close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Tektiden tekti tuady

код для вставкиСкачать
Кешег? то?ырау зама-
нында ?дебиетте толма?ан Толстойларды?, ?ылымда дарынсыз Дарвиндерд? ? к?бей? п кеткен? барша?а аян. Ал б?г?н егемен ел ата-
ньш, т?уелс?зд?кке ?олымыз жеткенде жауыннан кей?нг? са?ырау??ла?тардай ?ап-
тап университет пен акаде-
миялар бастарын ?ылтитып шы?а келд?. Б?рын ?аза?стан ?ылым а к а д е м и я с ы н ы ? академиктер? сауса?пен са-
на?андай ?з ел?м?зге ?ана емес, шетелге да жа?сы та-
нымал ?алымдар болатын. Енд? академия к?бейген со? сыртта?ыла р т?рсын, ?ш?м?здег? ?з?м?з де жете б?ле бермейт?н академиктерден ая? алып ж?рг?с?з. Оны? со?ы неге апарып со?арын б?р ??дайды? ?з? б?лс?н. Б?ны т?пт?штеп айтып отыр?аным, кешег? ?аза?-
станны? санаулы ?алымда-
ры жа?ашыл е?бектер?мен ж?ртшылы?ты жалт ?арат-
ты. Ел с?й? спенш? л? г? н е б?ленд?. Сондай т?л?алы азамат, к?рнект? ?алымдар-
ды? б?р? - М?с?л?м ?м?рхан?лы Ер-
меков болатын. "Тект?ден тект? туар м?й?з? ?ара-
?айдай, текс?зден текс?з туар к?рген жан ая?андай" - дегендей М?секе? тект? жерден шы??ан. ?лкен атасы Ермек ??нанбайды? замандасы, жи-
ырма жасында болыс бол?ан зиялы-
ларды? б?р?. Ар?аны? ата?ты билер? - ??нанбай, Алшынбай, Жан??тты, Ж?ндерке, Орманбеттермен таба?-
тас-д?мдес болып, бил?к айт?ан. Адалды?ты с?й?п, ??дай?а ??лшы-
лы? еткен. ?алы? ел?н адалдылы??а баулы?ан. 1874 жылы ??нанбаймен б?рге Меккеге ?ажылы??а барып, елге ?айтар сапарында ?атты ауырып, сол жа?та к?з ж?мады. к?семдер?н?? б?р?не айнал-
?анын тарихтан жа?сы б?лем?з. ?кес? ?аза?а ?шы-
ра?ан со? ?м?рхан елге оралып, ?кес?н?н орнын ба-
сып, б?ржола шаруашы-
лы? ж?мыстарымен айна-
лысады. ?м? рхан мен Биб? ш анадан - Д?меш (д?р?гер), (к?рнект? мемлеке т ?айраткер? Тем? рбе к Ж?ргеновты? зайыбы); М?с?л? м (?Р ??А академиг?); М??сиын (Ук-
раин ?А м?ше-
корреспондент?); М?си?п (м??ал?м); Бопан (доцент); Аяужан (доцент) сия?ты балалар ту?ан. Б?г?нде к?з? т?р?с? Аяужан. ?кес? ?м?рхан мен шешес? Биб?шт?? жастай малмен б?те ?айнасып, араласып ?скен?н к?з?мен к?рген М?с?л?м одан сырт айналып кете алмады. Б?л ауылда? ы бар ?аза??а т?н ?асиет бола-
тын. ?йткен? "?уелг? бай-
лы? денсаулы?, ек?нш? байлы? он саулы?, ?ш?нш? байлы? а?жау-
лы?" деп бабаларымыз тег?н айтпа-
?ан. Ден?? сау, алдында малы? бол-
са, "а?жаулы?" ?з?нен ?з? табылаты-
нын ерте а??ар?ан. Бала жасынан ауыл т?рмысы, мал жа?дайыме н жа?сы таныс М?с?л?м К.А. Тимирязев атында?ы М?скеу ауылшаруашылы? ы акаде-
миясына о?у?а т?сед?. Оны 1930 жылы ойда?ыдай б?т?р?п шы??ан со?, республикамызда?ы мал шару-
ашылы?ын, ?с?ресе оны? жетекш? саласы - ?ой шаруашылы?ын ?ркен-
детуге ерекше ден ?ояды. Шаруашылы?та зоотехник, ди-
ректордын орынбасары, ?ылымда к?ш? ?ылыми ?ызметке р болып ж?мыс ат?ар?ан кездер?нде к?пте-
Енд? ?кес? Ермект?? орнын баласы ?беу басады. 19 жасында болыс бо-
лып сайланады. ?оянды ж?рме?ке-
с?нде ??нанбай ?з?н?? досы Ермект?? баласы ?беуд? Абаймен таныстыра-
ды. Б?ларды? адал досты? ?арым-
?атынастары осылайша жал?асын табады. Кей?н Ма?ауия мен ?м?рхан, Т?ра??л мен ?л?мхандар да б?р-
б?р?мен достасып кетед?. ?беу Ермек?лынан ек? ?ыз, ?ш ?л ?м?рге келген. ?лдары - ?м?рхан, ?л?мхан, ?лихан. ?ар?аралыда?ы ек? бас?ышты? орысша мектептен б?л?м ал?ан ?лдарыны? ?ш?нен тек ?л?мхан ?ана о?уын ?р? ?арай жал-
?астырады. Кей?н ?аза?ты? т???ыш профессор-математиг?, Алаш Азия Транзит. - 2003 . - ?8. - 37-39 б. ген т?ж? рибе жина?тады. ?лкен сыннан ?т?п, ал?ан б?л?м?н ?с ж?з?нде пайдаланып, ?ске асырып отырды. Кей?н б?ржола ?ылым?а ден ?ой-
?анда ?ой шаруашылы?ын жа?а талаптар?а сай ?айта ?с?руге, сапа-
сын жа?сарту?а баса к???л б?лд?. Ке? байта? ?аза?стан жер?н?? та-
би?и ерекшел?ктер? ?рт?рл?. Соны ескере отырып ?ой шаруашылы?ын дамытып, ?ой т??ымын сынаудан ?тк?з?п, ?р айма??а бей?мдеу ?ажет. Б?ны? ?лкен теориялы? ?р? ? с ж?з?нде м?н? бар. ?ой шаруашы-
лы?ын осы ба?ытта ?ркендетуд? ?ол?а ал?ан ал?аш?ы ?алымдарды? б?р? де - М?с?л?м Ермеков болатын. Ол мемлекетт?к ?ой шаруашы?ы мен Алмат ы зоотехникалы?-
малд?р?герл?к институттарында бас-
шылы? ж?мыстарды ат?ара ж?р?п, ?ойды? жа?а т??ымын шы?арумен ?збей айналысты. Атап айт?анда сырттан ?кел?нген ?ой т??ымдарын жерг?л?кт? жа?дай?а жерс?нд?ру, би-
язы ж?нд? ?ой т??ымдарын будан-
дастырып, биязыла у ж?нд? ?ой т??ымын шы?ару, я?ни ??йры?ты ?аза?ы ?ой ?с?ру ж?мыстарына жетекш?л? к жасады. ?аза?станны? таби?аты ?рт?рл? дед?к. ?алымдар осы ерекшел?ктерд? ескере отырьш, ш?л ж?не ш?лейт ай-
ма?тар?а бей?мд?, мол ?н?м берет?н биязылау ж?нд?, етт?-майлы ?ой т??ымдарын шы?ару жолдарын ой-
ластырды. Б??ан сол айма??а лайы?-
ты мол ?н?м берет?н ерекше т?рлер? та?далып алынды. Уа?ыт оз?ан сай-
ын ?ой отарларыны? саны да сапасы да, атап айт?анда ет? мен ж?н? де ?згер?ске ?шырайды. Сонды?тан ж?мыс ж?рг?з?лет?н шаруашылы?тар-
ды? м?мк?нд?ктер? мен ?ойдан ?андай ?н?м алынатынды?тары алдын-ала ескер?л? п отырылды. К?птеген т?ж?рибе ж?мыстарыны? н?тижес?нде малды д?рыс с?рыптап, тандап алу?а баса назар аударылды. Осындай та-
банды ж?мыстарды? ар?асында кроссбред ж?не кроссбред типтес ?ой т??ымдары ?м?рге келд?. Орталы? ж?не Шы?ыс ?аза?стан жа?дайына лайы?тап ?аза?ы ?ой т??ымын жа?-
сарту?а, оны? ?р? ж?ндес, ?р? етт? жа?а т?рлер?н шы?ару?а ба?ыттал?-
ан ж?мыстар ?з жем?с?н берд?. К?з? т?р? кез?нде М. Ермековты? басшылы?ымен ке? к?лемде ?ылыми-
зерттеу ж?мыстарыны? ж?рг?з?лу?н?? н?тижес?нде Жамбыл облысыны? Шу ауданына ?арасты Абай, Жамбыл атында?ы ж?не "Ал?а" совхоздарын-
да биязылау ж?нд? етт?-майлы ??йры?ты т??ымды? ?ой отарлары топтастырылды. Б?ларды? ?ош?арла-
ры Мойын??мда?ы б?р?атар шаруа-
шылы?тарда будан т??ымдарды жа?-
сарту?а ?олданылып, ?ойды? б?л т??ымды? тобы ?нд?р?ске енг?з?лд?. ?ойды? осындай жа?а т??ымдарын шы?ару ж?н ?н?мд?л?г?н арттырды. ?орша?ан орта ?ойды? ?с?п-
?ну?не ?з ы?палын тиг?зед?. Осыдан кел?п мал ?н?мд?л?г?н ?алыптастыру-
ды? нег?з? - т??ым ?уалау, ?ойды? аталы?, аналы? ?асиеттер?, сондай-а? оны? азы?ы мен к?т?м?не байланыс-
ты жа?дайлар ерекше ескер?лд?. М. Ермековты? ?ылыми-практикалы? жа?алы?тарды ?нд?р?ске дер кез?нде батыл енг?зу?н?? ар?асында биязылау ж?нд? кроссбред ?ой шаруашылы?ы-
нан мол ?н?м алынып, сол ???рд?? эко-
номикасын арттыру?а жол ашты. ?аза?станда ауыл шаруашы-
лы?ы ?ылымын дамыту?а с???рген зор е?бег? ?ш?н кез?нде М. Ермеков-
ке ?аза?стан? а енбек с???рген ?ылым ?айраткер? ??рметт? ата?ы бер?л?п, ?аза?стан Республикасы ??А м?ше-корреспондент ? болып сайланды. Профессор ата?ын алып, Б?р?ккен ?лттар ?йымына Азия елдер? н? ? ?ой шаруашылы? ы ж?н?ндег? сарапшысы болды. М. Ер-
меков ма?ан ?жем Н?р?айша жа-
?ынан на?ашы болып келед?. 1950-
?нш? жылдарды? ортасында ол к?с?н? т???ыш к?р?п, ?асында бол?аным бар. ?кем Рахметолла А?то?ай ауданында?ы Киров атында?ы кол-
хозда м??ал?м ед?. Жадыра?ан жай-
машуа? жаз айыны? б?р?нде То?ы-
рауын ?зен?н?? бойында ки?з ?йде отыр?ан б?зд?к?не "ГАЗ-69" же?? л машинасымен М?секе? кел?п т?ст?. ?асына ерткен жас ж?г?т?, оыс шофер? бар. Б?зд?? ?йде ?ш-т?рт к?н ем?н-ерк?н аунап-?унап жатты. Б?р жа?ы ?жем Н?р?айша?а, ек?нш? жа?ы ?з?мен ?атарлас ?кем Рахметолла?а арнайы келген?н айт-
ты. Ма?саты ?ара?анды мен Бал?-
аш к?л?н?? арасында?ы шопандар жа?дайымен танысу екен. Кешк?с?н ауыл а?са?алдары жи-
налып, ?ткен-кеткенд? ??г?ме ет?ст?. Ауданнан келген Т?р?ан сия?ты ауыл ?нш?лер? ?н шыр?ап, жинал?-
андарды? к???л?н к?терд?. М?секе? ?зын бойлы, ат жа?ты, бидай ??д?, сымбатты да с?лу к?с? екен. ??г?ме айт?анда майда т?лмен жаты? ет?п, ма?ал-м?телдеп арасын-
да ?ле?-жырларды да ?иыстырып келт?р?п отыратын би-шешендердей елестед? ма?ан. Б?р уа?ытта: - Сендер ауылды? алты ауызын айтты?дар. Енд? б?з ?она?к?де жа-
сайы?, - деп к?л?мдеп ма?айында-
?ылар?а к?з тастады. ?анатын ?ол-
дап ?шу?а ы??айлан?ан ?ырандай ?ос иы?ын ?оз?ап ?ойды. Кенеттен: - Абылай аспас Ар?аны? сары-ай бел?, ?уанды?пен С?й?нд?к жайлайды ел?. ?ыры? мы? жыл?ы су ?шсе лайланбас, Ннязды? Аюлы мен ?ара - ай к?л?,- деп бастал?ан б?рын ест?меген ?ле?н?? с?з? мен ?н ыр?а?ы б?р?м?зд? еле? етк?зд?. Б?гылы мен Та?ылы б?рк?т сал?ан, ?йпала?тап тасы?нан т?лк?де алгам. А?тау, Ортау, Сарысу - ж?рген жер?м, К?з?мнен б?лб?л ?штыд?ние жалган, -
деген шума?тарды м??лы ?уенмен ?айыр?анда М?секе?н?? к?з?не ?й?р?лген жасты к?рд?м. ?асында отыр?ан ?абыл ?ария да ж?рт к?рмес?н дегендей тер?с ?арап, орамалмен к?з?н с?ртт?. - Сусыз жерге ауылым ?она алмайды, Кер? кеткен т?рл?г?н о?а алмайды. ?ыры? ?атыны ?аза?ты? ?л туса да, Б?р?б?р Иманж?с?п бола алмайды, - деп ?нд? ж?герл? екп?нмен б?т?ргенде т?нжырап отыр?андарды? б?р? ?стер?нен ауыр ж?к т?скендей б?р желп?н?п ?алды. - Ой, б?рекелд?. Тект? адам тект?л?г?н к?рсетед? ?ой. Алды?нан жарыл?асын, М?с? л? мжан. К?п жаса, - деп жинал?андар ал?ыста-
рын жаудырды. Кей?н мен? осы ?нн?? с?з? ?атты ойландырды. Кешег? отаршылдар-
дан ?у?ын-с?рг?нд? к?п к?р?п, аба?-
тыда отырып, ту?ан ел, ?скен жер?н а?са?ан Иманж?с?пт? ? са?ынышы ас?а? ?нмен ?алы? ел?не тара?ан. М?ндай ?нд? айту?а ж?рт ?л? де сескенсе де М?секе?н?? батыл шыр-
?ауыны? ?з?нд?к те сыры бар ед?. К?н? кеше Алаш к?семдер?н?? б?р?, ?аза?тан шы??ан т???ыш профессор-
математик, Ленинге барып ?аза?-
станны? б?г?нг? шекарасын белг?леген а?асы ?л?мханны? ?ш рет, апасы Д?мешт?? аба?ты?а ?амалып, жер аударыл?андары, ?з?н?? де астанадан жыра?та, шет жа?та ж?рген ауырт-
палы? кездер? ес?не т?скен шы?ар. Сонды?тан ?штег? ?ыжылды жою ?ш?н ?з та?дырына ??сас Иманж?с?пт? сер?к ет?п, оны? ?н?н шы-
р?ауыны? да себеб?-орта? ?ас?ретт? бастарынан кешкенд?ктен де болар. ?йтеу?р Иманж?с?пт?? ?н?н (жазушы Азия Транзит. - 2003 . - ?8. - 37-39 б. С?кен Ж?н?совтен бас?а) ешк?м д?л М?секе?дей н?ш?не келт?р?п орындай алмайтындай к?р?нед? де т?рады. М. Ермеков ?аза?ты? салт-
д?ст?р?н, ?дет-??рпын, а?ын-жыра-
уларды? ?исса-дастандарын, бата-
ниеттер? н жет?к б?лет?н санаулы зиялыларды? б?р?. Б?рде белг?л? жазушы ?р? журна-
лист Уа?ап ?ыдырхановты? мына-
дай ??г?ме айт?аны бар. Ертеректе "Социалист? к ?аза?стан", ?аз?рг? "Егемен ?аза?стан" газет?нде б?л?м ме?геруш? екен. М. Ермековке жы-
л?ы жайлы ма?ала жазуды тапсы-
рыпты. ?алым белг?ленген уа?ытта ?олына тиг?з?пт?. Кей?н Уа?ап: - Сен? ? на?ашы? М?с?л?мдей малды? жайын жа?сы б?лет? н ?алымды б?р?нш? рет к?рген?м. Кейб? р ?алымдарда й таптаурын к?таби с?здерд? ?олданбай, ?аза?и ?деби т?лмен баяндап, жыл?ыны? ?асиет? н Абайда н кей?нг? ?ара с?збен жазып жетк?зген осы адам, - деп та?дан?аны ?л? ес?мде. М. Ермековты? ?лкен жиындар-
да с?йлеп, баяндама жаса?анына ку? бол?ан адамны? б?р? - б?рын?ы су шаруашылы?ы министр? С?лтан С?рсенбаев. Б?р отырыста: - 1958 жылы Орталы? Комитет ?аза?станны? ?ой шаруашылы? ы ?ызметкерлер?н? ? республикалы? м?слихатында баяндаманы ?аза? т?л?нде жасауды сол кездег? Ауыл ша-
руашылы?ы министр?н?? б?р?нш? орын-
басары М. Ермековке тапсырды. Халы? шаруашылы?ы жет?ст?ктер? к?рмес?нде ?ткен сол м?слихатта?ы с?йлеген с?з? ?л? ??ла?ымнан кетпейд?. ?аза?ты? жаты? т?л?мен ма?ал-м?тел-
деп, ?ле?-жырды ?осып жаса?ан ш?райлы баяндамасы жинал?андар-
ды? б?р?н риза етг?. Б?г?нде ?к?мет ба-
сында?ылар ?аза?ша баяндама жаса-
ма? т?г?л?, к?ндел?кт? жиналыстары-
ны? ?з?н бас?а т?лде ?тк?зет?н? ?к?н?шт?, - деп ес?не ал?ан ед?. М. Ермековты? сол баяндамасы "?айнар" баспасынан 1965 жылы жары??а шы??ан "Та?дамалы ту-
ындыларына" к?р?пт?. Онымен таны-
са келе С. С?рсенбаевты? айт?анда-
рыны? расты?ына толы? к?з?м жетт?. "Ба?ытты ?м?рд?? мол д?улет?не б?ленген ?лкен-к?ш?, шопан ата м?рагерлер?, ??тты болсын мереке??з! ?атары?ыз ?с?п, орта?ыз толып аса берс?н береке??з! - деп а? ?ле? т?р?нде басталатын баяндамасынан мол ?иб-
рат аларлы?тай екен. Б?ны не а?ын, не жазушы с?з? ме деп те ?аласы?. ?ш?ндег? келт?р?лген ма?ал-м?телдер ?исынын тауып ?олданыл?ан. Мыса-
лы, "?ойы? болмаса, байлы?та ойы? болмасын", "?ызсыз ?йд?? с?н? жо?, ?ойсыз ?йд?? ??ны жо?", "Жа?сы ?ойшыны? ?озысы т?леп т?р?анда, жаман ?ойшыны? ??нан ?ойы ж?деп т?рады" сия?ты т.б. ?анатты с?здер ?ой малына байланысты орынды келт?р?лген. М. Ермеков ?м?р?н? ? со?ына дей? н Алматы зоотехникалы?-
малд?р?герл?к институтында ректор болды. Болаша? жас мамандар?а к?п жыл?ы бой?а жи?ан шал?ар б?л?м? мен мол т?ж?рибес?н ?йреткен ?ла?атты ?стаз. Жас ш?к?рттерге арнап ек? ж?зд? ? ?ст?нде е?бек, он бестен аса к?тап, б?рнеше о?улы?тар жаз?ан педагог-?алым. ?алымны? иг? ж?мыстарын профессорлар М. Б?гембаева, Ю.А. Скоробогатов, 3. ?ожабеков, Ж. Рахымжанов, Т. Сады??лов сия?ты т.б. ш?к?рттер? жал?астырды. А?ын жанды, дархан ж?рект? М?секе? ?аза? а?ын-жазушылары-
мен жа?сы досты? ?арым-?атынас-
та бол?ан. ?. М?с?репов, ?. М?ста-
фин, С. М?уленов, ?. Жарма?анбе-
товтармен ?збей байланыс жасап т?р?ан. ?. Жарма?анбетов "Бетпа? дала а?ызы" аталатын балладасын профессор М. Ермековке арна?ан. Мен кез?нде ?аза?ты? зиялы ?л-
?ыздары Д?меш Ермекова мен Тем?рбек Ж?ргеновке арнап "Те-
меш-Д?меш" деген дастан жаздым. Сонда Д?меш апаны? монолог? ет?п: "?лекем, ?л?мханым, жан а?атай, Шырылдап жет?м ?алдым балапандай. "Алашты?" " б?р к?сем? болып ед??, ?ст?не жа?ылды ?ой ?ара талай. ?о?ан-ло??ы ?орльы?ты к?рд?к кеше, Жан кеудеде, ?ле?реп ?лд?к неше. А?тал?ан халы? жауы, халы?ты ойлап, Хал?ы ?ш?н е?бек етт? дем б?ткенше. Соны? б?р? бауырым - М?с?л?м?м, Багалаймын а?ылын, т?с?н?г?н. Халы? ?амын ?р?ден ойлай б?лген, Ты?гылы?ты ат?ар?ан ?с? мы?ым, -деп жыр т?г?п ед?м. Расында М?с?л?м Ермеков кейб?р пенделерше т?рш?л? к жасау ?ш?н ?м?р с?рмей, хал?ыны? ?амын жеп ??мыр кешт?. ??г?мем?зд? ? басында тект?л?к жайлы айт?ан ед?к. Баласы Т?леген де ?ке жолын ?уып, ?ылыммен ай-
налыс?ан дарын иес?. ?аза?стан Рес-
публикас ы ??А м?ше-
корреспондент?, техника ?ылымда-
рыны? докторы. Ж?байы Раиса профессор, медицина ?ылымдары-
ны? докторы, Мемлекетт?к сыйлы?-
ты? лауреаты, ?Р ?ылым?а е?бег? с??ген ?айраткер. Сонды?тан, Тект? ?рпа?ы м?й?з? ?ара?айдай, Текс?зд? ел м?с?ркеп ая?андай. Т?легенд? ма?танып к?рсетер ем, - Тект?ден ту?ан-десе бала ?андай? Д?улетпен береке?е ?оныс тол?ан, Атандар ?беу, Ермек болыс бол?ан. Хал?ыны? ?амын ойлап заманында, А?и?ат, имандылы? жолды ?ста?ан. Тект?мен ?й?р ?ылып ?сер ?лын, Дос болды ??нанбаймен кешег? к?н. Кеме?гер ?л?м?андай дара т?л?а, Алашты? б?р? болды к?сем?н??. Ар?алап ?тт? заман ?м?р-ж?г?н, ?мытар М?с?л?мдей ?р ?лын к?м. ?ке?н?? тал бойына жиып берд?, ?аза?ты? жомартты?ын, сер?л?г?н. М?секе? аялады, тары?пады?, Дарытып ?асиет?н алыптарды?. Тем?рбек жезде?, апа? Д?метайлар, Ойлады ?ле-?лгенше халы? ?амын. Жар?ырап к?н?? шы?ып, батпа?ан ай, Отырса? лайы?сын та??а ?андай. Шыр?айтын ?ке? ?н?н Иманж?с?п, Тек ?ана сол б?р жа?ы "?ттеген-ай". Ел??е м?ртебел?, с?й?кт? еткен, Ас?арга адал е?бек би?ктеткен. ?азан?а ?ос бас симас, ал б?р ?йге, ?ос доктор ж?птай болып сыйып кеткен. Инемен ??ды? ?азып ?тт? к?н??, К?деге асты жи?ан к?п б?л?м??. Хал?ы?а танылса?да ?алым болып, Т?нт? еткен д?й?м ж?ртты тект?л?г??. И?, "Ат т?я?ын тай басар" деген-
дей тект?лер егемен ел атанып, т?уелс?зд? к ал?ан мемлекет?м?зд? ? мерей?н ?стем етуде. Алаш к?сем? ?л?мхан Ермеков, ?о?ам-мемлекет ?айраткер? М?с?л?м Ермеков, к?рнект? ?алым Т?леген Ермеков... Тект?лер ?улет?н т?зе беруге болады. ?рпа? жал?асты?ы деген осы емес пе! А?асы ?л?мханны?, ?кес? М?с?л?мн?? бауы-
рында, хал?ыны? ??ша?ында ержет?п, т?л?м-т?рбие ал?ан Т?леген-
дей азамат аталарыны? ?ана емес, егемен ел?н?? де м?ртебес?н к?теред?. ?йткен? тект?лер тект?л?г?н танытады. Азия Транзит. - 2003 . - ?8. - 37-39 б. 
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
277
Размер файла
335 Кб
Теги
tektiden, tekti, tuady
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа