р т ы?: - Асау ат ?а?ып кетер, аула? ж?р,- деген?не де ??-
ла? аспай ?асынан ?те бергенде ауызды?ына жармасты. Б? раз жер ?з?н екп?н?менен с?йретсе де, а?ыр ая?ы атты ая?датып барып ауыл сыртында? ы жазы?та то?татты. С?йт?п, ?арт пен о?ушы балаларды аман алып ?алды ?ой. - Ондай батылды? ы да бар болатын,- дед ? бас?а-
лары сабырлы п?ш?нде. - Ш?рк?н, ?азыбег? м б?р т?бе де, бас?а балаларым 8 б?р т?бе ед?. Оны? орыны б?лек-т?н,- дег? Н?ржеке? т?тт? ?иял?а бер?л?п, баласыны? со?ыстан б?рын?ы ?ы-
лы?тарын ойына алатын. - Майдан? а аттан?ан со? ал?аш?ы жылдары хат-
хабар алып т?рды?. Ал, со?ысты? ортасынан кей?н ха-
бар-ошарсыз кетт?. Бас?алар? а баласыны? ?айтыс бол-
?аны жайлы ?ара ?а?азда р да кел?п жатты. Ал, б?зд? ? ?азыбект? ? ?л?-т?р?с? н де ести алмай, ?бден д??кем? з ??-
рыды ?ой,- дейт? н ?аба?ы ашылмай. Осы кезде бала бол?анды?тан ба, б?здер б?л с?здер-
ге онша м?н бере ?оймайтынбыз. Кей?н ?се келе мек-
тепке барып ж?рген кез?м?зде ?азыбек жайлы кейб? р ма?л?маттарды естит? н болды?. С?йтсек ол со?ысты? алдында ?ар?аралы педагогт? к училищес? н б?т?р?п, осында?ы б?з о?ып ж?рген мектепке м??ал? м болып ке-
л?пт?. Б?зд? ? а?аларымыз бен апаларымыз сол к?с?ден о?ыпты. 1939 жылы армия ?атарына ша?ырылып, Ха-
баровск ?лкес?не ?скерл? к м?ндет? н ат?ару?а барады. Оны б?т?р?п, елге оралма ?шы болып ж?ргенде со?ыс басталады да сол жа?тан я?ни ел?м?зд? ? шы?ысынан батысына кел?п, ?лы Отанын жауда н ?ор?ау?а майдан-
?а к?рд?. Б?р-ек? жылда й жаз?ан хаттарын а?айын-ту-
ыстары ?збей алып т?рыпты. Содан кей?н ?азыбек ха-
бар-ошарсыз кетед?. Н?ржеке? а?са?ал?а осы жа?ы ?атты бататынын есейе келе б?лд?к. * * * Алпысыншы жылдарды? басы-тын. Б? р к?н? ауылда-
?ы почташы ?арт аудан жа?тан атын борбайлатып, даусын шы?арып ай?айлап келе жатты. Ауыл адамда -
рыны? б?р? д?рл?г?п, ?йлер?нен дала? а ж?г?р?с? п шы?ты. Ол ауыл?а таян?анда атыны? басын Н?ржеке?н? ? ?й?не ?арай б?рды. Н?ржеке? бар?ыт шапанын иы?ына жа-
мылып, ес?к алдына шы?ып т?р?ан болатын. Оны к?р-
генде: 9 - Ойпыр-ай, не болып ?алды екен, мынаны? суыт ж?р?с?н-ай!- деп ?обалжи бастады. Почташы Н?ржеке?н? ? жанына та?ай бере атынан аударылып т?ст? де: - Ш?й?нш?, ш?й? нш?!- дед ? дауысы к?тер??к? шы-
?ып. - Ойпыр-ай, ?азыбег?мнен б?р хабар б?лд? ? бе, айт-
са?шы тез?рек. М?, ш?й?нш??е,- деп ?ст?ндег? шапанын шеш?п, ?сына берд?. - Б?лд?м, ?азыбег? ? жай ?ана хабар-ошарсыз жо?а-
лып кетпеген к?р?нед?. Ол ас?ан ерл? к жасап, ?асиетт? жер? мен ел? ?ш?н жанын пида ет?пт?. Сол ?ш?н ??лы Отан со?ысыны? батыры? деген ата? бер?л?пт?. Н?ржеке? мен почташы ?арт ??рдас ед?. Сонды?тан ол ?з?лдеп т?р ма деп сен??к?ремей: - Оны сен ?айдан б?ле ?ойды?,- деп ?азбалай с?-
рай бастады. - Жа? а аудан?а облыстан со?ыс комиссариатыны? б?р адамы кел?пт?. Аупартком сен? аудан? а алдырма?-
шы. Сонда толы? естит? н шы?арсы?,- дей бергенде аудан жа?та? ы ?ара жол бойынан машинаны? ша?ы к?р?нд?. - М?не, мынау д?л са?ан келе жат?ан болу керек,-
дед? почташы. Айт?анындай-а ? б?л Н?ржеке?е арнайы келген ма-
шина болып шы?ты. Сонымен аудан?а барып ?азыбек-
т?? наградтал?аны туралы ?а?азын алып, кешк?с? н ауыл-
?а оралды. - Б?здер б?л?п айтты? емес пе, ?азыбект? ? хабарсыз м?лдем жо?алып кету? м?мк? н емес ж?не оны? жауына о?ай бер?лмейт? н ?жетт?г?не де сенд? к ?ой,- деп ауыл адамдары Н?ржеке?н? ? ?уанышына орта?тасып той ?ст?нде ?з ойларын айтып жатты. - Мен? ? осы уа?ыт?а шей?н ойлап келген? м к?з?м т?р?с?нде б?р хабарын ест?п б?лу ед?, м?не б?г?н сол т?ле-
г?м орындалып отыр. Арыстай ?лымны? Отаны ?ш?н 10 аянбай ерл? к жаса?анына ризамын. Баламды бекер ?с?р-
мепп?п. Енд? ?лсем де арманым жо?,- деп талай жыл-
дар т?нжыр ж?рген ?атулы ?аба?ы жазылып, иы?ынан ауыр б?р -ж?кт? алып таста?анда й т?ла бойы серг?п сала берд?. - ?андай ерл? к жаса?андарын айтса?даршы, б?ле отырайы?,- дед? той?а жинал?анда р жан- жа ?тан жа-
мырай с?йлеп. Орыс т?л?нде жазыл?а н награда ?а?азын ауылда? ы б?р м??ал? м о?ып шы?ты да ?аза?шала п айтып берд?. ?азыбект? ? ерл? к жолдары мынандай екен. ?лы Отан со?ысына 1942 жылды? апрель айынан ?а-
тыс?ан а?а сержант ?азыбек Н?ржанов 61 -ш? истре-
бильд? к дивизионны? бес?нш? ат?ыштар дивизиясында барлаушыларды? взвод командир? болады. Волга бо-
йында?ы, Орел т?б?ндег? шай?астар?а ?атысып, Зуш, Десна, Сож, Днепр, Друть, Березина ?зендер? н жауда н азат ет?сед?. Майданда ж?р? п Коммунист? к партия ?а-
тарына ?тед?. Золотарев т?б?ндег? бол?ан шай?аста танк?ге ?арсы ж?мсалатын ?арудан о? атып, ?з? б?р танк?н?, ал оны? б?л?мшес? жауды? ?ш машинасын жа?ып ж?беред?. ?Первомайский? совхозыны? т???рег?нде ?азыбек-
т?? взводы гитлерш? л бас?ыншыларды? тылына к?р?п, жауды? арт?а шег?нер жолын кес?п тастайды. Т?нде бол?ан атыста ?азыбект? ? ?з? сег?з фашист? ?лт?ред? де, взводында? ы жауынгерлерме н 97 с?мелек жау солда-
тын капитанымен ?ол?а т?р?дей т?с?ред?. Волковыск ?аласын алуда Н?ржанов ?анаттарда ?имыл ?рекеттер? н жасайтын топты бастайды. Оларды? батыл ?имылдары жауды? бей-берекет? н кет?р?п, о?-д?-
р?лер? мен ?ару-жара ?тарын, ?скери техникаларын тас-
тап алды-артына ?аратпай, бытырата ?ашырады. Ер-
ж?рек ?азыбек жаяу ?скерд? со?ынан ерте Волковыск ?аласына б?р?нш? болып к?ред?. ?аланы? шет жа?ында ол ?атты жараланады. 11 Ерл?кпен ?аза тап?ан ?азыбек Н?ржанов?а 1945 жыл?ы 24 мартта Совет Ода?ыны? Батыры ата?ы бер?-
л?пт?. Н?ржеке? тере? ой?а бер?л?п, баласыны? жаса?а н ерл? к жолдарын ?з?нше жоритын. Барлаушыны? ?андай болатыны жайлы ол к?с?н? ? де ест?ген? бар. ?Первомайский? совхозын аларда ?з? сег?з фашист?, ал взводында? ы жауынгерле р 97 с?мелек жау солдатын капитанымен ?ол?а т?с?рген... ?И?, б?л кез келген адамны? ?олынан келе ?оймай-
ды?,- деп т?йд? ол ?ш?нен. ?лыны? м?ндай батылды?ына риза бол?ан Н?ржеке? ж?рег? жылып сала берд?. Ет-бауыры елж?реп, ?з?нен ту?ан баласыны? бейнес? н с?йс?не к?з алдына елестете бастады. Жа у бек?н?п ал?ан елд? мекенд? ?л?спей бер?спейд?. ?йткен? олар да адам ?ой. К?м ?олында?ы н?рсес? н б?-
реуге о?айлы?пен бере ?ойсын. Тастай ?ара??ы т?н. ?азыбек взводында? ы жолдаста -
рымен жайла п басып совхоз шет?не келд?. Совхоз ?йле-
р?н айнала ?р т?с?а жа у са?шылары ?ойыл?ан. Олар т?рт жерде. ?уел?, ?н-т?нс?з, дыбыс шы?армай жасыры-
нып барып, соларды? к?здер? н жою керек. Б?л ?ш?н ?азыбек ?арауында? ы 20 адамын бес-бестен тертке б?л-
д?. Фашистерд? ? к?зетш?лер? н жамсатып сал?ан со?, олар жау солдаттары бек?нген ?йге келед?. Б?реу? оянып кет?п, б?зд? ? жауынгерлерд? ? ?здер? н ?оршап ал?анын б?лед?. Жалма- жа н терезеден о? атты. Осы с?т шырт ?й?ыда жат ?ан бас?а жа у солдаттары да орындарына н ?шып-?шып т?рекелд?. Сырттан: - О? атпай бер?л??дер! Б?р?б? р к?тыла алмайсы?-
д а р!- д е п ?н ?атты ?азыбек. Жа у солдаттары атыс?анмен еш айла таба алмай-
тындарын б?л?п, б?рт?ндеп ?йден шы?а бастады. ?Жау да п?ле ?ой. Б? ра? та б?зд? ? ?скерлерд? ? айла-
12 т?с?л? асып, к?ш? басым бол?ан со? бер?лмей ?айтс?н!?-
деп ?з ойын ны?тай т?ст? Н?ржеке?. С?йтт? де жорамалын ?р? жал?ады. ?Волга, Днепр ж?не та?ы да к?птеген ?зендерд? ? ат-
тары аталыпты. Соларды? бойында?ы шай?астар?а ?а-
тыс?ан дел?нген. Жаста й То?ырауын ?зен?не шомылып, су?а дене ?йреткен? н б?л?п, ?дей? сол ?зендер?н? ? бойын-
да?ы шай?астарга ж?берген ?ой. ?йткен? ж?зе б?лмей-
т?ндер су?а кет?п ?алуы м?мк? н емес пе. Командирлер ? сол жа?ын да ескерген шы?ар. ?неу к?н? ауыл?а ?кел? п ?ой?ан б?р кинода б?зд? ? ?с-
керлер Днепр ?зен?н? ? ар?ы жа?асына ?тпекш? бол?ан-
дарында ?аншасы о??а ?шты. Б? ра? та к?пш?л?г? ?айы?-
?а м?н?п, малтып ар?ы жа?а? а шы?ты. С?йт?п жа у бек?-
н?с?не т?т?иылдан со??ы берд?. Ал фашистер ?ару-жа-
ра?тарын тастай тырым-тыра?а й ?ор?ау ?ас?ырша ?аш-
ты. Сол ерж?рек жауынгерлерд? ? ?ш?нде мен? ? ?азыбе-
г?м де бол?ан шы?ар... С?зс? з болды... Оны? болмауы м?мк? н емес... ?а?азда да солай деп к?рсет?лген ?ой...? Н?ржеке? ?атулана т?сед?. Т?тт? ?иял?а елти бер?-
л?п, ?з сез?м?мен ?лек болып отыр. Ал та?ы б?р ?ала?а ?азыбег? м б?р?нш? к?рген. Коман-
дир солай болу керек. Сен?? батылды?ы?ды, тап?ырлы-
?ы?ды, ерж?рект?г??д? к?рген бас?а жанда р бойын ?уел-
г?де ?ор?ыныш сез?м? билегенмен, бара-бара ?а?арына м?нед?. Жа?а? ы Волковыск ?аласын аларда жау б?рден бер?-
ле ?ойма?ан. Б?ларды т?пт? ?ала?а ма?айлатпа й о? бо-
рат?ан. ?азыбектер оларды? бет?н ?айтарып, ?ала? а к?ргенде кер? шег?нген жау о? атумен болады. О?ты? б?р? ?азыбекке кел?п тиген. Ол ??лады. ?арулас жол-
дастары ол ?ш?н кек алып, жауды ?аладан ?р?ге ?уып ж?берд?. ?ос жанарда н тамшыла п отыр?ан жасын енд? а??ар-
?ан Н?ржан а?са?ал б?р с?т селт ете ?алды. ?алтасы-
нан бет орамалын алып: 13 - Мен рас жылап отыр екенм? н ?ой. Сонша неге бо-
саймын. Бала м ?лгенмен аты ?шпед?. От басы, оша? ?асында отырып емес, ту?ан ел?н, ?асиетт? жер? н жаудан ?ор?ап, ерл?кпен ?аза болды. ?азыбект? ? б?л батылды? ы к?п ?рпа??а ?лг? т?тарлы? емес пе,- деп ?з-?з?не басу айтып, боса?ан к???л? н ж?батып, серг?п сала берд?. ?азыбект? ? осындай ерл? к хабарын ест?п барып б?р-
ек? жылда н со? Н?ржан а?са?ал д?ние салды. ?аз?рг? А?то?айда т?ратын ?азыбект? ? ?з?мен тете ?н?с? Манарбе к а?асымен б?рге ?ткен жас кез?ндег? кей-
б?р жайларды былайша еске т?с?ред?. ?Б?зд? ? ?йд? к?рш?лер?м? з ?йымшыл семья? деп атай-
тын. Айтса айт?андай ед?. Б? р ?йде алты бала болды?. Ересектер?м? з ?ален, Н?ржама л деген апайлар да олар-
дан кей?нг? ?азыбек а?ай ед?. ?ал?андарымызды? та?-
дырымыз осыларды? ?олында болатын. Олай дейт?н? м ?кей мен шешей к?н ?за? колхоз ж?мысында ж?рет? н де, б?здерге бас-к?з боп ?арайтын осы ?шеу? ед?. Бала болса? та ?л? к?иге шей?н ес?мде. ?кей к?б?не шаруа жайы ж?н?нде ?азыбек а?айды естияр адам?а са-
нап ке?ес? п отыратын. Б?р к?н? дастархан ?ст?нде ?азыбек а?ай м??ал?мд? к о?у?а аттанатынын айтты. ?кей к?шкене ?нс?з отырып: - Балам, о?ыса? о?ы. ?аз?рг? ?ол?абысты?ы?д ы ?има?анмен болмас,- деп ?з байлауын айтты. ?анша баласынса ? та ?азыбек а?айды? ?ысыл?анда ?кейге ?лкен с?йен? ш екен?н осы жерде б?р а??арды?. Арада б?рер жыл еткен со? к?птеген ?иынды?ты бас-
тан ?ткере ж?р? п а?ай м??ал? мд? к дипломмен ?йге орал-
ды да, ?з?м?зд? ? ауылда? ы мектепке орналасты. Б?р к?н? т?ск? тама ??а к???лд? келд?. Езу?нде к?лк?, ес?ктен к?ре: - Апа, мынау мен? ? ал?аш?ы айлы? - жала ?ым. ?ант-шайы?ыз? а ж?мса?ыз, балалар? а ки?м-кешек алып бер? ?? з,- де п б?зд? н?с?ады. 14 - К?с? бол?аны?на н айналдым,- деп шешем? з ?а-
зыбект? бет?нен с?й?п, м?ре-с?ре болып ?алды. Сол к?н? б?зд? ? ?й а?айды? ал?аш?ы е?бег? н ?ызы?-
тап, к?рш?лерд? ша?ырып, ?уаныш дастарханын жайды. ?азыбек а?а жолда с тарта б?лет?н, к?пш? л ед?. Б?л м?нез? о?у б?т?р?п келгеннен кей?нг? жерде, т?пт? етек алып кетт?. Жастар? а етене ?йлерд? ? б?р?не айналды?. Осындай жа?ада н ?ана жасты? жалыны ?ркен жа я бас-
та?ан кез?нде м?ндетт? ?скер ?атарына ша?ырылды. ?л? ес?мде б?л 1939 жылды? октябрь айы болатын. Онда мен А?то?ай селосында? ы Горький атында?ы мек-
тепт? ? алтыншы класында о?итынмын. А?айды шы?а-
рып салу?а ауылдан ?кей де кел?пт?. На ? ж?рер? нде мен? бауырына ?ысып, ма?дайымна н и?скед? де: - Енд? б?зд? ? ?йдег? азама т сенс??. О?уы?ды жа?-
сы о?ы, ?р?ашан да ?лкенд? сыйлап ж?р, ?ке-шеше?е с?йен? ш бол. Ал, мен ел тынышты?ын ?ор?ау?а аттанып бара жатырмын. Отан тапсырмасын орындайтын бола-
мын,- дед? де ?оштасып, ж?р? п кетт?. Содан ?айтып асыл а?аны к?рген? м жо??. Ал, ?азыбекпен б?р?нш? кластан бастап, педагогт? к училищен? б?т?ргенше б?рге о?ы?ан, майдан? а аттан?ан-
?а шей?н ?атар ж?р?п, серуен ??р?ан жолдастарыны? б? р?:- ? а з ? рг ? ??уаныш? б?л?мшес?ндег ? сег?з жылды? мектепт? ? м??ал?м? ?сет Жа?ыпов Батыр жайлы ?ызы?-
ты деректерд? жолы??анымызда б?здерге айтып берд?. * * * ?азыбек жасында батылды? к?рсетпеген. Ал ойына ал?анын табанды орындау? а тырысатын. Б?зд? ? ауылды? ма?ында? ы То?ырауын ?зен? онша тере? емес, б?ра? кейб? р жерлер? т???иы? болып келед?. Ол жер? н ел - ?арасу деп атайды. Б?здер сол тере? жерге жазды? к?ндер? шомылатынбыз. Ал ?азыбек ж?зе алма?анды?тан, балаларды? маза?тайтынын б?л?п, 15 олар?а ермей ?й?нде ?алатын. Б? ра? ??рбыларыны? ?з?л-к?лк?с?нен сонда да ??тылмаушы ед?. - ?ор?а?, ?ор?а?. ?й?нен шы?пас,- деп кекет? п маза?тап ж?рет?н. Ол ?аба?ын т?й?п, балалар? а ?атулана ?арайтын. К?з?нен ?ш?ын атып, ?н-т?нс? з тер?с айналып кетет?н. ?Жо?ары жартасты?? т?сында ?лкен ?арасу бар-
ды. О?ан балала р т?г? л ?лкендер де шомылмайтын. ?йткен?, т?б? тере?, т?р? ?арак?к к?с? ?ор?атын ед?. ?лкендер: - Б?л ?арасу?а т?спе?дер. Ертеде ?г?з батып ?лген. Сендерд? де т?б?не тартып ?кетед?,- деп жи?-жи? ескер-
тет?н. Сонды?тан б?здер шомылу?а бармай ?аша?тап ж?рет?нб?з. Б?рде топ бала сиыр ж?н?нен жасап ал?ан доппен к?-
галда ойнап ж?р ед?к, ?азыбек б?зд? ? ?асымыз?а кел?п: - Балалар, ж?р? ?дер, су?а шомылып келей?к,- деп ?т?н?ш б?лд?рд?. - Сен ?ашаннан бер? су?а шомыл?ыш болды?? - Су?а батып кетсе? ата-ана?а не дейм?з? - ??л?н б?лмес ?лек?. ?з шама?ды б?лсе?ш?,- деп балалар жан- жа ?тан жамырап, оны келемеж ?ылды. - ?р с?зге жалтар?анша су?а ж?р?ндер,- деп та?ы да жайла п ?н ?атты ?азыбек. - Балалар, барса? барайы?. Б?нын да б?р т?лег? н орындайы?,- дед? м мен. Балала р б?л ?сынысыма к?не кетт?. Б?р?м? з ?зенге беттед?к. - К?нде шомылып ж?рген жерлер? ? емес, ?Жо?ар-
гы жартас? т?сындагы ?арасу?а барып су?а т?сем?з,-
дед? ?азыбек. - Сен не, ?лей? н деп ж?рм?с??,- дед? балаларды? б?р? ?рейл? ?нмен. Бас?алары да ойланып, б?р орында т?ра ?алды. - Онда т?суге болмайды деп ж?р емес пе ?лкен адамдар,- деп к?м?лж?д? ек?нш? бала. 16 - Мен емес сендер на?ыз ?ор?а?сы?дар. З?релер? ? ?шып, д?р?лдеп т?рсы?дар ?ой,- деп жымиды ?азыбек. - Ж?з у б?лет? н адам?а сол да с?з бе екен. Кетт?к. Ж?з е б?лмейт? н ?азыбек ки?м?м?зд? к?зетс?н,- дед? ?ш?нш? бала. Б?р?м? з ?алы? ?р?мтал мен ?о?а ?орша?ан ?арасу-
ды? жа?асына н ашы?тау келген ??мдауы? жерд? тауып алды?. Б? ра ? б?р-б?р?м?зг е ?арап, еш?айсымыз шеш?н-
бед?к. Б?р?м?зд? ?ор?ыныш сез?м? билеп т?р. Су?а к?з тастаса? т?р? ?ап- ?ара. Т?б? к?р?нбейд?. - Неге шеш?нбейс??дер,- дед? ?азыбек б?здерге б?-
рылып. ?ор?ып т?рсы?дар ?ой, ?! - ?оры?паса? ?з?? т?с?п к?р,- дед? балаларды? б?р?. - Нес? бар т?ссем т?сем?н. ?ара?да р да т?ры?-
дар,- дед? де шеш?не бастады. Би?ктеу жар?аба ??а барып су?а к?мп бер?п с??г? п кетт?. Одан м?ндай ?ерл?кт? ? к?тпеген б?здер ?рпи?с? п ?алды?. - Су?а кетет?н болды- ау!- дед? м мен ?асымда?ы-
лар? а з?рем ?шып. - Б? з зорлап т?с?рген?м? з жо?. ?з? б?зд? ерт?п алып келд? емес пе? Кетсе ?з?нен к?рс?н,- дед? ба?ана? ы ал-
?аш?ы с?йлеген бала. Б?здер осыларды айтып оны аяп т?р?анда, ?азыбек ж?з? п ар?ы жа?а? а шы?ты да, б?здерге ?олын б?л?ады. С?йт?п, су?а ?айта с??г?д?. - Мынауы? ж?зуд? ?айдан ?йрен? п ж?р, ей?!- деп та?данды балалар. - Жарайсы?! Б?здерд? ?атырды?-ау!- дед? м мен ?уан?анымна н жа?а? а шы??ан ?азыбект? ? ?асына ба-
рып. М?ны? б?л ?ылы?ына балаларды? барлы?ы ?айран ?алды. С?йтт? де б?р? шеш?н? п су?а б?р-б? р с??г?п шы?-
ты. Кей?н ма?ан ?азыбект? ? ?з? бар шынды?ын айтып берд?. Балала р ?ж?зе б?лмейт?н, судан ?ор?атын ?оянж?-
рек? деп маза?тай берген со?, ол ?айткен к?нде де ж?-
зуд? ?йренуге бел?н бекем буыпты. Б?здерден жасыры-
нып, су?а ж?зуд? ?йрене бастайды. Б?л ?ш?н ?зынды?ы метрге жуы?, жалпа ? та?тай алып, ?лг? б?здерд? алып бар?ан ?арасу?а к?нде келед? екен. Та?тайды? ек? ше-
т?нен ек? ?олымен ?стап, ая?ын шолпылдатып ек? жа?а-
?а алма-кезе к шы?ып ж?р?пт?. ?арасуды? д?л ортасы-
на бар?анда та?тайдан ?олын босатып шамалы ж?зет? н к?р?нед?. Егер ?олы талып, су?а т?ншы?ып бара жатса та?тайдан ?стап жа?а? а шы?ады. Осындай жатты?уды сан д?рк? н жаса?а н со? барып, ж?зуд? жа?сы ?йрен? п алыпты. ?азыбект? ? б?л ?ылы?ын ?нат?ан балала р б?дан бы-
лай маза?тап, шеттетпейт? н болды. * * * Балала р ?арма ? сап, балы? аулауды да жа?сы к?-
рет?н. То?ырауын ?зен?нде а? ?айра?, ит балы?, а? ба-
лы?, алаб??а, майшаба ? сия?ты балы?тар бар. ?с?ресе алаб??а мен а?балы? ?арма ??а жа?сы ?абады. Т?с кез?нде су?а т?с?п ж?рген балаларды? ?ш?нен к?шкентай Асанны? ая?ы тал т?б?ндег? ??г?рге к?р?п кет-
кен?. Сол-а? екен, ол: ?Ойбай, ая?ымды жыла н ша?-
ты!?- деп ай?ай салды. Б?р?м? з баланы жа?а? а алып шы?ып ая?ын ?араса?, ?лкен ба?айында ?ызыл сызы?-
ты? ?з? т?р. - Сен? ? ая?ы?ды а?аш жырып кеткен ?ой,- дед? ортамызда? ы ересектеу келген бала. - Мен ?т?р? к айтты дейм?с??. Б?рдеме ая?ыма ора-
тылып, т?степ ал?андай болды. Жыла н екен деп ?алдым. - Б?л ма?да жылан жо?ын б?лмеуш? ме ед??? - Ал енд? не т?стеген??.. 18 Б?здер ?ст?п дабырласып т?р?анда ?ойын су?а ??лат-
?ан шопан ?арт ?асымыз? а кел?п, м?н-жайды с?рады. Бол?ан о?и?аны айтып ед?к, ол к?с? к?лд?. - ?й, балалар-ай, сендерд? ? ?л? б?лмейт?ндер? ? к?п-
ау. Ая?ын балы? т?стеген. - Ата, балы? ?алай т?стейд?? - Б?здер су?а шомыл?анымызд а ?рк? п кетпей ме?-
деп жатырмыз б?здер б?р?м?зден со? б?р?м?з. - ?р?ккенмен ?ндер?не ты?ылады. М?не мына шо? талды? т?б?нде балы? ?н? бол?аны. Сол ?нн?? аузына ая?ы?ды ты?ып ал?ансы?. ?й?р-?й? р болып т?р?ан ба-
лы?тарды? ?ст?не ая?ы? тиген. Олар жан- жа ??а ?рк? п ?аш?анда са?ан жылан оратылып жат ?андай сез?лген. Ал ба?айы?ды б?р? т?степ алуы да, немесе алаб??аны? т?кен? жыртып кету? де ы?тимал. С?л ?нс?зд?ктен кей?н: - Б?здер жасымызда сол ?ннен ?олымызбен балы? ?стайтынбыз,- деп атын теб?н?п, ?р?п бара жат ?ан ?ойына ?арай жел? п кетт?. - Балалар, б?з де ?олмен балы? ?стап к?рей?к,-
деп ?т?н?ш б?лд?рд?м. - ?олымызды т?степ алса ?айтем?з,- дед? ?зындау келген сары бала. - Ия, ?ор?ынышты,- дед? ?асында т?р?аны. М?нан кей?н ешк?м еште?е демед?. К?шкенеден со?: - Нес? бар, ?олмен ?стаса? ?стап к?рей?к. Барма ?-
ты т?степ алатын азулы шортан емес ?ой,- деп ?азыбек ?ана мен? ?олдады. Осы шеш?мге б?р? бек?д?. Лайлан?а н суды? т?нуын к?тт?к. ?сынысты айтып сал?ан со? б?р?нш? болып суда-
?ы ?нге мен ?олымды ты?тым. ?р жа?тан б?рдеме жы-
быр ет?п ед?, ?ой? деп сел? к ете т?ст? м де, ?олымды тез суырып алдым. - ?алай екен, ??- д е п жа?ада т?р?ан балала р жа-
мырай к?ле бастады. 19 Олар?а ерегес? п ?нге ?олымды та?ы ты?айын деген-
мен батылым бармады. - К?не, мен к?ре й? н,- де п ?азыбек ?нге та?ады. Жайла п ?олын ж?г?ртт?. Б?р?м? з ?н-т?нс? з соны? ?имылына ?арап ?аппыз. - Е?е - е!- де п ?алып ед?, балала р о?ан да к?лд?. Сол-а? екен лезде ?нс?зд? к орнай ?алды. ?азыбек ек? ?олымен желбезег?не н ?стап б?лектей а? балы?ты жа?а? а алып шы?ты. - Ой, ?з?н? ? ?лкен?н-ай! - Салма? ы да ?жептеу? р шы?ар! - ?алай к?тер? п алып шы?ты?- ей- де п балала р ?а-
зыбекке с?ра?тарды жаудырып жатыр. Сол к?н? осындай бес-алты балы?ты ?ннен алып шы?ты. Бойымызда н аспайтын судан балы? ?н? кездессе ше-
ш?н?п тастап, ?нге ?ол ж?г?рт? п а? балы?тарды ?стап ж?рд? к. ?аз?рг? кезде де б?зд? ? ауылда? ы балала р То?ырауын ?зен?нен ?олмен балы? ?стайды. Соларды к?ргенде ?а-
зыбек ойыма т?сед?. Ол кезде бой жеткен ?ыз-ж?г?ттерд? ? б?г?ндег?дей той жасап ?затылатындар ы сирек болатын. Егер жа?-
дайларын ашып айтса, ата-аналары ?з ?олдарына н ?за-
татын. К?б?не м?ны жасамайтын. ?н-т?нс? з кет?п ?ала-
тынды жа?сы к?рет?н. Ондайларын ест?ген ?ке-шешеле-
р? ?уел?нде: - К?рмейм?з! ?арасын ?ш? рс? н!- де п ?атулан?ан-
дарымен, арада б?раз к?н ?ткен со?, сабаларына т?-
сет?н. ?ыздарымен жылап к?р?сет?н. Жа с ж?байлар? а ба-
?ыт т?леп, б?лек отау т?г?п шы?аратын. Б?р к?н? ерте?г?с?н: 20 - Мас?ара болды?. ?лг? б?зд? ? ?йдег? ?семк?л к?-
йеуге ?ашып кет?пт?. Ж?ш? ктег ? бар ки?м? н ?з?мен б?рге ?кет?пт?,- деп к?рш? ?йел ент?г?п б?зд? ? ?йге келд?. Мен? ? ?жем а??ау, ?р? бетке тура айтатын. - Кетсе жолы болсын! Бой жетт? емес не! Та? атпай ай?айла?анша ?ызы?ны? ба?ытын т?лесе?ш?,- дед?. - ?з ?ызы? с?йт?п кетсе м?ны айтпас ед??,- деп к?рш? ?йел ренж? п ?алды.- К?рш? ауылда к?р?нед?. Ба-
ла? барып ?йге ?айт дес?н. Ел-ж?рттан ?ят емес пе. ?ашып кетт? деген не с?мды?. ?олымнан ?затайын. - Баламды ж?бере алмаймын. Олар б?ны? т?л?н ала да ?оймас. Б? р кеткен екен, енд? оралтпай-а ? ?ой. Кей?н келе жата р ?здер?,- деп ?жем басу айтты. Б? ра? ?семк?лд? ? анасы ?з бет?нен ?айтпады. - Онда жыл?ышы Ж?ма??лды ж?мсайын. Ол еке-
у?н де ??гер? п алып келс?н!- дед?. Ж?ма? ?л ?рда- жы? м?незд? ж?г?т-т?н. Не ?стемес? н ?ара к?шке салатын. Б?л м?нез?н б?здер де жа?сы б?ле-
т?нб?з. Сан шырылдат ?аны бар. - ?же, мен ?азыбект? ерт?п барып келей?н,- дед? м Ж?ма? ?лды? бар?анын жа?тырмай. Б?л с?з?мд? ?жем ?натпады ?ой дейм?н, ?аба?ы т?й?-
ле ?алды. Б? раз ?ндемей т?рды да: - Барса?да р бары?дар. Б?ра? кеш?кпе?дер,- дед? ма?ан ескерте с?йлеп. ?азыбек екеум? з ат?а м?нгес?п, к?рш? ауыл?а тарт-
ты?. ?азыбек жол бойы: - Олар? а ?лкендерд? ? ескерту? н жасырма й айта-
йы?. Б? ра? ауыл?а ?айтармайы?,- деуме н болды ма?ан. - ?желер?м?зг е не дейм?з. ?т?р? к айт?анымыз д?-
рыс болмайды ?ой,- дед?м. - ?рине, ?т?р? к айту?а болмайды. Б? ра? ?семк?лд? -
к? ерл? к ?ой. ?з? ?нат?ан адаммен ?ол ?стасып ер?п кету? ?те орынды сия?ты. М?ндай шеш?мге кез келген ж?г? т те бара бермейд?. Ал, оны? орнында сен болса? ?айтер ед??? 21 - Мен бе, мен... М?ндай тосын с?ра? к?тпегенд?ктен бе, с?л к?м?лж? п ?алдым. - К?рд? ? бе, б?рден шеш? п айтпады?. Ал ?семк?л жалта?тамады,- дед? де ?ндемей ?алды. Сонан со?: - Сондай, б?р бетт? адамдарды ?натамын,- деп с?-
з?н т?йд?. Б?здер к?рш? ауыл?а келсек, ?семк?лдер сонда екен. ?уелг?де олар абыржып ?алды. Артынан тек б?здерд? ? ?ана келген?м?зд? б?лд? де, к???лдер? жай тапты. - Сендер б?здерд? к?рмед?к, олар кет?п ?алыпты де?дер,- деп ?т?н?ш б?лд?рд? ?семк?л. - Солай болса, солай болсын. Б?зге б?р?б?р. Тек с?здерге ?олайлысын айты?ыздар,- дед? ?азыбек. - ?олайлысы осы. Сендер ауылдары?а жеткенше б?здер де б?л жерден кет?п ?лгерем?з,- дед? к?йеу ж? -
г?т. Шеш? м осы болды. Ата-аналарымыз? а кел?скендег? -
дей с?зд? айтып б?здер де ауылымыз? а оралды?. * * * ?азыбек екеум? з училищеден ауыл?а каникул? а кел-
ген?м?зде мылты? алып а??а, ??с?а шы?ып ж?рд? к. ?й-
рек атып, т?лк?, ?оян со??ан кез?м? з де болды. Т?пт? б?рде ?ас?ыр да ?ста?анбыз. Ауылымызда Ь?с?а? дейт?н к?с? бар-тын. Ол а? аулап, ??с ат?анды жа?сы к?руш? ед?. Одан к?п ешк? м ар?ар мен ел?к атып, ?ас?ыр со??ан жо?. К?зг? демалыс к?н?н? ? б?р? болатын. - Сендерд? ? ?олдары? б?г?н бос ?ой. ?Жыланды? тауыны? т?сында?ы ?ас?ыр тартып ?лт?рген ?лексен? ? жанына кеше ?а?пан ??р?ан ед?м. Со?ан б?рге ж?р??-
дер,- деген?. Б?л ?сынысты б?здер б?рден ?оштады?. Б? ра?: 22 - ?лексен? ? ма?ына адам кел?п кеткен? н кас?ыр сез?п ?оймай ма?- деп с?рады?. - Сезбейд?. ?йткен? ?з?мн? ? жымын б?лд?рмей кет-
т?м. ?ас?ыр аш?ара? келед?. Ана ?лексен? ? ет?н жеп тауыс?анша сол ма?нан ?зап кете алмайды. Айналша ?-
тап келе беред?,- дед? сен?ммен. Ыс?а? айт?ан жер ?ара?аны ?алы? жар?аба?ты екен. ?л? п жат ?ан тайыншаны? ?абыр?алары ырсиып-
ырсиып ?алыпты. ?асынан ?азыл?ан к?шкене ш???ыр, шашыл?ан топыра? кер?нед?. - ?ап,- дед? Ыс?а? ?к?н?шт? т?рде,- ?а?панды алып кет?пт? ?ой. ?еше ?азы?ын мы?тап ?а??ан сия?ты ед?м. Б?р?б? р ая?ында? ы ?а?панмен ?зай алмайды. К?-
не, ?з?н ба?дарлайы?. Ыс?а? астында?ы атын б?зау т?с ?амшымен салып ж?берд? де, ?з? б?зд? ? алдымыз? а т?ст?. ?ас?ырды? ?з?н тез тауып алды?. Ая?ында? ы ?а?-
пан с?йрет?л? п жерд? тырнап отырыпты. Сол с?рлеу б?зд? ?алы? ?р?мтал ?скен То?ырауын ?зен?не т?с?рд?. Би?ктеу келген жар?аба ??а т?релген?м?зде, т?меннен к?кжалды к?з?м? з шалды. - Ая?ында? ы ?а?пан тал?а оратылып ?зай алмап-
ты ?ой. Аттан т?с??дер. Мына тал?а байлап, ?ас?ырды шо?пармен со?ып алайы?,- деп Ыс?а? та?ымында? ы ?зынды?ы ек? метрдей ?ос ж?дыры?ты? ?лкенд?г?ндей басы имектеу келген ?айы? шо?парын ?олына алды. Иы?ында? ы шит? мылты?ын о?тап ма?ан берд?. Б?здерд? к?р?п ?ас?ыр ырылдап ?оя берд?. ?аш?ысы кеп олай ж?л?ынды, б?лай ж?л?ынды. Б? ра? ар?аны ?азы??а оратылып ?ал?ан ат сия?ты ?ыбыр ете алмады. Ыс?а? жанына та?ай бере, ??лаштап ?а? ма?дай-
дан ?атарынан ек?-?ш рет салып ж?берд?. ?ас?ыр ы?ыр-
сыды да, басын жерге т?с?р? п жата кетт?. - ?лд? ?ой дейм?н,- деп ?азыбек оны? ?асына та-
ян?анда, к?кжал басын жерден ?айта к?тер?п, т?стер? н а?ситып айбат шект?. - Былай кет, ?л? ?лмепт?! - дед? Ыс?а?!.. Осы б?р о?и?а себеп болды ма, ?азыбек кей?ндер? а? аулауды? айла-т?с?лдер? н тез ?йрен?п, б?л?п алды. Ол к?здеген н?рсес?не б?рден тиг?зет? н мерген де ед?. * * * ?скенн? ? б?л айт?андарын 1968 жылы ??аза?стан-
нан шы??ан ?Совет Ода?ыны? Батырлары? дейт? н ек? томды? к?тапта ?азыбек туралы жазыл?а н факт?лер растай т?сед?. Онда: ??ырда ?скен а?шы ж?г? т ?азыбек Н?ржанов а?дар-
ды ?ол?а т?с?руд? жа?сы б?лген. Осындай ?асиеттер оны? ?иын да, ?ау?пт? барлаушылы? ?нерд? б?рден ме?-
гер?п ?кету?не к?п септ?г? н тиг?зд??,- деп жазыл?ан. Семьяда? ы т?рбие, ?скен орта бала к?н?нен бастап ?азыбект? ? бойына т?ра?тылы?ты, табандылы?ты, б?р-
бетт?л?кт?, батылды?ты с???рген. Осындай иг? ?асиеттер ол ер жет?п, есейгенде ерл?кке бастады. Б??ан ?лы Отан со?ысы кез?ндег? жо?арыда келт?р?лген ?азыбект? ? ?ш-
пес ерл?г? д?лел бола алады. ?Ер ес?м? - ел ес?нде? демекш?, А?то?ай ауданыны? орталы?ында? ы б?р к?ше, ?лы Отан со?ысы басталар алдында ?з? м??ал? м бол?ан ?аз?рг? ??о?ырат? совхо-
зында?ы мектеп ?азыбек Н?ржановты? атында. Б?л ту?ан ел?н? ? ер ж?рек ?лына деген зор махаббат, с?й?спенш?л?г? екен? с?зс?з. Батыр атында? ы мектепте ек?нш? ? н? с? - ?з бе к а?асыны? жолын ?уып, м??ал?мд? к ?ызмет ат?арып ж?р. ?з ауылында ал?аш?ы м??ал?мдерд? ? б?р? бол-
?ан, жас жетк?ншектерд? о?ыт?ан, ?лы Отан со?ысы кез?нде ас?ан ерл? к к?рсет?п, тарихта атын м??г? жазып ?алдыр?ан Совет Ода?ыны? Батыры ?азыбек Н?ржа-
новты? ем?р? мен ерл? к жолы к?б?м?зге ?лг?, ?неге,- деп ?з ??г?мес? н ая?тады б?зд? ? сер?г?м?з. 
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
514
Размер файла
474 Кб
Теги
kazybek, nurzhanov
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа