close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

513.Учебное пособие по экономическим темам

код для вставкиСкачать
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Ф.Л. МАЗИТОВА
Г.К. ХАДИЕВА
УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ ПО ЭКОНОМИЧЕСКИМ ТЕМАМ
(ТАТАРСКИЙ ЯЗЫК)
КАЗАНЬ
2012
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ ФЕДЕРАЛЬНОЕ
ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ВЫСШЕГ О
ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ
«РОССИЙСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ТОРГОВО-ЭКОНОМ ИЧЕСКИЙ УНИВЕРСИТЕТ»
КАЗАНСКИЙ ИНСТИТУТ (ФИЛИАЛ)
Ф.Л. МАЗИТОВА
Г.К. ХАДИЕВА
УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ ПО ЭКОНОМИЧЕСКИМ ТЕМАМ
(ТАТАРСКИЙ ЯЗЫК)
КАЗАНЬ
2012
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
УДК
ББК
Рекомендовано к печати учебно-методическим советом Казанского
института (филиала) ГОУ ВПО РГТЭУ
Рецензенты:
Ф.М. Хисамова, д. филол. н., профессор кафедры современного
татарского языка и методики преподавания ИФИ КФУ;
Г.К. Закирова, к. филол. наук, доцент кафедры иностранных языков
РГТЭУ.
Мазитова Ф.Л., Хадиева Г.К.
“Учебное пособие по экономическим темам (татарский язык). – Казань:
2012 г.
“Учебно-методическое пособие по экономическим темам (татарский
язык)” предназначено для студентов экономических специальностей,
изучающих татарский язык и работающих с экономическими текстами на
занятиях по татарскому языку.
ISBN
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
ИКЪТИСАДИ ТЕКСТЛАР
Текстларны укыгыз, эчтәлекләрен сөйләгез һәм сүзлекчә ярдәмендә
русчага тәрҗемә итегез.
1 нче текст
Облигация
Облигация – хуҗасы тарафыннан акча кертелгәнлеген таныклаучы һәм
анда күрсәтелгән вакытта әлеге кыйммәтле кәгазьнең номиналь кыйммәтен
һәм билгеләнгән процентын (аны чыгару шартлары белән башкача
каралмаган булса) каплау йөкләмәсен раслаучы кыйммәтле кәгазь.
Облигация – эмитент мөлкәтенә милек титулы түгел, ул – заем
таныклыгы. Акцияләрдән аермалы буларак, облигациядә акча кайтарып
бирүнең соңгы вакыты күрсәтелә (ул – бәясе түләнә, кайтарып бирелә торган
кыйммәтле кәгазь). Процентлар түләүдә акцияләргә караганда (дивидентлар
түләү белән чагыштырганда) һәм башка йөкләмәләрне канәгатьләндерүдә
(мәсәлән, оешманы бетергәндә) өстенлеккә ия булалар. Эмитент белән идарә
итүдә катнашу хокукы бирмиләр.
Шулай булгач, облигацияләр заем коралы булып торалар.
Облигация төрләре:
- эчке дәүләт заемнары облигацияләре;
- башкарма хакимиятнең федераль органнары һәм махсуслаштырылган
хөкүмәт учреждениеләре облигацияләре; хакимиятнең җирле органнары
облигацияләре;
- предприятиеләр облигацияләре.
Дәүләт һәм дәүләт идарәсенең федераль дәрәҗәдәге органнары, җирле
хакимият органнары, теләсә кайсы милек рәвешендәге һәм теләсә нинди
оештыру-хокукый статуска ия (инвестиция фондларыннан тыш)
предприятиеләр эмитент була.
Номинал – сумнар, каты һәм йомшак валюталар белән белдерелгән
булырга мөмкин. Номиналның минималь күләме билгеләнмәгән.
Юридик һәм физик затлар (акчаны бары тик дәүләт облигацияләренә
генә кертә алучы инвестиция фондларыннан тыш) облигацияләр хуҗасы була
ала.
2 нче текст
Облигацияләр
Облигацияләрнең исемлеләре һәм документ күрсәтүчегә бирелә
торганнары була. Акционерлар җәмгыятьләре үз облигацияләрен 1 елдан да
ким булмаган вакытка чыгаралар. Дәүләт облигацияләре 30 елга кадәр вакыт
белән чыгарылырга тиеш. Кабул ителгән тәртип буенча уртача вакытка
исәпләнгән облигацияләр – 1 елдан 5 елга кадәр, озак вакытка исәпләнгән
(дәвамлы) облигацияләр 5 елдан да артык вакытка чыгарыла.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Алып торган акчаны кайтару рәвеше буенча, акчалата һәм натуралата
(натура, товар белән) кайтарылучы облигацияләр була.
Мәҗбүри заемнар белән беррәттән, ирекле урнаштырыла торган
облигацияләр дә бар.
Облигацияләр ирекле әйләнештә йөрүче һәм әйләнеш даирәсе чикләнгән
төрләргә аерыла.
Облигацияләр буенча процент алдан ук килешенә. Гадәттә, облигация
билгеләнгән процентлы кыйммәтле кәгазь булып санала.
Облигацияләрнең мәҗбүри реквизитлары:
- эмитентның фирма исеме;
- эмитентның урнашкан урыны;
- кыйммәтле кәгазьнең исеме;
- тәртип саны;
- чыгару датасы;
- облигация төре;
- чыгарылышның гомуми суммасы; процент ставкасы;
- акчаны кайтару шартлары һәм тәртибе;
- номинал, исемле облигацияләр өчен – облигация тотучының атамасы
(исеме).
3 нче текст
Акция
Акция – акционерлар җәмгыятьләре, предприятиеләр, оешмалар,
коммерция банклары һәм кооперативлар тарафыннан чыгарыла торган
кыйммәтле кәгазь. Акция – үстерү максатларына акча керткәнлекне
(акционерлар җәмгыятендә әгъза булып торуны һәм аның белән идарә итүдә
катнашуны) таныклый; аның хуҗасына эмитент-предприятие табышының
бер өлешен – дивидент алуга хокук бирә. Акцияләр – акционерлар җәмгыяте
мөлкәтенә милек титуллары, облигацияләр, депозит һәм саклык
сертификатларыннан һ.б. аермалы буларак, заем түгел.
Акцияне каплауның соңгы вакыты юк, акция (классик очракта) – акча
берьюлы һәм тулысынча кайтарылып бирелми торган (облигацияләрдән
аермалы буларак) кыйммәтле кәгазь. Инвестор акцияләргә керткәннән
артыгын югалта алмый. Бу – алар җаваплылыгының чикле булуын күрсәтә.
Гадәттә, акциянең бүленмәслегенә (аңа йөкләнгән хокукларның
бүленмәслегенә) басым ясала. Бер тавышлы акциянең уртак ике хуҗасы
һәрвакыт, теләсә кайсы очракта да, акционерлар җыелышында бары бер генә
тавышка ия була. Башкача әйткәндә, әгәр бер акция берничә затныкы булса,
бу затлар барысы да бер акция хуҗасы, ягъни акцияне бердәй тотучы булып
саналалар. Халыкара һәм Россия тәҗрибәсе акцияләрне төп ике төргә бүлә:
гадәти (гади) акцияләр һәм өстенлекле акцияләр.
4 нче текст
Акцияләрнең төрләре
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Гадәти (гади) акцияләр – милек титулына ия, акчасы кайтарып бирелми
торган, бүленмәс кыйммәтле кәгазьләр. Эмитентлар булып акционерлар
җәмгыятьләре тора. Гадәти акцияләр мәсьәләләрне хәл иткәндә тавыш
хокукы бирәләр. Өстенлекле акцияләр буенча дивидентлар түләгәннән соң,
гадәти акцияләр буенча дивидентлар түләнә. Барлык кредиторларның һәм
өстенлекле акцияләр тотучыларның таләпләрен канәгатьләндергәч калган
акцияләр мөлкәт хокукына ия булалар. Шуның өстенә алар җәмгыятьнең
идарә органнарында катнашу хокукы, акционерлар җәмгыяте турында
мәгълүмат (хисаплык, акционерлар исемлеге, акционерлар җыелышы
беркетмәләре һ.б.) алу хокукы белән тәэмин ителәләр.
Өстенлекле акцияләр – милек титулына ия һәм акча кайтарып бирелми
торган, бүленмәс кыйммәтле кәгазьләр.
Өстенлекле акцияләр өлеше акционерлар җәмгыяте устав капиталының
гомуми күләменең 25% ыннан артмаска тиеш (Россия Федерациясенең
Граждан кодексы).
Эмитентлар булып (инвестия фондларыннан тыш) акционерлар
җәмгыятьләре тора. Өстенлекле акцияләр, әгәр акционерлар җәмгыяте
низамнамәсендә башкача каралмаса, тавыш хокукы бирми, гадәти акцияләр
буенча дивидентлар түләнгәнче, билгеләнгән күләмдәге дивидентка хокук
кына бирә. Барлык кредиторларның (облигацияләр тотучыларны да кертеп)
таләпләрен канәгатьләндергәннән соң, мөлкәт хокукына ия булалар.
Еш кына, озак вакыт дәвамында дивидентлар түләнмәгән очракта, ягъни
өстенлекле акционерның хокукларын бозганда, җәмгыятьнең идарә
органнарында катнашу хокукы тәэмин ителә.
Өстенлекле акцияләр, нигездә, Россиядәге кебек, вак инвесторларны
(аларга тавыш хокукы бирмичә) җәлеп итү, персоналны һ.б. стимуллаштыру
өчен вак номинал рәвешендә чыгарыла.
5 нче текст
Чек
Чек – үзендә күрсәтелгән акча суммасын чек бирүчегә түләүне язмача
йөкләгән документ.
Түләүче – банк операцияләрен башкаруга лицензия алган һәм
күрсәтелгән чек буенча түләүләрне гамәлгә ашыручы банк яки башка кредит
учреждениесе.
Чекның төп сыйфатлары
Чек белән белдерелгән йөкләмәнең абстрактлы характерда булуы (чек
текстында чек бирүчегә нигез булып торган алыш-биреш килешүенә ишарә
булырга тиеш түгел).
Чек буенча йөкләмәнең шартсыз характерда булуы (чек гади һәм билгеле
сумманы түләүгә бернинди шарт куймаган тәкъдимне үз эченә ала).
Чек – һәрвакыт акча йөкләмәсе (акчаның билгеле суммасын түләү
тәкъдимен үз эченә ала).
Чек – һәрвакыт язма документ.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Чек – катгый билгеләнгән мәҗбүри реквизитлары булган документ
(аларның берсенең генә булмавы да (кайбер искәрмәләрдән гайре) бу
документның көчен югалтуына китерә).
Чек буенча бурычлы яклар бердәм җаваплы булалар.
Чек буенча түләүче булып һәрвакыт банк яки банк лицензиясе булган
башка финанс институты тора.
Чекларны исемле, ордерлы һәм документ күрсәтүчегә бирелә торган
төрләргә аерып йөртәләр.
Юридик һәм физик затлар чекларның эмитентлары була ала.
6 нчы текст
Чекның төрләре
Исемле чек «не приказу» («боерыкка түгел») дигән өстәмә белән
билгеле затка язылып бирелә, мондый чек алга таба әйләнештә йөри алмый,
тапшыру язуы буенча кулдан кулга күчә алмый. Россия тәҗрибәсендә акча
алу өчен файдаланыла торган барлык чеклар исемле булалар.
Ордерлы чек «приказу» («боерыкка») дигән өстәмә белән (яки аннан
башка) билгеле затка язылып бирелә, әйләнештә йөри, ягъни ул чек тотучы
тарафыннан индоссамент буенча башка затларга тапшырыла ала.
Әгәр чек бланклы индоссаментны үз эченә алса, тапшыру юлы белән
(тапшыру язуыннан башка гына) әйләнештә йөри.
Документ күрсәтүчегә бирелә торган чек – документ күрсәтүчегә
яки чек тотучыны күрсәтмичә язылып бирелә һәм гади тапшыру юлы белән
әйләнештә йөри.
Вексельдән аермалы буларак, чекның әйләнештә йөрү вакыты Россия
территориясендә катгый чикләнә: чек Россия Федерациясе территориясендә
язылып бирелсә – 10 көн, әгәр ул БДБ илләренең берәрсендә язылса – 20 көн,
башка дәүләтләр территориясендә язылып бирелсә – 70 көн. Әлеге вакыт
эчендә теләсә кайсы көнне, чек хуҗасы түләүче банкка чекны күрсәткәннән
соң, чекка акча түләнә.
Чеклар бары тик акчалата гына каплана (кыйммәтле кәгазьнең үз
характерыннан чыга). Натуралата (товар белән) түләү рөхсәт ителми.
Чеклар – әйләнештә йөрүче кыйммәтле кәгазь. Чек бирүче, әгәр чекны
биргәндә «боерыкка түгел» дип язса, аның әйлә- нештә йөрү мөмкинлекләрен
чикли ала: бу – чекның яңа хуҗасы өчен әлеге чекны икенче затка үз
боерыгы (индоссамент) белән тапшыра алмауны аңлата.
Чеклар серияләп чыгарылырга (ягъни стандарт эчтәлеккә, стандарт
шартларга, эзлекле сериялелеккә ия булырга) мөмкин. Халыкара һәм Россия
тәҗрибәсендә чек кенәгәләре киң кулланылышта йөри.
7 нче текст
Түләү йөкләмәсе
Түләү йөкләмәсе – предприятиенең (оешманың) үз исәп хисабыннан
башка предприятие исәбенә билгеле күләмдә акча күчерүе турында банкка
күрсәтмәсе.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Түләү йөкләмәсен тутыру рәвеше һәм тәртибе «Акчасыз исәп-хисап ясау
кагыйдәләре» дигән документта билгеләнгән.
Түләү йөкләмәсе стандарт бланкларда язу машинкасында яисә
компьютерда тутырыла.
Түләү йөкләмәсе язылу вакытыннан алып 10 көн гамәлдә була.
Төзәтүләр катгый тыела.
Әгәр хисаптагы акча түләү өчен җитәрлек булмаса, түләү йөкләмәсе
өлешчә түләнә, калдыгы картотекага кертелә.
Түләү электрон юл белән, телеграф яки почта аша башкарылырга
мөмкин.
Түләү телеграф аша башкарылса, түләү йөкләмәсенең өске почмагына
«Телеграф аша түләргә» дип язып куярга кирәк.
Түләүче бер үк вакытта берничә алучыга акча күчергән очракта, җыелма
түләү йөкләмәсен куллану уңай.
8 нче текст
Түләү таләбе. Түләү таләп-йөкләмәсе
Җибәреп торучының, хезмәтләр бәясен сатып алучыга куйган түләү
таләбе – түләү таләп-йөкләмәсе була.
Түләүче алынган түләү таләп-йөкләмәсен, түләнү мөмкинлеген
билгеләгәннән соң, түләү таләп-йөкләмәсе буенча акцептлаштырылган сумма
түләүче хисабыннан җибәреп торучы (кайтартучы) хисабына күчерелсен
өчен, хезмәт күрсәтүче учреждениегә – банкка тапшыра.
Түләү таләп-йөкләмәсе белән исәп-хисап бары тик документлар
әйләнеше җибәреп (тәэмин итеп) торучы инициативасы белән башлана
торган товар операцияләре вакытында гына ясала.
Түләүче түләү таләп-йөкләмәсе суммасын тулысынча яки өлешчә түли
ала, яисә түләүдән бөтенләй баш тартырга мөмкин. Бу очракта түләүче
банкы, үзенең клиенты ничек хәл итсә, шулай эшли, ягъни түләү таләпйөкләмәсе суммасы йә тулысынча, йә өлешчә түләнелә, яисә түләнелмичә
кире кайтарыла.
Түләү таләп-йөкләмәсе буенча акча, түләү йөкләмәсе кебек үк,
билгеләнгән түләү чираты буенча түләнелә.
Бу документны язу (тутыру) кагыйдәләре түләү йөкләмәсен тутырганда
кулланыла торган гамәлдәге кагыйдәләргә туры килә.
Түләүче, түләү таләп-йөкләмәсен алганнан соң анда күрсәтелгән
сумманы тулысынча яки өлешчә түләргә риза булса, бу документны тутыра,
беренче ике нөсхәсен имзалар һәм мөһер белән раслый, аннан соң аларны
хезмәт күрсәтүче банкка тапшыра. «Түләү суммасы» дигән графага түләүче
хисабыннан алынырга тиешле сумма саннар һәм сүзләр белән язылырга
тиеш. Акцептлаштырылган түләү таләп-йөкләмәсен түләүче банкка кертергә
тиешле вакыт яклар шартнамәсендә күрсәтелә, һәм ул банк тарафыннан
тикшерүдә тотылмый.
9 нчы текст
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Керем, куллану һәм саклык акчалар. Керем функциясе
Тормышта сез һәр көн саен диярлек гаилә әгъзаларыгыз алган зуррак
керемнең төрле товарлар күбрәк сатып алырга, ешрак кинога, стадионнарга
һ.б. йөрергә мөмкинлек бирү факты белән очрашып торасыз. Азрак керем,
киресенчә, кешеләрне товарлар һәм хезмәт күрсәтүләргә түләү чыгымнарын
чикләргә, куллануларны киметергә мәҗбүр итә.
Куллану үсешенең керем артуына бәйлелеген җентекләбрәк тикшерик.
Автоном куллану
Теләсә кайсы кешенең, аның бөтен гаиләсенеке кебек үк, билгеле бер
минималь куллану чиге бар. Шундый чик буларак, яшәү өчен кирәк булган
минимумны, ягъни кешенең иң мөһим ихтыяҗларын гына канәгатьләндерүче
товар һәм хезмәт күрсәтүләр җыелмасы кыйммәтен исәпләргә мөмкин. Күп
очракта, әгәр керем яшәү минимумыннан түбәнрәк булып чыкса һәм ул
түбәнәя барса, куллану элекке дәрәҗәдә саклана. Бу очракта йорт
хуҗалыклары үзләренең куллану чыгымнарын элегрәк җыйган саклык
акчалар, кредитка сатып алынган товарлар һ.б. хисабына каплыйлар. Бу хәл
аерым йорт хуҗалыкларына гына түгел, ә бәлки бөтен ил халкына карый.
Шулай итеп, без мондый нәтиҗә ясый алабыз: халыкның куллану
чыгымнарының бер өлеше яки аның кулланулары керем зурлыгына бәйле
түгел.
Халыкның куллану чыгымнарының бер өлеше яки аның милли керем
зурлыгына бәйле булмаган куллануының бер өлеше автоном куллану дип
атала.
10 нчы текст
Индуцияләнгән куллану
Халыкның куллану чыгымнарының икенче өлеше керем күләме белән
турыдан-туры бәйлелектә тора. Керемнең үсеше йорт хуҗалыкларының
күбрәк һәм дә сыйфатлырак товар алуларына һәм хезмәт күрсәтүнең киң
ассортиментыннан файдалануына китерә. Билгеле инде, куллануның бу
өлешен дә тулаем алганда барлык икътисадныкы дип карарга мөмкин, ягъни
илдәге куллану чыгымнарының бу өлеше тулысы белән милли керемнең
күләменә бәйле.
Халыкның керем күләменә бәйле һәм милли керем үзгәрү белән үзгәрә
торган куллану өлеше индуцияләнгән куллану дип атала.
11 нче текст
Саклыкка кую
Йорт хуҗалыклары алган барлык керемнәр дә куллануга тотылмый. Әгәр
икътисадның хәле яхшы булса һәм күпчелек йорт хуҗалыклары мул тормыш
белән яшәсәләр, табылган керемнең билгеле бер өлешен йорт хуҗалыклары
саклыкка җыя. Димәк, аларның керемнәре ике өлешкә: 1) куллану һәм 2)
саклык өлешләренә бүленә. Керемнең куллануга һәм җыелуга болай
бүленеше теге яки бу индивид яки гаиләнең нинди төр керем – хезмәт хакы,
дивиденд, рента яки теләсә нинди башка төр керем алуына бәйләнмәгән.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Шулай итеп, милли керем дә шундый ук куллану һәм җыелу өлешләренә
бүленә.
12 нче текст
Инфляцияне билгеләү
Инфляциянең теләсә кайсы очрагы бәяләр күтәрелүне күздә тота. Әмма
бәяләр күтәрелүнең һәркайсын инфляция дип әйтеп буламы?
Бу сорауга җавап бирү өчен, бәяләр күтәрелүнең өч очрагын карап үтик.
Беренчедән, бәяләр күтәрелү сезонлы характер алырга мөмкин. Мәсәлән,
Раштуа, Яңа ел бәйрәмнәре алдыннан, бу бәйрәмнәргә әзерлек белән бәйле
рәвештә, күп төрле куллану товарларына сорау арта һәм ул сорау куллану
товарларына бәяләрнең гомуми күтәрелүенә китерә. Ләкин бу озакка бармый,
һәм гыйнвар башларына инде ул, кагыйдә буларак, бәяләрнең гомуми кимүе
белән алмашына. Бәяләрнең шулай, сезонлы характерда, кыска вакытка
күтәрелүе икътисадка артык зур йогынты ясамый, халыкның күпчелек
өлешенең реаль керемнәре дәрәҗәсенә үзгәрешләр китерми, һәм инфляция
дип тә саналмый.
Икенчедән, кайбер очракларда товарларның яки хезмәт күрсәтүләрнең
аерым төрләренә яки товарлар һәм хезмәт күрсәтүләрнең зур булмаган
төркемнәренә генә бәяләр күтәрелү күзәтелә. Мәсәлән, яңа төр (модалы)
тукымадан киемнәр җитештерү тегү сәнәгатенең бу әйберләре белән
кызыксынуны көчәйтә, һәм аларга тотрыклы сорау барлыкка килә, әлбәттә,
бу очракта аларга бәяләр күтәрелү дәвамлы характер ала. Әмма ул бәяләрнең
гомуми күтәрелешенә әверелми. Киресенчә, сорау киемнең төрле төрләренә
бүлгәләнә, һәм ул күлмәкләрнең теге яки бу төрләренә бәяләрнең төшүенә
китерә. Товарларның берсенә генә яки зур булмаган аерым төркеменә генә
бәяләр күтәрелү бәяләрнең гомуми күтәрелүенә китерми, шулай ук ул озакка
сузылган очракта да инфляция буларак каралмый.
Өченчедән, бәяләр илдә җитештерелгән барлык товарларга һәм хезмәт
күрсәтүләргә яки аларнын зур күпчелегенә күтәрелергә, моннан тыш, ул
инде, вакытлы характерда гына булмыйча, даимигә әйләнергә яки, һич югы,
озакка сузылырга мөмкин. Фәкать шушы очракта гына без, икътисадта
инфляция бара, дип раслый алабыз.
13 нче текст
Инфляция
Инфляция – ул әлеге илдәге эчке базарда сатыла торган товарларга һәм
хезмәт күрсәтүләргә бәяләрнең гомуми дәрәҗәсенең озак вакытка тотрыклы
күтәрелүе.
Беренче ике очрактан аермалы буларак, бәяләрнең инфляцион үсеше
икътисад торышына һәм аның үсешенә, халыкның реаль кереме
динамикасына һәм аларнын бүленешенә турыдан-туры йогынты ясый.
Икътисадта бәяләрнең гомуми дәрәҗәсе төшәргә дә мөмкин. Хәзерге
заманда ул – бик сирәк күренеш, аны югары нәтиҗәле икътисадка ия булган
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
илләрдә генә (Германия, Япония һәм АКШ) очратырга була. Бәяләрнең
сезонлы характерда булмаган гомуми дәрәҗәсе төшү дефляция дип атала.
Инфляция үсеше бәяләрнең күтәрелүе әкренләп кимү белән дә барырга
мөмкин. Мәсәлән, кайсы да булса елның беренче өч аенда бәяләр уртача
инфляция – 10% ка, ел урталарында – 8% ка, ә ел ахырында 7% ка артканда;
аннан соңгы елда бәяләр уртача – 6% ка, аннан 5% ка күтәрелә. Бәяләр арту
темпының болай әкренәюе дезинфляция дип атала.
14 нче текст
Россиянең тышкы сәүдәсе
Соңгы елларда Россия икътисады өчен тышкы сәүдә әһәмиятлерәк төс
ала бара. 2003 нче елда товарлар экспорты 135,9 млрд долл. тәшкил итә һәм
2002 нче ел дәрәжәсе белән чагыштырганда 26,2% ка арта; импорт 23,6% ка
үсә һәм 75,4 млрд долларга җитә. ТЭПта (тулай эчке продукт) экспортның
өлеше үсә. Россия тагын да рациональрәк элемтәләргә күчә, һәм Германия,
АКШ, Италия кебек нык үскән илләр аның эре партнерларына әверелә.
Шул ук вакытта дөнья сәүдәсендә Россиянен өлеше түбәнәя. Аның
тышкы сәүдә әйләнеше 80 нче елларның икенче яртысында дөньякүләм сәүдә
әйләнешенең 3% ын тәшкил итсә, хәзер 1% чамасын гына алып тора. Сәүдә
балансының уңай сальдосы, ягъни экспортның импорттан артык булуы
импортның кимүе белән аңлатыла.
Тышкы сәүдәнең товарлар структурасы да уңайлы түгел. Экспортның
яртысыннан артыгын яңадан тутырыла алмый торган, эшкәртелмәгән чимал
товарлары (нефть, газ, алмаз, алтын, платина), төсле һәм кара металлар,
электр энергиясе, минераль ашламалар алып тора. Ташкүмер һәм бүрәнә
материалларының да экспорт күләме зур. Машина һәм җиһазлар экспортның
5% ын тәшкил итә. Алыштырылучы валюта кеременең 70-75% ы
икътисадның чимал секторы хисабына туры килә. Илнең валюта резервларын
арттыруга энергия чыганаклары базарындагы уңайлы конъюнктура һәм
илнең сәүдә шартлары индексы үсү ярдәм итә. 2003 нче елда Россия
экспортының уртача бәясе якынча 10% ка артса, энергия чыганаклары бәясе
20% ка, кара металларныкы 16% ка, никельнеке 36% ка арткан.
Россиягә исә машиналар һәм җиһазлар (импорт бәясенең өчтән бере
тирәсе), азык-төлек, авыл хуҗалыгы чималы, кием-салым, тукыма, аяк
киеме, медикаментлар һәм башка шундыйлар кертелә.
Үзенең тышкы сәүдәсе структурасын Россия химия, атом,
электротехника, саклану сәнәгатьләренең конкурентлыкка сәләтле
продукциясе, приборлар, суднолар, автомобильләр экспортын үстерү
хисабына яхшырта ала. Транспорт, төзелеш, туризм хезмәтләрен,
программалар системаларын сатудан да шактый зур табыш алырга
мөмкин. Әмма моның өчен дәүләт тарафыннан максатчан ярдәм һәм
көнбатыш илләренең Россия товарларына карата кискен протекцияле
сәясәтләреннән баш тартуы таләп ителә.
15 нче текст
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Валюта базары
Халыкара исәп-хисап алып бару валюта куллануны күздә тота.
Беренчедән, валюта – теләсә нинди милли акча берәмлеге (Россия сумы
(рубль), Америка доллары, немец маркасы). Икенчедән, «валюта» термины
чит илләрнең акча билгеләрен һәм халыкара исәп-хисапта кулланыла торган
теге яки бу милпи акча берәмлекләрендәге түләү чараларын (акча күчерү
кәгазьләре (переводлар), чеклар, вексельләрне) аңлату өчен кулланыла.
16 нчы текст
Дөньякүләм сәүдә үсешенең закончалыклары
Озак вакытлар эчендә дөньякүләм сәүдәнең товар һәм географик
төзелешен анализлаганда берничә закончалыкны аерып күрсәтергә мөмкин.
Дөнья сәүдәсе үтә кызу темплар белән үсә, һәм илләрнең тулай эчке
продукты (ТЭП) күләмендә экспорт өлешләре арта. Әгәр 1950 нче елда товар
һәм хезмәт күрсәтүләрне дөньякүләм экспортлау бөтендөнья ТЭПының
13,0% ын тәшкил итсә, 2000 нче елда ул 17,1 % ка җитте, ә 2015 елда 18,7%
булыр дип фаразлана. Әзер продукциянең, бигрәк тә югары технологияле,
фән сыйдырышлы продукциянең өлеше арта бара. Бер үк вакытта дөньяның
әйдәп баручы илләре тарафыннан эшләп чыгарыла торган машина һәм
җиһазларга экспорт бәяләре дә арта. Ресурслар аз тотыла торган
технологияләр куллану һәм үз-үзенең тәэмин ителешен арттыру аркасында,
нык үскән илләрнең чималга һәм азык-төлеккә соравы чагыштырмача
түбәнәя, һәм үсеп килүче илләр җитештерә торган күпчелек чимал
товарларына экспорт бәяләре кимү дәвам итә. Нәтиҗәдә дөньякүләм сәүдәдә
«өченче дөнья» («яңа индустриаль» илләрне исәпләмәгәндә) дәүләтләренең
хәле начарая. Киресенчә, нык үскән илләр өчен тышкы сәүдәнең файдасы
арта төшә.
Халыкара сәүдәнең ил өчен файдасын бәяләүдә икътисадчылар сәүдә
шартлары индексын кулланалар. Ул экспорт һәм импорт бәяләре динамикасы
нисбәтен күрсәтә.
Сәүдә шартлары индексы – илнең аерым бер вакыт аралыгындагы уртача
экспорт бәяләре индексын уртача импорт бәяләре индексына бүлүдән чыккан
өлеш.
17 нче текст
XX гасырның 90 нчы елларында Россиядә базар үзгәртеп корулары
XX гасырның 90 нчы еллары башына таба үзәктән планлаштырулы
икътисад яшәгән шартларда, СССРда матди һәм рухи байлыклар
җитештерүне шуннан да югарырак үстереп булмаслыгы көн кебек ачык була.
Икътисад белән идарә итүнең административ методлары фәнни-техник
прогресс казанышларын гамәлгә кертү өчен тиешле шартлар тудыра алмый,
халыкның тормыш дәрәҗәсе һәм җитештерүнең эффектив үсешен тәэмин
итми. Мондый хәл административ-планлы системадан базар системасына
күчүгә юнәлтелгән радикаль үзгәртеп коруларга әзерләнү һәм аларны үткәрү
зарурлыгын объектив дәлилли. Икътисад үзәктән идарә ителә торган барлык
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
илләрдә диярлек базар реформалары үткәрелә башлый. Практика базар
реформаларының төрле илләрдә төрле уңыш белән үтүен күрсәтә. Мәсәлән,
Венгрия, Чехия, Польша, Эстония, Словения, Литва, Латвиядә базар
икътисадына нигез чагыштырмача тиз салына. Безнең илдә бу процесс бик
озакка сузыла һәм авырлыклар белән бара.
Базар системасына күчүнең тизлеге бик күп факторлар комплексы белән
билгеләнә. Аерым алганда, тулы масштаблы реформаларны башлау
алдыннан халыкта базар һәм базар мотивлары элементлары бармы әллә
юкмы икәнен билгеләү мөһим. Әйтик, Үзәк Европаның күпчелек илләрендә
планлы система кысаларында һөнәрчелек җитештерүе һәм җиргә шәхси
милекчелек сакланып киленгән. Аларда XX гасырның 60-80 нче елларында
төрлечә уңышлылык белән базар экспериментлары үткәрелгән. Болар базарга
чагыштырмача тиз күчү өчен нигез әзерләгәннәр. Шул ук вакытта Советлар
Союзында планлы икътисад күптән һәм тулысынча формалашкан, базар
секторының өлеше минималь булган, ә базар мотивлары гомумән булмаган.
Шуңа күрә базарга күчү гаять авыр үтә һәм озак вакытлар дәвам итә.
Планлы системадан базар системасына бик тиз күчү юлына басып, бер
үк вакытта халык хуҗалыгының һәм сәяси корылышның барлык
сфераларында да үзгәртүләр ясарга тотынган илләр идарә итүнең дәүләти
инструментларын кулланудан баш тарта. Реформалар үткәрү барышында
барлык көч предприятиеләр һәм оешмаларның эшчәнлеген планлаштыру һәм
үзәктән торып идарә итү рычагларыннан кичектергесез баш тартуга һәм
базар механизмын формалаштыру өчен барлык тиешле шартларны тудыруга
юнәлтелә. Башка илләрдә базар системасына акрынлап күчү сәясәте
үткәрелә. Бу очракта дәүләт, прагматик һәм сак реформатор роленә кереп,
базар системасына күчүнең төгәл эзлеклелеген тәэмин итәргә һәм икътисад
белән дәүләти идарә инструментларыннан акрынлап баш тарта барырга тиеш
була.
18 нче текст
Тышкы сәүдә сәясәтенең тарифлы булмаган кораллары
Протекционизм сәясәтендә тарифлы булмаган кораллар – пошлиналар
кую белән бәйләнмәгән көйләү алымнары да кулланыла. Импортка квоталар
кую, ягъни билгеле бер товарларны читтән кертүнең санын билгеләп куеп та
импорт товарын чикләргә мөмкин.
Протекция максатларында дәүләт шулай ук импорт товарларының
катгый стандартларга һәм техник шартларга җавап бирүен таләп итә.
Мәсәлән, азык-төлек товарларының төргәгендә ризыкның химик составы,
консервантларның булу-булмавы, энергетик кыйммәте турында белешмә
булырга тиеш. Төргәкләр үзләре утильләштерү вакытында әйләнә-тирәгә
зыян китерергә тиеш түгел. Автомобильләрнең тавышланып эшләвенә һәм
эшкәртелгән газларындагы зарарлы матдәләр составына катгый чикләүләр
куела.
Күп кенә очракларда чит ил җитештерүчеләренә экспортны үз теләге
белән чикләүләр дип атала торган көчләп тагу сәясәте дә кулланыла.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Экспортны стимуллаштыру өчен, экспортка бәйле дәүләт субсидияләре
экспортлаучыга һәм чит ил сатып алучысына өстенлекле кредитлар,
коммерция тәвәккәллеген иминиятләү кебек эшләр дәүләт хисабыннан
түләнә.
Протекцияләү чаралары куллану нәтиҗәсендә даими төстә «корыч»,
«автомобиль», «тавык боты», «шәраб», «сөт» исеме белән сәүдә сугышлары
кабынып ала.
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
ИКЪТИСАДИ ТЕРМИННАР СҮЗЛЕКЧӘСЕ
А
абсолют;тулы; чикләнмәгән
абсолютный
аваль (вексель өчен өченче зат
аваль
җаваплылыгы, гарантиясе)
аванс (берәр чыгым буенча исәп-
аванс
хисап ясалганга кадәр аласы
акчаның алдан бирелә торган өлеше)
аванс белән түләргә
платить авансом
аванс бирү, акча күчерү
авансирование
авизалаучы банк
авизующий банк
авизо (берәүнең исеменә акча, товар
авизо
килү турында хәбәр итү һәм шуның
кәгазе, язуы)
авизолы вексель
авизованная тратта
ависта (вексель яки документта акча
ависта
түләү вакыты турында язма)
автобиография, тәрҗемәи хәл
автобиография
авуарлар; милек, байлык
авуары
(эшханәләрнең үз кассаларында һәм
банк счетларындагы акчалары,
кыйммәтле кәгазьләре)
авырлыгы җитмәү
недостаток в весе
авырлык
вес
агент
агент
агентлык
агентство
агымдагы банк счеты (башкарылган
текущий банковский счет
эш яки күрсәткән хезмәт өчен акча
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
түләү документы)
агымдагы керем
текущий доход
агымдагы, хәзерге
текущий, настоящий
аддендум (шартнамәгә кушымта)
аддендум
административ–планлы система
административно–плановая система
администратор
администратор
аерым
отдельный
ажиотаж
ажиотаж
азык-төлек
продукт
аквизитор (сәүдә яки иминлек саклау аквизитор
хезмәтендә арадашчы яки агент)
аккорд, соңгы хәл, соңгы нәтиҗә
аккорд
аккредитив
аккредитив
аккредитив озайту
продлить аккредитив
аккредитив раслаучы банк
банк, подтверждающий аккредитив
акт (ачыкланган факт яки
акт
вакыйгаларны раслаучы документ)
актив булмаган депозит счеты
неактивный депозитный счет
актив булмаган счет
неактивный ["спящий"] счет
акцепт
акцепт
акцепт белән (кулга акча бирмичә)
акцептовать (вексель)
түләргә
акцептант ( вакытында акцепт белән
акцептант
түләргә йөкләмә алган зат яки
оешма, банк)
акционер капиталы
акционерный капитал
акционерлар жәмгыяте
акционерное общество
акционерларның гомуми жыелышы
общее собрание акционеров
акционерлык берләшмәсе
акционерная корпорация
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
(җәмгыяте)
акция
акция
акция бәясе
цена акции
акция тотучы
владелец акции
акцияләрнең контроль пакеты
контрольный пакет акций
акча
деньги
акча агрегатлары
денежные агрегаты
акча әйләнеше
денежное обращение
акча әйләнеше
денежный оборот
акча белән тәэмин итү
финансировать
акча билгеләргә, акча бүлеп бирергә
ассигновать, выделять (средства)
акча капиталы
денежный капитал
акча кертергү
вкладывать средства
акча күчерә торган банк
банк, переводящий средства
акча күчерү
денежный перевод
акча күчерү турында белдерњ кәгазе
уведомление о денежном переводе
акча реформасы
денежная реформа
акчага әйләндерелә торган активлар,
ликвидные активы, ликвидные
матди байлык, кыйммәтле кәгазьләр
средства
акчага әйләндерү
обналичивать
акчалата ярдәм итәргә, булышлык
субсидировать, поддерживать,
күрсәтергә, акча белән тәэмин
финансировать
итәргә
акчаны бурыч түләү счетына кертү
занести сумму в счет выплаты долга
алганнан соң
по получении
алдан заказ бирү
предварительный заказ
алдан түләү, түләп кую
предварительный платеж
алмаштыру курсы
обменный курс
алмашу
обмен
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
алмашырга, үзара бүлешергә;
обмениваться, взаимно делиться;
түләргә; үзара килешергә
отплачивать (услугой за услугу и т.
д.); отвечать взаимностью
алтын девизлы стандарт
золотодевизный стандарт
алтын коелмалы стандарт
золотослитковый стандарт
алтын монеталы стандарт
золотомонетный стандарт
алуны раслау
подтверждать получение
алучы, ремитент (вексельнең
получатель, ремитент
беренче хуҗасы)
алып сату
перепродажа
алып сату шартлары
условия перепродажи
алырга, кабул итеп алырга
получать, принимать
алыш-биреш
купля-продажа
алыштыру
замена
алыштырырга
заменять
альтернатив чыгымнар
альтернативные затраты
анкета
анкета
анонс (лекция һ.б. турында алдан
анонс
бирелгән кыскача игълан, белдерү
анык булмаган чыгымнар
неявные издержки
анык чыгымнар
явные издержки
аныкларга, ачыкларга, төгәллек
уточнять
кертергә
апелляциягә бирергә
апеллировать, подавать апелляцию
арадаш продукт
промежуточный продукт
арадашлык суды
третейский суд
арадашчы банк
банк-посредник
арадашчы, арадашлык итүче
посредник
арадашчылык, вәкиллек
посредничество
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
арбитраж
арбитраж
арбитраж суды
арбитражный суд
аргумент
аргумент
аренда
аренда
«арзан акчалар» сәясәте
политика «дешевых денег»
арттырып җибәрү
превышать
артык чыгым
перерасход
аукцион, ачык базар сәүдәсе
аукцион, публичная продажа
аукционда сатарга
продавать с аукциона
ахыргы
товарлар
һәм
хезмәт конечные товары и услуги
җитештерүләр
ачык чек
открытый чек
ашыгыч күчерү векселе
срочный переводной вексель
ашыгыч рәвештә китереп җиткерү,
срочная доставка
тапшыру
“аю” (акция курсларын төшерүдә
«медведь» (биржевой агент-
катнашучы биржа агент-спекулянты) спекулянт, играющий на понижение
курса акций)
Ә
әҗәткә (бурычка) алырга
брать взаймы
әйбернең, товарның авырлыгы
вес нетто
әйләнеш чаралары
оборотные средства
әйләнешкә кертергә, эшкә кертергә
вводить в действие
әйләнештәге капитал
оборотный капитал
әрҗә
ящик
Б
базар
рынок
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
базар икътисады
рыночная экономика
базар системасы
рыночная система
базар соравы
рыночный спрос
базар тигезләнеше
рыночное равновесие
баланс
баланс
балансларга, тигезләргә
балансировать
балюта базары
валютный рынок
банк
банк
банк аша күчерелгән акча
банковский перевод
банк балансы
банковский баланс
банк векселе (билгеле бер вакытка,
банковский вексель
билгеле бер суммада акча түләү
турында язма (йөкләмә)
банк гарантиясе
банковская гарантия
банк депозиты (саклык кассасына
банковский депозит
салынган акча яки башка кыйммәтле
кәгазьләр; төрле оешмаларга акча
кертемнәре
банк операцияләре
банковские операции
банк резервлары нормасы
норма банковских резервов
банк ставкасы
банковская ставка
банк счеты; банк исәп-хисабы
банковский счет
банк тәкъдиме
рекомендация банка
банк хокукы
банковское право
банк чегы
банковский чек
банк чыгымнары
банковские расходы
банк эше
банковское дело
банкирлар
банкиры
банкның пассив операцияләре
пассивные операции банка
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
банк-ремитент (вексельнең беренче
банк-ремитент
хуҗасы)
банкрот; бөлгән бай кеше
банкрот
банкротлык, бөлгенлек, бөлгенлеккә
банкротство, несостоятельность
төшү, түли алмау
банкта актив операцияләр
активные операции банка
банк-эмитент (әйләнешкә акчалар
банк-эмитент
һәм кыйммәтле кәгазьләр эшләп
чыгаручы)
барлык зыянны каплауны таләп итү
требование о возмещении суммы
убытков
бартер
бартер
баш бухгалтер
главный бухгалтер
башка исемгә күчерелергә тиешле
переводный вексель, тратта
вексель, тратта
башкару
выполнение
башкарырга
выполнять
башлангыч бәя
начальная цена
белдерергә, хәбәр итәргә
извещать
белешмә
справка
бенефициар (арендага тапшырылган
бенефициар
мөлкәт өчен табыш алучы хуҗа)
беренче заказ
первый заказ
беренче сорт
первый сорт
беренче сортлы, югары сыйфатлы
первосортный, высшего качества
беренчел заказ
первоначальный заказ
беркетмә
приложение
берләшмә, берәр эшчәнлек оешмасы
ассоциация
берләшмә, оешма, союз
корпорация
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
бәхәс
дискуссия
бәхәсле сорауны хәл итәргә
урегулировать вопрос
бәя
оценка, цена
бәя белән килешергә
соглашаться с ценой
бәя бланкы
бланк расценки
бәя кую
котировка
бәяләргә
оценивать
бәяләрдә лидерлык
лидерство в ценах
бәяләрне төшерү
снижение цены
бәяне арттырырга
повысить цену
бәянең
«түшәме»
(дәүләт «потолок» цены
тарафыннан аерым товарларга яки
хезмәт күрсәтүләргә куела торган иң
югары
бәяләр
дәрәҗәсе,
бу
товарларга (хезмәт күрсәтүләргә)
болардан да югары бәяләр кую
рөхсәт ителми)
бәянең үлчәү берәмлеге
единица измерения цены
бәясе төшерелгән
по сниженным ценам
бид (сатудагы акция курсы); бәяне
бид (курс акции при ее продаже);
(сатып алучылар тарафыннан)
предложение цены (со стороны
тәкъдим итү
покупателя)
билге
знак
билгеле вакыт аралыкларында
переводный вексель со сроком
түләнә торган күчерү векселе
платежа через определённый
промежуток времени
билгеләнгән урын
место назначения
биржа
биржа
биржа арадашчылары
биржевые посредники
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
бланк
бланк
боерык
приказ
бозу (килешүне)
нарушение (контракта)
бөлгенлеккә төшү
обанкротиться
бөлгенлеккә чыкканлыкны
процедуры по признанию
(төшкәнлекне) тану процедурасы
банкротства
бөтендөнья хуҗалыгы( бөтендөнья
мировое хозяйство (мировая
икътисады)
экономика)
брокер операцияләре
брокерские операции
брокер, арадашчы
брокер
брутто, товарның авырлыгы
брутто
(товарның төргәге белән (әрҗәсе
белән) исәпләнгән авырлык)
бүлек
отдел, отделение
бүленә торган аккредитив
делимый аккредитив
бурыч
долг
бурычка алучы
заемщик
бурычларны түләп, каплап бетерергә рамбурсироваться, получить
возмещение
бурычлы зат, кеше
должник
бурычны түләп баручы кредитор
кредитор, имеющий обеспечение
долга
бухгалтер
бухгалтер
бухгалтер табышы
бухгалтерская прибыль
бухгалтерия
бухгалтерия
бухгалтерия хезмәткәре
сотрудник бухгалтерии
бухгалтерлык (ачыктан–ачык)
бухгалтерские( явные ) издержки
чыгымнары
бухгалтерлык исәбе
бухгалтерский учет
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
бухгалтерлык хисабы
бухгалтерская отчетность
буш урын
свободная вакансия
бушату
разгрузка
бушатуга киткән чыгымнар
расходы на разгрузку
бушатырга
разгружать
бюджет
бюджет
бюджет сызыгы
бюджетная линия
бюджет чикләве
бюджетное ограничение
бюро
бюро
В
вазифа
должность
вакансия, буш урын
вакансия
ваклап сату бәясе
цена розничная
ваклап сатучыларга ташлама
скидка розничным торговцам
вакыт, чор, срок
период, срок
вакыты узган (чек, бурыч)
просроченный (чек, долг)
вакытында түләнмәгән бурычны
письмо с требованием уплаты
кайтаруны таләп итә торган хат
просроченного долга
валюта (мәгълүм бер илдә гамәлдә
валюта
йөргән акча берәмлеге)
валюта курсы
валютный курс
васыятьнамә
завещание
вәгъдә, сүз бирергә
обещать
вәгъдә, сүз бирү
обещание
вәкил
представитель
вәкил итеп җибәрелергә хокуклы
иметь право, быть уполномоченным
булу
вәкиллек
представительство
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
вексель күчерүне инкассалау,
инкассирование переводного
вексель күчерүне хисапка алу,
векселя
кассага алу
вексель яздырып алдырырга
выписать вексель
виза
виза
Г
гамәлгә яраклылык вакыты
срок действия
гамәлдән чыгару, булдырмау,
аннулирование, расторжение
бетерү, юкка чыгару
гамәли яктан тикшерелгән
заводское свидетельство об
(сыналганлык) турында завод
испытании
таныклыгы
гарантия
гарантия
гарантия бирергә
гарантировать
гарантия вакыты
гарантийный период
гарантияләнгән вексель
акцептованный вексель
гариза, үтенеч язуы
заявление
гомуми (төп) сумма, барлык сумма
общая сумма
гомуми саклык акчалары
общие сбережения
гомуми табыш
общая прибыль
гомуми файдалылык
общая полезность
гомуми чыгым
общие затраты
гомуми чыгымнар
общие издержки
гомуми шартлар
общие условия
грант
грант
Д
даими
постоянный
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
даими заказ
постоянный заказ
даими сатып алучы
постоянный покупатель
даими чыгым
постоянные затраты
дәгъва
претензия
дәгъва белдерергә
представить претензию
дәгъва белдерү турында гариза
заявление о претензии
дәгъва итүче, даулаучы
претендент
дәгъва, таләп, рекламация
претензия, рекламация
дәгъванамә
исковое заявление
дәгъваны гадел дип танырга
признавать претензию справедливой
дәгъваны хәл итү
урегулирование претензии
дәлил
довод
дәүләт бурычы
государственный долг
дәүләт бюджеты
государственный бюджет
дәүләт бюджеты дефициты
дефицит государственного бюджета
дәүләт заказы
государственный заказ
дебет (керем-чыгым кенәгәсендә
дебет
керем һәм алачаклар языла торган
як)
дебет турында искәрмә язуы
дебетовый меморандум
дебет-нота
дебет-нота
дебетны теркәү
дебетовать
демонстрация, күрсәтү
демонстрация
демпинг
(дөнья
базарларыннан демпинг
конкурентларны кысрыклап чыгару
максаты белән экспорт товарларына
ясалма рәвештә түбән бәяләр кую)
дефект (җитешсезлек)
дефект
дефектны (кимчелекне,
исправить (устранить) дефекты
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
җитешсезлекне) төзәтергә (юкка
чыгарырга)
дефектның (җитешсезлекнең) асылы природа дефекта
дефляция (бәяләрнең гомуми
дефляция
дәрәҗәсенең сезонлы характерда
булмыйча төшүе)
дилер, арадашчы
дилер
директорлар советы
совет директоров
договорга керергә
вступить в договор
документ
документ
документка имза куючы зат
лицо, подписывающее данный
документ
документка теркәп җибәрелә торган
сопроводительное письмо
хат
дотация
дотация
Җ
җаваплылыгы чикләнгән
с ограниченной ответственностью
җаваплылыгы чикләнгән ачык
открытая компания с ограниченной
җәмгыять
ответственностью
җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять
компания с ограниченной
(ширкәт)
ответственностью
җаваплылыгы чикләнгән оешма
общество с ограниченной
ответственностью
җаваплылыгы чикләнгән партнер
партнер с ограниченной
ответственностью
җаваплылыгы чикләнмәгән
компания с неограниченной
җәмгыять
ответственностью
җаваплылыгы чикләнмәгән
компания с неограниченной
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
компания (ширкәт)
ответственностью
җәмгыять
общество
җибәрелә торган йөкнең брутто
масса брутто отправляемого груза
(барлык, бөтен) авырлыгы
җибәрү (тәэмин итү, алып килеп
срок поставки
бирү, китереп бирү) вакыты
җибәрүдән баш тартырга
отказаться от поставки
җир реформасы
земельная реформа
җитәкче
руководитель
җитәкчелек
руководство
җитештерелгән әйбер, эшләнмә
изделие
җитештерергә
производить
җитештерү
производство
җитештерү ресурслары
производственные ресурсы
җитештерү факторлары
факторы производства
җитештерү функциясе
производственная функция
җитештерү чаралары
производственные средства
җитештерү чыгымнары
издержки производства
җитештерүчәнлек
производительность
җитештерүче
производитель
җитмәүчелек
недостаток, нехватка, недостаток
җиһаз
оборудование
җыелган (тупланган) йөкләрне
отправка сборных грузов
җибәрү
З
заем
заем
заем алырга
получать заем,
заказ
заказ
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
заказ биргәндә кулдагы акчаны
наличными при выдаче заказа
түләү
заказ бирергә
заказывать, подавать заказ
заказ бирүче
заказчик
заказ кабул итәргә
принимать заказы
заказ хат
заказное письмо
заказны расларга
подтверждать заказ
заказны раслау
подтверждение заказа
заказны үтәргә
выполнять заказ
заказны үти башларга
приступить к исполнению заказа
заказны яңадан бирү
повторный заказ
законлаштыру, рәсмиләштерү
легализация
законлаштырырга, рәсмиләштерергә легализировать, узаконивать
законлы көчен югалткан
потерявший законную силу
залог (бурычны каплау өчен
залог
салынган әйбер)
зур партия товарга заказ өчен
скидка при заказе большой партии
ташлама
товаров
зыян
вред, убыток
зыян килгән, бозылган йөк
поврежденный, испорченный груз
зыян килү
ущерб
зыян, зарар
убыток
зыянны каплату өчен дәгъва
иск, претензия об убытках
зыянны каплауны таләп итәргә
требовать возмещения убытков
И
игълан
объявление
идарә
управление, правление
идарә функциясе
функция управления
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
иҗтимагый байлыклар
общественные блага
икътисад
экономика
икътисади байлыклар
экономические блага
икътисади мәгълүмат
экономическая информация
икътисади мәнфәгатьләр
экономические интересы
икътисади модель
экономическая модель
икътисади сәясәт
экономическая
икътисади үсеш
экономический рост
икътисади чыгымнар
экономические издержки
икътисади эшчәнлек
экономическая деятельность
икътисадчы
экономист
ил эчендә, эчке базарда акча күчерү
внутренний денежный перевод
илтеп тапшыру (чиккә кадәр)
перевозка оплачена (до границы), с
түләнгән
оплаченной перевозкой
имза
подпись
имза куярга
на подпись
имза куярга, имзаларга
подписывать (документ, чек)
иминият
страхование
иминият килешүе төзү турында
страховое свидетельство
таныклык
иминият килешүе төзүче
страхователь, страховщик
иминият компаниясе
страховая компания
иминият полисы
страховой полис
импорт
импорт
иң яхшы
первоклассный
инвестиция (чит илдәге яки үз
инвестиция
илеңдә берәр предприятиегә капитал
салу)
индоссамент
индоссамент
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
индоссат
индоссат, жират
инкассалау (акча түләнергә тиешле
инкассировать, инкассирование
документ белән акча алу
инкассалаучы агентлык
инкассирующее агентство
инкассалаучы банк
инкассирующий банк
инкассация векселе
инкассационный вексель
инкассо
инкассо
инкассо вазифасы, кассага
инкассовое поручение
тапшырылган эш, йомыш (акча
түләнергә тиешле документ буенча
кассага акча алуны йөкләү)
инфляция (билгеле бер илнең эчке
инфляция
базарында сатыла торган товар һәм
хезмәт күрсәтүләр бәяләрнең гомуми
дәрәҗәсен озак вакытлар буе
тотрыклы төстә күтәрә бару)
инфляция нормасы
норма инфляции
ипотека
ипотека
ирекле байлыклар
свободные блага
исәпкә алу, барлау, исәп
учет
исәп-хисап
расчет
исәп-хисап документлары
учетные документы
ихтимал
возможность
ихтыяҗ, хаҗәт
потребность
ия булу
владение
Й
йорт хуҗалыгы
домашнее хозяйство
йөк
груз
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
йөк җибәрүче
грузоотправитель
йөк ташу
перевозка
йөк ташу өчен судно яллау
фрахтовать
йөк ташучы
перевозчик
йөк төяргә
грузить
йөк төяү документлары
грузовые (погрузочные,
транспортные) документы
йөкләмә, бурыч
обязательство
йөкләрне җибәрү агентлыгы
агентство по отправке грузов
йөкне кабул итеп алучы
грузополучатель
К
кабул итеп алучы банк
банк-получатель
кабул итү
принятие, акцептование;
акцептованная тратта; приемка;
одобрение
кадрлар бүлеге
отдел кадров
кайтару, каплау (акчаны), түләп
возврат, возмещение (денежных
бетерү
сумм)
кайтарырга, капларга (акчаны)
возвращать, возмещать (денежные
суммы)
калдык
остаток
калькуляция
калькуляция
капитал (җитештерү средстволарын
капитал
һәм финанс ресурсларын үз эченә
алган җитештерү факторы)
капларга, түләргә, бурычны
возмещать
кайтарырга
каплау, түләү, бурычны кайтару
возмещение
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
карар
решение
картель
картель
карьера
карьера
каталог
каталог
катгый рәвештә тәкъдим итү
твердое предложение
катнаш икътисад
смешанная экономика
катнаш йөк
генеральный (смешанный) груз
керем
доход
кертем, түләү
взнос
кертем, түләү
вклад
кеше капиталы
человеческий капитал
кеше хокуклары
право человека
килешергә
соглашаться
килештерергә, туры китерергә
согласовывать (счета, торговые
(счетларны, сату кенәгәләрен)
книги)
килешү
соглашение; компромисс
килешү тәкъдим итәргә
предлагать компромисс
килешү төзергә
заключать договор
килешү төзү
заключение контракта
килешү эшләре
сделки
килешү; туры китерү
согласование
килешүгә имза куярга
подписать соглашение
килешүдә катнашучы
участник договора
килешүнең үтәлүенә җаваплы
брокерская комиссия за совершение
брокер комиссиясе
сделки
киңәш бирергә, киңәш итәргђ
советовать
киңәш; совет
совет
кире кагарга
отказываться
кире кагу, баш тарту, түләргә
отказ
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
теләмәү
кире кайтарып алып булмый торган
безотзывный аккредитив
аккредитив
китереп бирелгән товарны кабул
принять поставку
итәргә
китереп бирергә
поставлять, доставлять
китереп тапшырылган (импорт)
доставленный (импортный) груз
товар, йөк
кичектерелгән, срогы чыккан
просроченный
кичектерергә, вакытын озайтырга
откладывать, отсрочивать
кләймә кую; тамга кую
маркировка
клиент, комитент, эш-йомыш,
клиент, комитент
үтенеч белән килүче, сатып алучы
клиринг
(якларның
дәгъваларын
һәм
бер-берсенә клиринг
йөкләмәләрен
кулга акча бирмичә үз араларында
исәп-хисап ясау системасы
код; кодекс
код; кодекс
коллега, хезмәттәш, компаньон,
коллега, сотрудник, компаньон,
партнер, иптәш (сәүдәдә)
партнер
коммерция агентлыгы, сәүдә итү
коммерческое агентство
агентлыгы
коммерция банклары
коммерческие банки
коммерция карарлары
коммерческие решения
коммерция кредиты
коммерческий кредит
коммерция оешмалары
коммерческие организации
коммерция сере
коммерческая тайна
коммерция эше белән идарә итү
управление коммерческой
деятельностью
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
коммерция эшчәнлеге (эше)
коммерческая деятельность
коммерция, сәүдә итү
коммерция
коммивояжер, сәүдә агенты (сәүдә
коммивояжер
оешмаларының, фирмаларының
урыннарга чыгып йөрүче һәм сатып
алучыларга үрнәкләрен күрсәтеп,
товар тәкъдим итүче вәкиле)
компенсация, зыянны каплау
компенсация
компромисс (юл куешып килешүне)
предложить компромисс
тәкъдим итәргә
конверсия, түләү вакыты озайтылу
конверсия
конкурент булырлык бәя
конкурентоспособная цена
конкуренция (көндәшлек, икътисади конкуренция
мәнфәгатьләрнең бәрелеше)
коносамент (судно иясе тарафыннан
коносамент
йөк озатучыга бирелә торган
транспорт документы
консалтинг (киңәшләр, аңлатмалар
консалтинг
бирү эшчәнлеге)
консорциум (бергәләп заемнар
консорциум
урнаштыру, финанс һәм коммерция
гамәлләре башкару, зур
төзелешләрне тормышка ашыру,
әйберләр җитештерүне арттыру
максатларында берничә банк,
ширкәт яки акционерлык
җәмгыятьләре арасында төзелгән
вакытлыча килешү
консультация
консультация
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
контейнер, йөк вагоны
контейнер
контрактны үтәү
выполнение контракта
контрольгә алу кәгазе
контрольный лист
коррупция
коррупция
көндәш
конкурентный
көндәш булырлык
конкурентоспособный
көч, куәт, кодрәт, гайрәт, энергия;
сила, энергия; полномочие
хокук, хокукый вәкаләт
кредит (өстәмә түләү шарты белән
кредит
бурычка бирү)
кредит авизосы
кредитовое авизо
кредит акчалары
кредитные деньги
кредит алу өчен гариза
заявка на получение кредита
кредит ачу турында хәбәр бирү
извещение об открытии кредита
кредит белән тәэмин итү бүлеге
отдел кредитования
кредит бирергә
кредитовать
кредит бирү буенча мәгълүмат
бюро кредитной информации
бюросы
кредит бирү турында сорау
запрос о выдаче кредита
кредит бирү турындагы гариза
бланк заявления о выдаче кредита
бланкы
кредит сальдосы
кредитовое сальдо
кредит счеты
кредитный счёт
кредит турында искәртү язуы
кредитовый меморандум
кредит турында мәгълүмат
кредитная информация
кредит түләргә сәләтлелек
кредитоспособность
кредит язмасы
кредитовая запись
кредитка сатып алырга
покупать в кредит
кредитор (бурычка акча бирүче)
кредитор
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
кул кую хокукы
право подписи
кулдагы акча
наличные деньги; в наличии
кулдагы акча белән түләгән очракта
скидка при оплате наличными
ташлама
кулдагы акчага сатып алырга
покупать за наличные
куллану
потребление
куллану әйберләре
товары для потребления
куллану вакыты (срогы) чыккан
просроченный
(узган)
куллану функциясе
функция потребления
кулланучы
потребитель
кую, урнаштыру
помещать, размещать
куючы, тәэмин итеп торучы, китереп поставщик
торучы
күнегергә, ияләнергә өйрәнергә,
приспосабливать
җайлашырга
күпләп сату бәясе
цена оптовая
күпләп сатучы
оптовый торговец
күргәзмә
выставка
күргәзмә залы
выставочный зал
күрсәтмә бирү
инструкция, указание
күрсәтмәләргә туры килергә
соответствовать инструкции
күрсәтү
предъявление
күтәрелү, арту
повышение
күтәрергә, арттырырга
повышать, поднимать, увеличивать
күчемле мөлкәт
движимость
күчемсез милек
недвижимое имущество,
недвижимость, недвижимая
собственность
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
күчемсез мөлкәт
недвижимость
күчерелгән акча
денежный перевод
күчерелгән акчаны алучы,
переводополучатель, бенефициар
бенефициар
күчерелмәле вексель
тратта, переводный вексель
күчереп төяргә, бушатып төяргә,
перегружать
артык төяү, чамадан тыш күп төяү
күчерергә (акча)
переводить (деньги)
күчермә
дубликат, копия
күчерү курсы
курс перевода
күчерү, акча күчерү, җибәрү
перевод, денежный перевод,
пересылка
кыйммәт, хак, бәя
стоимость
кыйммәтле кәгазьләр
ценные бумаги
кыйммәтле кәгазьләр операциясе
операции с ценными бумагами
кыйммәтле кәгазьләрне акчага
превратить ценные бумаги в
әйләндерергә
наличные деньги
кыйммәтле кәгазьләрне сатарга
реализовать ценные бумаги
кыскача тәрҗемәи хәл (биография)
краткая биография
Л
лизинг (машиналарны һәм
лизинг
җиһазларны озак вакытлы арендага
бирү, капитал салуларны яңача
финанслау һәм товарлар сатуны
активлаштыру)
линия
линия
лицензия
лицензия
ломбард
ломбард
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
льготалы ташлама
льготная скидка
М
маклер
маклер
мактарга, хупларга
одобрять
мактау, хуплау
одобрение
марка
марка
маркетинг (базарны өйрәнү,
маркетинг
оештыру белән бәйле кешеләр
эшчәнлеген белдерә)
масса (авырлык)
масса
махсус
специальный
махсус ташлама
специальная скидка
мәгълүмат
сведения
мәҗбүр итәргә, йөкләргә
обязывать
менеджер
менеджер
менеджер (фирманың идарә итү менеджер
эшчәнлеге
белән
профессиональ
дәрәҗәдә шөгыльләнүче эшчесе)
менеджмент
менеджмент
мерчендайзинг (сату осталыгы)
мерчендайзинг
милек
собственность
милек бүлешү
раздел имущества
милеккә күчү
переходить в собственность
милеккә хокук бирә торган документ документ, дающий право
собственности
милекче, хуҗа
собственник
милекче, хуҗа, кулда тотучы
владелец
милли керем
национальный доход
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
монополия (билгеле бер төрдәге
монополия
продукцияне бердәнбер
җитештерүче һәм сатучы
предприятие)
мөстәкыйль оешмалар
независимые предприятия
мөһер
печать
Н
накладной (товар яки йөк белән
дубликат накладной
җибәрелә торган документ, эш
кәгазе) күчермәсе
начар сыйфатлы, бозылган
недоброкачественный
нәтиҗәлелек
результативность
нигез
основа
нигезләү
основание
номиналь (күрсәтелгән) бәя
номинальная стоимость
нык оферта
твердая оферта
О
облигация, кыйммәтле кәгазь
облигация
оешма, берләшмә
организация , компания
оешма, оештыручы
управление
озайтырга
продлевать
ордер чегы
ордерный чек
очкыч белән килгән (авиа) йөкне алу
авиа накладная
турындагы документ
Ө
өлеш
доля, пай
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
өлешләп тапшыру, тәэмин итү
частичная поставка
өлешчә түләү, бераз түләү
частичный платеж
өстәмә акчалата
надбавка
өстәмә хезмәт
дополнительный труд
өстәмә чыгымнар
дополнительные расходы
өченче зат гарантиясе белән алынган авальный кредит
бурыч, кредит
П
палата
палата
палуба йөге
палубный груз
партия
партия
перевод векселе, күчерелмәле
переводный вексель, тратта
вексель, тратта
посылкалар җибәрү белән
компания посылочной торговли
шөгыльләнә торган компания
почта аша товарлар сату белән
компания, занимающаяся продажей
шөгыльләнә торган компания
товаров по почте
пошлина салынырга тиешле
товары, подлежащие обложению
товарлар
пошлиной
пошлина, җыемнар
пошлины, сборы
презентация
презентация
президент, рәис, председатель
президент, председатель
прейскурант (бәяләре һәм хаклары
прейскурант
күрсәтелгән товар, продукция,
хезмәт күрсәтү эшләре исемлеге)
прейскурант бәясе (товарларның
прейскурантная цена
хакын (бәясен) күрсәткән язу
премия
премия
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
пролонгация, озайту
пролонгация, продление
профессия, һөнәр
профессия
процент
процент
процент ставкасы
процентная ставка
Р
раккорд
раккорд
расланган аккредитив
подтвержденный аккредитив
расларга
заверять, подтверждать
раслау
утверждение , подтверждение
раслаучы
подтверждающий
рәис
председатель
рәсми
официальный
рәсми белдерергә
декларировать, заявлять, объявлять
рәсми белдерү кәгазе; хәбәр белдерү, извещение
белдерү кәгазе
рәсми белдерү
декларация, заявление
рәсмиләштерергә, төзергә
составлять, оформлять (о
документах)
ревизия
ревизия
регистр (берәр нәрсәнең исемлеге,
регистр
күрсәткече)
реквизит (эш документларының
реквизит
мәҗбүри билгеләре)
реклама
реклама
реклама бирергә, реклама ясарга
рекламировать
реклама язуы
рекламное письмо
рекламалау
рекламирование
рента (җир хезмәтенең бәясе, җир рента
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
хуҗаларының кереме)
репутация
репутация
ришвәт
взятка
риэлтер (күчемсез милекне сату-алу
риэлтер
гамәлләре белән махсус
шөгыльләнүче эшкуар)
рөхсәт
разрешение
рөхсәт итү
разрешать
С
саклау
сохранение
салым
налог
салым кенәгәсе
налоговая книга
салым регистры
налоговый регистр
сальдо (бухгалтериядә баланс төзүдә сальдо
дебит яки кредит калдыгы)
сан, данә
количество
санау
счет
санау чарасы
счетные средства
сату
продажа
сату бүлеге
отдел сбыта
сату турында белдерү кәгазе
извещение о продаже
сату турында брокер белдерүе
брокерское уведомление о продаже
сату турында килешү
договор продажи
сату эшләре
торговые операции
сатуны стимуллаштыру
стимулирование сбыта
сатучы
продавец
сатучы, сәүдәгәр
торговец
сатучыларга ташлама
скидка для торговцев
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
сатып алу
покупка
сатып алу шартнамәсе
договор покупки
сатып алучы
покупатель
сатып алучының (сатучының)
по усмотрению покупателя
ихтыярында, карамагында
(продавца)
сатып алырга
покупать
саф милли продукт
чистый национальный продукт
саф экспорт(саф импорт)
чистый экспорт (чистый импорт)
сәүдә
торговля
сәүдә агенты (вәкиле)
торговый агент
сәүдә банкы
коммерческий банк
сәүдә билгесе
торговый знак
сәүдә итәргә, сатарга
торговать
сәүдә килешүе
торговая сделка
сәүдә мөнәсәбәтләре
торговые отношения
сәүдә оешмасы
коммерческое учреждение
сәүдә палатасы
торговая палата
сәүдә эшендә арадашчы
комиссионер
сервис
сервис
сертификат
сертификат
складта булу
иметь на складе
складтан китерергә
поставлять со склада
слоган (товарны рекламалый торган
слоган
лозунг, девиз, хикмәтле сүз)
смета
смета
сорау
спрос
сорау
запрос
спонсор
спонсор
ссуда (бурычка алына торган акча)
ссуда
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
ссуда алучы
получатель ссуды
ссуда бирергә
давать ссуду
стагфляция, икътисад кризисы
стагфляция
страхование сертификаты
страховой сертификат
счет (башкарылган эшне күрсәткән
счет
хезмәт өчен акча түләү документы)
счет түләргә
оплатить счет
счет яздырып алуның дөреслеген
бланк подтверждения правильности
раслый торган бланк
выписки счета
счетны инкассалау, акча түләнергә
инкассировать счет
тиешле документ белән акча алу
(хисапка, кассага алу)
счетны түләү
оплата счета
счетны ябарга
закрыть счет
счетта (исәптә) калган өлеш
остаток счета
счет-фактура язып бирергә
выписать счет-фактуру
сыйфат
качество
сынау өчен бирелгән (алынган) заказ пробный заказ
Т
табигый монополия
естественая монополия
табигый ресурслар
природные ресурсы
табигый эшсезлек
естественная безработица
табигый, чын
натуральный
табыш
выгода, прибыль
таләп
требование
таләп буенча
по требованию
таләп итәргә
требовать
таләп итү бланкы
бланк требования
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
таләп кую
предъявить требование
таләпләр (шартлар) белән килешергә соглашаться с условиями
тамга кую өчен књрсђтмђ
инструкции по маркировке
таможня
таможня
таможня декларациясе
таможенная декларация
таможня җыемы
таможенный сбор
таможня накладное
таможенная накладная
таможня пошлинасы (тарифлар)
таможенная пошлина
таможня пошлинасы һәм җыелмасы
таможенные пошлины и сборы
таможня рөхсәте
таможенное разрешение
таможня хакимияте
таможенные власти,
таможня хезмәткәре
работник таможни
таможняның идарә итү органы
администрация таможни
таныклык
свидетельство
таныклык язуы
удостоверение
тапшырганда җитми калган
недостающий при сдаче
тапшыру турында белдерү кәгазе
уведомление о доставке
тапшыруны туктатырга
отменить поставку
тапшырырга
поручать, вверять
тариф
тариф
Татарстан Республикасының Милли
Национальный Банк республики
Банкы
Татарстан
ташлама
скидка
ташлама белән
со скидкой
ташлама ясарга
предоставить скидку, сделать скидку
ташламаның көче (вакыты, срогы)
период действия скидки
тәвәккәллек
решительность, риск
тәкъдим
предложение
тәкъдим итәргә
предлагать
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
тәкъдим итү хаты
рекомендательное письмо
тәкъдим итү, оферта
предложение, оферта
тәртипкә салырга, җайга салырга
регулировать
тәэмин итәргә
обеспечивать, снабжать
тәэмин итеп торучы
субпоставщик
тәэмин итү
снабжение
тәэмин итү чыганагы
источник снабжения
тәэмин итүне (тапшыруны, алып
отменить поставку
килеп бирүне) бетерергә,
булдырмаска
тәэмин итүне туктату
прекращение поставки
техник шартлар
технические условия
тигез бәя
равная цена
тиешле, яраклы, тәңгәллек
соответствующий
тиз
немедленный
тиз арада акчалата түләү
немедленная уплата наличными
тиз арада бушату
немедленная отгрузка
тиз арада китерү
немедленная поставка
тикшерү кәгазе
проверочный лист
тикшерү, ревизия, санау, исәпләү
проверка, ревизия
товар
товар
товар аккредитивы
товарный аккредитив
товар ассортименты (товарның төрле ассортимент товаров
төрләре һәм сортлары җыелмасы)
товар билгесе (хәреф, сан, сүз, рәсем товарный знак
ярдәмендә яки аларны берләштереп
ясалган билге)
товар дефициты
товарный дефицит
товар линиясе
товарная линия
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
товар сату базары
рынок сбыта
товар хаклары белешмәсе
прейскурантная цена
товар, йөк тапшыру турында килешү консигнационное соглашение
товарлар
товары
товарлар партиясе (җыелмасы)
партия товаров
товарны банкка салырга
заложить товар в банке
товарны китереп тапшыру шартлары условия поставки
товарның контракт буенча бәясе
стоимость товара по контракту
товарның эшләнүе турында
свидетельство о происхождении
таныклык
товара
тормыш дәрәҗәсе
уровень жизни
тотарга, тәэмин итәргә
содержать
тотрыклы бәя
твердая цена
төзергә, оештырырга, булдырырга
формировать
төп идарәче
главный управляющий
төп капитал
основной капитал
төрә торган кәгазь, төрү кәгазе
упаковочный лист
төргәкләп салу өчен әрҗә
ящик для упаковки, упаковочный
ящик
төрелгән товар авырлыгы
вес брутто
төрелмәгән, төргәкләп куелмаган,
без упаковки
төрергә
упаковывать
төрле алымнар
разные приемы
төшенчә
понятие
төялмичә калган
оставшийся непогруженным
төяп җибәрү
транспортировка
төяп җибәрү турында күрсәтмә
инструкция по отгрузке
төяп озату турында (җибәрүне)
белдерү кәгазе
уведомление об отправке
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
төяп озату турында белдерү кәгазе
уведомление об отгрузке
транспорт бүлеге
транспортный отдел
транспорт компаниясе
транспортная компания
транспортка йөк алу турында
транспортная накладная
документ
трансферт (бер ил валютасын яки
трансферт
алтынны икенче илгә күчерү)
трассант (күчерелмәле вексель
трассант (лицо, выставившее тратту,
бирүче)
доверитель
трассат (тратта түләүче)
трассат (лицо, на которое
выставлена тратта, плательщик)
траст (үз мөлкәтеңне икенче
траст
кешенең ышанычлы милкенә
тапшыру)
туктату, бетерү, ташлау, өзү
прекращение
тулы табыш (керем)
абсолютный доход
тупас
грубый
туры килергә, туры килергә
соответствовать
түбән бәя, арзан
низкая цена
түбән бәядән сату
распродажа (по сниженным ценам)
түләнгән
оплаченный
түләнгән чек
оплаченный чек
түләнмәгән
неоплаченный
түләнмәгән ссуда
неоплаченная ссуда
түләнмәгән счетлар
неоплаченные счета
түләргә
оплатить, оплачивать, акцептовать,
производить платеж
түләргә тиешле
подлежащий уплате, оплате
түләү
платеж, уплата
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
түләү алымы
способ оплаты
түләү балансы
платежный баланс
түләү вазифасы (йөкләмәсе, тәртибе) платежное поручение
түләү вакыты җитү белән
при наступлении срока платежа
түләү көне, түләү срогы
день платежа, срок платежа
түләү өчен
в качестве оплаты
түләү расписаниесе (җәдвәле)
расписание платежей
түләү турында белдерү кәгазе
платежное уведомление
түләү чарасы
платежные средства
түләү шартлары
условия оплаты
түләү, бурычны каплау
компенсировать
түләү, каплау, кайтару
компенсация
түләүдән баш тарту
отказ от платежа
түләүне алырга
получить платеж
түләүне кире кагарга
отклонить платеж
түләүне кичектерергә
отложить платеж
түләүне раслау
подтверждение платежа
түләүне тоткарларга
задержать платеж
түләүсез
без платежа
түләүсез, буш, бушлай
бесплатно
түләүче
плательщик
тышкы
внешний
тышкы сәүдә
внешняя торговля
У
универмаг (төрле товарлар сату
универмаг
кибете)
уртак милек
совместная собстенность
урын
место
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
учреждение, оешма
учреждение
шарт
условие
Ү
“үгез” (биржа операторы яки
«бык» (оператор биржи или
акцияләр хуҗасының, аларның
владелец акций, играющий на
курсларын күтәреп уйнавы)
повышение их курса)
үз илендә җитештерелгән
отечественное производство
үзара килешү белән сату итү
торговля на основе взаимности
үзара, һәр ике як белән
взаимный, обоюдный
Үзәк банк
Центральный банк
Үзәк дәүләт банкы
Центральный государстенный банк
үзгәрүчән бәя
скользящая цена
үзенчәлекле (аерым) төркемнәргә
спецификация
бүлү
үлчәп төрелмәгән
не расфасованный
үлчәргә
взвешивать
үлчәү тигезләгече, тигезлек
равновесие
үрнәк
образец
үрнәккә тулысынча туры килә
полностью соответствующий
торган
образцу
үтәргә
исполнять
үтәү
выполнение, исполнение
үтемле булу
пользоваться спросом
үтенү (нәрсә турында булса да)
ходатайствовать (о чем-л.)
Ч
чара, юл, алым, ысул
способ
чек
чек
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
чигереп алып калу хокукы (милекне) право удержания (имущества)
чигерергә
вычитать
чик
граница
чик, норма
предел, лимит
чикләнгән
ограниченный
чикләнмәгән
неограниченный
чикләнмәгән җаваплылык
неограниченная ответственность
чикләнмәгән товар
абсолютный товар
чикләргә
ограничивать
чикле табыш
ограниченная прибыль
чимал
сырьё
чирек; квартал
четверть; квартал
чит ил агенты, вәкиле
иностранный агент
чит ил валютасы
иностранная валюта
чит ил валютасы белән сәүдә итү
торговля иностранной валютой
чит ил валютасы курсы
курс иностранной валюты
чит ил векселе
иностранный вексель
чит ил траттасы, чит ил векселе
иностранная тратта, иностранный
вексель
чит илгә җибәрү бүлегенең
заведующий экспортным отделом
җитәкчесе
чит илгә товар чыгаручы фирма
экспортер, фирма- экспортер
чит илгә чыгарырга
экспортировать, вывозить
чит илдән товар кертњ пошлинасы,
импортная пошлина, налог на
салымы
импорт
чит илдән товар кертү агенты (чит
агент по импорту, импортный агент
илдән товар кертүне оештыручы һәм (торговый посредник,
булдыручы сәүдә арадашчысы)
организующий и осуществляющий
импорт товаров)
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
чит илдән товар кертү квотасы
импортная квота
(нормасы, өлеше)
чит илдән товар кертү лицензиясе
лицензия на импорт
(хокукы)
чыганак
источник
чыгарга (вакыты, срогы)
истекать (о сроке)
чыгу (вакыты, срогы)
истечение (срока)
чыгым
расход
чыгымнар
расходы, издержки, затраты
чыгымнарны исәпкә кертмичә
за исключением расходов
чын, табигый
естественный
шәхси (хосусый) милек
частная собственность
шәхси эшханә (предприятие)
частное предприятие
Ш
шанс, мөмкинлек
шанс, возможность
шартлы рәвештә түләргә
платить условно
шартнамә, договор
договор
шәхси
личный
шәхси акчалар
собственные средства
шәхси милек
собственность
шәхси милеккә хокук
право собственности
шәхси хосусый предприятие
индивидуальное частное
предприятие
шәхси эшмәкәр
индивидуальный предприниматель
шикаять
жалоба
шикаять бирергә
подавать жалобу
ширкәт (иптәшлек)
товарищество
штраф
пени, штраф
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Ы
ышаныч кәгазе, ышанычнамә
доверенность
ышаныч язуы
гарантийное письмо
ышаныч, дәлил
залог, заклад
ышанычлы вәкил, зат
доверенное лицо
Э
экспедитор (әйберне кабул итеп,
җибәреп, таратып торучы кеше)
экспорт агенты, илгә товар чыгару
экспедитор
агент по экспорту, экспортный агент
буенча агент, вәкил
экспорт буенча кредит
банк, осуществляющий кредитные
операцияләрен үтәүче банк
операции по экспорту
экспорт, чит илгә чыгарылган товар
экспортный груз
(йөк)
экспорт, чит илгә чыгарылган товар; экспорт, вывоз
читкә чыгару
эчке
внутренний
эчке базардагы бәя, үз илендәге
стоимость на внутреннем рынке
базар бәясе
эчке тратта, туган ил векселе
внутренняя тратта, отечественный
вексель
эш
дело, сделка
эш (хезмәт)
работа
эш кәгазьләре
деловые бумаги
эшкә урнашучыныө анкетасы (үзе
анкета поступающего на работу,
турында мәгълүматы), гариза
бланк заявки
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
бланкы
эшкәртелмәгән
необработанный
эшләп чыгарырга
производить
эшлекле мөнәсәбәтләр
деловые отношения
эшмәкәр
предприниматель
эшмәкәрлек
предпринимательство
эшсезләр
безработные
эшсезлек
безработица
эшсезлек нормасы
норма безработицы
эшчәнлек
деятельность, работа
Я
ябу, туктату(предприятиене)
закрытие, остановка (предприятия)
ябык җәмгыять, ябык типтагы
закрытая корпорация, корпорация
җәмгыять (оешма, берләшмә)
закрытого типа
ябышкак, ябышучан
клейкая этикетка, гуммированный
ярлык
язмача белдерү кәгазе (белешмә)
письменное уведомление
яраксыз
негодный
ярашканлык, туры килү, тәңгәллек,
соответствие
муафыйклык
ярлык, этикетка
ярлык, этикетка, бирка
яшерен
конфиденциальный
Copyright ОАО «ЦКБ «БИБКОМ» & ООО «Aгентство Kнига-Cервис»
Әдәбият исемлеге
Делопроизводство.
Банковские
документы.
Эш
башкару.
Банк
документлары: Метод. пособие (автор-составитель З.А. Усманова). – Казань:
Магариф, 2001. – 183 с.
Икътисад теориясе нигезләре: Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 10-11
нче с-ныфлары өчен д-лек. Профильле белем бирү: Ике китапта. 2 нче китап /
С.А. Иванов ред.; Русча үзгәрт. 9 нчы басмадан Л.Х. Мөхәммәтҗанова, Я.М.
Абдулкадыйрова тәрҗ. – Казан: Мәгариф, 2006. – 351 б.
Хадиева Г.К., Закирова Г.К. Русско-татарский словарь экономических
терминов. – Казань: РИЦ, 2011. – 52 с.
Документ
Категория
Экономика
Просмотров
4
Размер файла
461 Кб
Теги
экономическая, тема, 513, учебно, пособие
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа