close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

М.Мақатаевтың туғанына 85 жыл

код для вставки
С.Сейфуллин атындағы Алматы облыстық әмбебап кітапханасы
Ақпараттық-библиографиялық бөлім
«Бүгін менің туған күнім...»
/ М. Мақатаевтың туғанына 85 жыл /
Библиографиялық көрсеткіш
Талдықорған – 2016 жыл
1
Жауапты:: Масалимова М.Н.
Құрастырған: Түстебаева Г.С..
Қазақ поэзиясының Хантәңірі. Библиографиялық көрсеткіш (1976 –
2016). - Талдықорған, 2016. – 26 б.
Жыр дариясымен халықты рухтандырған сөз шебері,
«Хантәңірінің мұзбалағы» Мұқағали Мақатаевтың туғанына 80 жыл
толуына орай құрастырылған бұл көрсеткішке 1976-2011 жылдар
аралығында басылған көркем шығармалары мен ол туралы жазылған
еңбектер, естеліктер, зерттеулер енгізілді.
Библиографиялық көрсеткіш Мұқағали мұраларына қызыққан
көпшілік оқырман қауымға, оқушылар мен студенттерге, мәдениет
қызметкерлеріне арналады.
Кіріспе
С.Сейфуллин атындағы Алматы облыстық әмбебап кітапханасы
қазақ поэзиясының классигі, ұлтымыздың ұлы ақыны М.Мақатаевтың
туғанына 85 жыл толуына орай ақынның өмірі мен шығармашылығы
туралы жазылған әдебиеттердің библиографиялық көрсеткішін
құрастырып оқырманға ұсынып отыр.
Мұқағали өлеңдерінің кереметтілігі, құдіреттілігі – уақытпен
үндестігінде. Оның құдіреттілігі – ойлылығында, халықтың көкейінде
жүрген арман-сырларын ерекше, ел құлағына сіңімді, жүрегіне жақын
сара сөздерімен бейнелеу шеберлігінде. Мақатаев поэзиясы ағыл-тегіл
сезімге, от-жалынға оранған құштарлыққа және романтикалық рухқа
аса бай. Туған халқының тарихын, елдік шежіресін ерекше бағалаған,
білген ақын замандастарының зиялы, зерделі ғұмыр кешуін қалап,
ғибрат айтқан. Қазақ халқы өзінің бар арман-мақсатын, мұң-қайғысын,
үміт-тілегін Мұқағали музасы арқылы жалғанның жарығына жария етті.
Мұқағалидың туған халқына жүрегі ақ, көңілі таза. Оның өлеңдері мен
2
дастандары халықтық сипатымен ерекшеленіп тұр. Қазақ халқының
өшпес белгілері өлеңдерінде өзгеше өрнектеліп, сом алтынша соғылған.
Мұқағали кешегі тіл байланып, талант тұсалып тұрған тұста –
тоқырау заманының өзінде өзіндік жол тауып, ақиқатты айқайлап,
шындықты шырылдатып айтудан қаймықпаған, қашпаған ақын.
Сондықтан да қазақ өлеңінің қара жұртынан өріс алған жыр сапары
жұлдызды биіктерге жедел жетті.
Бүгінде біз Мұқағалидың ұлттық ой-санамызды оятқан,
жанымызды ұрандай ұйытқан жырлары арқылы аяулы атамекеніміздің
өткенін, бүгінгі болмысын, келешек келбетін көңіл айнасын көре
аламыз.
Қазіргі қазақ өлеңінің жаңа бағыт түзеп, биік белеске көтерілуіне
Мақатаев поэзиясының орны бөлек, үлесі мол.
Қазақ халқының бір ғана Абайы болса, Мұқағали да жалғыз. Сол
шындықты шын жүректен түсінсек қана тарлан талант, жыр жампозы
Мақатаевтың ұлттық мақтанышымыз екенін мойындаймыз.
«Мұқағали ағамыз өмірден ерте өтсе де тамаша өлеңдерімен ел
есінде мәңгі қалып, кейінгі толқын жастарға қалдырған өшпес өнерін,
сезіммен өрнектеген ақынның жинақтары халқымыздың ұлттық
әдебиетіне, поэзиясына асыл қазына болып қосылды.
Оқырман назарына ұсынылып отырған көрсеткішке 1976-2011
жылдар аралығында басылған шығармалары мен ол туралы жазылған
еңбектер, естеліктер енгізілген.
Көрсеткіш төрт бөлімнен тұрады: М.Мақатаевтың шығармалары,
өлеңдері; М.Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығы, естеліктер;
Мұқағали мұрасын зерттеу, насихаттау, оқыту; М. Мақатаевтың
мерейтойларына
орай
шығарылған
материалдар. Бөлімдердегі
материалдар алфавиттік тәртіппен орналастырылған.
Библиографиялық көрсеткішті құрастыруда кітапхананың кітап
қоры, анықтамалық-библиографиялық аппараты, Ұлтық кітап
палатасының басылымдары: баспасөз, газет, журнал мақалаларының
шежірелері пайдаланды.
Көрсеткіш
Мұқағали
мұраларына
қызыққан
көпшілік оқырман қауымға , оқушылар мен студенттерге арналған.
3
МҰҚАҒАЛИ МАҚАТАЕВ
( 09.02.1931 – 27.03.1976 )
Мақатаев Мұқағали (Мұқаметқали) Сүлейменұлы
09.02.1931 жылы Алматы облысы Райымбек ауданының Қарасаз
ауылында туған. Ауыл орта мектебін 1948 жылы бітіріп, өз ауылында
комсомол, кеңес қызметтерінде болған. Кейін аудандық газетте әдеби
қызметкер, Қазақ радиосында диктор болған, «Қазақ әдебиеті»
газетінде, «Жұлдыз» журналында поэзия бөлімін басқарған. Қазақстан
Жазушылар одағында поэзия секциясында әдеби кеңесші қызметін
атқарған. Тырнақ алды туындылары Нарынқол аудандық «Советтік
шекара» (қазіргі «Хан Тәңірі») газетінде 1948 жылдары жариялана
бастаған. 1954 жылы бір топ өлеңі «Әдебиет және искусство» (қазіргі
«Жұлдыз») журналында, одан кейін бір шоғыр жыры Ә.Тәжібаевтың
сәт сапар тілеген сөзімен «Қазақ әдебиетінде» жарияланған. Аз ғұмыры
ішінде бірнеше лирикалық жыр жинағы мен дастандарын ұсынған.
Жыр аудармасы саласында Шекспирдің сонеттерін, Дантенің
«Құдіретті комедиясын» қазақшалады.
Ақынның «Саржайлау», «Сөнбейді әже, шырағың», «Кел, еркем,
Алатауыңа» өлеңдеріне сазгер Н.Тлендиев ән шығарған.
Ақынды халқының төбесіне көтеріп, құдіреттей сыйлауына
себепші болған екі поэмасы бар. Оның біріншісі әйгілі «Райымбек!
Райымбек» атты тарихи дастаны. Ол – халық ерлігінің өнердегі
өмірбаяны. Бұл дастанында ақын қазақ халқының басынан кешкен ауыр
тауқыметті – тарихи оқиғаны көркем шығарма арқылы баяндап, ойсана
елегінен өткізген. Ал Мұқағалидың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы
болса, халықтың наным-сенімін, әдет-ғұрпын жаныңмен ұғып, санаңа
сіңіруді мақсұт еткен туынды.
Туған халқының әдет-ғұрпын әспеттеп, салтын сақтап, дәстүрін
дәріптеп жазған жыр жолдары – ақынның ақиқат алдында ағынан
жарылған нұрлы шағы еді.
Ақынның жаны барды баурап алатын, көзі барды
сұқтандыратын сұлулықтан, керемет келісімнен жаралған
туған жер туралы жырлары да жадымызда жатталып, мәңгі
жасара шығатын күндей шындық.
Бұл орайда, Мақатаев – ғажайып сұлулық пен жауһар ойдың
жыршысы. Дарынды ақынның дүниеден ерте кеткеніне, арманда
кеткеніне, мезгілсіз ажалдың халықтың алақанына салып аялаған
ақынынан айрылу, кез келген қарапайым адам үшін де орны толмас
өкініш екені рас. Ал ақын Мақатаевтың өзі өлсе де өлеңдері туған
халқымен мәңгі бірге жасайтын, ғұмырлық ғибраты, өмірлік өнегесі
4
мол, ұлтының рухани қазынасына қосылған құнды қор екендігі айдай
ақиқат.
Бүгінгі таңда Мақатаев поэзиясы адамның жансарайын
жаңғыртып, ой-санасын сәулелендіріп, болмыс-бітімін жаңаша
жасандыра, жарқырата түсетін нақты рухани күшке айналып отыр.
Арқалы ақын жалаң үгіт, жайдақ ақыл айтудан атын аулақ салып, қалың
оқырман жұртшылықтың жүрегіне терең бойлауға бар талантымен тер
төгіп, еңбек сіңірді.
Мұқағали Мақатаев бүгінде бүкіл халықтың сүйіспеншілігіне
бөленген елдің сүйікті ақыны.
Мұқағали қайтыс болғаннан кейін ҚР Жазушылар одағы «
Мұқағали » атындағы әдеби сыйлық тағайындады (1985), ҚР
Мемлекеттік сыйлығы (1999), «Ғасыр ақыны» атағы берілді. Ақынның
туған ауданында бір орта мектеп, Алматы қаласында көше және
гимназия оның есімімен аталады. Қазақстан Жазушылар одағы жылдың
ең жақсы жас ақынына арнап « Мұқағали Мақатаев » атындағы сыйлық
тағайындады.
«Атамұра» баспасы шығарған (1999) «Аманат» жыр кітабы үшін
ҚР Мемлекеттік сыйлығы берілді. Алматы қаласында ақынның
есімімен аталатын көше бар, Қарасазда әдеби мұражайы ашылған және
ескерткіш орнатылған.
Мұқағалидың шығармалары, өлеңдері
Мақатаев М. Өмірдастан. / Таңдамалы. Өлеңдер мен поэмалар. –
Алматы: Жазушы, 1976. – 232 б.
Мақатаев М. Шолпан: Өлеңдер, поэмалар, толғаулар, аудармалар. /
Құраст. Л.Әзімжанова. – Алматы: Жалын, 1984. – 192 б.
Мақатаев М. Қош махаббат. Прозалық шығармалары. / Құраст. Л.
Әлімжанова. – Алматы: Жазушы, 1988. – 288 б.
Мақатаев Мұқағали. Күнделік. – Алматы: Жалын, ТПИК «Жет!» ,
1991. – 48 б.
Мақатаев Мұқағали. Жылап қайттым өмірдің базарынан. / Жыр
кітабы. – Алматы: Жалын, 1994. – 256 б.
Мұқағали. Аққудың қанатына жазылған жыр: Өлеңдер, поэмалар,
аудармалар. – Алматы: Шартарап, 2001. – 350 б.
Мақатаев, М. Аққудың қанатына жазылған жыр : Өлеңдер,
поэмалар, аудармалар / Мұқағали Мақатаев.- Алматы:
Шартарап, 2001.- 352 б.
5
Мақатаев М. Шығармалары: 4 – томдық толық жинағы. / Құраст.
Л. Әлімжанқызы, О. Асқар. – Алматы: Жалын. – 3-том. Өлеңдер,
поэмалар аударма өлеңдер, күнделіктер. – 2002. – 432б. 4 – том.
Әңгімелер, повестер, пьеса, мақалалар, аударма,естелік, лебіздер, 2002.
– 432 б.
Мақатаев Мұқағали. Қыздарға: [ Өлең] // Отбасы және Денсаулық.
– 2004. - № 3. – Тысының 2-ші беті.
Мақатаев М. Шығармаларының толық жинағы. Көп томдық. 1том: //Өлеңдер мен дастандары. – Алматы: Жалын, 2006. – 320 б.
Мақатаев М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық. 2
басылым 1 – том. Өлеңдері мен дастандары. /Құраст. Л.Әзімжанқызы.,
А.Оразақын. – Алматы: Жалын, 2006. – 320 б.
Мақатаев М. Шығармаларының толық жинағы. Көп томдық
[Мәтін]. 4 – том. Аудармалар, шығармалар. /Мұқағали
Мақатаев. Құрастырған: Л.Әзімжанқызы. , Оразақын Асқар. – 3басылым. – Алматы: Жалын, 2009. – 320 б.
Мақатаев Мұқағали. Тұңғыш көрдім өлгенін шын ақынның: [
Өлең] // Жалын. – 2004. -№ 3. – 22 бет.
Мақатаев Мұқағали. Сен менің:[ Өлең Т.Айбергенұлына] //
Денсаулық. – 2005. - №9. -21 бет. Мақатаев Мұқағали. Сүрініп кетпе!: [
Өлең] // Ақ желкен. – 2005. - №9. – 2 бет
Мақатаев Мұқағали. Әйелдер – ай: [ Өлең] //Атырау, 2005. – 31
желтоқсан.
Мақатаев М. Өмір өзен: Өлеңдер мен дастандар. /Құраст. Б.
Қошым-Ноғай. – Алматы: Раритет, 2005. – 288 б. – «Алтын қор»
кітапханасы.
Мақатаев М. «Жамылып сағыныштың сал шекпенін...»: [ Өлең] //
Маңғыстау, 2006. – 9 ақпан.
Мақатаев Мұқағали. Өмір сүрейік алмасып; Жиі енеді; Пенделік;
Ауғанбай; Несіне ойланасың; Өмір жайлы: [ Өлеңдер] // Жас Алаш,
2006. – 9 ақпан.
Мақатаев М. Айхай, көктем: [ Өлең] //Отбасы және Денсаулық,
2006. - №3. – Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Аспанға жазам сенің есіміңді: [Өлең] //
Солтүстік Қазақстан, 2006. – 8 наурыз. – (Шырайлым: - 2006. - № 3.
Мақатаев Мұқағали. Әже – сәби – келін: [ Өлең] //Отбасы және
Денсаулық, 2006. - №6. – Мұқ. 2-ші беті.
Мақатаев Мұқағали. «Раушан гүліне сен серік едің...»: [ Өлең]
//Денсаулық, 2006. - №6. – Мұқ. 2-ші беті.
Мақатаев Мұқағали. Қасым солай болмаса...; Жаратқан...;
Ғашықпын!; Мен таулықпын!; Фаризаға; Махамбеттер, Абайлар-ай!;
6
Сүйген ерін...; Моцарт. «Жаназасы» Реквием; Табыт үні; Халық үні;
Жесірлер үні;
Жетімдер үні; Бесік жыры: [ Өлеңдер] //Шәкәрім, 2006. - №2. –
103-107 бет.
Мақатаев Мұқағали. Ғабаңа: [Өлең] // Жетісу, 2007. -22 наурыз.
Мақатаев Мұқағали. Төлегенге: [Өлең] // Ақтөбе, 2007. – 1 наурыз.
Мақатаев М. Жүрек арызы.[Мәтін] Өлеңдер. М.Мақатаев./
Құрастырған: С.Дәуітұлы. – Алматы: Қаз. Ақпарат, 2008. – 296 б.
Мақатаев Мұқағали. Көріп келем өмірді: [ Өлеңдер] // Мұқағали,
2008. - № 10. – Мұқ. 2 – беті.
Мақатаев Мұқағали. Күн ұшып келе жатыр: [Өлең] // Мұқағали,
2008. - № 9. – Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Не жетсін өмір сүргенге: [Өлең] // Мұқағали,
2008. - № 12. – Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Сен менің: [ Өлең] // Мұқағали, 2008. - № 11.
– Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Тоқта ботам!: [ Өлең] //Жетісу. – 2008. – 23
қазан.
Мақатаев М. Өлеңдер, поэмалар. [Мәтін] / Мұқағали Мақатаев. –
Алматы: Ан Арыс, 2009. – 320 б.
Мақатаев Мұқағали. Наурыз – Думан: [ Өлең] //Сарыарқа самалы,
2009. – 12 наурыз.
Мақатаев Мұқағали. Армысыңдар, адамдар: [ Өлең] // Мұқағали,
2008. - № 5. – Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Бәріне жауаптымын: [ Өлең] //Мұқағали,
2008. - № 7. – Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Кел болашақ: [ Өлең] //Мұқағали, 2008. - № 8.
– Мұқ. 2-беті.
Мақатаев Мұқағали. Сағындым:[ Өлең] // Мұқағали, 2008. - № 6. –
Мұқ. 2-беті.
Мақатаев, М. Жүрек арызы : Өлеңдер / М Мақатаев;
Құрастырған: С.Дәуітұлы.- Алматы: ҚазАқпарат, 2008.- 296б.
Мақатаев, М. Жылап қайттым өмірдің базарынан [Мәтін]:
Жыр кітабы / Мұқағали Мақатаев; Құрастырған: Л.
Әзімжанова.- Алматы: Жалын, 1994.- 256 б.
Мақатаев, М. Жыр кітабы / М. Мақатаев.- Алматы:
ҚазАқпарат, 2011.- 624б.
Мақатаев, М. Жырлайды жүрек : Өлеңдер: Поэмалар /
Мұқағали Мақатаев; Құрастырған Б.Айдарова.- Алматы:
7
Жазушы, 1989.496 бет, суретті.
Мақатаев, М. Көшеді өлең немесе өшеді өлең : Өлеңдер мен
поэма / М. Мақатаев.- Алматы: RS; Халықаралық Абай клубы,
2013.- 348 б.- (Жетісу кітапханасы).
Мақатаев, М. Күнделік / Мұқағали Мақатаев.- Алматы:
Жалын, 1991.- 48 б.
Мақатаев, М. Қош махаббат : Прозалық шығармалары /
Мұқағали Мақатаев; Құрастырған: Л.Әзімжанова.- Алматы:
Жазушы, 1988.- 288бет, портр.
Мақатаев, М. Өмiр-өзен : Өлеңдер мен дастандар / Мұқағали
Мақатаев; Құрастырған: Б. Қошым-Ноғай.- Алматы: Раритет,
2005.- 288 б.- (Алтын қор кітапханасы).
Мақатаев, М. Өмірдастан : Таңдамалы өлеңдер мен поэмалар /
Мұқағали Мақатаев.- Алматы: Жазушы, 1976.- 232 б.
Мақатаев, М. Шолпан . Өлеңдер, поэмалар, толғаулар,
аудармалар
/ Мұқағали Мақатаев; Құрастырған. Л.Әзімжанова.- Алматы:
Жалын, 1984.- 192 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық .
1-том. Өлеңдері мен дастандары / Мұқағали Мақатаев;
Құрастырған Лашын Әзімжанқызы, Оразақын Асқар.- 2басылым.- Алматы: Жалын, 2006.- 320 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық.
2-том. Өлеңдері мен поэмалары / Мұқағали Мақатаев; Құрастырған
Лашын Әзімжанқызы, Оразақын Асқар.- 2-басылым.- Алматы:
Жалын, 2007.- 384 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық. 3-том.
Шығармалары / Мұқағали Мақатаев.- 3-басылым.- Алматы: Жалын баспасы,
2008.- 320б.
Мақатаев, М. Өлеңдер, поэмалар / Мұқағали Мақатаев.- Алматы: Ан Арыс,
2009.- 320 б.
8
Мен сірә, өлмейтін шығармын : М.Мақатаевқа арналған жырлар, ақын
өлеңдеріне жазылған әндер және ақын бейнесін сомдаған драмалық
шығармалар / Құрастырғандар: Ж.Нұрғожаев, Р.Сәрсенбайұлы, Б.Дәлденбай,
Б.Мәжитұлы.- Алматы: Дәуір, 2010.- 228б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық 1-том.
Өлеңдері мен дастандары / Мұқағали Мақатаев; Құраст.: Оразақын Асқар.3-басылым.- Алматы: Жалын, 2013.- 320 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық 4-том.
Аудармалар, шығармалар / Мұқағали Мақатаев; Құраст.: Оразақын Асқар.3-басылым.- Алматы: Жалын, 2013.- 320 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық 5-том.
Аударма, хаттар, естеліктер / Мұқағали Мақатаев; Құраст.: Қ.Құрманғалиев.3-басылым.- Алматы: Жалын, 2013.- 320 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық . 2-том.
Өлеңдері мен поэмалары / Мұқағали Мақатаев; Құраст.: Оразақын Асқар.- 3басылым.- Алматы: Жалын, 2013.- 384 б.
Мақатаев, М. Шығармаларының толық жинағы: Көп томдық . 3-том.
Өлеңдері мен поэмалары / Мұқағали Мақатаев; Құраст.: Оразақын
Асқар.- 3-басылым.- Алматы: Жалын, 2013.- 320 б.
9
Мұқағалидың өмірі мен
шығармашылығы, естеліктер
Қазақ әдебиетінің тарихы. Он томдық . 9-том. Кеңес дәуірі (1956-1990) /
Жалпы редакциясын басқарған Серік Қирабаев.- Алматы: ҚАЗақпарат,
2005.- 998 бет.- (Мәдени мұра).
Кекілбайұлы, Ә. Дәуірмен бетпе-бет : Бүгінгі қазақ әдебиеті туралы
ойлар / Әбіш Кекілбайұлы.- Алматы: Жазушы, 1972.- 184б.
Қаратаев, М. Көргенім мен көңілдегім [Мәтін]: Естеліктер:
Портреттер: Эсселер / Мұхаметжан Қаратаев.- Алматы: Жалын, 1982.280 б.
Егеубаев, А. Сөз жүйесі : Сын мақалалар мен портреттер / Асқар
Егеубаев.- Алматы: Жазушы, 1985.- 272б., портр.
Сарбалаев, Б. Ақиқат алдында : Әдеби-сын мақалалар / Бақыт
Сарбалаев.- Алматы: Жазушы, 1986.- 216б.
Ақатаев, С. Тереңнен тартқан тамырлар : Әдеби
мақалалар / Сәбетқазы Ақатаев.- Алматы: Жазушы,
1988.- 160 бет, портр.
Алтыбақан / Құрастырған Р.Қосманова.- Алматы: Қайнар, 1990.- 304 б.
Қазақ әдебиеті : Хрестоматия / Құрастырған Әнеш Дайырова.- Алматы:
Рауан, 1993.- 352б.
Қаупынбайұлы, Т. Аққу саздары : Роман-эссе / Төлен Қаупынбайұлы.Алматы: Бiлiм, 2001.- 248б.
Алпысбаев, Қ. Мұқағали өрнегі / Құныпия
Алпысбаев.- Алматы: Қазақ университеті, 2001.- 187 б.
Нұржекеұлы, Б. Ойұшқын : Әңгімелер мен мақалалар / Бексұлтан
Нұржекеұлы.- Алматы: Жалын, 2002.- 496
Уитмен, У. Өлеңдер / Уолт Уитмен; Орысшадан аударған М.Мақатаев.Астана: Аударма, 2002.- 64 б.- (Жыржауһар).
Шалқар К. Өлеңнің өшпес оттары: [ М.Мақатаев туралы: Естелік] // Жұлдыз.
– 2003. - № 12. – 113-120 бет.
10
Кемелбаева А. Мұқағали [ Мақатаев туралы] // Абай. – 2003. - № 3. – 56-59
бет.
Саркенова Г. Мұқағали Мақатаев – поэзия тұлпары: (ҮІ ) // Қазақ тілі мен
әдебиеті. – 2004. - № 2. – 40-43 бет.
Төлеу А. Менің Мұқағалиым: Ақын М.Мақатаев жайлы. // Қазақстан –
ZAMAN, 2004. - №6. – 5ақпан. – 15 б.
Әбдіқал А. Ақ сағымдай сағыныш...: Жалынды ақын М.Мақатаевтың қайтыс
болғанына 15 жыл. // Жетісу, 2004. – 11 наурыз. -5 б.
Жетісу. / Энциклопедия. – Алматы: Арыс баспасы, 2004. – 712 бет + 48 бет
түрлі түсті суретті жапсырма.
Әбдіқал А. Нұрғиса мен Мұқағали немесе талант табыстырған тағдырлар
туралы үзік сыр. // Дала мен қала, 2004. - №9. – 5. – наурыз. – 11 б.
Нұрлығаян С. «Өмір дегенің – бір күндік сәуле...» немесе өнердегі егіздік
туралы ой-толғау: [ М.Мақатаевтың творчествосы жайлы] // Жұлдыз. – 2004.
- № 3. – 190-192 бет.
Асылбек А. Сағыныш сазы: [ М.Мақатаевты еске алу] // Өмір. – 2004. - № 1.
– 64 бет.
Қазақстан. / Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Б.Аяған. – Алматы: Қазақ
энциклопедиясының. Бас редакциясы, 2004. – 696 бет.
Қалиұлы С. Ерен жүйріктер елшенбүйректе бас қосты:[ Ақын
М.Мақатаев туралы] // Ұлан, 2006. – 21 наурыз.
Құмар Н. Мөлдір муза: [ Ақиық ақын М.Мақатаев туралы] .// Ұлан,
2006. – 7 ақпан.
Байырбек Н. Сағыныштан туған драма [ Ақын С.Тұрғынбековтың
ақын М.Мақатаев туралы жазылған поэтикалық драмасы Астанадағы
Қ. Қуанышбаев атын.қазақ драма театры сахнасында сахналанбақ]
//Айқын, 2006. – 8 ақпан.
Бердіжаров Б. Тағдырыңа тіл қаттың ба?: М.Мақатаевқа: / Өлең/. //
Астана хабары, 2006. – 11 ақпан.
Берікбаева К. «Менен сәлем дегейсің сұрағанға!»: (Мұқағали
Мақатаевтың шығармашылығына арналған әдеби сазды кеш ) // Қазақ
тілі мен әдебиеті. – 2006. - №2. – 51-56 бет.
Исаұлы Б. «Менен сәлем айта бар...»: [ Ақын М. Мақатаев жайында] //
Егемен Қазақстан, 2007. – 28 наурыз.
Нұрғожаев Ж. Дарыны дара, болмысы дана жыр жампозы Мұқағали
ұлттық тұлға [ Мәтін] / Ж. Нұрғожаев // Жетісу. – 2008-21 маусым.
Нүсіпбекова Н. Нағиман апа: Мұқағали ағаның анасы туралы мөлтек
сыр. // Мұқағали, 2008. - №7. – 12-14 бет.
11
Жұмабеков С. Адамға – адамзатқа: [ Ақын М.Мақатаев туралы] //
Мұқағали, 2008. - № 8. – 5-13 бет.
Тұрарова А. Ұлтын оятқан ақын: [ М.Мақатаев] //Мұқағали. – 2008. №5. – 38-39 бет.
Ақаева Ә. Болашақ ақын көзімен: [ М.Мақатаев туралы] // Мұқағали,
2008. - № 8. – 29-31 бет.
Қорабаева Парасат. Мұқағалиға: [ Өлең]. // Ұлан. – 2008. – 5 тамыз.
Асабаев З. Дара тұлға: Мұқағали жайлы бір үзік сыр. // Мұқағали, 2008. - №
6.- 15-17 бет.
Қарашаев Қ. « Жапырақ – жүрек, жас қайың»: [Ақын М. Мақатаев туралы:
Естелік] // Мұқағали, 2008. - № 10. – 5-8 бет.
Қарашев Қанағат. Әр күні жыр мен сағыныш: Мұқағали туған жер Қанипаға
[ Бұғыбаева] да шабыт берді: Естелік –эссе// Мұқағали, 2008. - №6. – 39-46
бет; №7. – 38-47 бет.
Асқар О. Аз да болса саз, санаулы болса да сапалы аудармалар. [Ақын
М.Мақатаевтың шығармашылығынан] // Мұқағали, 2008. - № 6. – 8-13 бет.
Ахметжанқызы Г. Мейірімге толы жүрек: [ Ақын М.Мақатаев туралы] // Ақ
желкен,2008. - № 2. – 12-13 бет.
Байдаулетова Қ Мұқағалидан неге мұң іздейміз? //Айқын. – 2008. – 9 ақпан. № 24.
Қазыбек Н. Өртеніп кеткен өр тұлға: [ Ақын М.Мақатаев туралы] //
Мұқағали, 2008. - № 5. -5-17 бет.
Қалдыбаев М. Мұқағали курсымыздың ағасы еді:
[Зейнеткер А.
Құрманбековтың ақын М.Мақатаев туралы шерткен сыры] // Мұқағали, 2008.
- № 8. – 32-35 бет.
Бектасова Гулзина Мұқағали Мақатаев : Ақынның ұясы – халық. //
Түркістан. – 2008. – 7 ақпан. - №5
Тоқбергенов Т. Көкірегі – көктем жыр: [ Ақын М.Мақатаев туралы] //
Мұқағали. – 2008. - №5. – 19-26 бет.
Төлепбергенұлы Н. Мұқағали мәңгілік жыр [ Мәтін] / Н. Төлепбергенұлы //
Айқын. – 2009-7-ақпан.
Асқар, О. Жазықсыз жазаланған жырлар : М.Мақатаев туралы Қазақстан
жазушылары: Анықтамалық / Құраст.: Қамшыгер Саят, Жұмашева
Қайырниса. – Алматы: Ан Арыс баспасы, 2009. – 480 бет.
12
Асанов, Ә. Мұзбалақ-Мұқағали / Әбдіке Асанов.- Алматы: Ан
Арыс, 2009.- 128 б
Шұғыла / Қуат Қайранбаев.- Алматы: Нұрлы Әлем, 2009.- 290 б.
Қараш, Қ. Өмір - Қызық: Естеліктер мен әңгімелер / Қанағат Қараш.Алматы: Баянжүрек, 2009.- 136 б.
Нұрғожаев, Ж. Замана сарыны / Ж. Нұрғожаев.- Алматы:
Абзал-Ай, 2009.- 336-16 бет-түрлі-түсті жапсырмалар.
Асқар, О. « Ол-менің жұлдызым» деген Мұқағали ақырында
жыр жұлдызына айналды : Ақын М. Мақатаевты еске алу /
О. Асқар // Ана тілі. – 2009 – 5-ақпан.
Есіңе мені алғайсың: Естеліктер. – Алматы: «Сарыжайлау» қоғамдық
қоры, - 2010. – 258 бет.
Жолдасбеков М. Мұқағали қазақ поэзиясының бағын жандырған ақын :
Сұхбат /М. Жолдасбеков //Жетісу, 2010. - № 103. – Б. 9.
Мен сірә, өлмейтін шығармын. – Алматы: «Сарыжайлау» қоғамдық
қоры, 2010. – 228 бет.
Білгің келсе, алдымен зертте мені :Алматы: Дәуір, 2010.312 бет.
Поэзия, менімен егіз бе едің? : (М.Мақатаевтың 80 жылдығына
арналған жыр жинақ) / Құрастырушылар: Т.Қасымберкебаев,
О.Шәйкенов, Г.Қасенова.- Алматы, 2010.- 160 б.
Есіңе мені алғайсың :Естелiктер.- Алматы: Дәуір, 2010.- 258б.
Асқар, О. Мұқағали мұраты : Естеліктер. Өмірбаяндық
деректер.
Зерттеулер. Жырларының сырларына саяхат. Арнау өлеңдер.
Кездесулер. Мақатаев әулеті жайында және басқа сұрақтарға
жауаптар. Фотосуреттер / О. Асқар, А. Баратқызы.- Алматы:
Тоғанай Т, 2011.- 160б.+ 8 бет жапсырма.
Жолдасбеков, М. Асылдарым : Ойлар, тебіреністер / Мырзатай
Жолдасбеков.- Алматы: Халықаралық Абай клубы, 2011.- 340б.
Есбулаева А. Халық сүйген қаламгер. / Әңгіме – сұхбат.: Қазақ әдебиеті,
2011. – 14 – қаңтар. – 7 бет.
13
Ергөбек, Қ. Өлеңсөз : Қазақ өлеңі хақында / Құлбек Ергөбек.- Алматы: Елшежіре, 2012.- 576 б.
Кекілбайұлы, Ә. Шығармаларының жиырма томдық толық жинағы . 18 том.
Көңілдегі көп дидар / Әбіш Кекілбайұлы.- Алматы: Жазушы, 2012.- 376 б.
Нұрғожаев, Ж. Жүрегі оның - Жанартау: М.Мақатаев шығармалары туралы
ой-толғамдар мен сұхбаттар / Жақыпжан Нұрғожаев.- Алматы: Саржайлау,
2013.- 320 б.
Қазақтың 100 поэмасы . 4-том / Құраст.: Ж.Аймұхамбет, А.Әлімұлы;
алғысөзі мен түсініктерін жазған Ж.Аймұхамбет.- Алматы: Жазушы, 2013.376 б.
Әбдіқалов, А. Хантәңірінің мұзбалағы :Естелiктер / Айтақын Әбдіқалов.Алматы: Айғаным, 2014.- 320 б.
Күмісбаев, Ө. Шығыс шайырлары. Бес томдық . ІV том. Ағалар алақаны /
Өтеген Күмісбаев.- Алматы: Дәуір, 2015.- 416б.
Әлімқұлов, Қ. Мәңгілік мұра : Зерттеулер / Қадыр Әлімқұлов.- Алматы:
Хантәңірі, 2015.- 352б.
Бегманова, Б. Мұқағали Мақатаев және қазақ поэзиясындағы дәстүр мен
жаңашылдық :Әдеби зерттеу / Бибіжан Бегманова.- Алматы: Қаратау КБ;
Дәстүр, 2015.- 232б.
Айтұлы, Н. Шығармалары. Жеті томдық . VІІ-том.
Мақалалар мен сұхбаттар / Несіпбек Айтұлы.- Астана:
Фолиант, 2015.- 592 б.
Ашықбаев, Е. Өлең мен өмір : Әдеби мақалалар / Ертай
Ашықбаев.- Алматы: Қаратау КБ; Дәстүр, 2015.- 240 б.
Алигьери, Д. Тамұқ / Данте Алигьери; Қазақ тіліне
аударған М.Мақатаев.- Алматы: RS; Халықаралық Абай
клубы, 2015.- 252б.- (І-ХХІ ғғ.).
14
Мұқағали мұрасын зерттеу, насихаттау, оқыту
Әлімқожаева З. Мұқағали поэзиясындағы физикалық құбылыстар. /
Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2000. - № 2. – 60-62 бет.
Қонысбайқызы Т. Мұқағалидың «Райымбек, Райымбек» поэмасы / /
Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2000. - № 2. – 30-35 бет.
Бейісбекова О. Аллаға сеніп өткен ақын: (М.Мақатаев өлеңдерінің
тәрбиелік мәні). // Тәрбие құралы. – 2003. -№ 3. – 5-29-30 бет.
Шолпанбаева С. Абай жаққан бір сәуле сөнбеу үшін: [ М.Мақатаев
лирикасы туралы].// Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2003. - № 3. -87-89 бет.
Ақаева Ә. Болашақ ақын көзімен: [ М. Мақатаев шығармалары туралы].
// Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2003. - № 3. -78-81 бет.
Мұқағали Мақатаев лирикасы тілінің семантика – грамматикалық
ерекшеліктері. // Қазанбаева А.З, Мұқағали Мақатаев лирикасының
лингвистикалық табиғаты. – Алматы, 2003. – 8-73 б.
Құрбанбекова К. Мұқағали жырлары – тәрбие мектебі. // Биология және
салауаттылық негізі. – 2004. - № 2. – 58-60 бет.
Қайранбаев Қ. Хантәңірінің мұзбалағы: Ақын М. Мақатаев туралы. //
Жетісу, 2004. - №1. – 14-16 бет.
Қауғабай О. Мәскеу, Мұқағали және басқалар: Жазушы М.Мақатаев
жайлы. //Дала мен қала, 2004. - №7. – 20-ақпан. – 22 б.; 27 ақпан. - № 8.
– 22 б.
Нұрлығаян С. «Өмір дегенің бір күндік сәуле...» немесе өнердегі егіздік
туралы ой-толғау: М.Мақатаев пен С.Есениннің өнердегі ұқсастықтары.
//Ұлт тағылымы = Достояние нации, 2004. - №2. – 165-170 б.
Нұрлығаянқызы.С. Күн қайда асығады?: [ Ақын М.Мақатаевтың
шығармашылығы жайлы] //Жалын. – 2005. - №12. -49-51 бет.
Абдуллина А. Жан жолдасым – жүрегім:[ Абай мен М. Құдабаева Н.
М.Мақатаев шығармаларындағы фразеологизмдердің қолданылуы. //
Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2005. - №9. – 76-77 бет. – Жалғасы. Басы: №8,
2005.
Алдамжаров Б. «Отырсаң – опақ, тұрсаң – сопақтың» кері...: [ Ақын
М.Мақатаев туралы] // Жұлдыз. – 2005. - №2. -203-206 бет.
Оңғарова Г. Мұқағали [ Мақатаев] поэзиясының көркемдік қуаты. //
Қазақ тілі мен әдебиеті, 2006. - № 10. -79-83 бет.
Өтеев ж. Тоты құстай түрленген: [ М.Мақатаевтың өлеңдері туралы] //
Ақиқат. -2006.-№2. -80-83 бет.
15
Өтейұлы Ж. Суретті сөз қолданыс: [ Ақын М.Мақатаев өлеңдеріндегі] //
Қазақ тілі мен әдебиеті, 2006. - №7. – 66-69 бет.
Ораз Н. Арманға айналған достық: [ Ақын М. Мақатаев туралы] // Жаңа
Сарыарқа. – 2006. - №1.- 9-11 бет.
Рахымова Ә. Мұқағали [ Мақатаев] өлеңдеріндегі (түн және таң суреті)
кейіптеулер. // Қазақ тілі мен әдебиеті, 2006. - №9. – 93-95 бет.
Ораз Н. Мұқағалидың [ Мақатаев] поэзиясы. // Жаңа Сарыарқа. – 2006.
-№1. – 4-8 бет.
Мақатаевтың өлеңдерінде «жүрек» сөзінің қолданылуы жайында]
//Қазақ тілі мен әдебиеті, 2006. - № 10. – 97-101 бет. – Библиограф.: 7
атау. – Рез.. орысша, ағылшынша.
Еркінұлы Т. Мұқағали Мақатаев. «Барлығы да сендердікі», «Мен
таулықпын» : [ Алматы обл. Райымбек ауд. Б.Соқпақбаев атын. Орта
мектебінің қазақ әдебиеті пәні мұғалімінің іс-тәжірибесінен] //Қазақ тілі
мен әдебиеті, 2006. - №3. – 60-63 бет.
Мәмбетов Қ. М.Мақатаевтың «Мұзбалақ» поэмасындағы Бауыржан
Момышұлының бейнесі. // Қазақ тілі мен әдебиеті, 2006. - №7. – 62-65
бет.
Әбдірайымова Г. Ақын рухымен сырласу: [М.Мақатаев туралы] //
Қазақ тілі мен әдебиеті. – 2006. -№2. – 49-50 бет.
Әбдіраман Е. «Бозарып тұрған ақпанда...» ақынды еске алғайсыз: [
Ақын М.Мақатаев туралы] //Айқын, 2006. – 25 қаңтар.
Әбдірахманов М. Мұқағалидың арманы // Мұқағали, 2008. - № 11. – 2830 бет.
Амандықова Г. М. Мақатаев поэзиясындағы перифраздар // Мұқағали,
2008. - № 10. – 11-13 бет.
Асқар О., Баратқызы А. Мұқағали мен Лашын. //Мұқағали, 2008. - №
12. – 15-20 бет.
Байдаулетова Қ. Сәби болғым келеді. [ М.Мақатаевтың өлеңіне
жазылған әннің шығу тарихы композитор Тұрсынғазы Рахимов] //
Айқын. – 2008. – 26 ақпан. - № 35.
Асқар О. Пушкин, Абай және Мұқағали // Мұқағали, 2008. - № 7. – 5-11
бет.
Байшағыров А. Мұқағали лирикасындағы дала образы // Мұқағали,
2008. - № 9. – 39-41 бет.
Бейсебаев Н. Мақатаев өлеңдеріндегі ұлттық ерекшеліктердің көрінісі //
Мұқағали, 2008. - № 9. – 39-41 бет.
16
Исмайлов О. Алатау тұлғалы ақын [ М. Мақатаев] //Мұқағали, 2008. № 9. – 25-29 бет.
Қазанбаева А. М. Мақатаев тіліндегі метафора – бейне. // Мұқағали,
2008. - № 12. – 30-32 бет.
Болтаева Ғ. М. Мақатаев өлеңдерінің бала тәрбиесіндегі рөлі. // Ұлағат.
– 2008. - № 5. -82-85 бет.
Қожағұлов С. Мұқағали поэзиясындағы, ауыл, Отан тақырыбы. //
Мұқағали, 2008. - №5. – 31-33 бет.
Нұрғожаев Ж. Дарыны дара, болмысы дана. Жыр жампозы Мұқағали
ұлттық тұлға // Жетісу. – 2008. – 21 маусым.
Өміржанова Ж. М.Мақатаев шығармашылығының көркемдік
ерекшеліктері. // Мұқағали, 2008. - №6. – 22 бет.
Өтемісов С. Мұқағали, Есенғали және Есенин... //Мұқағали, 2008. - №
10. – 14-16 бет.
Раев Қ. Ар биігіндегі ақын кредосы: ( Мұқағали Мақатаев жырларын
қайта оқығанда) // Мұқағали, 2008. - № 11. – 37-42 бет.
Бұғыбаева Қ. Өлеңнің Хантәңірі: [ Ақын М. Мақатаев туралы] //
Мұқағали, 2008. - № 9. – 17-20 бет.
Сарбалаев Б. Халық тағдырын жырлаған: [ Ақын М. Мақатаев туралы]
// Мұқағали, 2008. - № 11. – 5-11 бет.
Сагид-Уаһас, Рәтбек. « О, Менің аққанат құс махаббатым...» : Мақала /
Р.Р. Сагид-Уақас. // Жетісу, 10.02.2009 ж. - № 18, 3-бет. ( Мұқағали
поэзиясындағы әйел бейнесі).
Байдәулетова Қ. Қош енді, қош бол күрең күз: [ Ақын М. Мақатаевтың
сөзіне жазылған композитор Г. Дәукенованың «Күрең күз» әнінің
тарихы] // Айқын, 2009. – 17 наурыз.
Білгің келсе, алдымен зертте мені. – Алматы: «Сарыжайлау»
қоғамдық қоры, 2010. – 312 бет.
17
Мұқағали Мақатаевтың мерейтойына орай
жарияланған материалдар
Асқар Оразақын. Жинаққа енбеген бір өлеңінің сыры: Жыр ақиығы М.
Мақатаевтың туған күніне орай// Алматы ақшамы, 2004. – № 15. - 7
ақпан. – 5б.
Әнісқанқызы Ә. Ұрпағымен үндескен // Жетісу, 2006. – 16
ақпан.(Газ.мақ.шеж.)
Бекмұратұлы С. Ақынмен өткен бір апта //Алматы ақшамы, 2006. – 9
ақпан.
Айбеков Д. Мұқағали. // Алтын Орда, 2006. –
10 наурыз.- ( М.Мақатаевтың 75 жылдығына орай)
Ақытегі Н. Ақиық ақынның жырлары оқылды //Сарыарқа самалы,
2006. – 21 ақпан.
Алтаева Ү. Мұқағалидың [ Мақатаев] жыр ғұмыры мәңгілік // Оңтүстік
Қазақстан, 2006. – 11 ақпан.
Ахметжанқызы Г. Өлеңмен өрілген өмір; Туған жерін сүйетін; Қонақта;
Дос пейілі; Қос тұлға: [М.Мақатаевтың туғанына 75 жыл толуына орай]
// Ақ желкен. – 2006. - №2. – 6-7 бет.
Әбдіқал А. Ақын рухына арналды // Заң газеті, 2006. – 14 ақпан.
Әміреев Ж. «Мен өмірді жырлау үшін келгенмін» //Жетісу, 2006. – 14
ақпан.
Әміреев Ж. Дариға – жүрек. [ Мәтін]: Қарасаз ауылында
М.Мақатаевтың 80-жылдығына орай Республикалық деңгейде
өткізілетін байқау туралы. / Ж. Әміреев // Жетісу, 2010. –
1 мамыр. - № 53. – Б. 1.
Бектасова Г. Мұқағали – Мүсін немесе қар жауған түнде // Түркістан,
2006. – 9 ақпан.
Есенжолұлы А. Рухы мәңгі Мұқағали // Астана хабары, 2006. – 9 ақпан.
Рақымқызы Р. Ақырғы сөзді бәрібір ақын айтады... // Айқын, 2006. – 9
ақпан.
Сүлейменқызы С., Мыңжасарқызы Д. «Жақсы өлеңім – жаны игі
халқым үшін!...» // Түркістан, 2006. – 16 ақпан.
Толқынов Е. Жазылар естеліктер мен туралы
[ Мақаалар] //Жетісу, 2006. – 9 ақпан. – Мазм: Мәжитұлы Б. Бір елдің
мұрасындай; Толқынов Е. Ұрпақ ұяты немесе ақын рухымен сырласу.
Төлегенова Б. Тектілігімен биік еді; Нүсіпжанов Н. Өлеңі өзіне тартып
тұнады; Қожағұлов Т. Ақынның рухы қолдады.
Шамшадинова А. Ақпанның тоғызы // Маңғыстау, 2006. – 9 ақпан.
18
Жәкеев С. Қарлығаштың қос қанатындай екі дос //Қазақстан Заман,
2006. – 10 ақпан.
Қазақ поэзиясының хантәңіріне арналды // Ақ жол, 2006. – 14 ақпан. –
Авт.: Ш. Сағиева, Ф. Әбдікерімова, Қ. Базаров, Ү. Битенова.
Қазыбек Р. Мұқағалидың табиғат лирикалары. //Қазақ батырлары,
2006. – Наурыз. - № 3. – (М.Мақатаевтың 75 жылдығына орай).
Қалқа Е. «Біреулер тұлпар еді деу де мүмкін...» Ұлан, //2006. – 14
ақпан.
Қорқытов Б. Мұқағалимен болған екі күн менің есімде ұмытылмастай
болып қалды // Атырау, 2006. – 9 ақпан.
Мақатаев М. Менің, анкетам // Ақ жол, 2006. – 14 ақпан.
Мәмбетов Қ. Момышұлы – Мұқағали жырларында //Ақ жол, 2006. – 7
ақпан.
Медеубекұлы С. Әр өлеңі әнге айналған ақын // Жас Алаш, 2006. – 9
ақпан.
Мұсаев А. Мұқағалидың жүрегі мен жаны және құдіреті...//Оңтүстік
Қазақстан, 2006. - 25 наурыз.- (М.Мақатаевтың 75 жылдығына орай). –
Набиуллин Ж. Мұқағалидың қалпағы // Қазақ әдебиеті, 2006. – 3 ақпан.
Нүсіпханұлы Т. Қазақтың қара өлеңі – құдіретім...//Қостанай таңы,
2006. – 8 ақпан.
Омарова Ж. «Бүгін – менің туған күнім // Солтүстік Қазақстан, 2006. –
10 ақпан.
Өтеуліұлы Ө. Мәңгілік ғұмыр, өміршең жыр //Алматы ақшамы, 2006. –
11 ақпан.
Бүгін менің туған күнім. [ М.Мақатаевтың 9 ақпан туған күні. Мәдени
мұра] //Атамекен. – 2008. – 9 ақпан. № 6
Жарқынбеков Сұлтан. Бүгін менің туған күнім, ой, пәле-ай! : Мақала /
С.С. Жарқынбеков. / Президент және Халық. – 06.02.2009 ж. - № 5
(Мұқағали Мақатаевтың туғанына 78 жыл)
Өтеуліұлы Ө. Мұқағалидың жалғасы – жас перілер бас мұнда : Ақын
М.Мақатаевты еске алу / Ө. Өтеуліұлы // Алматы Ақшамы. - 2009 – 7ақпан.
19
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.......................................................................
Мұқағали Мақатаев...............................................
Мұқағали шығармалары, өлеңдері.......................
Мұқағалидың өмірі мен шығармашылығы,
естеліктер.............................................................
Мұқағали мұрасын зерттеу, насихаттау,
оқыту......................................................................
М.Мақатаевтың мерейтойына орай
жарияланған материалдар.................................
20
Автор
zhadyraiskakova
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
210
Размер файла
959 Кб
Теги
мақатаевтың
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа