close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

M 1178 T UMKD 2 kredit dorabotanny 2(1)

код для вставкиСкачать
Қазақ гуманитарлық заң университеті
Ұлттық құқық жоғарғы мектебі
Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасы
«МАҚҰЛДАНДЫ»
Мемлекет және құқық
теориясы
мен
тарихы
кафедрасының
меңгерушісі
з.ғ.к., доцент Наурызбай А.Ж.
_____________________ (қолы)
«____» _____________ 2013 ж.
«БЕКІТЕМІН»
Ұлттық құқық жоғары
мектебінің
директоры
з.ғ.д., профессор Шапак У.Ш.
_____________________ (қолы)
«_____» _____________2013 ж.
ПӘННІҢ ОҚУ ЖҰМЫС БАҒДАРЛАМАСЫ
(Syllabus)
Пәннің атауы «Мемлекет және құқық теориясы»
Мамандықтар 5В030100 «Юриспруденция»
Оқу нысаны
__күндізгі____________________
Пәннің коды _____________________________
Барлығы __2_кредит
Курс ___1__
Семестр ___1___
Дәріс ____20__сағат
Семинар___10_сағат
АБ саны __2__
СОӨЖ __15___сағат
СӨЖ __45___сағат
Еңбек көлемі 90 сағат
АСТАНА – 2013
Пәннің оқу – әдістемелік кешені «Мемлекет және құқық теориясы» пәнінің типтік
оқу бағдарламасы негізінде дайындалды.
Пәннің оқу – әдістемелік кешенің мемлекет және құқық теориясы мен тарихы
кафедрасының профессоры, з.ғ.д., У. Шапак дайындады.
____________________________
«Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы»
(кафедраның атауы)
кафедрасының мәжілісінде талқыланды.
Хаттама № ____________
«____» ___________ 2013 ж.
Кафедра меңгерушісі з.ғ.к., Наурызбай А.Ж.
_____________________
«____» ___________ 2013 ж.
(қолы)
Ұлттық құқық жоғары мектебінің
оқу әдістемелік кеңесінде мақұлданды.
(факультеттің атауы)
Хаттама № ____________
«____» ___________ 2013 ж.
Мазмұны
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Оқытушы туралы мәлімет
Пререквизиттер
Постреквизиттер
Пәннің жалпы сипаттамасы
Пәннің мазмұны
Дәрістің тақырыптық жоспары
Семинар сабақтарының мазмұны
Пән бойынша СОӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру
кестесі
Пән бойынша СӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру кестесі
І, ІІ аралық бақылау сұрақтары
Емтихан сұрақтары
Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
Негізгі терминдер мен түсініктер сөздігі
Пән бойынша І, ІІ аралық бақылау бойынша бағалау критерийлері
Білім бағалаудың жалпы шкаласы
1. Оқытушы туралы мәліметтер:
Шапак У. Ш. – мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасының
профессоры м.а., заң ғылымдарының докторы.
Кандидаттық диссертация тақырыбы – «1640 жылғы Монғол-Ойрат заңы» –
Докторлық диссертация тақырыбы – «Қалмақ хандығының мемлекеттік
құрылысы және құқықтық жүйесі (1664-1771 ж.ж.)»
Унзила Шапақ 1996 жылы Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік
университетінің заң факультетін үздік дипломмен тәмамдап, факультет Ғылыми
кеңесінің шешімімен Мемелекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасына
оқытушылық қызметке қалдырылған.
2001 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-нің Диссертациялық кеңесінде
заң ғылымдарының проф. З.Ж: Кенжалиевтің жетекшілігімен «1640 жылғы
Моңғол-Ойрат заңы» тақырыбында 12.00.01-құқық және мемлекет теориясы мен
тарихы; құқықтық және саяси ілімдер тарихы мамандығы бойынша заң
ғылымдарының кандидаты дәрежесін табысты қорғаған.
2001-2004 жылдар аралығында Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды
мемлекеттік университетінің заң факультетінің мемлекет және құқық теориясы
мен тарихы кафедрасында аға оқытушы, доцент міндетін атқарушы қызметтерін
атқарған.
2004-2006 жылдар Қазақ Гуманитарлық Заң Университетінің ұлттық және
халықаралық құқық факультетінің Мемлекет және құқықы теориясы мен тарихы
кафедрасы доцент қызметін атқарған.
2006-2008 жылдары 12.00.01-құқық және мемлекет теориясы мен тарихы;
құқықтық және саяси ілімдер тарихы мамандығы бойынша ҚР БҒМ
жолдамасымен университет докторонтурасында оқыды. Ғылыми кеңесшісі-з.ғ.д.,
профессор Кенжалиев З.Ж.
2008 жылдың қараша айынан бастап бүгінгі күнге дейін аталмыш
университеттің Ұлттық құқық жоғары мектебінің Мемлекет және құқық теориясы
мен тарихы кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарады.
2010 жылы «Қалмақ хандығының мемлекеттік құрылысы және құқықтық
жүйесі (1664-1771 ж.ж.)» тақырыбында заң ғылымдарының докторы ғылыми
дәрежесін қорғаған. 60 жуық ғылыми мақаланың авторы. Ғылыми мақалалары
Ресей Федерациясы, Моңғолия Республикасы, Қырғыз Республикасы және
Болгария Республикасында, қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жарияланған.
Мемлекет және құқық теориясы, Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы оқу
құралдарының авторы. Мемлекет және құқық теориясы пәнінен жоғары оқу
орындары студенттеріне және құқық теориясы бойынша магистранттарға
арналған 10 типтік бағдарлама бойынша авторлық ұжым мүшесі. 2006 жылдан
бері Қазақстан Республикасында қабылданған нормативтік-құқықтық актілерге
ғылыми-құқықтық, жемқорлыққа қарсы сараптама жасаушы тәуелсіз сарапшы
болып табылады. 2004 жылдан бері мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша
МАБ тапсырмаларының сарапшысы. 2011 жылдан бастап ҚР Әділет
министрлігінің заң шығару институтының лингвистикалық орталығының
сарапшысы.
Қазақ гуманитарлық заң университеті, мемлекет және құқық теориясы мен
тарихы кафедрасы. каб. № 226. Жұмыс телефоны – 70-30-26.
Курстың пререквизиттері:
Аталған курсты меңгеру үшін алдын-ала орта жалпы білім беретін
мектептерден алынуы тиісті құқықтық және тарихи білімдері болуы қажет.
Қазақстан тарихы, шетелдердін мемлекет және құқық тарихы, қоғамтану,
философия, әлеуметтану, саясаттану пәндерін оқып үйрену қажет.
3. Курстың постреквизиттері:
Студенттер аталған пәнді оқып игергеннен кейін, саяси құқықтық ілімдер
тарихы, мемлекет және құқық теориясының мәселелері, салыстырмалы құқықтану
және өзге де салалық заң ғылымдарын оқып үйренген абзал.
4. Пәннің жалпы сипаттамасы:
Мемлекет және құқық теориясы юридикалық ғылым және құқықтық пәндер
жүйесінде ерекше орын алады. Оларға қарағанда, жалпы теориялық және
әдістемелік функцияны орындай отырып, ол белгілі бағдарлық қызмет атқарады.
Әдетте, оның мемлекеттік-құқықтық даму заңдлығы мен пән қарқынан ашатын
сипаты әдістемелік жалпы заңдық пән, ол барлық мемлекеттік-құқықтық
құбылыстарға қатысты бастапқы базалық білімдерді береді, соның ішінде салалық
заңдық ғылымдармен де қолданылатын негізгі түсініктер мен категорияларды
қалыптастырады, сондай-ақ құқық тиімділігіне және құқықтық реттеу механизмін
жетілдіруге қатысты тұжырымдар мен ұсыныстар жасалынады.
«Құқық теориясы» курсы студенттерге әлеуметтңк өмірдегі ерекше сала
болып табылатын құқықтық болмыстың жалпы даму заңдылығын қарастырады.
Қазіргі қоғам өміріндегі және саяси жүйедегі мемлекет пен құқықтың орны мен
ролі туралы, заңдылық, құқық шығармашылық пен құқық қолданушылық,
құқықбұзушылық пен құқықтық жүріс тұрыс, адам құқықтары мен
бостандықтары, тұлға мен мемлекет өзара қатынасы туралы қазіргі білім жүйесін
беруге арналған.
Мемлекет және құқық теориясы пәнінің құқық теориясы бөлімінде құқықтың
болмысын құқық (статикалық күйінде) және құқықтық реттеу (динамикалық
күйін), яғни құқық қоғдырғысына және құқықтық реттеу механизміне кіретін
құқықтық құбылыстар қарастырылады. Сонымен, құқық теориясы бөлімі заң
факультетінің бірінші курсында оқытудың мақсаты студенттерге мемлекет және
құқық мәніне, қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу механизміне қатысты
негізгі ережелерді, сондай-ақ барынша мәнді өзекті мәселелерді, мемлекеттікқұқықтық құбылыстар туралы тұжырымдарды Қазақстан Республикасы
ерекшелігін ескере отырып үйрету болып табылады.
Құқық теориясы курсын оқып-үйрену барысында студенттер сонымен бірге
құқық салалары бойынша білімдерді игереді, заң шығармашылықпен танысады,
заңнаманың даму бағытын және Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы
құқық тиімділігін талдайды. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет
қалыптастырудың алғы шарттарымен танысады.
Құқық теориясы оқу пәні ретінде белгілі бір мағынада мамандыққа кіріспе
болып табылады, аталған курсты оқыту барысында қоғам өмірінің тиісті
мемлекеттік-құқықтық құбылыстарына дәстүрлі де, жаңа да көзқарастар есепке
алынады, мемлекеттік-құқықтық практика шығармашылықпен пайдаланылады.
Мемлекет және құқық теориясын оқып үйренген соң студенттің меңгеретін
білімі:
 Құқық туралы жалпы теориялық білімдер жүйесін тұтас қарастыра
отырып мемлекет және құқық теориясының өзара біртұтастығын
негіздейді.
 Көрсетілген білімдер жүйесі мемлекет және құқық теориясынан
құқық теориясын бөліп қарастыруға боатынын және мемлекет
теориясы бөлімінен дараланып бөлініп кетпейтінін жеке дара ғылыми
бөлік құра алатынын дәйектей алуы керек.
 Құқық болмысын, объективтік және субъективтік құқық, құқықтық
норма, құқық шығармашылық, құқыққа сай мінез құлық, құқық
бұзушылық, құқықтық сана, құқықтық мәдениет, заңдық дерек сияқты
ұғымдардың мазмұнын білуі керек:
 Мемлекеттік-құқықтық оқиғаларда дұрыс бағдар ұстана білу, оларға
баға беру, заң нормаларын талқылау, құқықтық ұйғарымға сәйкестік
(сәйкес емес) тұрғысынан адамдардың әрекеттері мен қимылдарын
талдай білуі керек.
 Келесі дағдыларды игеруі қажет: мемлекеттің кейбір нормативтік
актілерінің жобаларын жағымды жақтары мен жетіспеушіліктерін
көрсете отырып, соңғысын жою туралы ұсыныстарын енгізе отырып
құру; студенттердің ғылыми конференциялары мен үйірмелеріне
рефераттар мен баяндамалар әзірлеу; курстық және бітірушілік
жұмыстар жазып, оларды оқытушылар мен комиссия алдында жария
қорғай білу.
5. Пәннің мазмұны
Мемлекет
және құқық
Мақсаты
теориясы
пәнінің
оқытылатын
бөлімдері
Мемлекет Мемлекет
теориясы
түсінігінің жалпы
мәселелерін,
мемлекеттіліктің
пайда болуы және
тарихи
дамуын,
мемлекет нысанын
және
функцияларын,
мемлекет
аппаратын
және
қоғамның
саяси
жүйесіндегі
мемлекеттің
алатын
орнын
қарастыру.
Құқық
теориясы
Құқық түсінігінің
жалпы мәселелерін,
құқықтың
пайда
болуы және тарихи
дамуын,
құқық
нормасын
және
жүйесін,
нормативтікқұқықтық акт.
Міндеттері
Нәтижесі
1.Мемлекеттің түсінігін және
белгілерін ашып түсіну.
2.Мемлекеттің мәнін талдау.
3.Неолитикалық
төңкеріс
түсінігін саралау.
4.Мемлекет
функциясы
түсінігі
және
жіктелуін
қарастыру.
5.
Мемлекет
аппарат
түсінігін және мемлекеттік
орган түсінігін ажырата білу.
6.
Мемлекет
нысаны
түсінігін және оны құрайтын
элементтерді білу.
7.Қоғамның саяси жүйе
түсінігін және құрылымын
анықтау. Мемлекетпен және
басқада қоғамның саяси
жүйе элементтерінің ара
қатынасын зерттеу.
8.Құқықтық
мемлекет
түсінігі және белгілерін
толық меңгеру.
І, ІІ аралық бақылу
өткізіледі.
Студенттер
мемлекеттің саясиқұқықтық табиғаты,
болмысы
туралы
толық, кең түсінік
алуы керек. Кәдімгі
мемлекетпен қоса
құқықтық мемлекет
түсінігін
айыра
білген
жөн.
Мемлекет
механизмін
түсінбей
мемлекеттік
реттеуді
меңгеру
мүмкін емес.
1.Құқық түсінігіне деген
әртүрлі
көзқарастардың
негіздерін анықтау.
2.Құқық мәнін аша түсіну.
3.Құқықтың қайнар көзін
білу.
5.Қазіргі
кездегі
негізгі
құқықтық
жүйелерді
ажырата алу.
6.Құқық
нормасының
І, ІІ аралық бақылау
өткізу.
Заңтану,
құқық
қорғау қызметтері
мамандығында
оқитынт студенттер
құқық
және
құқықтық
жүйе
бойынша теориялық
біліммен
құрылымын
және
оның
жіктемелерін толық түсіну.
7.Құқық жүйесі түсінігі және
оның құрылымын меңгеру.
8.Нормативтк-құқықтық акт
түсінігі және түрлерін білу.
НҚА жүйелей білу.
жабдықталуы
қажет.
Сонымен
қоса
заңдылық,
тәртіп және құқық
бұзушылық ұғымын
жете
меңгерген
дұрыс.
№
п/
п
1
1
Тақырыптық жоспар
Оқу қызметінің тұрлері және сағат көлемі
СОӨЖ
СӨЖ
Модульге
Барлық
Тақырыптары
Дәрі Семина (модуль (модуль
бөлінуі
(сағаты
с
р
бойынша бойынша
)
)
)
2
3
4
5
6
7
7
I семестр
Дәріс
1.
Мемлекет және
құқық
1
3
теориясының
1 Модуль
Мемлекет және пәні және оның
ерекшеліктері.
құқық
2
1
теориясына
кіріспе
1
3
2 Модуль
Мемлекеттану
теориясының
негіздері
2
Дәріс 2.
Мемлекеттің
пайда болуы
және тарихи
дамуы,
мемлекеттің
типологиясы.
Дәріс
3.
Мемлекеттің
түсінігі,
мәні
және әлеуметтік
тағайындалуы,
мемлекет
нысаны.
Дәріс 4.
Мемлекет
функциялары
және мемлекет
механизмі
2
2
2
1
3
1
3
1
3
1
3
1
3
1
3
1
1
1
3
3 Модуль
Жаңа қоғам
және мемлекет
Дәріс
5.
Қоғамның саяси
жүйесіндегі
мемлекет
2
Дәріс 6. Құқық
түсінігі, оның
белгілері
мен
функциялары.
Дәріс 7.
Құқықтың
қайнар көздері
(нысаны)
4
Дәріс 8. Құқық
4 Модуль
типтері
және
Құқықтың
қазіргі кездегі
құрылымдық
негізгі
функциональды құқықтық
қ сипаты
жүйелер
Дәріс 9. Құқық
жүйесі және
заңнама жүйесі
Дәріс 10. Адам
және
азаматтардың
құқықтары мен
бостандықтары.
Барлығы 1 семестрде
Пән бойынша
барлығы
1
3
1
3
1
2
1
1
3
2
1
1
3
2
1
1
3
2
1
1
3
2
1
1
3
20
10
15
45
20
10
15
45
Қолданылатын негізгі әдебиеттер:
1. Жоламан Қ.Д. «Мемлекет және құқық теориясы». Оқулық: «Нұр - пресс» - Алматы, 2005- 296 бет.
2. Ағдарбеков Т. «Мемлекет және құқық теориясы». Оқулық. – Алматы «HAS» баспа компаниясы, 2003- 328 бет.
3. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. «Мемлекет және құқық теориясы»: Оқулық. - Алматы: Жеті жарғы, 2006. 264 бет.
4. Сапарғалиев Ғ., Ибраева А.С. «Мемлекет және құқық теориясы»: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2007. – 336 бет.
5. «Теория государства и права»: Учебник. Издание 3-е, расширенное и дополненое. Под редакцией Н.А. Марченко.
– М.: ИКД «Зерцало - М», 2002. – 624 стр.
6. Хропанюк В.Н. «Теория государства и права» Хрестоматия. Учебное пособие. М., 1998, 1-944 с.
7. «Теория государства и права»: Учебник/Под редакцией А.У. Бейсеновой. – Алматы: Атамұра, 2006. – 392 с.
Булгакова Д.А.
6. Дәрістің тақырыптық жоспары
№
1 Модуль
Мемлекет және
құқық теориясына
кіріспе
Тақырыптар
және
олардың сағаты бойынша
көлемі
Бақылау сұрақтары
Дәріс 1. Мемлекет және
құқық теориясының пәні
және оның ерекшеліктері.
1.Мемлекет және құқық
теориясының пәні, оның
мазмұны.
2.Мемлекет және құқық
теориясының
пән
ретіндегі ерекшеліктері.
3.Мемлекет және құқық
теориясының
функциялары
2 сағат
Тақырыптың мақсаты
және міндеті
Проблемалық сұрақтар
Мақсаты
- мемлекет және құқық
теориясы
пәнінің
мазмұнымен
және
әдістерінің
ерекшеліктерімен
таныстыру.
- мемлекет және құқық
теориясының
қоғамды
және заң ғылымдары
жүйесіндегі
алатын
орнымен танысу.
Мемлекет
және
құқық
теориясы оқу пәні. Мемлекет
және
құқық
теориясының
әдістерінің
тәжірибелік
маңыздылығы.
Міндеті
- мемлекет және құқық
теориясы
пәнінің
түсінігінің мәнін анықтау,
мемлекет және құқық
теориясы
әдістерін
жіктеу.
- мемлекет және құқық
теориясының
заң
Қазақстандағы мемлекет және
құқық теориясының қазіргі
замандағы жағдайын сипаттау.
Қоғамдық және заң ғылымдары
жүйесіндегі мемлекет және
құқық теориясының орны, рөлі
және функциялары.
Қолданылатын
әдебиеттер
1. (4-13 бб.);
2. (5-12 бб.);
3. (3-10 бб.);
4. (7-19 бб.);
5. (5-8 бб.);
7. (10-20 бб.);
ғылымдары жүйесіндегі
мемлекет және құқық
теориясының орны мен
рөлін анықтау.
2 Модуль
Мемлекет тану
теориясының
негіздері
Дәріс 2. Мемлекеттің
пайда болуы және тарихи
дамуы, мемлекеттің
типологиясы
1.Алғашқы
қауымдық
қоғам, оның дамуы және
ыдырауы.
2.Мемлекет
және
құқықтың
пайда
болуының
негізгі
заңдылықтары.
3.Мемлекет
және
құқықтың пайда болу
теорияларының
әртүрлілігі.
4.Мемлекет
және
құқықтың пайда болу
нысандары.
5. Мемлекет
типологиясының
түсінігі.
6. Мемлекетті
типтерге
бөлудің әдіс-тәсілдері.
Мақсаты
Алғашқы
қауымдық
мемлекет
және құрылыстың
даму
құқықтың пайда болу эволюциясының ерекшеліктері.
жолдарымен және негізгі Мемлекеттің пайда болуы
теорияларымен
туралы қалыптасқан негізгі
тыңдаушыларды
теориялардың
әртүрлілігінің
таныстыру.
себептері. Мемлекет және
құқықтың өзара байланысы
Міндеті
проблемаларын зерттеу.
мемлекет және
құқықтың
пайда
болуының
себептерін
анықтау,
мемлекетке
дейінгі
кезеңдегі
мемлекеттіліктің
алғашқы
белгілерінің
элементтерін анықтау.
1.
(14-30 бб.);
2.
(23-44 бб.);
3.
(10-25 бб.);
4.
(20-32 бб.);
5.
(43-98 бб.);
7.(23-29 бб.);
7. Мемлекетті жіктеудің
тарихи хронологиялық
түрлері.
2 сағат
Дәріс 3. Мемлекеттің
түсінігі,
мәні
және
әлеуметтік
тағайындалуы, мемлекет
нысаны.
1.Мемлекеттің түсінігінің
әртүрлілігі.
2.Мемлекеттің мәні және
белгілері.
3.Мемлекеттік
билік
әлеуметтік биліктің бір
түрі ретінде.
4. Мемлекет нысанының
және
оның
элементтерінің түсінігі
5.Басқару нысаны және
оның түрлері
6.Мемлекеттің
құрылымдық нысаны
7.Саяси режим
2 сағат
Мақсаты
Мемлекеттің жалпы әлеуметтік
– «Мемлекет» ұғымын мәселелері.
ашып,
оның
мәнін Мемлекет
ұғымының
көрсету.
көптүрлілігі. Мемлекеттің өзге
–
мемлекет
нысанын әлеуметтік
институттардан
түсіндіру.
айырмашылығы.
Қазақстан
зайырлы,
демократиялық,
Міндеті
құқықтық
мемлекет
құру
- күрделі саяси ұйым жолында.
Қазақстан
ретіндегі
мемлекеттің мемлекетін
нығайтумәнінің
және тұрақтылық пен прогрестің
тағайындалуының дамуын басты факторы.
анықтау,
мемлекеттік
билікті жүзеге асыру Мемлекет нысанының түсінігі.
нысандары мен тәсілдерін Мемлекеттің әртүрлі типіндегі
көрсету.
басқару
нысаны.
– мемлекет нысаны әсер Мемлекеттердің ұлттық –
ететін
факторларды аумақтық және әкімшіліканықтау.
Басқару аумақтық
құрылымының
нысанының
ерекшеліктері.
Мемлекеттік
элементтерінің
саяси
режим
түрлерінің
ерекшеліктерін қарастыру. демократиялық
және
демократиялық емес болып
бөлінуінің негіздері.
2. (44-46 бб.);
4. (33-39 бб.);
5. (43-98 бб.);
7. (42-46 бб.);
1. (39-49 бб.);
2. (105-117 бб.);
3. (31-37 бб.);
4. (54-67 бб.);
5. (188-204 бб.);
7. (62075 бб.);
Дәріс 4. Мемлекет
функциялары және
мемлекет механизмі
1.Мемлекет
функцияларының
түсінігі
2.Мемлекет
функцияларын жіктеудің
критерийлері
3.Мемлекеттің
негізгі
ішкі
және
сыртқы
функциялары
4.Мемлекет
функцияларын
іске
асырылуының нысандары
5.Мемлекет
механизмі
туралы түсінігі және
құрылымы.
6.Мемлекеттік
орган
және оның белгілері.
7.Мемлекеттік
органдардың жіктелуі
8.Мемлекеттік органдар
қызметін ұйымдастыру
қағидалары.
2 сағат
Мақсаты
мемлекеттің
динамикалық
үдеріснің
дамуына,
жаңаруына,
нығаюына, оның өзінің
саяси,
экономикалық,
әлеуметтік
міндеттерін
орындауына,
қызмет
атқаруына назар аудару.
– мемлекет механизмі
түсінігі
және
құрылымымен,
оның
ұйымдасу және қызмет
ету
қағидаларымен
таныстыру.
Мемлекеттің
функциялары
және мемлекеттік органдардың
функциялары.
Мемлекет
функцияларын
жіктеудің
критерийлері.
Мемлекет
функцияларының
іске
асырылуының құқықтық және
ұйымдастырушылық
нысандары. Қазіргі кезеңдегі
мемлекет
функцияларының
ерекшеліктері.
1. (60-67 бб.);
2. (90-104 бб.);
3. (49-59 бб.);
4. (40-47 бб.);
5. (173-187 бб.);
7. (93-104 бб.);
1. (50-59 бб.);
2. (69-89 бб.);
3. (38-49 бб.);
4. (48-53 бб.);
5. (205-225 бб.);
Мемлекеттік
органдардың 7. (75-93 бб.);
жіктелу
мәселелері.
ҚР
мемлекеттік органдар жүйесі.
Міндеті
– мемлекеттің негізгі
функцияларының
мазмұнын анықтау және
іске асыру нысандары
мен әдістерін қарастыру.
- мемлекеттік аппараттың
құрылу
ерекшеліктерін
және оның қоғамдағы
ролі
мен
маңызын
қарастыру.
Дәріс 5. Қоғамның саяси Мақсаты
Қоғамның
саяси
жүйесінің 1. (68-75 бб.);
3 Модуль
Жаңа қоғам және
мемлекет
жүйесіндегі мемлекет
1. Қоғамның саяси жүйесі
туралы түсінік
2. Мемлекеттің қоғамның
саяси жүйесіндегі орны
мен ролі
3. Мемлекет
және
қоғамдық ұйымдар
Құқықтық мемлекет
және азаматтық қоғам
1. Құқықтық
мемлекет
идеясының дамуы.
2. Құқықтық
мемлекет
түсінігі және белгілері.
3. Азаматтық қоғамның
түсінігі және құрылымы.
4. Қазақстан
Республикасының
құқықтық
мемлекет
ретінде дамуы
2 сағат
–
қоғамның
саяси
жүйесінің элементтерімен
таныстыру.
- құқықтық мемлекет
және азаматтық қоғам
түсінігі мен белгілерімен
таныстыру.
Міндеті
– қоғамның саяси жүйесін
ұғымын
анықтаудың
функционалдық
және
институционалдық
жолдарын,
қоғамның
саяси
жүйесінде
мемлекеттің
ерекшеліктерін
қарастыру.
- құқықтық мемлекет
концепциясының пайда
болуын және дамуын,
азаматтық қоғамның
элементтерін қарастыру.
Дәріс 6. Құқық түсінігі, Мақсаты - құқық туралы
оның
белгілері
мен негізгі
түсініктерді,
функциялары.
құқықтың
мәнін,
1. Құқықтың
түсінігі маңызын,
әлеуметтік
және мазмұны.
құндылығын таныстыру.
құрылымы.
Мемлекеттің
қоғамның саяси жүйесіндегі
орны мен ролі. Мемлекет және
саяси партиялар арақатынасы.
Мемлекет
және
қоғамдық
бірлестіктер.
2. (16-48 бб.);
7. (104-112 бб.);
1. (76-85 бб.);
2. (118-128 бб.);
3. (59-72 бб.);
4. (74-81 бб.);
Ш.-Л. Монтескье және Дж. 7. (112-129 бб.);
Локктың
еңбектеріндегі
құқықтық мемлекет идеясы.
Құқықтық мемлекет орнатудың
негізгі
бағыттары.
ҚР-да
азаматтық қоғамның даму
перспективалары
және
құқықтық мемлекет қалыптасу
ерекшеліктері.
Қазіргі
заманғы 1. (86-96 бб.);
құқықтүсінушілікке
жалпы 2. (129-153 бб.);
сипаттама.
Құқықтағы 3. (87-97 бб.);
обьективтілік
және 4. (93-107 бб.);
субьективтілік.
Құқық 5. (410-436 бб.);
2. Құқықтың
белгілері
және олардың қалыптасу
жолдары.
3. Құқықтың әлеуметтік
тағайындалуы және оның
фукциялары.
2 сағат
4 Модуль
Құқықтың
құрылымдық
функционалдық
сипаты
функциясының мазмұны, іске 7. (130-145 бб.);
құқықтың асыру нысандары.
атқаратын
мәнін,
Міндеті
қоғамда
қызметін,
қағидаларын,
мононормалардан
айырмашылығын талдау,
«құқық
мәні»
категориясының
теоретикалық
және
тәжірибелік
маңызын
қарастыру.
Дәріс 7. Құқықтың
Мақсаты - құқық қайнар
қайнар көздері (нысаны) көздерінің мазмұнымен
1. Құқық қайнар көзінің және
нормативтік
(нысанының) түсінігі.
құқықтық
актілердің
2. Құқық
қайнар иерархиясымен
көздерінің негізгі түрлері. таныстыру.
3. Нормативтік-құқықтық
акт
және
оның Міндеті - құқық қайнар
ерекшеліктері.
көздерінің арақатынасын
4. Құқық
қайнар ашып көрсету.
көздерінің әрекет ету
шегі
5. Нормативтік-құқықтық
акт
қазақстан
құқық
жүйесінің қайнар көзі
ретінде
Прецеденттік құқық нысаны.
Құқықтық
доктрина.
Нормативтік
шарт
құқық
нысаны
ретінде.
Заңның
түсінігі. Заңның кері күші.
1. (112-116 бб.);
2. (212-226 бб.);
3. (108-116 бб.);
4. (115-127 бб.);
5. (473-505 бб.);
7. (180-205 бб.);
2 сағат
Дәріс 8. Құқық типтері
және
қазіргі
кездегі
негізгі құқықтық жүйелер
1. Құқықтың
тарихи
типтері.
2. Құқықтық жүйелердің
түсінігі және жіктелінуі.
3. Романо-германдық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
4. Англо-саксондық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
5. Мұсылмандық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
2 сағат
Дәріс 9. Құқық жүйесі
және заңнама жүйесі
1. Құқық жүйесі түсінігі.
2. Құқықтың
негізгі
салаларының
жалпы
сипаттамасы.
3. Заң жүйесінің түсінігі,
даму бағыттары.
4. Құқық жүйесі мен
заңнама
жүйесінің
Мақсаты - құқық типін
анықтаудың нысанымен,
негізгі
құқықтық
жүйелердің
ерекшеліктерімен
таныстыру.
Феодалдық типтегі құқық.
Буржуазиялық
құқық.
Социалистік құқық. Құқықтық
жүйелерді
жіктеудің
критерийлері.
Негізгі
құқықтық
жүйелердің
ерекшеліктері. Көшпелі қазақ
Міндеті
–
негізгі өркениетіндегі
құқықтық
құқықтық
жүйелердің жүйенің құндылығы. Қазіргі
ерекшеліктерін
Қазақстан
Республикасының
салыстырмалы талдау.
құқықтық жүйесі.
2. (154-159 бб.);
3. (97-103 бб.);
4. (137-141 бб.);
5. (437-453 бб.);
7.(145-165 бб.);
Мақсаты - құқық жүйесі
мен заңнама жүйесінің
түсінігі
мен
арақатынасын анықтау.
1. (141-148 бб.);
2. (182-193 бб.);
3. (135-142 бб.);
4. (137-141 бб.);
7. (241-261 бб.);
Міндеті – құқық
нормаларының құқықтық
институттарға, салаларға
және бағынышты
салаларға бөліну
Құқық саласы құқық жүйесінің
негізгі құрылымдық элементі
ретінде. Халықаралық және
ұлттық құқықтың арақатынасы.
арақатынасы.
2 сағат
негіздерін, құқық жүйесі
мен заңнама жүйесінің
арақатынасын көрсету.
Дәріс 10. Адам және
Мақсаты – адам және
азаматтардың құқықтары азаматтардың құқықтары
мен бостандықтары
мен
бостандықтарыны
1. Адам
және және
міндеттерін
азаматтардың құқықтары қарастыру.
мен бостандықтарының
түсінігі мен жіктелінуі.
Міндеті
–
Тұлға
2. Тұлғаның
құқықтық құқықғының
мәртебесі.
ерекшеліктерін
3. Адам
және қарастырып,
тұлғаның
азаматтардың құқықтары құқықтық
мәртебесін
мен
бостандықтарын анықтау.
қамтамасыз
етудегі
мемлекеттің ролі
4. Мемлекет және тұлға:
өзара жауапкершілігі
2 сағат
Барлығы
20 сағат
Мемлекеттің тұлға құқықтары 1.(219-233 бб.);
мен
бостандықтарын 3. (194-199 бб.);
қамтамасыз етуі. Адам құқығы 8. (350-377 бб.);
мен ұлт, халық құқығының
арақатынасы. Демократиялық
мемлекеттегі
азшылықтың
құқықтарын
қорғау.
Мемлекеттің
азамат
жғне
азаматтың мемлекет алдындағы
міндеттері мен жауапкершілігі.
7. Семинарлық сабақтың мазмұны
№
Тақырыптар атауы
Сағат
Ауызша
Мемлекет
және
1
Талқыланатын
құқық теориясының сағат сұрақтар:
пәні және оның
1. Мемлекет және
ерекшеліктері.
құқық теориясы оқу
1 Модуль
пәні ретінде.
Мемлекет және
2.Гуманитарлық білім
құқық
жүйесіндегі және заң
теориясына
пәндері жүйесіндегі
кіріспе
мемлекет және құқық
теориясының орны.
3.Мемлекет
және
құқық теориясының
функциялары.
4.Қазақстандағы
мемлекет және құқық
теориясының қазіргі
замандағы жағдайы.
Сұрау алу түрі, өткізу нысаны
Жазбаша
Оқытудың
(тесттер, бақылау
интерактивтік
жұмыстары,
әдісін қолдану
карточкамен жұмыс,
баяндамалар және
т.б)
Конспект
Дөңгелек стол
1.
Қазақстандағы түрінде
мемлекет және құқық (көзқарастарды,
теориясының
қазіргі пікірлерді
замандағы жағдайын ортаға салу)
сипаттау.
2. Мемлекеттік құқық
құбылыстардың қазіргі
ғылыми әдісі.
3. Заң ғылымдары
жүйесіндегі мемлекет
және
құқық
теориясының орны мен
рөлі.
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
Қолданылатын
әдебиеттер
6. (4-13 бб.);
7. (5-12 бб.);
8. (3-10 бб.);
8. (10-20 бб.);
мағынасын ашу.
Мемлекеттің пайда
болуы және тарихи
дамуы,
мемлекеттің
типологиясы
2 Модуль
Мемлекет тану
теориясының
негіздері
1
Талқыланатын
сағат сұрақтар:
1. Алғашқы
қауымдық
қоғам,
оның дамуы және
ыдырауы
2. Мемлекет
және
құқықтың
пайда
болуының
негізгі
заңдылықтары
3. Әр
түрлі
халықтардың
мемлекеттігінің
құрылу
ерекшеліктері.
4. Мемлекет
және
құқықтың пайда болу
теорияларының
әртүрлілігі
5. Мемлекет
және
құқықтың пайда болу
нысандары
6.Мемлекеттің
тарихи
типін
белгілейтін
жағдайлар.
Бақылау
жұмысын Пікірталас
өткізу
Бақылау жұмысының
сұрақтары
сабақ
барысында
нұсқа
бойынша беріледі (15
минут)
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
6.
(14-30
бб.);
7.
(23-44
бб.);
8.
(10-25
бб.);
8.(23-29 бб.);
2. (44-46 бб.);
8. (42-46 бб.);
7.Мемлекеттерді
өркениеттік
критериймен
бөлу
негіздері.
8.Мемлекеттік
типология
әдісінің
хронологиялық түрі.
Мемлекеттің
1
Талқыланатын
түсінігі, мәні және сағат сұрақтар:
әлеуметтік
1.
Мемлекет
тағайындалуы,
түсінігі.
мемлекет нысаны.
2.
Мемлекеттің
жалпы әлеуметтік
мәселелері.
3.
Мемлекет
ұғымының
көптүрлілігі.
4.
Мемлекет
нысанын анықтайтын
факторлар.
5.Басқару
нысаны
және оның түрлері
6.Мемлекеттің
аумақтық-саяси
Конспект
Мемлекетке анықтама
берудің
көптүрлілігі
(әлеуметтік көзқарас,
институтшылардың
көзқарасы,
заңдықэкономикалық
көзқарас,
саяси
көзқарас,
кибернетикалық
көзқарас,
арифметикалық
көзқарас)
Салыстырмалы
(түрлеріне,
ерекшеліктеріне
кесте
Дөңгелек стол
түрінде
(көзқарастарды,
пікірлерді
ортаға салу)
1. (31-38 бб.);
2. (49-51 бб.);
3. (25-31 бб.);
8. (47-62 бб.);
1. (39-49 бб.);
2.
(105-117
бб.);
3. (31-37 бб.);
8. (62075 бб.);
құрылымы
байланысты)
7.Саяси
режим
(демократиялық және 1. Қазіргі монархия
демократияға қарсы) 2. Басқарудың
республикалық түрі
3. Саяси
режим
түрлері
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
Мемлекет
функциялары және
мемлекет
механизмі
1
Талқыланатын
сағат сұрақтар:
1. Мемлекет
функцияларының
түсінігі, белгілері
2. Мемлекет
функцияларын
жіктеудің
критерийлері
3. Мемлекеттің ішкі
және
сыртқы
функциялары
4. Мемлекет
«Қазіргі
кездегі
мемлекеттер
функциясы
және
жаһандық
проблемалар»
тақырыбын талқылау.
Дөңгелек стол
түрінде
(көзқарастарды,
пікірлерді
ортаға салу)
Талқылау
Заңгер
ғалымдардың
еңбегіндегі мемлекет
функцияларының
жіктеу проблемаларына
жасаған
талдауына,
келтірген
1. (60-67 бб.);
2. (90-104 бб.);
3. (49-59 бб.);
8. (93-104 бб.)
1. (50-59 бб.);
2. (69-89 бб.);
3. (38-49 бб.);
8. (75-93 бб.);;
функцияларын
іске
асырылуының
нысандары
1.
2.
3.
4.
Талқыланатын
сұрақтар:
Мемлекеттік
аппараттың
түсінігі
мен
мазмұны.
Мемлекеттің
органдардың
қазіргі
жүйесі
және қызметі.
Мемлекетік
аппараттың
қызметін
қалыптастыру
қағидалары
Мемлекеттік
билік аппаратын
ұйымдастырудың
құқықтық нысаны
ретінде билік бөлу
мәселелері
дәйектемесіне
қарсы
пікір білдіру және
пікірталас тудыру.
Тақырып
тест
бойынша
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
Қоғамның
жүйесіндегі
мемлекет
3 Модуль
Жаңа қоғам
және мемлекет
саяси
1
сағат
Талқыланатын
сұрақтар:
1. Қоғамның саяси
жүйесінің
құрылымы.
2. Мемлекеттің
қоғамның саяси
жүйесіндегі орны
мен
ролі.
Мемлекет
және
саяси партиялар
арақатынасы.
3. Мемлекет
және
қоғамдық
бірлестіктер.
Талқыланатын
сұрақтар:
1.
Құқықтық
мемлекеттің түсінігі
және белгілері.
2.
Құқықтық
мемлекет орнатудың
негізгі бағыттары.
5. Азаматтық
қоғамның
түсінігі
және құрылымы.
4.
Эссе
Пікірталас
Қазақстанда
Талқылау
көппартиялықтың
дамуының құқықтық
негіздері
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
Эссе
Құқықтық мемлекет:
идеялар тарихы
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
1. (68-75 бб.);
2. (16-48 бб.);
8.
(104-112
бб.);
1. (76-85 бб.);
2.
(118-128
бб.);
3. (59-72 бб.);
8.
(112-129
бб.);
4 Модуль
Құқық
түсінігі,
1
Құқықтың
оның белгілері мен сағат
құрылымдық функциялары.
функционалдық
сипаты
Талқыланатын
сұрақтар:
1. Қазіргі
заманғы
құқықтүсінушілікке
жалпы сипаттама.
2. Құқықтағы
обьективтілік және
субьективтілік.
3. Құқық
функциясының
мазмұны,
іске
асыру нысандары.
4. Құқықтың қайнар
көздері
Құқықтың қайнар
1
Талқыланатын
көздері (нысаны)
сағат сұрақтар:
1.Құқық
қайнар
көзінің (нысанының)
түсінігі.
2.Құқық
қайнар
көздерінің
негізгі
түрлері.
3.Нормативтік-
Баяндама
«Құқық және мораль»
«Құқық және дін»
«Құқық
және
әлеуметтікэкономикалық
құрылым»
«Сот преценденті»
Пікірталас
1. (86-96 бб.);
2.
(129-153
бб.);
3. (87-97 бб.);
8.
(130-145
бб.);
Глоссарий
–
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
Глоссарий
– Талқылау
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
1. (112-116
бб.);
2. (212-226
бб.);
3. (108-116
бб.);
8. (180-205
бб.);
құқықтық акт және
оның ерекшеліктері.
4.Құқық
қайнар
көздерінің әрекет ету
шегі
5.Нормативтікқұқықтық
акт
қазақстан
құқық
жүйесінің қайнар көзі
ретінде
Құқық типтері және
қазіргі
кездегі
негізгі
құқықтық
жүйелер
1
Талқыланатын
сағат сұрақтар:
1.Құқықтың тарихи
типтері.
2.Құқықтық
жүйелердің түсінігі
және жіктелінуі.
3.Романо-германдық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
4.Англо-саксондық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
5.Мұсылмандық
құқықтық
жүйенің
ерекшеліктері.
Глоссарий
– Талқылау
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
2. (154-159
бб.);
3. (97-103 бб.);
8.(145-165
бб.);
Құқық жүйесі және
1
Талқыланатын
заңнама жүйесі
сағат сұрақтар:
1.Құқық
жүйесі
түсінігі. 2.Құқықтың
негізгі салаларының
жалпы сипаттамасы.
3.Заң
жүйесінің
түсінігі,
даму
бағыттары.
4.Құқық жүйесі мен
заңнама
жүйесінің
арақатынасы.
Адам және
азаматтардың
құқықтары мен
бостандықтары.
1
сағат
Глоссарий
– Талқылау
терминология
дәптеріне
тақырып
бойынша кездесетін
терминдердің
мағынасын ашу.
Талқыланатын
Конспект
сұрақтар:
1. Адам
және
азаматтардың
құқықтары
мен
бостандықтарыны
ң түсінігі мен
жіктелінуі.
2. Тұлғаның
құқықтық
мәртебесі.
3. Адам
және
азаматтардың
құқықтары
мен
бостандықтарын
Талқылау
1. (141-148
бб.);
2. (182-193
бб.);
3. (135-142
бб.);
8.
(241-261
бб.);
1.(219-233
бб.);
3.
(194-199
бб.);
8.
(350-377
бб.);
қамтамасыз
етудегі
мемлекеттің ролі
4. Мемлекет
және
тұлға:
өзара
жауапкершілігі
Пән бойынша СОӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру кестесі
№ Тақырып
атауы
Тақырып бойынша берілген Тақырып
тапсырманың мазмұны
әдебиеттер
1
1.
3
«Мемлекет
және
құқық
теориясы ғылым және оқу пәні
ретінде» тақырыбында баяндама
жасау;
Мемлекет
және
құқық
теориясының
әдістеріне
мысалдар келтіру
2
Мемлекет
және
құқық
теориясының
пәні
және
оның
ерекшеліктері.
4
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
бойынша
ұсынылатын СОӨЖ
өткізу
нысаны
5
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық Ауызша:
теориясы. Қарағанды, 2001.
конференц
Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. ия түрінде
Мемлекет және құқық теориясы пәні өткізіледі
бойынша мемлекет бөліміне арналған
дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
Венгеров А.Б. Теория государства и
права. Москва, 1996
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
Малько А.В. Теория государства и
права в вопросах и ответах. Москва,
1997.
Марченко М.Н. Теория государства и
права. Москва,1996, 1998.
Теория государства и права. Курс
лекций / Под ред. Н.И.Матузова и
А.В.Малько. Москва, 1999.
Тапсыру
мерзімі
6
1 сағат
2.
Мемлекеттің
пайда болуы
Мемлекет және құқықтың пайда
болуын
түсіндіретін
теорияларға сипаттама беру
(эссе)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
3.
Мемлекеттің
типологиясы
1. Косарев А.И. Происхождение и Ауызша:
сущность государства. М., 1969.
пікір
2. Чиркин В.Е. Государствоведение: Учеб. алмасу
М. , 1996.
3. Денисов А.И. Предмет и метод теории
Қоғамдық келісім теориясы государства и права. Происхождение
Солидаризм теориясы
государства и права: Критика буржуазных
Теологиялық теория
теорий. М., 1954.
Күштеу теориясы
Патриархалдық теория
Патерналистік теория
Ирригациялық теория
Нәсілдік теория және т.б.
Эссе
«Әлемдік өркениет»
Мемлекеттің мәнін және оның
қоғамдық
тағайындалуын
дұрыс түсіну үшін мемлекет
типологиясының
ғылыми
маңызына сипаттама беру.
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық
теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ.
Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет бөліміне арналған
дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
3. Жоламан
Қ.Д.,
Мұқтарова
А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
4. Ибраева
А.С.,
Сапарғалиев
Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
5. Научные
основы
типологии
государства. Хабибуллин А.Г., СПб.,
Ауызша:
эссені
талқылау
Жазбаша:
тест
1 сағат
1 сағат
1997;
6. Постижение истории. Тойнби А., - М.,
1991
4.
5.
Мемлекеттің
Эссе
түсінігі, мәні «Әлеуметтік мемлекет»
және
стратегиялық бағадарламасын
әлеуметтік
шолу
тағайындалуы
Мемлекет
нысаны
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық
теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ.
Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет бөліміне арналған
дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
3. Венгеров А.Б. Теория государства и
права. Москва, 1996
4. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
5. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы. Алматы,
1998.
Ауызша:
пікір
алмасу
Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден
Кесте
1 – 20 әдебиеттер;
Бірнеше мемлекеттерді алып, 1. Теория
государства
и
права
олардың
басқару
нысаны,
Хрестоматия в двух томах. Том 1
құрылым нысаны бойынша
Авторы –составители В.В. Лазарев, С.В.
салыстырмалы кесте сызу
Липень. М., 2001).
2. Правовые вопросы унитаризма в
Республике Казахстан. Сапаргалиев Г.,
Ауызша:
ғылыми
үйірме
түрінде
1 сағат
Жазбаша:
карточкам
ен жұмыс
1 сағат
Мухамеджанов Э., Сакиева Р., Алматы,
Жеты Жаргы, 2000;
3. Проблемы
национальногосударственного
строительства
в
Казахстане. Агдарбеков Т.А., 1990:
4. Федеративное устройство и правовой
статус народов. Карапетян Л.М., М.,
1996;
5. Правовой статус СНГ. Моисеев Е.Г.,
М., 1995;
6.
7.
Мемлекет
Конспект
функциялары. Функции государства в условиях
современного
мира
(на
материалах
независмого
Казахстана). Коллектив авторов/
Ответственный
редактор
академик
НАН
РК
М.Т.
Баймаханов.
–
Алматы:
Издательский дом КазГЮУ,
2005.
Мемлекет
механизмі
(аппараты)
Реферат
Қазақстан
Республикасы
мемлекеттік органдар жүйесіне
сипаттама
Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден
1 – 20 әдебиеттер;
1. Теория
государства
и
права
Хрестоматия в двух томах. Том 1
Авторы –составители В.В. Лазарев, С.В.
Липень. М., 2001).
2. Баймаханов
М.Т.
К
разработке
современной
концепции
функций
государства\\
Правовая реформа в
Казахстане. 2001. № 4
Жазбаша
және
ауызша
1 сағат
Жас
ғалымдар
үйірмесі
Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден Жазбаша
1 – 20 әдебиеттер;
1. Қазақстан
Республикасы
Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
2000.
1 сағат
Мемлекеттік
аппарат
ұйымдастырылуы мен әрекет
етуінің
қағидаларына жеке
дара
ғылыми
негізді
сипаттама беру.
Қазақстан
Республикасы
мемлекеттік органдарын өзара
байланысын схема түрінде
көрсету.
Берілген әдебиеттерге негізделе
отырып, мемлекеттік аппарат
ұйымдастырылуы мен әрекет
етуінің
қағидаларының
мазмұнын ашып көрсету.
Тақырып бойынша берілген
нормативті актілермен танысу
барысында
студенттер
олардың жеке түрлеріне ғана
емес, өзара байланысына да
назар
аударулары
қажет.
Себебі, мемлекет механизмін
анықтау оның органдарының
өзара және тетіктің өзге
құрамдас
бөліктерімен
арақатынасы арқылы беріледі.
Осы
жерде
мемлекеттік
аппараттың билікті күшпен
тартып алуына жол бермеу,
2. Қазақстан
Республикасы
конституциялық
заңы
«Қазақстан
Республикасы Парламенті және оның
депутаттарының мәртебесі туралы» 16
қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса//
Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999.
№5.
3. Қазақстан
Республикасы
конституциялық
заңы
«Қазақстан
Республикасы Президенті туралы» 26
желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса//
Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999.
№5.
4. Қазақстан
Республикасы
конституциялық
заңы
«Қазақстан
Республикасы
Үкіметі
туралы»
18
желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса//
Парламент Жаршысы,1995.№12; 1999.№5.
5. Қазақстан
Республикасы
конституциялық
заңы
«Қазақстан
Республикасы сот жүйесі және соттардың
мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000
жыл// Егемен Қазақстан, 2000. 30
желтоқсан.
6. Қазақстан Республикасы Президентінің
мемлекеттік
аппараттың
жұмысындағы төрешілдік пен
жемқорлықпен күресу жолдары
туралы мәселе қарастырылуы
керек.
конституциялық заң күші бар Жарлығы
«Қазақстан
Республикасы
Конституциялық Кеңесі туралы» 29
желтоқсан 1995 // Жаршы. 1995. №24.
(17. 06. 08. өзгерістер мен толықтырулар )
7. Қазақстан Республикасы Президентінің
конституциялық заң күші бар Жарлығы
«Қазақстан
Республикасындағы
прокуратура туралы» 29 желтоқсан 1995 //
Егемен Қазақстан, 1996. 13 қаңтар.
8. Қазақстан Республикасы Президентінің
конституциялық заң күші бар Жарлығы
«Қазақстан
Республикасы
ұлттық
қауіпсіздік
органдары
туралы»
30
желтоқсан 1995 // Егемен қазақстан, 1996.
15 қаңтар.
9. Қазақстан
Республикасының
заңы
«Қазақстан Республикасындағы жергілікті
мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар
2001
жыл//
Парламент
Жаршысы,
2001.№1.
Қосымша әдебиеттер:
1. Баймагамбетова
Ж.С.
О
роли
Парламента обеспечении верховенства
Конституции. // Саясат, 1997. № 1.
2. Байтин М.И. Механизм современного
Российского
государства
//
Правоведение. 1996. № 3.
3. Барнашов А.М. Теория разделения
властей:
становление,
развитие,
применение. Томск, 1988.
4. Бельский
К.С.
О
функциях
исполнительной власти // Государство и
право. 1997. № 3.
5. Дыльнов Г.В. Законодательная власть в
правовом государстве. М., 1995.
6. Жаилганова
А.Н.
Теоретические
аспекты понятия «Судебная власть» и
его социальная роль. Известия
7. Жаилганова А. Функции судебной
власти. Фемида. № 1-2, 2000
8. Караев А. Конституционный совет в
системе разделения властей. Фемида. №
9, 1999
9. Копейчиков
В.В.
Механизм
государства. М., 1968.
10.Кубеев Е.К. Конституционный строй
Республики Казахстан. Караганда, 1998.
11.Мухамеджанов Б. Институт президента
РК
как
основа
суверенной
независимости . Вестник КазГУ. № 3,
2001
12.Нурпеисов Е.К. Роль парламента в
становлении новой государственности
Казахстана. Вестник КазГУ. № 3, 2001
13.Парламент и законодательная власть
Казахстана (Отв.ред. А.А.Тарханов.Алматы:Жеты Жаргы, 1995.-157 с.
14.Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная
власть в РК: учебное пособие /Под
ред.Р.Т.Тусупбекова.-Алматы:ТОО
«Полиграфсервис», - ч.1-199-234 с
15.Оболенский
А.В.
Человек
в
государственном управлении. М. 1987.
16.Таранов А. Местное самоуправление.
(Проблемы организации). Алматы:
Жеты жаргы, 1997.
17.Уваров В.Н. Государственная служба.
Алматы: Баспа, 1996.
8.
Қоғамның
саяси
жүйесіндегі
мемлекет
Қазақстан Республикасындағы
саяси партияларға және өзге де
құқық қорғаушы қоғамдық
ұйымдарға жалпы сипаттама
беру
Көппартиялық саяси жүйеге
ауысқан
Қазақстан
Республикасының саяси өміріне
толық баға бере білу үшін, онда
әрекет
ететін
қоғамдық
бірлестіктерді білу, соның
ішінде саяси партиялармен
жақын танысу қажетті шарт.
Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден
1 – 20 әдебиеттер;
1. Қазақстан
Республикасы
Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
2000.
2. Қазақстан Республикасы заңы «Саяси
партиялар туралы» 2002 // Парламент
Жаршысы, 2002, №6.
3. Қазақстан
Республикасы
заңы
«Қоғамдық бірлестіктер туралы» 31
мамыр 1996 // Парламент Жаршысы,
1996. №5
4. «Діни сенім бостандығы және діни
бірлестіктер туралы» 15 қаңтар 1992 //
Ауызша:
топқа
бөлініп,
пікір
алмасу
1 сағат
Қазақстан Республикасындағы
Жаршы, 1992. №4. (15. 05. 2007
әрекет етуші партиялар қоғам
өзгерістер мен толықтырулар)
талаптарына, азаматтардың 5. Қазақстан Республикасы заңы «Сайлау
мүдделеріне сай әрекет ете ала
туралы»
ма деген сұраққа жауап іздеу
15. 07. 02.
керек. Саяси партиялардың
(06.02.2009 өзгерістер мен толықтырулар
қоғам өміріндегі роліне нақты енгізілген)
мысалдар келтіре отырып
тоқталу қажет. Жекеленген
саяси
партиялардың
Жарғыларымен танысу жөн.
Әрі бұл жеке тұлғаның саяси,
құқықтық санасын көтеруге де
көмектеседі
9.
Құқықтық
Реферат
мемлекет және
 Ш.-Л. Монтескье және
азаматтық
Дж.
Локктың
қоғам
еңбектеріндегі құқықтық
мемлекет идеясы.
 ҚР
құқықтық
реформалардың
негізгі
бағыттары
 «Қазақстан
Республикасында
құқықтық мемлекет
қалыптастыру теориясы
мен тәжірибесі»
Қазақстан Республикасы Конституциясы.
Алматы: Жеті Жарғы, 2000.
Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік
туралы Декларациясы // Қазақ КСР
Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
Қазақстан Республикасы конституциялық
заңы «Қазақстан Республикасы
мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» //
Жаршы. 1991. №51.
1. Ахметова Н.С. Разделение властейважнейший
принцип
формирования
правового государства / / Проблема
Ауызша:
тақырып
1 сағат
бойынша
рефераты
қорғау
және оған
тыңдаушы
лар сұрақ
қойып, сын
айту
 ҚР азаматтық қоғамның
даму перспективалары.
 Қоғамдық бірлестіктердің
қоғам дамуындағы ролі
Тәуелсіз
Қазақстанда
құқықтық
мемлекет
қалыптастыру мәселелері оның
теориялық негіздерін жанжақты
зерттеп-тануды
қажет етеді, бұл тақырыптың
міндеті аталған мақсатты
жүзеге
асырудан
көрінеді.
Құқықтық мемлекет түсінігі,
мәні
мен
атқаратын
қызметтерін
қарастыру
барысында
оның
жәй
мемлекеттен
айырмашылықтарын ескерген
жөн. Құқықтық мемлекеттің
экономикалық
негізін,
әлеуметтік
мәнін
және
азаматтық қоғам ұғымдарын
анықтау қажет.
воплощения
принципов
правового
государства в Конституции Республики
Казахстан. - Караганда,1995.
2. Аюпова З.К. Особенности построения
демократического правового государства.
С.17-20. - Мысль, 1999. № 4
3. Баймаханов
М.Т.
Становление
правового государства и конституционный
процесс в Республике Казахстан. Алматы: КазГЮА, 2001.
4. Ибраева А.С. Судьба идеи правового
государства в новом веке. Вестник КазГУ.
№ 2. 2000 г.
5. КарГУ им. Е.А.Букетова Теория и
практика
формирования
правового
государства
в
РК.
Сб.научн.тр.Караганда:Изд-во КарГУ, 1990.
6. Марача
В.Г.,
Матюхин
А.А.
Гражданское общество и государство в
Казахстане:
основные
понятия
и
особенности становления. - Алматы, 1999.
7. Бельгибаев С. развитие гражданского
общества в Казахстане. // Саясат. - № 1. 2002. С.43-45
8. Бельгибаев С. Роль гражданского
общества в переходный период. //
Евразийское сообщество. - № 4. - 2000.
9. Злотников С. Правовое обеспечение
институтов гражданского общества в
Казахстане. // Прав.реф.в Казахстане. - №
1. - 1999.
10.
10 Құқықтың
.
түсінігі
мен
мәні. Құқық
әлеуметтік
нормалар
жүйесінде
Конспект
Құқықтың әлеуметтік нормалар
жүйесіндегі орны мен ролі.
Құқық пен
әдет-ғұрыптың,
құқық пен діннің, құқық пен
моральдың өзара байланысы
мен өзара әрекет етуі.
Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден
1 – 20 әдебиеттер;
Қосымша әдебиеттер:
1. Гегель Г. В. Ф. Философия права. М.,
1990.
2. Кленнер Г. От права природы к
природе права. М., 1988.
3. Лейст О. Э. Три концепции права //
Советское государство и право. 1991.
№ 12.
4. Радъко Т. Н., Толстик В. А. Функции
права. Н. Новгород, 1995.
5. Явич Л. С. Сущность права. Л., 1985
6. Избасова А. Ценностный подход к
правопониманию // Правовая реформа в
Казахстане.1999.№4.
7. Карипбаев Б. Социокультурные и
когнитивные
предпосылки
права//
Право и государство.2001.№2.
8. Котов А. Государство и сфера права.//
Правовая реформа в Казахстане.2001.№
3.
9. Котов
А.
Действующее
право:
1 сағат
понимание и система. Прав.реф. в
Казахстане. № 3. 2000
10.Матузов Н. И. Право в системе
социальных норм // Правоведение.
1996. № 2.
11.Нұсқабаев О., Әлиев Д. Құқық
социологиясы: мәні, құрылымы және
қызметі// Заң. 1999. №8.
12.Тихонравов Ю. В. Основы философии
права. М., 1997.
13.Традиции и обновление в праве:
проблемы
ценностного
подхода.
Макарова Е.А. Государство и право,
№5, 1996
14.Социальные
нормы:
управление,
воспитание, поведение. Пеньков Е.М.,
М., 1990;
15.Право, мораль, личность. Лукашева
Е.А., М., 1986
11 Құқық
.
нысандары
(қайнар
көздері)
Құқық нысаны мен қайнар Бірінші тақырыпта берілген әдебиеттерден
көзінің арақатынасын анықтау. 1 – 20 әдебиеттер;
«Нормативті актілер туралы» Қосымша әдебиеттер:
заңға
құқықтық
сараптама 1. Алимжан К. Вопросы теории обычного
жасау.
права. Алматы, 2003.
2. Ахметова
Н.С.
ХҮІІІ-ХІХ
ғас.
1 сағат
Қазақтардың
әдет-ғұрып
заңдары.
Қарағанды. 1997.
3. Баймаханов М.Т. О некоторых формах
воздействия Конституции на развитие и
функционирование
текущего
законодательства. ПиГ. № 1. 2001
4. Богдановская И. Ю. Прецедентное
право. М., 1993.
5. Зивс С. Л. Источники права. М., 1981.
6. Кросс Р. Прецедент в английском
праве. М., 1978.
7. Куандыков М. Судебный прецедент как
фактор
устойчивого
развития
государства.// Вестник КазГУ. 2000.
№2.
12 Құқық типтері
.
және қазіргі
кездегі негізгі
құқықтық
жүйелер.
Реферат
Әлемнің құқықтық жүйелері:
 Романо-германдық құқықтық
жүйе
 Англо-саксондық құқықтық
жүйе
 Дәстүрлі діни құқықтық
жүйелер
 Мұсылмандық
құқықтық
жүйе
 Латын Америка елдерінің
құқықтық жүйесі
Негізгі әдебиеттер:
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық
теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ.
Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет бөліміне арналған
дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
3. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
4. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
Ауызша:
ғылыми
үйірме
түрінде
1 сағат
 Скандинавия
құқықтық жүйесі
 Қиыр
Шығыс
құқықтық жүйесі
елдерінің
елдерінің
1. Марченко М.Н. Правовые системы
современного мира: Учеб. Пособие.М., 2009.
2. Аюпова З. Вопросы соотношения
правовой
системы
и
нац.законодательства.
Прав.реф.в
Казахстане. № 4. 2001 г.
3. Аюпова З. Место и роль Закона РК «О
нормативно-правовых
актах»
в
формирующейся правовой системе РК.
Право и государство. № 4. 2001 г.
4. Аюпова З. Определение категории
правовой системы. Мысль. № 11. 2001
г.
5. Аюпова З.К. Правовая система – основа
концепции
современного
демократического
правового
государства. Саясат, 2000, № 2-3, с.98101
6. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего
и особенного в правовой системе
Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
7. Карбеков Б.З. К вопросу о понятии
категории «правовая система». Саясат.
№2. 2002 г.
8. Пузанов О. Об особенностях правовой
системы РК (Наука Казахстана, 2000, №
3)
Құқықтың
13 құрылымы
.
және жүйесі
.
 Қазақстан
Республикасы
құқық салаларына жалпы шолу.
(конституциялық
құқық,
әкімшілік құқық, азаматтық
құқық,
қылмыстық
құқық,
азаматтық іс жүргізу құқығы,
қылмыстық іс жүргізу құқығы);
 Ұлттық
құқық
пен
халықаралық
құқық
арақатынасын қарастыру.
Құқық
жүйесінің
құрылу
қағидаларының ішінде дәстүрлі
жүйе кең таралған. Осыған
сәйкес
келетін
Қазақстан
Республикасының
құқық
жүйесін сипаттауда құқық
салаларын жетік білу аса
маңызды. Соның ішінде әрбір
саланың құқықтық реттеу пәні
мен
құқықтық
реттеу
әдістерін білу тіпті де қажет.
8. Давид Р. Основные правовые системы
современности Москва, 1985.
Негізгі әдебиеттер:
Ғылыми
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық конференц
теориясы.
ия түрінде
Қарағанды, 2001.
2. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ.
Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет бөліміне арналған
дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
3. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
4. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы. Алматы,
1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Аюпова З. Вопросы соотношения
правовой
системы
и
нац.законодательства.
Прав.реф.в
Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Альмухамбетов Ж. О проблеме
общего и особенного в правовой системе
Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
3. Пузанов О.
Об особенностях
правовой системы РК. Наука Казахстана,
2000, № 3.
4. Тихомиров Ю.А. Публичное право.
Москва, 1996.
2 сағат
14 Құқық және  Азамат пен мемлекеттің
.
жеке тұлға
өзара жауапкершілігі туралы ой
толғау (пікір талас)
Жеке тұлға мен мемлекеттің
өзара
жауапкершілігі
–
құқықтық
мемлекеттің
ажырағысыз
белгісі.
Демократиялық
емес
мемлекетте
азаматтың
мемлекет
алдындағы
жауапкершілігі
ғана
қарастырылады. Ол тұлғаға
құқықтар мен бостандықтар
сыйлайтындай, оның құқықтық
мәртебесін
анықтайтындай
болып көрінеді. Ал, құқықтық
мемлекетте
керісінше,
мемлекеттік органдар мен
лауазымды
адамдардың
азаматтар
алдындағы
жауапкершілігі
басым
қаралады.
Негізгі әдебиеттер:
1. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
2. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы. Алматы,
1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Акмамбетова А.Г. Правовые и
нравственные механизмы защиты прав
человека. № 3. 2001 г. ПиГ
2. Бюргенталь Т. Международные права
человека: краткий обзор. Алматы:Гылым,
1999.-351 с
3. Жуйков В.М. Права человека и власть
закона: Вопросы судебной защиты.-2-ое
изд., доп. и испр.- М.1995.-284 с
4. Концепция
прав
человека
при
реформе судебной и пенитенционарной
систем: Сб. мат. 3 Алматинской
международ. конф. -Алматы: ХХ1 век,
1996.-216 с
5. Международная защита прав и свобод
человека: Сб.докл. /сост.Г.М.Мелков.М.:Юрид.литература.,1990.-671 с
6. Нысанбаев Правовой статус личности
и судебная защита прав человека.
Евразийское сообщество. № 2. 2001 г.
7. Права человека. Учебник для вузов.
Ауызша
1 сағат
Үйірме
ұйымдаст
ыру
М.,1999.-560 с
8. Права человека: Сб. межд. док.
/сост.Г.М.Мелков, М.:Юрид.литература.,
1998.-607 с.
9. Права человека в международных
документах
/сост.К.М.Сарсембаев,
А.О.Масатбаев. -А.:Гылым. ч.1-1998.-231
с. ч.2-1998.-561 с
Барлығы
15 сағат
9. Пән бойынша СӨЖ тапсырмаларын орындау және тапсыру кестесі
№
1
1.
2.
Дәріс
тақырып
мазмұны
2
Мемлекет
тің пайда
болуы
Тақырып
мазмұны
бойынша
тапсырма Ұсынылған әдебиеттер
Мемлекет
механизм
і
(аппарат)
Мына нормативті-құқықтық
актілерді конспектілеу:
1. Қазақстан
Республикасы
Конституциясы. Өзгертулер мен
толықтырулар енгізілген. Алматы:
Жеті Жарғы, 1998.
2. Қазақстан
Республикасы
Бақылау
нысаны
3
4
5
Конспект
Косарев А.И. Происхождение и сущность Жазбаша
Энгельс Ф. Отбасының, жеке государства. М., 1969.
меншіктің және мемлекеттің пайда Чиркин В.Е. Три ипостаси государства //
болуы.
Государство и право. 1993.№8. С. 107 –
//Маркс К., Энгельс Ф. Сочинения. 115.
Т.21.
Чиркин В.Е. Государствоведение: Учеб.
М. , 1996.
Денисов А.И. Предмет и метод теории
государства и права. Происхождение
государства и права: Критика буржуазных
теорий. М., 1954.
Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной
собственности и государства//Маркс К.,
Энгельс Ф. Сочинения. Т.21.
Қосымша әдебиеттер:
Жазбаша
Баймагамбетова Ж.С. О роли Парламента
обеспечении верховенства Конституции. //
Саясат, 1997. № 1.
Байтин М.И. Механизм современного
Российского государства // Правоведение.
1996. № 3.
Тапсыру
мерзімі
6
конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Парламенті және
оның депутаттарының мәртебесі
туралы» 16 қазан 1995, 2007 жылғы
19 маусымдағы өзгерістері мен
толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 2007. №12;
Егемен
Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
3. Қазақстан
Республикасы
конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Президенті туралы»
26 желтоқсан 1995, 2007 жылғы 19
маусымдағы
өзгерістері
мен
толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 2007. №12;
Егемен
Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
4. Қазақстан
Республикасы
конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Үкіметі туралы» 18
желтоқсан 1995, 2007 жылғы 19
маусымдағы
өзгерістері
мен
толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 2007. №12;
Егемен
Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
5. Қазақстан
Республикасы
конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы сот жүйесі және
соттардың мәртебесі туралы» 25
Барнашов А.М. Теория разделения
властей:
становление,
развитие,
применение. Томск, 1988.
Бельский
К.С.
О
функциях
исполнительной власти // Государство и
право. 1997. № 3.
Дыльнов Г.В. Законодательная власть в
правовом государстве. М., 1995.
Жаилганова А.Н. Теоретические аспекты
понятия «Судебная власть» и его
социальная роль. Известия
Жаилганова А. Функции судебной власти.
Фемида. № 1-2, 2000
Караев А. Конституционный совет в
системе разделения властей. Фемида. № 9,
1999
Копейчиков В.В. Механизм государства.
М., 1968.
Кубеев Е.К. Конституционный строй
Республики Казахстан. Караганда, 1998.
Мухамеджанов Б. Институт президента
РК как основа суверенной независимости .
Вестник КазГУ. № 3, 2001
Нурпеисов Е.К. Роль парламента в
становлении новой государственности
Казахстана. Вестник КазГУ. № 3, 2001
Парламент и законодательная власть
Казахстана
(Отв.ред.
А.А.Тарханов.-
желтоқсан 2000 жыл//2008 жылғы 17
қазандағы
өзгерістері
мен
толықтыруларымен қоса// Егемен
Қазақстан, 2008. 21 қараша. №351352;
Парламент жаршысы, 2008
6. Қазақстан
Республикасы
Президентінің конституциялық заң
күші бар Жарлығы «Қазақстан
Республикасы
Конституциялық
Кеңесі туралы» 29 желтоқсан 1995,
/2008 жылғы 17 маусымдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен
қоса// Егемен Қазақстан, 2008. 20
маусым. №182-183;
Парламент жаршысы, 2008 №10-11
7. Қазақстан
Республикасы
Президентінің конституциялық заң
күші бар Жарлығы «Қазақстан
Республикасындағы
прокуратура
туралы» 29 желтоқсан 1995 2008
жылғы 10 желтоқсандағы өзгерістері
мен толықтыруларымен // Егемен
Қазақстан, 2008. 13 желтоқсан.
Қазақстан Республикасы
Президентінің конституциялық заң
күші бар Жарлығы «Қазақстан
Республикасы ұлттық қауіпсіздік
Алматы:Жеты Жаргы, 1995.-157 с.
Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в
РК:
учебное
пособие
/Под
ред.Р.Т.Тусупбекова.-Алматы:ТОО
«Полиграфсервис», - ч.1-199-234 с
Оболенский
А.В.
Человек
в
государственном управлении. М. 1987.
Таранов А. Местное самоуправление.
(Проблемы организации). Алматы: Жеты
жаргы, 1997.
Уваров В.Н. Государственная служба.
Алматы: Баспа, 1996.
органдары туралы» 30 желтоқсан
1995, 2002 жылғы 21 наурыздағы
өзгерістері мен толықтыруларымен //
Егемен қазақстан, 2002. 27 наурыз.
№ 67, Парламент жаршысы, 2002 №6
8.
9. Қазақстан Республикасының заңы
«Қазақстан
Республикасындағы
жергілікті
мемлекеттік
басқару
туралы» 23 қаңтар 2001 жыл, 2009
жылғы 9 ақпандағы өзгерістері мен
толықтыруларымен // // Парламент
Жаршысы,
2009.№2-3.
Егемен
Қазақстан, 2009. 13 ақпан. № 60-62.
СӨЖ дәптеріне конспектілеу.
3.
Құқықты Конспект
қ
 Құқықтық мемлекеттің тарихи
мемлекет аспектілері
 Азаматтық қоғам және құқықтық
мемлекет
 Құқықтық мемлекеттің негізгі
қағидалары
 Қазақстан Республикасында
құқықтық мемлекет
қалыптастырудың теориясы мен
тәжірибесі.
Нормативтік-құқықтық актілер:
1. Қазақстан
Республикасы
Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
2000.
2. Қазақ
КСР-ның
мемлекеттік
егеменділік туралы Декларациясы // Қазақ
КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы.
1990.№44.
3. Қазақстан
Республикасы
конституциялық
заңы
«Қазақстан
Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі
туралы» // Жаршы. 1991.№51.
Жазбаша
Қосымша әдебиеттер:
Ахметова Н.С. Разделение властейважнейший принцип формирования
правового государства / / Проблема
воплощения принципов правового
государства в Конституции Республики
Казахстан. Караганда,1995.
Аюпова З.К. Особенности построения
демократического правового государства.
С.17-20. Мысль, 1999. № 4
Баймаханов М.Т. Становление правового
государства и конституционный процесс в
Республике Казахстан. Алматы: КазГЮА,
2001.
Злотников С. Правовое обеспечение
институтов гражданского общества в
Казахстане. Прав.реф.в Казахстане. № 1.
1999 г.
Ибраева А.С. Судьба идеи правового
государства в новом веке. Вестник КазГУ.
№ 2. 2000 г.
Марача В.Г., Матюхин А.А. Гражданское
общество и государство в Казахстане:
основные
понятия
и
особенности
становления. Алматы,1999.
4.
Құқық
түсінігі
Мына
терминдерге
терминологиялық
қатысты Қосымша әдебиеттер:
Жазбаша
сөздік 1. Гегель Г.В. Философия права. М., 1990.
мен мәні.
Құқық
әлеуметті
к
нормалар
жүйесінд
е.
қалыптастыру: құқық, объективті
құқық, субъективті құқық, позитивті
құқық,
құқық
мәні,
құқық
функциялары, әлеуметтік норма,
адамгершілік
нормалары,
діни
нормалар, корпоративті нормалар,
әдет-ғұрып,.
2. Кленнер Г. От права природы к
природе права. М., 1988.
3. Лвйст
О.
Э.
Три
концепции
права//Советское государство и право.
1991. № 12.
4. Радъко Т. Н., Толстик В. А. Функции
права. Н. Новгород, 1995.
5. Явич Л. С. Сущность права. Л., 1985
6. Избасова А. Ценностный подход к
правопониманию // Правовая реформа в
Казахстане.1999.№4.
7. Карипбаев Б. Социокультурные и
когнитивные прдпосылки права// Право и
государство.2001.№2.
8. Котов А. Государство и сфера права.//
Правовая реформа в Казахстане.2001.№ 3.
9. Котов
А.
Действующее
право:
понимание и система. Прав.реф. в
Казахстане. № 3. 2000
10.Матузов Н. И. Право в системе
социальных норм // Правоведение. 1996.
№ 2.
11.Нұсқабаев О., Әлиев Д. Құқық
социологиясы: мәні, құрылымы және
қызметі// Заң. 1999. №8.
12.Тихонравов Ю. В. Основы философии
права. М., 1997.
5.
Құқық
типтері
және
қазіргі
кездегі
негізгі
құқықтық
жүйелер
Конспект
 Құқық типі түсінігі. Құқық типін
анықтайтын факторлар
 Формациялық көзқарас
тұрғысынан құқық типі
 ¤ркениеттік көзқарас тұрғысынан
құқық типі
 Құқықтық жүйе және құқық
жүйесі.
Мына тақырыптардың біреуіне
реферат жазу:
 Романо-германдық
құқықтық
жүйе
 Англо-саксондық құқықтық жүйе
 Дәстүрлі діни құқықтық жүйелер
 Мұсылмандық құқықтық жүйе
Негізгі әдебиеттер:
Жазбаша
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық
теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К.,
Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
3. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С.
Мемлекет және құқық теориясы. Алматы,
1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Аюпова З. Вопросы соотношения
правовой системы и нац.законодательства.
Прав.реф.в Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Аюпова З. Место и роль Закона РК «О
нормативно-правовых
актах»
в
формирующейся правовой системе РК.
Право и государство. № 4. 2001 г.
3. Аюпова З. Определение категории
правовой системы. Мысль. № 11. 2001 г.
4. Аюпова З.К. Правовая система – основа
концепции
современного
демократического правового государства.
Саясат, 2000, № 2-3, с.98-101
5. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего
и особенного в правовой системе
Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
6. Карбеков Б.З. К вопросу о понятии
категории «правовая система». Саясат.
№2. 2002 г.
7. Пузанов О. Об особенностях правовой
системы РК (Наука Казахстана, 2000, № 3)
8. Давид Р. Основные правовые системы
современности Москва, 1985.
6.
Құқық
жүйесі
Конспект
 Құқық жүйесін қалыптастыруға
дәстүрлі көзқарас (құқықтық реттеу
пәні мен әдісі құқықты салаларға
жіктеудің негізі ретінде)
 Құқық саласы, құқық бөлімі,
құқықтық институт ұғымдары
 Ұлттық құқық пен халықаралық
құқықтың арақатынасы
 Қазақстан Республикасы құқық
салаларына жалпы шолу
Қосымша әдебиеттер:
Жазбаша
1. Аюпова З. Вопросы соотношения
правовой системы и нац.законодательства.
Прав.реф.в Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего
и особенного в правовой системе
Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
3. Пузанов О. Об особенностях правовой
системы РК. Наука Казахстана, 2000, № 3.
4. Тихомиров Ю.А. Публичное право.
Москва, 1996.
7.
Адам
және
азаматтар
дың
құқықтар
ы
мен
бостанды
қтары
Конспект
 Адам және құқық
 Адам
және
азаматтардың
құқықтары
мен
бостандықтарының түсінігі
 Адам
құқықтары
мен
бостандықатырын
қорғалуын
қамтамасыз етудің құқықтық
аспектілері
 Адам
құқықтары
мен
бостандықтарын
қорғайтын
ұлттық
және
халықаралық
институттар
10.Акмамбетова А.Г. Правовые и Жазбаша
нравственные механизмы защиты прав
человека. № 3. 2001 г. ПиГ
11.Бюргенталь Т. Международные права
человека: краткий обзор. Алматы:Гылым,
1999.-351 с
12.Жуйков В.М. Права человека и власть
закона: Вопросы судебной защиты.-2-ое
изд., доп. и испр.- М.1995.-284 с
13.Концепция
прав
человека
при
реформе судебной и пенитенционарной
систем: Сб. мат. 3 Алматинской
международ. конф. -Алматы: ХХ1 век,
1996.-216 с
14.Нысанбаев Правовой статус личности
и судебная защита прав человека.
Евразийское сообщество. № 2. 2001 г.
15.Сартаев С.С., Назаркулова Л.Т. О
перспективах и некоторых проблемах
формирования правового государства в
РК на пороге ХХ1 века. Вестник КазГУ.
№ 2. 2001 г.
16.Сман А. Политические свободы
граждан РК: их состояние и перспективы
развития в законодательстве. Саясат. № 6.
2001.
17.Турлаев А. Идеологические аспекты
теории прав человека в правовом
государстве. Прав.реф.в Казахстане. № 3.
2001
10. 1 аралық бақылау сұрақтары
1.
Мемлекет және құқық теориясының пәні, оның мазмұны
2.
Мемлекет және құқық теориясының функциялары
3.
Мемлекет және құқық теориясының әдістемесі
4.
Мемлекет және құқық теориясының қоғамдық және заң ғылымдары
жүйесіндегі алатын орны
5.
Алғашқы қауымдық қоғам, оның дамуы және ыдырауы
6.
Мемлекет және құқықтың пайда болуының негізгі заңдылықтары
7.
Мемлекет және құқықтың пайда болу теорияларының әртүрлілігі
8.
Мемлекеттің мәні мен әлеуметтік маңыздылығы
9.
Мемлекет типі: формациялық және өркениеттік
10. Мемлекет нысанының және оның элементтерінің түсінігі
12. Монархиялық мемлекеттердің түсінігі мен түрлері
13. Республикалық басқару нысаны және оның түрлері
14. Унитарлы құрылым нысаны, белгілері
15. Мемлекеттің күрделі құрылым нысанындары
16. Мемлекеттік саяси режим түрлері
17. Мемлекеттің әлеуметтік функциясы
18. Мемлекеттің экологиялық функциясы
19. Мемлекеттің экономикалық функциясы
20. Мемлекет функцияларын жүзеге асырудың нысандары мен тәсілдері
21. Мемлекет механизмі туралы түсінігі және құрылымы
22. Мемлекеттік орган және оның белгілері
23. Мемлекеттің қоғамның саяси жүйесіндегі орны мен ролі
24. Мемлекет және саяси партиялар
25. Құқықтық мемлекет түсінігі және белгілері.
2 аралық бақылау сұрақтары
1.Құқықтың түсінігі және мазмұны
2. Құқық туралы негізгі теориялар.
3. Обьективтік құқық және субьективтік құқық.
4. Құқықтың қағидалары
5. Құқықтың фукциялары
6. Әлеуметтік нормалардың түсінігі
7. Құқық және әдет-ғұрып
8. Құқық және діни нормалар
9. Құқық және моральдың өзара байланысы
10.Құқық қайнар көзінің (нысанының) түсінігі
11.Құқықтық әдет-ғұрып.
12.Прецеденттік құқық нысаны.
13.Құқықтық доктрина.
14.Нормативтік-құқықтық акт.
15.Құқықтың тарихи типтері.
16.Құқықтық жүйелердің түсінігі және жіктелінуі.
17.Романо-германдық құқықтық жүйенің ерекшеліктері.
18.Англо-саксондық құқықтық жүйенің ерекшеліктері.
19.Мұсылмандық құқықтық жүйенің ерекшеліктері.
20.Құқық жүйесі түсінігі.
21.Құқықтың негізгі салаларының жалпы сипаттамасы.
22.Заң жүйесінің түсінігі, даму бағыттары.
23.Құқық жүйесі мен заңнама жүйесінің арақатынасы.
24.Адам құқының даму эволюциясы..
25.Адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының түсінігі
мен жіктелінуі.
\
11. Емтихан сұрақтары
ІІ семестр «Юриспруденция» мамандықтарына арналған мемлекет және
құқық теориясы пәні бойынша емтихан сұрақтары
1. Нормативті актілерді жүйелеудің түрлерін көрсетіңіз:
2. Заңнаманы кодификациялау дегеніміз бұл 3. Инкорпорация дегеніміз бұл 4. Консолидация дегеніміз бұл 5. «Нормативтік-құқықтық актілердің ішкі немесе сыртқы мазмұнын
жаңғырту арқылы бір жүйеге келтіру процесі» дегеніміз не?
6. Кодекс ұғымы нені білдіреді?
7. Құқық нормаларын түсінік беру дегеніміз:
8. Құқыққа түсінік беру процесі қандай сатылардан тұрады?
9. Көлемі бойынша түсінік берудің түрін атаңыз:
10.Субъектілеріне қарай түсінік беру қандай түрлерге бөлінеді?
11.Ресми түсінік беру дегеніміз:
12.Құқыққа бейресми түсінік берудің түрін көрсетіңіз:
13.Құқыққа ресми түсінік берудің түрін көрсетңіз:
14.Құқыққа қарапайым түсінік берудің субьектісін көрсетіңіз:
15.Конституциялық Кеңестің ҚР Конституциясы нормаларына түсінік
беруі құқыққа түсінік берудің қандай түріне жатады?
16.ҚР Конституциялық Кеңесі Конституция нормаларына түсінік беруінің
нәтижесінде қандай акт шығарады?
17.Құқық жүйесі дегеніміз бұл 18.Жұмыскер мен жұмыс берушінің арасындағы қатынастарды реттейтін
құқық саласы:
19.ҚР азаматтарының мүліктік қатынастары реттеледі:
20.Құқық институты дегеніміз:
21.Құқық жүйесінің салаларға бөлінуінің негізгі айырым белгілері қандай
?
22.Құқық саласы бұл 23.Құқық жүйесін құрайтын элементтерді көрсетіңіз:
24.Заңнама жүйесі бұл 25.Құқықтық сипатына қарай құқық институттары қалай жіктеледі?
26.Құқық институтын көрсетіңіз:
27.Ұлттық құқық түріне жатпайтын құқық саласын атаңыз:
28.Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын реттейтін құқық
саласы:
29.Құқықтық жүйелерді жіктеудегі басты критерий не болып табылады?
30.Англосаксондық құқықтық жүйеге тән сипаттар:
31.Қандай елде англосаксондық құқықтық жүйе дамыған?
32.Романо –германдық құқықтық жүйенің ең басты құқықтың қайнар көзі:
33.Мұсылман құқықтық жүйесінің құқықтың қайнар көздеріне не жатады?
34.Қияс:мұсылман құқығының қайнар көзі ретінде нені білдіреді?
35.Құрлықтық (континентальды) құқықтық жүйеге жататын елді атаңыз:
36.Заңнамасы кодификацияланған құқықтық жүйе:
37.Мұсылман құқығы жүйесіндегі мемлекетті атаңыз:
38.Өмірге деген құқық қандай құқық болып табылады:
39.Саяси және идеологиялық әр алуандылық қалай аталады:
40.Азаматтардың саяси құқықтарына не жатады?
41.Келесі
құқық
нормаларды
қай
категорияға
жатқызамыз:
«Конституцияны, заңдарды орындау, тұлғалардың құқықтары мен
міндеттерін құрметтеу, салықты төлеу, әскери борышты өтеу, мәдени
ескерткіштерді күту, табиғатты қорғау»:
42.Адамның құқықтары мен бостандықтары қалай пайда болады:
43.Жеке құқыққа жатпайтын құқық түрін көрсетіңіз:
44.Мемлекетті басқаруға қатысу құқығы, митинг бостандығына, бірлесу
құқығы, сайлау және сайлану құқығы, қоғам бірлестіктеріне кіру келесі
құқыққа жатады:
45.Митинг, шерулер және демонстрация өткізу кезінде неге тыйым
салынған:
46.Халықаралық қандай құжатта адамның құқықтары бекітілген ?
47.Аталғандардың ішінен халықаралық өзекті мәселені көрсетңіз:
48.Адамзат баласы үшін жаһандық өзекті мәселе не болып табылады?
12. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. —Алматы:Юрист, 2008.
Қазақстан
Республикасының
Конституциясына
өзгертулермен
толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21
мамырдағы № 254-ІІІ Заңы
2. Қазақ КСР-ның Мемлекеттік Егемендігі туралы Декларациясы // Қазақ
КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. – 1990. – № 44.
3. Қазақстан Республикасы Конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Мемлекеттік Тәуелсіздігі туралы» // Жаршы. 1991.№51.
4. «Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейiнгi кезеңге
арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы туралы» Қазақстан
Республикасы Президентiнiң 2009 жылғы 24 тамыздағы N 858 Жарлығы
"Егемен Қазақстан" 2009 жыл, 28 тамыз, N 281-283 (25680).
5. Қазақстан Республикасында азаматтық қоғамды дамытудың 2006-2011
жылдарға
арналған
тұжырымдамасы
туралы
//
Қазақстан
Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілер жинағы. Астана,
2006. № 26. 270-құжат.
6. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы»
16 қазан 1995, 2007
жылғы 19 маусымдағы өзгерістері мен
толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы, 2007. №12; Егемен
Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
7. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 2007 жылғы 19
маусымдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 2007. №12; Егемен Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
8. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 2007 жылғы 19
маусымдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы, 2007. №12; Егемен Қазақстан 2007. 19. 06. №171-172;
9. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан
2000 жыл//2008 жылғы 17 қазандағы өзгерістері мен толықтыруларымен
қоса// Егемен Қазақстан, 2008. 21 қараша. №351-352;
Парламент жаршысы, 2008
10. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар
Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы» 29
желтоқсан 1995, /2008 жылғы 17 маусымдағы өзгерістері мен
толықтыруларымен қоса// Егемен Қазақстан, 2008. 20 маусым. №182-183;
Парламент жаршысы, 2008 №10-11
11. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар
Жарлығы «Қазақстан Республикасындағы прокуратура туралы» 29
желтоқсан 1995 2008 жылғы 10 желтоқсандағы өзгерістері мен
толықтыруларымен // Егемен Қазақстан, 2008. 13 желтоқсан.
12. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар
Жарлығы «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдары
туралы» 30 желтоқсан 1995, 2002 жылғы 21 наурыздағы өзгерістері мен
толықтыруларымен // Егемен қазақстан, 2002. 27 наурыз. № 67, Парламент
жаршысы, 2002 №6
13. Қазақстан Республикасының заңы «Қазақстан Республикасындағы
жергілікті мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар 2001 жыл, 2009 жылғы
9 ақпандағы өзгерістері мен толықтыруларымен // // Парламент Жаршысы,
2009.№2-3. Егемен Қазақстан, 2009. 13 ақпан. № 60-62.
14. Қазақстан Республикасы заңы «Қазақстан Республикасындағы ұлттық
қауіпсіздік туралы» 26 маусым 1998 // Егемен Қазақстан, 1996. 1 шілде.
15. Қазақстан Республикасы заңы «Нормативті құқықтық актілер туралы»
24 наурыз 1998 // Қазақстан Республикасы Парламенті Жаршысы, 1998.
№2-3, өзгерістері мен толықтыруларымен қоса.
16. Қазақстан Республикасы заңы «Дін тұтыну бостандығы және діни
бірлестіктер туралы» 15 қаңтар 1992 // Жаршы, 1992. №4.
17. Қазақстан Республикасы заңы «Саяси партиялар туралы» 14 маусым
2002 // Парламент Жаршысы, 2002, №6.
18. Қазақстан Республикасы заңы «Қоғамдық бірлестіктер туралы» 31
мамыр 1996 // Парламент Жаршысы, 1996. №8-9.
19. Қазақстан Республикасы заңы «Мемлекеттік қызмет туралы» 23 шілде
1999 // Егемен Қазақстан, 1999. 6 тамыз.
20. Қазақстан Республикасы заңы «ҚР әкімшілік-аумақтық құрылым
туралы» 8 желтоқсан 1993 жыл. өзгерістерімен қоса // ҚР Жоғарғы
Кеңесінің Жаршысы. 1993. №17-18.
21. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы
«Қазақстан – 2030». Жеке басылым. Алматы: Жеті Жарғы, 1999.
22. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Қазақстан
Республикасы сот жүйесі тәуелсіздігін күшейту шаралары туралы» 1
қыркүйек 2000 жыл// Егемен Қазақстан,2000. 2 қыркүйек.
23. Қазақстан Республикасы Президенті Қаулысы «Қазақстан
Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасы
туралы» 12 ақпан 1994. Алматы, 1994.
24.
Қазақстан
Республикасы
Президенті
¤кімі
«Қазақстан
Республикасының мемлекеттік сәйкестілікті қалыптастыру тұғырнамасы»
23 мамыр 1996 // Саясат, 1996. №9.
25. «Жаңа әлемдегi жаңа Қазақстан» Қазақстан Республикасы
Президентiнiң Қазақстан халқына Жолдауы, Астана қ., 2007 жылғы 28
ақпан "Егемен Қазақстан" 2007 жылғы 1 наурыз N 55
26. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру - мемлекеттiк саясаттың
басты
мақсаты»
Қазақстан
Республикасының
Президентi
Н.Ә.Назарбаевтың Парламент палаталарының бiрлескен отырысында
Қазақстан халқына Жолдауы, Астана қ., 2008 жылғы 7 ақпан "Егемен
Қазақстан" 2008 жыл 7 ақпан, N 36 (25008)
27. «Дағдарыстан – дамуға» Қазақстан Республикасының Президентi
Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы, Астана қ., 2009 жылғы 6 наурыз
"Егемен Қазақстан" 2009 жыл 6 наурыз, N 91 (25488)
28. «Жаңа онжылдық жаңа экономикалық өрлеу Қазақстанның жаңа
мүмкiндiктерi»
Қазақстан
Республикасының
Президентi
Н.Ә.Назарбаевтың халыққа Жолдауы, Астана қ., 2010 жылғы 29 қаңтар.
"Егемен Қазақстан" 2010 жылғы 30 қаңтардағы N 33-35 (25881).
Оқулықтар және оқу құралдары. Мақалалар.
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. – Қарағанды, 2001.
2. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет бөліміне арналған дәрістер жинағы. – Қарағанды,
2003.
3. Венгеров А.Б. Теория государства и права. – Москва, 1996
4. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. – Алматы, 1999.
5. Өзбекұлы С. Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы,
2006.
6. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы. –
Москва,1997.
7. Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. – Москва, 1998.
8. Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. –
Москва, 1997.
9. Общая теория государства и права. Академический курс в 2-х томах/
Отв.ред. М.Н. Марченко. – Москва, 1998.
10. Проблемы теории государства и права. Под ред. М.Н. Марченко. –
Москва, 2002.
11. Проблемы теории государства и права. – Москва, 1998.
12. Спиридонов Л.И. Теория государства и права. – Москва, 1995.
13. Сырых В.М. Теория государства и права. – Москва, 1998.
14. Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. – Алматы: Жеті
Жарғы, 2003.
15.Теория государства и права. Курс лекций / Под ред. Н.И.Матузова и
А.В.Малько. – Москва, 1999.
16. Черданцев А.Ф. Теория государства и права. Курс лекций.
Екатеринбург,1996.
17.Булгакова Д.А. Теория государства и права: учеб. пособие. – А., 2007.
18.Булгакова Д. А. Мемлекет және құқық теориясы: оқу құралы. – А.,2008.
19.Жинкин С.А.Теория государства и права: конспект лекций. – Р-Д., 2008.
20.Марченко М.Н.ТГП в вопросах и ответах. – М., 2004.
21.Марченко М.Н.Государство и право в условиях глобализации. – М.,
2009.
22.Теория государства и права под ред. Хропанюк В.Н. 2008.
23.Теория государства и права под ред. Н.И.Матузова Курс лекций, 2006.
24.Теория государства и права под ред. А.У.Бейсеновой, 2006.
25.Теория государства и права под ред. Ибраева А.С. Учебное пособие 2-е
издание, 2006.
26.Теория государства и права под ред. В.К.Бабаева Учебник, 2007.
27.Теория государства и права: Учебник / под ред. Корельского В.М.,
Перевалова В.Д., М., 2000;
28.Общая теория государства и права: Академический курс в 2-х томах /
под ред. Марченко М.Н., 1998;
29.Теория государства и права: Учебник / под ред. Манова Г.Н., М., 1995;
30.Общая теория государства и права: Учебник / под ред. Лазарева В.В.,
1994;
31.Логические основания общей теории права. Сырых В.М., 2004;
32.Эволюция государственно-правовой науки в Казахстане. Тлепина
Ш.В., 2005;
33.Происхождение семьи, частной собвтенности и государства / Энгельс
Ф., Маркс К., Соч-е, 2-е изд. Т.21;
34.История первобытного общества. Алексеев В.П., Першиц А.И., М.,
1990;
35.Происхождение человека и общества. Андреев И.Л., М., 1998;
36.Происхождение государства и права. Кашанина Т.В., М., 1999
37.Правовые вопросы унитаризма в Республике Казахстан. Сапаргалиев
Г., Мухамеджанов Э., Сакиева Р., Алматы, Жеты Жаргы, 2000;
38.Проблемы национально- государственного строительства в Казахстане.
Агдарбеков Т.А., 1990:
39.Федеративное устройство и правовой статус народов. Карапетян Л.М.,
М., 1996;
40.Правовой статус СНГ. Моисеев Е.Г., М., 1995;
41.Политические режимы европейских буржуазных стран. Стародубский
Б.А., Свердловск, 1989;
42.Исторические типы демократии: проблемы политико-правовой теории.
Ковлер А.И., М., 1990
43.Функции государства в условиях современного мира. Баймаханов М.Т.,
Алматы, 2005
44.Институты самоуправления: историко-правовое исследование. М.,
1995;
45.Политическая система современного буржуазного общества. М., 1981.
46.История идей правовой государственности. / Нерсесянц В.С. М., 1993;
47.Идея правового государства: истоки, перспективы, причины. М., 1994
48.Наш путь к праву. Нерсесянц В.С., М., 1992;
49.Современная теория права. Лившиц Р.З., М., 1992;
50.Традиции и обновление в праве: проблемы ценностного подхода.
Макарова Е.А. Государство и право, №5, 1996
51.Социальные нормы: управление, воспитание, поведение. Пеньков Е.М.,
М., 1990;
52.Право, мораль, личность. Лукашева Е.А., М., 1986
53.Право и закон. Нерсесянц В.С., М., 1983;
54.Действие закона. Тихомиров Ю.А., М., 1992;
55.Основные правовые системы современности. Р.Давид, ЖоффреСпиноза К., М., 1996;
56.Введение в общую теорию правовой системы общества. Карташов
В.Н., Ярославль, 1996;
57.Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское Право. Вопросы теории и практики.
— М.:Наука, 1986.
58.Крашенникова Н.А. Индусское право: история и современность. —
М.,1982.
59.Правовые системы стран мира. Решетников Ф.М., М., 1993;
60.введение в основные правовые системы современности. Саидов А.Х.,
Ташкент, 1988
61.Региональное правотворчество и законодательство. Игнатенко В.В.,
Иркутск, 1996;
62.Специализация и унификация российского законодательства.
Проблемы теории и практики. Сенякин И.Н., Саратов, 1993
63.Правовые отношения и осуществление права. Гревцов Ю.И., Л., 1987;
64.Диалектика правоотношений. Дудин А.И., Саратов, 1983;
65.Юридические факты в советском праве. Исаков В.Б., М., 1984;
66.Правоотношения как система. Протасов В.Н., М., 1991;
67.Методологические вопросы теории правоотношений. Ткаченко А.И.,
М., 1980;
68.Общее учение о правоотношении. Халфина Р.О., М., 1974
69.Пробелы в праве и пути их преодоления. Лазарев В.В., Казань, 1983;
70.Акты применения права. Григорьев Ф.А., Саратов, 1995;
71.Применение права. Карташов В.Н., Ярославль, 1990
72.Законность и справедливость в правоприменительной практике. Боннер
А.Т., М., 1992.
73.Психология правомерного поведения. Нурпеисов Е.К., Алматы, 1994;
74.Юридическая ответственность и справедливость. Малеин Н.С., М.,
1992
75.Правовое поведение: норма и патология. Кудрявцев В.Н. М., 1983;
76.Общая теория правоанрушения и ответственности. Денисов Ю.А., Л.,
1983;
77.Юридическая ответственность и справедливость. Малеин Н.С., М.,
1992
78.Правовое поведение: норма и патология. Кудрявцев В.Н. М., 1983;
79.Общая теория правоанрушения и ответственности. Денисов Ю.А., Л.,
1983;
80.Правовая культура в гражданском обществе: проблемы формирования.
Ибраева А.С., 2007;
81.Развитие правовой культуры как правовой прогресс. Семитко А.П.
Екатеринбург, 1996;
82.Профессиональное правосознание юриста. Соколова А.Я., М., 1988;
83.Правовая культура и обеспечение прав личности. Аграновская Е.В., М.,
1998;
84.Антропологическое постижение права. Пучков О.А. Екатеринбург,
1999;
85.Правовое воспитание. Тататринцева Е.В., М., 1990
86.Права личности: некоторые вопросы теории. Бережнов А.Г. М., 1991;
87.Права человека: русские версии. Глушкова С.И., Екатеринбург, 2000;
88.Всеобщая декларация прав человека // Прав человека. Основные
международные документы: Сб. документов. М., 1989;
89.Защита прав человека в современном мире. М., 1993;
90.Утебаева Н. Долг государства перед гражданами //Мысль. — 2005. —
№ 11.
91.Жовтис Е. Права человека и правозащитные организации:
Методическое пособие. — Алматы: Казахстанское Международное
Бюро по правам человека соблюдения законности, фонд «ХХІ-век»,
2002.
92.Тасбулатова А.К. Права и свободы человека в правовом государстве //
Научные труды «Әдiлет». —2004.— № 2 (16).
93.Ибраева А.С. Правовая культура: проблемы теории и практики. —
Алматы: Жеты жарғы, 2002.
94.Бусурманов Ж.Д. Евразийская концепция прав человека: Монография.
— Алматы: КазГЮУ, 2006.
95.Зиманов С.3. Права человека и стратегия устойчивого развития
(материалы круглого стола) // Государство и право. — 1998. — № 11.
96.Туманов В.А. Правовой нигилизм в историко-идеологическом ракурсе
//Государство и право. - 1992. - № 28.
97.Шайкенова С. Роль правосудия в механизме социального управления и
конституционного регулирования в стране // Фемида. 2001. №3.
98.Ибраева А.С. Правовое государство и свободное гражданское общество
как цель конституционного процесса в Казахстане (Философскоправовое обоснование социальных процессов в суверенном
Казахстане) // Вестник КазГУ. Серия юридическая. 2001. №3.
99.Исмагамбетов Т.Т. Гражданское общество в Казахстане: проблемы и
перспективы // Саясат. 1998. №9.
100. Жоламан К.Д.. Құқықтық мемлекет, оның түсінігі мен мазмұны.
//Право и государство, № 1-2, 2000.
101. Дюсенова М.М. Проблемы формирования гражданского общества в
Республике Казахстан // Вестник АГУ. 2002. №1.
102. Ибраева А.С.Идея правового государства как новая парадигма
цивилизованного общества // Вестник КазГУ. Серия юридическая.
2000. №2.
103. Тастанов Қ. Көне дәуірлерде қазақ әдет-ғұрып заңдарының
қалыптасуы // ҚазҰУ хабаршысы, №4, 2007.
104. Зиманов С., Өсеров Н. Қазақ әдет-ғұрып заңдарына шариаттың әсері.
Алматы, 1998.
105. Кенжеалиев Ж.З. Көшпелі қазақ қоғамындағы дәстүрлі құқықтық
мәдениет. – Алматы, 1997.
Қосымша әдебиеттер. Монографиялар.
1. Абдрахманова А.К. Право человека на достойную жизнь как высшая
ценность социального государства/ автореферат. – А., 2006.
2. Абельдинов А.К.Развитие нормотворчества в Казахстане. – А., 1998.
3. Абузярова Н.А.Механизм обеспечения законности (факторы и их
использование). – А., 2001.
4. Агдарбеков Т.А. Проблемы национально – государственного
строительства в Казахстане. – А., 1990.
5. Алексеев С.С.Тайна права: его понимание, назначение. – М., 2001.
6. Алексеев С.С.Восхождение к праву: Поиски и решения. – М., 2002.
7. Алимжан К.А.Вопросы теории обычного права. – А., 2003.
8. Алимжан К.А.Обычное право как форма права. – А., 1999.
9. Альмухамбетов Ж.Н.Становление национальной правовой системы РК/
Автореферат. – А., 2008.
10.Ахметов С.А. Правосознание и его социальные противоречия/
Автореферат. – А., 1998.
11.Аюпова З.К. Правовоая система: теория и практика ее построения в
РК/Автореферат. – А., 2004.
12.Аюпова З.К., Сабикенов С.Н.Концепция правового государства
(история, теория и практика) – А., 1996.
13.Бабаев В.К. Логические проблемы социалистического права /
Автореферат. – А., 1980.
14.Баймаханов М.Т. Избранные труды по теории государства и права (СДдиск). – А., 2003
15.Бакирова Ш.М. Законодательный процесс в Кыргызской Республике
(вопросы теории и практики) / Автореферат. – А., 2008.
16.Бейсембаева А.О. Мектеп оқушыларының құқықтық мәдениетін
қалыптастыру мәселелері/ Автореферат. – А., 2006.
17.Гурвич Г.Д.Философия и социология права: избр. Сочинения. – Спб.,
2004.
18.Ертуганов К.Б.Закон как форма дейстующего права (вопросы теории и
практики) / Автореферат. – А., 2005.
19.Жарболова А.Ж. ҚР ғы заң шығару процесі / Автореферат. – А., 2004.
20.Иманбаев Қ.С. Ислам міндеттеме құқығы және оның нормаларының
дәстүрлі қазақ қоғамында пайдалану ерекшеліктері / Автореферат. – А.,
2010.
21.Зинченко С.А. Юридические факты в механихме правового
регулирования. Монография. – А., 2007.
22.Калимбекова А.Р. Мемлекеттік органдар және лауазымды тұлғалардың
заңды жауапкершілігі / Автореферат. – Астана, 2009.
23.ҚР құқықтық мемлекет ретінде қалыптасу және даму мәселелері /
Матер.межд конференции.
24.Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінің қалыптасуы және
дамуы формирование и развитие правовой системы РК. Матер.
Конференции.
25.Қазақстан Республикасының заңнамасын жинақтау тұрғысындағы
нормативтік құқықтық актілер сатысы проблемалары. Проблемы
иерархии норм. Правов. Актов в контексте кодификации законод-ва
РК. Сб. Мат-ов круглого стола. 26.06.06 г.
26.Мадалиева А.А. Қазақстанда Президенттік билік жүйесінің қалыптасуы/
Автореферат. – А., 2008.
27.Малько А. В. Стимулы и ограничения в праве. – М., 2004.
28.Малько А.В.Стимулы и ограничен в праве: монография. – М., 2005.
29.Оразалиева А.М. Правовая культура и правовое воспитание:
теоретические и практические проблемы/Автореферат. – А., 2009.
30.Орумбаев Ж.Б.Толкование норм права в правоприменительном
процессе: Автореф. – А., 2004.
31.Табанов С.А.Совершенствование законодательства: теория и опыт РК. –
А., 1999.
32.Тарановский Ф.В. Энциклопедия права. – А., 2001,
33.Ударцев С.Ф. О некоторых тенденциях глобальной эволюции
государства и права. – А., 2004.
13. Негізгі терминдер мен түсініктер сөздігі
Абсолюттік монархия-шексіз монархия
Әлеуметтік норма-қоғамдық манызы бар қоғамдық қатынасты реттейтін,
қабылданған және бекітілген нормалардың жиынтығы
Басқару нысаны-қоғамда жоғары мемлекеттік биліктің ұйымдасуы
Гипотеза-өмірде болатын нақтылы жағдайларда құқықтық норманың
қолданылуы
Достық-сирек кездесетін, тәуелсіз мемлекеттердің арнайы бір мақсатқа жету
үшін құрылған одағы
Демократиялық режим-барлық халықтардың теңдік пен бостандыққа
негізделген идеясында мемлекеттің басқару ісіне қатысуы, биліктің халықта
болуы
Демократиялық емес режим-халықтың билік жүргізу ісінен алшақтатылуы
Диспозиция-құқық нормасы бекіткен субъектілердің мінез-құлық ережелері
Империя-мемлекеттің күш қолдану арқылы біріктіру
Конституциялық монархия-шектелген монархия
Креационизм-әлемнің барлығын құдайдын жаратуымен түсіндіреді
Конфедерация-бір біріне тәуелсіз мемлекеттердің арнайы бір мақсатқа жету
үшін құрылған одағы
Конституция-мемлекеттің құқықтық жүйесінде ең жоғарғы күші бар,
референдум арқылы немесе парламентте қабылданатын құрылтайлық
дәрежеге ие негізгі заңы
Консолидация-кейбір нормативтік құқықтық кесімдерді біріктіру арқылы
нормалдарда кездесетін қайталауларды жоққа шығарып, жаңа мәтінін
қалыптастыру
Құқықтық мемлекет-мемлекетте гуманизм, адамгершілік, теңдік,
бостандық идеяларының құқықтық қағидаларға ұласып, құқық үстемдік
еткен, бассыздық пен заңсыздыққа жол бермеу үшін биліктің барлық
тармақтарының арнайы тетіктермен тежеу арқылы адам құқытарының тиімді
қорғалуы
Құқық-әрбір этнос мәдениетінің үлгісі ретінде қалыптасып, мемлекетпен
қоғамдық қатынастарды реттеу, қорғау мақсатында бекітілген, адамгершілік
қасиеттерді анықтайтын, әділеттілік қағидаларын жариялайтын және қажет
болған жағдайда күшпен қамтамасыз етілетін нормалардың жиынтығы
Құқық қағидалары-қоғамдық қатынастарды реттеу, қорғау барысында
қалыптасқан құқық жүйесінің қалыптасыу және құрылуының, мәнінің негізгі
идеяларының жиынтығы
Құқықтық идеализ-құқықтық қоғамдық қатынастарды реттеудегі рөл мен
мүмкіндіктерін асырып бағалау
Құқықтық нигилизм-құқықтық тәртіпке деген сыйламаушылық көз қарас
Мемлекет-арнайы бір аумақтық кеңістіктегі таптық қоғамда билік жүргізетін
басқаруды іс жүзіне асырайтын арнайы адамдардың құқықтық негізде
ұйымдасқан саяси жүйесі
Мемлекет нысаны-мемлекетте билік жүргізуді ұйымдастырудың арнайы
сынарларының мәндік жиынтығы
Мемлекеттің құрылым нысаны-мемлекетте биліктің территориялық
кеңістікте ұйымдасуы және іс жүзіне асырылуы
Мемлекеттің функциялары-оның алдында тұрған міндеттері мен
мақсаттарын іс жүзіне асырудың негізгі бағыттары
Ңұсқаулық-заңдардың қоғамдық қатынастардың қандай да бір саласында
қолданылуын егжей-тегжей көрсететін нормативтік-құқықтық кесім
Объект-құқық бұзушылы қол сұққан қоғамдық қатынастардың жиынтығы
және соның нәтижесінде зиянды зардаптардың пайда болуы
Плюрализм-көппікірлілік
Реципроктлық-коллективті түрде өндірілген өнімнің бәріне ортақ болуы
Редистрибуция-жиналған барлық өнімнің қоғам мүшелері арасында тең
бөлінуі
Республика-жоғары мемлекеттің биліктің қалыптасуы сайлау арқылы белгілі
бір мерзімге дейін құрылады
Романо-германдық құқықтық жүйе-тарихи даму барысында рим құқығы
және оның рецепциясын жасау негізінде нормативті құқықтық кесімдердің
қабылдануы
Регламент-қандайда бір мемлекеттік орган мен оның құрылымдық
бөлімшелерінің қызметінің ішкі тәртібін реттейтін нормативтік құқықтық
кесім
Саяси режим-мемлекетте билік жүргізудің арнайы тәсілдері
Санкция-мемлекет
бекіткен
құқықтық
нормасын
субъектілерге
қолданылатын жаза, заңды жауапкешіліктін түрі
Субъект-жауапқа тарту қабілеттілігі бар, құқық бузушылық жасаған сәтте
заң белгіленген арнайы жасқа толған адамда айтады
Унитарлық-мемлекетте бір орталықтан басқарылатын биліктің қалыптасуы,
құрамында басқа мемлекеттік құрылымдардың болмауы және аумақтарының
әкімшілік-аумақтық бөліктерден құрылуы
Федерация-бір мемлекеттің құрамында толық тәуелсіздікке ие болмаған
мемлекеттік субъектілердің болуы
Функция-орындау деген мағынаны білдіреді
Эволюция теориясы-әлемнің пайда болуы Үлкен жарылыс теориясымен
түсіндіріледі
14. Пән бойынша ІІ аралық бақылау бойынша бағалау критерийлері
№ Бақылау түрлері
Бағалау
өлшемдері
(критерии %)
1
2
3
4
5
6
Дәріске қатысуы
Дәріске белсенді қатысқаны үшін
Семинар (тәжірибе) сабақтарына қатысуы
Семинар (тәжірибе) сабақтарына белсенді
қатысуы
СОӨЖ
тақырыптары
бойынша
тапсырмаларды уақытылы тапсыруы және
сапалы орындауы
Пәндер бойынша силлабустарға сәйкес СӨЖ
тапсырмаларын сапалы және уақытылы
орындау
ҚОРЫТЫНДЫ (%)
20%
10%
10%
20%
30%
10%
100%
Әріптік жүйе
бойынша
бағалау
А
АВ+
В
ВС+
С
СD+
D
F
15. Білім бағалаудың жалпы шкаласы
Баллардың
Проценттік
цифрлік эквивалент мазмұны
4,0
3,67
3,33
3,0
2,67
2,33
2,0
1,67
1,33
1.0
0
95-100
90-94
85-84
80-84
75-79
70-74
50-69
60-64
55-59
50-54
0-49
Дәстүрлі
жүйе
бойынша
баға
өте жақсы
жақсы
қанағат
қанағатсыз
Пән бойынша қорытынды баға проценттік мазмұнда былай анықталады:
А1 + А2
Қ% = ------------------- Х 0,6 + Е Х 0,4
2
А1 – 1 рейтингтің проценттік мазмұны
А2 – 2 рейтингтің проценттік мазмұны
Е – емтихан бағасының проценттік мазмұны
Қ% қорытынды проценттік мазмұндағы баға ең соңында жоғарыда
көрсетілгендей (жалпы шкала) Қц цифрлік эквиваленттік бағаға ауысады.
1 Дәрістік кешен (дәріс тезистері, дәріс конспектілері)
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 1
байланысты_________
Дәріс тақырыбы
ерекшеліктері.
Соның ішінде сабақ түріне
Мемлекет және құқық теориясының пәні және оның
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Мемлекет және құқық теориясы дегеніміз – бұл мемлекет пен құқықтың
жалпы заңдылықтары туралы, мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың пайда
болуы, мәні, іс-жүзінде қызмет етуі және дамуы туралы білімдер жүйесі.
Мемлекет және құқықтың жалпы теориясының пәні – мемлекет пен
құқықтың пайда болуының, дамуының және қызмет етуінің жалпы
заңдылықтары.
Кез келген ғылымның өз пәні, өзі зерттейтін заңдылықтарының
анықталған шеңбері болады. Зандылықтар дегеніміз – белгілі бір
құбылыстардың маңызын білдіретін шынайы тұрақты қатынастар. Мемлекет
пен құқық теориясының пәнін мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың өмір
сүруі мен дамуының жалпы заңдылықтары құрайды.
Сонымен, өзіне тән ерекшеліктерін ескере отырып мемлекет пен құқық
теориясына мынандай сипат беруімізге болады:
а) мемлекет пен құқық теориясы қоғамдық ғылым, себебі ол қоғамдық
өмірдің анықталған бөлігі – мемлекет пен құқықты зерттейді;
ә) тікелей мемлекеттік-құқықтық құбылыстарды зерттейтіндіктен,
құқықтық ғылым;
б) барлық құқықтық ғылымдарға қатысты жалпы мәселелерді
зерттейтіндіктен, жалпы теориялық құқықтық ғылым;
в) тереңдетілген байланыстар мен қатынастарды ашудың негізінде басты
қорытындыларды жасайтындықтан, негіз салушы (фундаменталды) ғылым;
г) салалық заң ғылымдарымен өзара байланысты бағыт беруші,
әдістемелік мәндегі ғылым;
д) құқықтық ғылым курсына кіріспе ғылым, себебі ол мемлекеттікқұқықтық құбылыстарға біртұтас сипаттама беру кезіндегі заңдық
түсініктердің негізгі жүйесін қалыптастырады.
Мемлекет пен құқық теориясы пәнінің өзіне тән ерекшеліктерін білу үшін
зерттелетін ғылымның басқа да қоғамдық және құқықтық ғылымдармен
байланысын қарастыруымыз қажет. Қоғамдық өмірдің ең өзекті мәселесі мемлекет пен құқық тек мемлекет пен құқық теориясының ғана емес, басқа
да философия, экономикалық теория, әлеуметтану, саясаттану, тарих,
психология, логика тәріздес қоғамдық ғылымдардың зерттеу обьектілеріне
жатады.
Мемлекет пен құқық теориясы мен басқа қоғамдық ғылымдардың
арасындағы байланысты сипаттауда екі түрлі қағида маңызға ие болады.
Біріншіден, мемлекеттік құқықтық құбылыстарды зерттеу кезінде басқа
әлеуметтік шынайылықтан алшақ кетуге болмайды. Сондықтан, мемлекет
пен құқықты зерттеу кезінде басқа қоғамдық ғылымдардың жеткен
жетістіктері міндетті түрде қолданылады. Екіншіден, құқықтық шынайылық
басқа құбылыстармен байланысып жатқандықтан, қоғамдық өмірдің басқа
салаларын - экономикалық, мәдени, саяси және тағы басқалар зерттеу заң
ғылымдарының, соның ішінде мемлекет пен құқық теориясының көмегінсіз
толық бола алмайды.
Сонымен, мемлекет пен құқық теориясының басқа қоғамдық ғылымдармен
байланысы екі түрлі сипатқа ие болады. Бір жағынан, мемлекет пен құқық
теориясы қоғамдық ғылымдардың жетістіктерін пайдаланса, екінші жағынан,
қоғамдық ғылымдар мемлекет пен құқық теориясының тұжырымдарына
сүйенеді. Бұндай қорытынды ғылыми білімнің бірлігі мен өзара байланысы
қағидасынан шығады.
Құқықтық ғылымдардың ерекшеліктеріне келсек, олар мемлекеттік
құқықтық шынайылықтың өзекті мәселелерін арнайы зерттеумен
шұғылданады. Барлық құқықтық ғылымдарды өз пәндерінің ерекшеліктеріне
байланысты бірнеше топтарға жіктеуге болады.
Теориялық құқықтық ғылымдар мемлекеттік құқықтық құбылыстардың
аса маңызды жалпы сұрақтарын зерттейді. Тарихи құқықтық ғылымдар
мемлекеттік - құқықтық мекемелердің (мемлекет пен құқық тарихы) немесе
мемлекет пен құқық ілімдерінің (саяси құқықтық ілімдер тарихы) даму
процессін қарастырады.
Салалық құқықтық ғылымдар (конституциялық, қылмыстық, азаматтық,
әкімшілік, еңбек және т.б.) нақты құқықтық мекемелер мен нұсқауларды
және тиісінше құқықтық практиканы зерттейді.
Қолданбалы құқықтық ғылымдар (криминалистика, сот медицинасы, сот
психиатриясы және т.б.) табиғи және техникалық ғылымдардың
жетістіктерін, құқықтық мәселелерді шешу үшін қолданылады.
Заңдық ғылымдар жүйесінде мемлекет және құқық теориясының алатын
орны ерекше. Мемлекет және құқық теориясы мен тарихи-заңдық
ғылымдардың ұқсастығы олардың мемлекет пен құқықты тұтас
қарайтындығына байланысты, айырмашылығы тарихи-заңдық ғылымдар
зерттеу барысында мемлекеттік-құқықтық нысандарды даму үрдісінде
хронологиялық тәртіппен, тарихи әдістерді қолдана отырып зерттейді, теория
осы құбылыстарды тұжырымдап, олардың дамуының жалпы заңдылықтарын
анықтауға тырысады, логикалық әдісті қолданады.
Салалық заңдық ғылымдарға қатысты мемлекет және құқық теориясы
тұжырымдаушы роль атқарады. Ол мемлекет пен құқықтың дамуы мен
қызмет етуінің барынша жалпы заңдылықтарын зерттеп қорытындылайды,
барлық салалық заң ғылымдарына ортақ мәселелерді қарастырады,
әдістемелік, бағыттаушы роль атқарады. Сонымен қатар өзі де салалық заң
ғылымдарының жетістіктерінен нәр алады, яғни ондағы фактілі
материалдарды өңдеп, қажетіне жаратады. Мемлекет және құқық
теориясының өзге заңдық ғылымдармен арақатынасы өзара тығыз
байланысты екі жақты қатынас екендігіне көз жеткіздік.
Әрбір ғылымның зерттеу пәнімен қатар зерттеу әдістері де болады.
Методология дегеніміз – білім алу үшін ғылымда қолданылатын тәсілдер,
ережелер және қағидалар жиынтығы. Мемлекет пен құқық теориясының
зерттеу әдістері екі үлкен топтан құралады:
-жалпы ғылымдық зерттеу әдістері
- жеке ғылымдық зерттеу әдістері.
Жалпы ғылымдық зерттеу әдістері – барлық ғылымдармен қолданылатын
жалпы зерттеу әдістері, барлығына ортақ қағидалар. Оларға анықталған
философиялық бағыттарды жатқызуымызға болады. Қазіргі кезеңде жалпы
ғылыми зерттеулер материализм мен диалектикаға сүйенеді.
Жеке ғылыми зерттеу әдістері дегеніміз – нақты білім алу үшін
қолданылатын ережелер, тәсілдер, әдістер жиынтығы. Олар зерттеу
процессінің деңгейі мен бағытына байланысты көптүрлі болады.
- Нақты-әлеуметтік тәсілдер негізінен ғылыми ақпарат жинау кезінде
қолданылады. Оларға жататындар: бағдарлау – мемлекет пен құқық
теориясында бағдарлау обьектілеріне құқықтық практика мен мемлекеттік
мекемелер жатады. Сұрау, анкета жүргізу, сұхбаттасу, сараптама және т.б.
әдістер арқылы субъектілердің мемлекеттік-құқықтық аймақтағы нақты
әрекеті туралы мәлімет жинауға болады.
Мемлекет пен құқық теориясында қолданылатын негізгі әдістердің бірі –
логикалық әдіс. Логика – ойлау тәсілдері мен әдістері туралы ғылым. Заң
ғылымының зерттеу процесінде анализ және синтез тәсілдері де
қолданылады. Анализ – теориялық және тәжірибелік зерттеу процесінде
күрделі обьектілерді талдау, құрамды бөліктерден жіктеп ажырату. Синтез –
сол талданған бөліктерді жинақтап қосу арқылы белгілі бір объектіні, затты
құрастыру.
Жеке ғылыми зерттеу әдістерінің түрлеріне: формалды-заңдық, жүйелік,
функционалдық, статистикалық, әлеуметтік, салыстыру жатады.
Формалды – заңдық әдіс заңдық түсініктерді анықтауға, олардың
қасиеттерін ажыратуға, жіктеу жүргізуге, құқықтық нұсқауларды түсіндіруге
мүмкіндік береді.
Жүйелік тәсіл – қоғамдағы мемлекеттік-құқықтық құбылыстарды жүйеге,
салаға топтастырып зерттеу.
Функционалдық тәсіл – қоғамдағы заңды құбылыстардың әлеуметтік
бағытына, маңызына, қызметіне қарай жіктеп зерттеу жүргізу.
Статистикалық әдіс – заңды құбылыстардың санды деректеріне,
фактілеріне сүйене отырып зерттеу жүргізу.
Үлгілік әдіс – болған құбылыстың үлгісін жасап, сол арқылы істің
мазмұнын, көлемін жобалап барып зерттеу жүргізу.
Әлеуметтік тәсіл – жүйелік, функционалдық, стстистикалық, үлгілік
тәсілдер арқылы жүргізілген зерттеулердің қорытынды нәтижелерін
біріктіріп зерттеуді жалғастыру.
Салыстырмалы – құқықтық әдіс – бірнеше мемлекеттерді, құқықтарды
салыстырмалы зерттеу және олардың тарихи даму процестерінде
теңестірмелі әдіспен зерттеу жүргізу.
Мемлекет және құқық теориясы курсының жүйесі. Мемлекет пен құқық
теориясы екі үлкен бөлімге бөлініп қарастырылуда: мемлекет теориясы және
құқық
теориясы.
Мемлекет
теориясында
мемлекет
түсінігінің,
мемлекеттіліктің пайда болуының және тарихи дамуының
жалпы
мәселелері, мемлекеттің және мемлекеттік аппараттың қызметтері мен
үлгілері, қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекеттің алатын орны мәселелері
қарастырылады. Ал, құқық теориясында құқық түсінігі, құқықтың пайда
болуы және тарихи дамуы, құқық нормалары және жүйесі, құқықтық
нормативтік актілер, құқықтық сана, құқықтық қатынас, құқықты жүзеге
асыру, құқық бұзушылық, құқықтық жауапкершілік, заңдылық және тағы да
басқа көкейтесті мәселелер қарастырылады.
Мемлекет және құқық теориясының қазіргі заңгердің заңдық дүниетанымы
мен құқықтық мәдениетін қалыптастырудағы ролі.
Отандық мемлекет және құқық теориясы, оның дамуы.
Негізгі әдебиеттер:
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Алматы, 1999.
3. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Гревцов Ю.И. Очерки теории и социологии права. 1996.
2. Историческое и логическое в познании государства и права. Л., 1988.
3. Казимирчук В.П. Право и методы его изучения. М., 1965.
4. Карбонъе Ж. Юридическая социология. М., 1986.
5. Козлов В.А. Проблемы предмета и общей методологии права. Л., 1989.
6. Сырых В.М. Метод правовой науки: основные элементы, структура.
М., 1980.
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 2
байланысты_________
Дәріс тақырыбы
ғылыми негіздері.
Соның ішінде сабақ түріне
Мемлекеттің пайда болуы. Мемлекет типологиясының
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Алғашқы қауымдық қоғамның экономикасы ортақ меншікке
негізделген және онда екі түрлі қағида жүзеге асырылған: 1) рецепроктылық
- барлық табылған өнім ортаға жинақталған, 2) редистрибуция – ортақ табыс
барлығына бірдей тең негізде бөлінген.
Алғашқы қауымдық құрылыстың әлеуметтік негізі – ру, яғни туыстық
байланыстардың дәнекер болуына және шаруашылықты бірлесіп жүргізуіне
негізделген адамдардың тарихи қалыптасқан бірлестігі болды. тайпа көсемін
сайлаған. Бұлардың билігі әлеуметтік биліктің негізін құраған.
Оның негізгі белгілері: а) әлеуметтік билік тек ру шеңберінде таралып,
оның еркін білдіреді және қандас туыстыққа негізделеді;
ә) ол тікелей қоғамдық болып, алғашқы қауымдық демократия, өзін-өзі
басқару бастамасында құрылады;
б) алғашқы қауымдық қоғамның барлық маңызды мәселелерін шешу
кезінде билік органдары ретінде ру жиналыстары, көсемдер және әскери
басшылар танылады.
Әлеуметтік нормалар дегеніміз адамдардың күнделікті тұрмыстіршіліктерін, қоғамдық қатынастарды реттейтін, әлеуметтік-экономикалық
негізде айқындалған, сана-сезім еркімен қалыптастырылған адамдардың
мінез-құлық ережесі. Мемлекет пайда болғанға дейінгі кезеңде өмір сүрген
нормалардың белгілері:
а) алғашқы қауымдық қоғамдағы қатынастар - әдет -ғұрыптармен, яғни
тарихи қалыптасқан, бір ұрпақтан екінші ұрпаққа беріліп, дәстүрге айналған
әрекет тәртібі нормаларымен реттеліп отырған;
ә) жазбаша түрде бекітілмесе де, адамдар әрекеті мен санасында өмір
сүрген;
б) негізінен дәстүрге айналу күшімен, сондай-ақ сендіру және
мәжбүрлеу (рудан аластау) шараларымен қамтамасыз етіліп отырған;
в) барлық ру және тайпа мүшелерінің мүдделерін білдірген.
Мемлекет ерте таптық қоғамның саяси, құрылымдық, аумақтық ұйымы
ретінде. Мемлекет - қоғамдағы аса маңызды таптық қатынастарды және өзге
де жалпы адамзаттық мәселелерді шешуді және орындауды қамтамасыз
ететін, тарихи қалыптасқан қоғамды ұйымдастыратын бірден-бір жан-жақты
әмбебап саяси ұйым.
Мемлекетті алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік өкіметтен
ажырататын мынадай негізгі белгілері:
1. Қоғамнан ажыратылған ерекше көпшілік (жария) биліктің болуы.
Мемлекеттік биліктің ерекше белгісі - оның жалпылық және әмбебаптық
сипатында.
2. Тұрғындардың аумақтық ұйымдастырылуы.
3. Тұрғындардан салықтарды жинау
4. Мемлекетте арнаулы мәжбүр ету аппараты болады.
5. Жалпыға міндетті нормативтік актілердің болуы.
6.Мемлекеттің келесі негізгі ерекшелігі – егеменділігінің болуына
байланысты. Мемлекет егемендігі - мемлекеттік биліктің саяси-құқықтық
ерекшелігі, оның ішкі басқа биліктен және шет мемлекеттерден тәуелсіз өз
мақсаттарын шешуге құқығы және еріктілігі.
Мемлекеттің әлеуметтік маңызындағы дуализм: мемлекет қоғамды
басқару құралы және таптық қайшылықтарды шешу құралы ретінде.
Мемлекет өндіруші экономиканы қамтамасыз ететін әлеуметтік
институт ретінде.
Мемлекеттің шығуының негізгі теориялары: материалистік теория,
табиғи-құқықтық теория, органикалық теория, күш көрсету теориясы,
психологиялық теория, діни, технократиялық, патриархалды, келісімдік және
өзгелер.
Мемлекеттің шығу нысандары: шығыстық, афиндік, римдік, германдық
және өзгелер.
Мемлекет анықтамаларының әртүрлілігі. Мемлекет қоғамның саяси,
құрылымдық және аумақтық ұйымы ретінде. Мемлекет мәніндегі жалпы
әлеуметтік және таптық. Мемлекет саяси-құқықтық қауымдастық ретінде.
Мемлекеттік егемендік. Ұлт және мемлекет. Мемлекет пен экономиканың
өзара байланысы. Мемлекеттілік дамуы. Мемлекеттің даму кезеңдері. Әр
түрлі халықтарда мемлекеттіліктің дамуының әртүрлілігі.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы
пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды,
2003.
3.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
4.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Алексеев А.С. К учению о юридической природе государства и
государственной власти. М., 1995.
2.
Бачило И.Л. Факторы, влияющие на государственность //
Государство и право. 1993. № 7.
3.
Берман Г. Западная традиция права: эпоха формирования. М.,
1994.
4.
Бутенко А. П. Государство: его вчерашние и сегодняшние
трактовки // Государство и право. 199,3. № 7.
5.
Власть. Очерки современной политической философии Запада.
М., 1989.
6.
Косарев А. И. Происхождение и сущность государства. М., 1969.
7.
Нурпеисов Е.К., Котов А.К. Государство Казахстан: от ханской
валсти - к президентской республике. – Алматы: Жеты жаргы, 1995.
8.
Филиппов Г. Г. Социальная организация и политическая власть.
М.,1985.
9.
Энгельс Ф. Семьяның, жеке меншіктің және мемлекеттің пайда
болуы. Алматы,1982.
Мемлекет типологиясының ғылыми негіздері
Мемлекет мәні – оның мазмұнын, мақсатын, қызмет етуін, яғни билік
және оның тиесілік мәселелерін анықтайтын басты ерекшелік. Мемлекет
мәнін қарастыру барысында оның екі жағына назар аудару қажет. Біріншіден,
әрбір мемлекет саяси билікті ұйымдастырушы болып табылады. Бұл
мемлекет мәнінің формалды жағы көрсетеді. Екіншіден, бұл ұйым кімнің
мүддесіне қызмет ететіндігін анықтау қажет, бұл оның мәндік жағын
білдіреді.
Мемлекет теориясында аталған екі негізгі: таптық және жалпы
әлеуметтік қөзқараспен қатар, мемлекет мәнін анықтаудың діни, ұлттық және
нәсілдік көзқарастары да танылған. Басқаша айтқанда, мемлекет мәні
көпжақты.
Мемлекет мәнін анықтайтын теориялар:
элита теориясы;
технократиялық теория;
плюралистік демократия теориясы.
Типология - қоғамның тарихи дамуының негізгі мазмүны меы
нышандарын түсіну үшін қолданатын едістер мен тосілдер. Мемлекеттің
даму процесі бүкіл дүниежүзі дамуының бір бөлімі. Оны анықтап
түсінгеніміз - бүкіл тарихты жақсы білгеніміз. Мемлекеттің дамуы үздіксіз
объективтік процесс.
Бұл даму процесі мемлекеттің экономикалық, әлеуметтік, мә-дени,
саяси мазмүнымен және алдыыда түрған мақсаттарымен байланысты.
Мемлекеттің тарихи типін белгілейтін экономика-лық жағдай, жеке
меншіктің түрі, сонымен байланысты қоғам-ның дифферегщиациялау
процестері жатады. Ал тарихи типтің дамуы мемлекет қай топтардыц мүдесін
қорғайды, халықгың қан-дай демократиялық құқықтары мен бостандықтарын
қорғайды, баскдру процесінде қандай демократиялық едістер мен тәсілдер
қолданатынын көрсетуге тиіс.
Мемлекет және құқықтың тарихи типі қоғамның, экономика-ның
дамуымен байланысты болса да, мемлекеттің ерекше даму заидары бар.
Мысалы, Рим құқығы туралы айтатын болсақ, Кор-пус Юрис Цивилис деген
ірі кодификациялық заң қабылданған кезде мемлекет ыдырап, басқа
халықпен жауланып, экономика-сы терең дағдарысқа үшыраған еді. Батыс
Рим империяны фран-ктер басып, өздерінің Франк империясын қүрған кезде,
Византи-яда император Юстиниан жүйелеу жүмыстарын басқарып,
құқықтық кодекстің жазуын басқарды. Бұл кезенде экономика-ның,
мемлекеттің және құқықгың дамуы бір біріне сәйкес болған жоқ, Құқықгың
дамуы мемлекеттен көп жоғары болды.
Мемлекетті типтерге бөлудің марксистік әдісі. Бұл пікір қоғам-ды
зерттеуде таптық мәселесімен байланысты. К.Маркс, Ф.Эн-гельс, В.И.Ленин
мемлекет үстемдік таптың мүддесіы қорғайтын қүрал деп түсіндіреді.
Марксистік түрғыдан қарағанда тарихтағы мемлекеттер төрт түрге белінді:
қүл иеленушілік, феодалдық, бур-жуазиялық және социалистік мемлекеттер,
Бірінші рулық қоғам-да мемлекет әлі болғаы жоқ, ал соңғы коммунистік
қоғамда мемлекеттің орнына коммунистік өзін-өзі басқару жүйесі келуге
тиіс. Бір тарихи типтен екіншісіғіе революция арқылы өтеді. Мемлекеттің
негізгі мақсаты - бір таптың диктатурасын орнату. Таптық мінездеме
экономикалық, әлеуметтік жағдаймен байла-нысты. Марксизм мемлекетті —
бір таптың екінші тапты қанау апиараты деп анықтады, Типті осындай
бөлудің прогрессивтік те, негативтік те жақтары бар. Бір жағынан мемлекет
таптың күры-луымен байланысы анық көрінеді, топтар және таптар қүрылмаған қоғамдарда мемлекет болмайды. Негізінде мемлекеттің ал-дында мақсат
екіге бөлінеді: бір жағынан бүкіл қоғамның мүдделерін қорғап, жалпы
қоғамдық мәселелерді шешу, ал екінші жағынан - таптардың арасындағы
қайшылықгарды бәсеңдету. Қоғамда таптар анық қүралмаған кезде де
мемлекет пайда болған жағдайлар кездеседі. Мысалы, шығыс мемлекеттерді
марксизм қүл иеленушілік мемлекеттерге жатқызады, ал негізіиде бұл мемлекеттерде қүл иеленушілік кдрым-қатынастар әлі қалыптасқан жоқ еді,
мемлскеттерді туғызған басқа жағдай — географиялық жағ-дайлар мен
қоғамның жалпы экоиомикалық функциялары мен қызметтері (мысалы,
Египет мемлекетінде — Ніл өзенімен байла-нысты жер суару жүмыстары).
Сонымен, марксистік типология-сының негізін қальштастыратын қоғамның
экономикалық базисі мен таптық қүрылысы. Марксизм мемлекеттің тарихи
типтерін қоғамның даму қүрылысымен және экономикалық формация де-ген
түсінікпенен байланыстырады. Экоиомикалық формация ба-зис (бұл
қоғамның белгілі бір даму дәуіріндегі экономикалық күры-лыс) пен
қондырмадан (әрбір базистің өзінің қондырмасы бола-ды) түрады. Базисті
өндірістің тәсілі белгілейді. Өндіріс өндірістік қатынастар мен ондіруші
күштерден түрады. Осы формацияларға марксизм қүл иеленушілік,
феодалдық, буржуазиялық және социалистік мемлекеттерді сәйкес келтіреді.
Мемлекеттің тарихи типтері осы экономикалық- қоғамдық формациямен
тығыз бай-ланыста дамуға тиісті.
Бұлардан басқа марксизмде өтпелі дәуірдің мемлекеті деген үғьш бар. Бұл
типтерге рулық қоғамнан қүл иеленушілік қоғам арасындағы, қүл иелеушілік
және феодалдық қоғам арасындағы, феодалдық және буржуазиялық типтің
арасындағы, буржуазия-лық пен социалистік типтердің арасындағы өтпелі
мемлекеттер жатады. Қазіргі дәуірді алатын болсақ, бірнеше континенттердің
мсмлекеттері осы өтпелі мемлекеттіқ типтеріне жатады. Латын
Лмерикасының, Азияның, Африканың XX ғасырда тәуелсіздігін алған
мемлекеттер осы өтпелі тарихи типке кірді. Олардың тарихи типтері
социалистік те емес, буржуазиялық та емес, олар тек қана социалистік немесе
капиталистік бағьпта болуы анықталады.
1991 жылдан кейінгі социалистік мемлекеттерде социалистік жүйе
ыдырап, нарықтық-экономикалық елдерге айналып, демок-ратиялық қоғам
құру саясатына көшті. Кейбір мемлекеттер социалистік жолынаы тайған жоқ
(Куба, Солтұстік Корея, Қытай, Вьетнам).
Мемлекеттерді цивилизациялық, өркениеттік критериймен де бөлу
қазір жиі кездеседі. Цивилизациялық әдістің және форма-циялық бөлудің
айымашылықтары көп. Формациялық критерий көбіне қоғамның таптық
құрьшысы мен өндірістік тәсілінс көңіл аударады. Бұл типологияның сыңар
жақ түсіндірілуі. Мемлекеттердің ерекшеліктерін білу үшін қоғамның барлық
са-лаларының^жағдайларына ықылас салу қажет. Мемлекеттің экономикалық базисін зерттегенде оған қоса қоғамның мәдени, ру-хани деңгейін
зерттеп, орнын көрсету кджет және қанаушы тап-тан басқа қоғамды қүрған
барлық топтарды зерттеп орындарын, рөлін, мағіызын түсінген дүрыс.
Қоғамныц әдет-ғүрыптарын, эр топтың саналары мен құқықгарының
деңгейін білу оте қажет. Ал, зерттеудің ең маңызды мақсаты — жеке
адамның, бостандығы мен құқықтарын, әлеуметтік жағдайын және еңбектегі
қарым-қаты-настарын жақсы білу — мемлекетке мінездеме беру үшін өте керек нәрселер. Қоғам бірнеше топтарға белінетін болса да, мемлекеттің
алдында түрған мақсат сол топтардың арасындағы қайшылықтарды
бәсендетіп бүкіл халықтың мүддесін қорғау. Ооы әдісті біз цивилизациялық
әдіс деп атаймыз. Цивилизациялық әдіс мемлекет өзінің елінде түратын
адамдар үшін қандай жақсылық істеді, экономикалық, саяси, әлеуметтік,
өнегелі қоғамның да-муы үшін қандай шара қолданды деген сүрақтарға
жауап береді.
Цивилизациялық пікір бойынша мемлекеттің тарихи типі өзгеру үшін
экономикалық базисқа қосымша қоғамның мәдени жене рухани сана-сезімі
жоғары деңгейде болуы қажет.
Мемлекеттік типология әдісінің хронологиялық түрі. Бұл әдістің
бірнеше түрлері бар. Мысалы, иллюстрациямен істелген дүниежүзілік тарих
кітабында ағылшын тарихшысы Маргарет Олифант бүкіл тарихты былай
бөледі: Ежелгі цивилизациялар, Рим және ежелгі тарих, орта ғасырлар,
ғылыми жаңалық ашу кезевдері (1555-1650), өзгеріс және дағдарыс кезендері
(1650-1800), одан кейін XIX ғасыр және қазіргі дәуір. Сонымен, мемлекеттің
даму-ын бұл тарихшы сегіз кезеңге бөледі. Ал, кейбір шет елдердің
ғалымдары мемлекеттің дамуын келесі кезевдерге бөлетіні жақсы мәлім:
1). Ежелг імемлекеттердің тарихы, бұл кезең екіге бөлінеді: Шығыс
мемлекеттердің тарихы оған біздің дәуірге дейін төртінші мың жылдығында
пайда болған Египет мемлекетінен бастап, Вавилон, Қытай, Ассирия,
Үндістан, Персия және басқа шығыс мемлекеттері жатады. Бұл қезеңнің
мемлекеттері шығыс деспотияларға жата-ды. Бүдан кейін кене дәуірдегі
антикалық мемлекеттерінің кезевдері басталады, бұл кезең біздің эраның 476
жылына дейін созылады.
2). 476 жыпдан басталған кезең орта ғасырларға жатады, бұл кезең
шығыс мемлекеттсрдің тарихында қараңғы ғасырлар деп аталады, ол ислам
цивилизациясымен байланысты, бұл араб ха-лифаттың көлеңкесінде пайда
болған ислам мемлекеттерінің та-рихы. Европа мемлекеттерінде бұл кезең
феодалдық мемлекеттердің тарихы, ол ағылшын буржуазиялық революциясына дейін жалғасады.
3). Келесі кезең XX ғасырдыц басына дейін жаңа ғасырларға жатады.
4). Ал қазіргі XX ғасыр қазіргі дәуір деп аталады.
Хронологиялық бөлудің басқа да түрлері бар: ежелгі ғасырлар, орта
ғасырлар, жаңа ғасырлар және қазіргі дәуір. Бұл хронологи-ялық болудің кеп
прогрессивтік жақтары бар. Мемлекет қай тап-тың мүддесін қорғайды немесе
оның экономикалық жағдайының срекшеліктері бар ма деген сүрақтарға
жауап бергеннен басқа, йүл даму кезеңінің, дәуірдің жалпы ерекшеліктері
бар екенін анық-тайды.
Шығыс мемлекеттері. Оған біздің дәуірге дейінгі 4 мыңжыл-дықтың
соңында Египет мемлекеті, одан кейін 3 мыңжылдықта. — Шумер, Ассирия
мемлекеттері, 2 мыңжылдықта - Үндістан, Қытай, Хеттердің патшалығы
пайда болғаны белгілі. Марксизм бұл мемлекеттерді құл иеленушілік
мемлекеттерге жатқызады, бірақ бұлардың қүлиеленушілік мемлекеттерден
айырмашылығы өте көп. Олар шығыс деспотия деген ерекше мемлекеттік
типті құрады. Бұл мемлекеттерді біріктіретін жалпы негізгі нышандары бар:
эконо-микасында рулық қоғамның қалдықтары көпке дейін сақталғаны
белгілі. Сондықтан жеке меншікпен қатар қоғамдық және мемлекеттік
меншігі қальштасты. Экономикалық жағдайға кли-маттың ерексшеліктері
озінің әсерін тигізді. Қоғамның мүддесін қорғау ұшін жер оуару жәнс басқа
жалпы жұмыстар жүргізілді. Осы мемлекеттер ұлы езендердің Хуанхе, Тигр,
Евфрат, Ніл жа-ғасында орналасты. Бұл елдердің саяси жағдайларын дұрыс
түсіну үшін осы ерекшеліктерді ескеру қажет. Қүлдық институтының
ерекшеліктері болатын. Қүлдар көбіне мемлекеттің, қауымның және әрбір
жанүяның жеке менигігінде болады. Жердің жеке меншігі күшті 'дамыған
жоқ. Шығыс мемлекеттерде көбіне мо нархия түрінде дамыды. Құқықтың
жазулы түрлері де пайда бола бастады, мысалы, Ману, Хаммурагш заңдары.
Шығыс мемлекет-тер тарихтағы бірінші мемлекеттердің типін қүрады.
Келесі тарихи типтерге Греция және Рим солармен қатар да-мыған
антикалық мемлекеттер жатады. Бұл мемлекеттердің ерекшеліктері:
қүлиеленушілік өндірісі шығыс мемлекеттерден көп жоғары, рулық
қоғамның қалдықтары сирек кездеседі, құлдар-дын, еңбегін қанап пайдалану
экономиканың негізін қүрады. Қоғам негізінде қүл иеленушілерге және
құлдарға белінеді. Қүлдардың бірнеше түрлері қүл иелеңушілердің жеке
меншігін күрады. Олар-дың жеке меншігінде қүлдар, жер және баскд өндіріс
қүралдары (кедей таптан) болатын. Қүлдардың құқықтық жағдайлары ашык
айтылатын, олар сөйлей алатын құралдарға жатады. Қүлдардың ешқандай
құқықтары жоқ, ол өзінід мырзасының жылжымалы заты. Қоғамның негізгі
байлықтарын осы топ жарыққа шығара-тын, олардың еңбегін ендірісте, ауыл
шаруашылықта, құрылыста, жалпы жүмыстарда, спортта, басқа да жерлерде
пайдалана-тын. Сонымен, антикалық мемлекеттерде қүл иеленушілер мен
қүлдар екі негізгі таптарды күрды. Ал олардан басқа топтарға са-удагерлер,
қоленершілер, шаруалар жатты. Қүл иеленушілік мемлекеттің негізгі
мақсаттары құлдарды, басқа топтарды езгіге салып, олардың еңбектерін
пайдалану. Оның осындай негізін мемлекеттің ішкі және сыртқы
функциялары дәлелдейді: мемлекеттің негізгі ішкі функциясына қүлдарды
және басқа ке-дей топтарды қанау және сол үшін тиісті жағдай туғызу.
Мемлекеттің өзі жерлердің, күлдардың, кен шығаратын жерлердің, баскд
байлықтардың иесі болатын. Сондықтан ол жеке меншікті қорғау қызметіне
қатты көңіл бөлетін. Күлдардың көтерілістері кдтаң соққымен басылатын,
тарихта бүндай жағдайлар өте жиі болды. Антикалық мемлекеттердің
сыртіфі функциялары да соғыс — күрес-пен байланысты (Рим мемлекеті).
Осы сыртқы және ішкі функци-яларын жүзеге асыру үшін мемлекеттің
аппараты ыңғайлы еді, оның демократиялық формалары да кездесетін.
Көне дәуірдегі антикалық мемлекеттер республика және мо-нархияға
бөлінеді. Греция, Рим, Спарта республика және монар-хия болғаны мәлім.
Республика аристократиялық және демокра-тиялық түріыде болатын, ал
монархияның тек шексіз монархия болғаны анық белгілі.
Құл иеленушілік антикалық мемлекеттердің арасьшдағы ең ірі және
соңғы мемлекет — Рим мемлекеті. Оның патшалық, респуб-лика және
имлерия кезеңдері болды. Рим мемлекетінде жақсы белгілі құқық жуйесі
құрылды. Рим құқығы бүкіл дүниежүзіне әсерін тигізді.
Орта ғасырлардың мемлекеттері. Феодалдык мемлекеттердің
құрылуының екі жолы бар: біреулері құл иеленушілік мемлекеттердің
дамуынан пайда болды (Үндістан, Қытай, Визан-тия), екіншілері рулық
қоғамнан пайда болды (Ресей, Араб хали-фаты, Франк мемлекеті). Оларды да
екіге белуге болады — Азия, Африканың және Еуропаның мемлекеттері.
Орта ғасырлардың дамуы 476 жылдан басталады, бұл Рим империясының
қүлаған жылы. Рим империясының орнында Франк мемлекеті пайда бол-ды.
628 жылы мүсылмандар мемлекетінің пайда болған жылы. Еуропадағы
феодалдық мемлекеттердің дамуының үш кезендері белгілі: ерте—
феодалдық монархия, сословиелік-өкілдік монархия және шексіз монархия.
Шығыс мемлекеттер осындай кезеғщерге бөлінбейді. Феодалдық
мемлекеттердің негізгі нышаны - жерге жеке меншіктің қалыптасуы. Феод —
деген сөз — толық жеке меншіктегі жер. Феодалдық жеке меншіктің тағы екі
түрі бар: аллод және бенефиций (аллод — жерге жеке меншіктің мүрагерлік
жолмен көшуі; бенефийде — мүрагерлік жерге құқық жоқ). Бұл иерархиялық
баспада (жүйеде) әрбір топ өзінің жеке орнын ала-ды, сол орны құқықтық
жағдайды белгілейді_2кәне_ жер иеленушілігімен байлаыысты.
Феодалдық иерархиялық құкық. Феодалдар бірнеше топқа бөлінеді:
мысалы, Франциядағы граф, герцог, рыцарь, шіркеу қызметкерлері,
шаруалар, құлдар. Феодалдық рентаңың үш түрі болды: ақшалай, барщина
және натуралдық рента. Феодалдық мемлекеттің ішкі функциялары: жеке
меншікті қорғау, шаруалар-ды және басқа жай адамдарды қанау, тәртіпті
қорғау, салық жи-нау, шаруалардың көтерілістерін басу. Сыртқы
функциялары — баскд халықтарды тонау, өз мемлекетін қорғау және көрші
мем-лекеттермен қарым-қатынастарды құру. Феодалдық мемлекет өзінің
билігін шіркеудің әсерімен күшейтті. Феодалдық қоғам шіркеудің кұшеюіне,
баюына жағдай туғызды. Шіркеудің көп жерлері, шаруалары және баска да
байлықгары болатын. Шіркеудің билігін дәлелдеу үшін әртүрлі теорияларды
шығарды. Мұсылман, Христиаы, Католик, Буддистік шіркеулердің арасында
бірталай айырмашьшық болғанымен, қоғамдағы құқықгык жағдайлары бірбіріне үқсас. Шіркеудің күшейген де, әлсіреген де кезеңдері бол-ды.
Феодалдық мемлекеттер көбіне ьвдыраған, ұқсас мемлекеттер болатын. Бірақ
кейбір кезде олардың күшейіп, ірі, мықты мемле-кет құрған кезендері де
болды. Мысалы, Омейядтардың араб ха-лифаты, Францияның шексіз
монархиясы. Бұл кезеңде К,үран, Үлы Еркіндік Хартия, Каролина, Алтын
Булла деген белгілі фео-далдық актілер қабылданды.
Феодалдық мемлекеттердің дамуы буржуазиялық төңкеріске дейін
созылды. 1640 жылдан бастап келесі кезең жаңа дәуір бас-талды. Бұл кезең
бірнешеге бөлінеді: 1) Париж Коммунасына дсйін капитализмнің құрылган
кезеңі; 2) 1917 жылға дейін капитализмнің күшейген кезеңі; 3) 1918-1950
дәуір-дағдарыс және өзгерістердің кезеңі; 4) 1951-1999 - қазіргі заман
бейбітшілікті, халықтар досты-ғын, демократияны дамыту. Капиталистік
мемлекеттің негізіы жеке меншіктің көп түрлері құрады, жеке меншік
құқығы ең қасиетті және жоғарғы куқық болып жарияланды. Заңның
алдында бері тең. Бұл кезеңде мемлекеттің маңызды прогрессивтік
принциптері нығайтылды: биліктің бөліыуі, заңның жоғарылығы, құқықтың
алдында бәрі тең, азаматтардьзд саяси, әлеуметтік және жеке құқықтары,
завдылық, соттың тәуелсіздігі және т.б. Құқықтық мемлекеттің түсінігі
анықталып, көп конституциялар осы терминді қолданатын болды.
Әрбір құқықтық саланың өзінің прогрессивтік жерлері бар. Мысалы,
қылмыстық сала мынандай негізгі принциптерге кепілдік береді: занда
жазылмаған іс қылмыс емес, бір қылмысқа бір жаза, жазаның ауырлығы
қылмысқа сәйкес болуға тиіс, адамды қинай-тыы жазалар қолданбауы тиіс.
Азаматтық құқықтық салада шарттардың және өнеркәсіптің бостандықтары,
некені мемлекеттің тіркеуі, некеде екі жақгың тевдігі.
Мемлекеттердің көпшілігінде конституция - мемлекеттің заң-дары
қоғамның ыегізгі карым-қатынастарын реттейді, азаматтар-дың құқықтары
мен бостандықтарына мемлекеттік кепілдік береді. Ол жазбаша түрде
қабылданатын болды. Буржуазиялық құқықтық актілердің арасында ерекше
орын алатын Францияның 1789 жы-лғы Азаматтың және адамның құқық
туралы декларациясы, АКШ-тың 1776 жылғы Тәуелсіздік декларациясы,
Англияның Хабеас корпус актісі, Наполеонның басқаруымен алынған
кодекстер және басқа қүжаттар прогрессивтік дамуға ықпалын тигізді.
1917 жылдан бастап социалистік мемлекеттер пайда болды. Олар 70
жылдай өмір сүрді. Солтүстік Корея, Вьетнам, Куба мемлекеттері қазір де
өздерінің социалистік бағытын өзгерткен жоқ. Қытай мемлекеті ерекше
Қытайлық социализм қоғамын құрады деп жа-риялағаны мәлім. Социалистік
мемлекет пролетарлық төңкерістен кейін қүрылды. Бірінші кезеңде ескі
капиталистік мемлекеттік аппарат жойылып, жаңа социалистік мемлекеттік
аппарат қүры-лады. Мемлекет пролетариаттың диктатурасын жүзеге асырды.
Социалистік мемлекет жүмысшылардың диктатурасын қорғап, ол Кеңес
республикасы, Париж Коммунасы және халық-демократи-ялық республика
түрінде қүрылды. Социалистік мемлекеттің екінші кезеңі пролетарлық
мемлекеттің бүкілхалықгық мемлекетке көшуі, үшінші — халық
демократиялық мемлекет. Бірақ саяси жүйесі, құрған режимі, коммунистік
партияның жалғыздығы және қол-данған әдісі, халыққа қарсы жүргізген
саясаты, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының жағдайы
социалистік мемлекеттің ұш кезеңінде де тоталитарлық мемлекеттік жүйеге
айналды.
Қосымша әдебиеттер:
1.Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
2.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
3.
Научные основы типологии государства. Хабибуллин А.Г., СПб.,
1997;
4.
Постижение истории. Тойнби А., - М., 1991
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 3
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы Мемлекеттің түсінігі, мәні және әлеуметтік тағайындалуы.
Мемлекет нысаны.
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Мемлекеттің мәнін түсіну мемлекет және құқық теориясының негізгі
міндеттерінің бірі болып табылады. Мемлекеттің мәні – бұл оның мазмұнын,
мақсаттарын, қызмет етуін анықтайтын басты қасиеті. Мемлекеттің мәнін
бұл түсініктің кең және тар мағынасында анықтауға болады.
Кең мағынада мемлекеттің әлеуметтік мәнін биліктік-саяси
ұйымдасқан қоғам, құқықтық заңдарға бағынған көптеген адамдар бірлестігі
ретінде анықтауға болады. Мұндай бірлестіктердің тұтастығы сәйкес
мемлекеттік-құқықтық институттар мен қатынастарда көрініс тапқан
бұқаралық-биліктік құрылымдар негізінде қалыптасады.
Тар мағынада мемлекеттің әлеуметтік табиғатын қоғамнан
бөлектенген, жекелеген класстар мен әлеуметтік топтардың да, қоғамның да
мүддесін білдіруші әрі қорғаушы басқару аппараты, бұқаралық биліктің
әртүрлі мекемелерінің жүйесі ретінде анықтайды.
Жоғарыда аталғандардың негізінде, мемлекеттің мәнін қарастыруда екі
аспектіні ескерудің маңызы зор:
1) формальды – кез-келген мемлекеттің саяси биліктің ұйымы екендігі;
2) мазмұнды – осы ұйымның кімнің мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Мемлекеттің мәнін анықтауда келесі бағыттарды атап өтуге болады:
- класстық, бұған сәйкес мемлекетті экономикалық үстемдік құрушы
топтың саяси билігінің ұйымы ретінде анықтауға болады;
- жалпы әлеуметтік, бұған сәйкес мемлекетті әртүрлі класстар мен
әлеуметтік топтардың мүдделерін ескеру үшін жағдай жасайтын саяси
биліктің ұйымы ретінде анықтауға болады.
Сонымен, мемлекеттің мәні саяси билік аппаратының көмегімен
қоғамның тұтастығын және қалыпты қызмет етуін қамтамасыз етуден
көрінеді.
Мемлекет – бұл арнайы басқару және м.жбүрлеу аппараты бар,
қоғамның өкілі бола тұра, оны басқаратын және оның дамуын қамтамасыз
ететін, бұқаралық биліктің саяси-аумақтық, егеменді ұйымы.
Мемлекетті рулық құрылымдағы әлеуметтік биліктен ажырататын
төмендегідей белгілері болады:
1. Бұқаралық биліктің болуы. Міндетті түрде мемлекеттің басқару және
м.жбүрлеу аппараты болуы тиіс, себебі, бұқаралық билік – бұл шенеуніктер,
.скер, полиция, түрме мен басқа да мекемелер.
2. Аумақтық бөлініс. Мемлекет өз аумағында өмір сүруші барлық
адамдарды өз билігімен және қорғау арқылы біріктіреді.
3.Салықтар жүйесі. Олар мемлекеттік аппараттың өмір сүруін қамтамасыз
ету үшін қажет.
4. Егемендік. Бұл мемлекетке тән өз аумағындағы үстемдік пен
халықаралық қатынастардағы тәуелсіздік.
5. Құқықтың болуы. Мемлекет құқықсыз өмір сүре алмайды, себебі, құқық
мемлекеттік билікті заңдастырады.
Мемлекеттің мәнін түсіну мемлекет және құқық теориясының негізгі
міндеттерінің бірі болып табылады. Мемлекеттің мәні – бұл оның мазмұнын,
мақсаттарын, қызмет етуін анықтайтын басты қасиеті. Мемлекеттің мәнін
бұл түсініктің кең және тар мағынасында анықтауға болады.
Кең мағынада мемлекеттің әлеуметтік мәнін биліктік-саяси ұйымдасқан
қоғам, құқықтық заңдарға бағынған көптеген адамдар бірлестігі ретінде
анықтауға болады. Мұндай бірлестіктердің тұтастығы сәйкес мемлекеттікқұқықтық институттар мен қатынастарда көрініс тапқан бұқаралық-биліктік
құрылымдар негізінде қалыптасады.
Тар мағынада мемлекеттің әлеуметтік табиғатын қоғамнан бөлектенген,
жекелеген класстар мен әлеуметтік топтардың да, қоғамның да мүддесін
білдіруші әрі қорғаушы басқару аппараты, бұқаралық биліктің әртүрлі
мекемелерінің жүйесі ретінде анықтайды.
Жоғарыда аталғандардың негізінде, мемлекеттің мәнін қарастыруда екі
аспектіні ескерудің маңызы зор:
1) формальды – кез-келген мемлекеттің саяси биліктің ұйымы екендігі;
2) мазмұнды – осы ұйымның кімнің мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Мемлекеттің мәнін анықтауда келесі бағыттарды атап өтуге болады:
- класстық, бұған сәйкес мемлекетті экономикалық үстемдік құрушы
топтың саяси билігінің ұйымы ретінде анықтауға болады;
- жалпы әлеуметтік, бұған сәйкес мемлекетті әртүрлі класстар мен
әлеуметтік топтардың мүдделерін ескеру үшін жағдай жасайтын саяси
биліктің ұйымы ретінде анықтауға болады.
Сонымен, мемлекеттің мәні саяси билік аппаратының көмегімен
қоғамның тұтастығын және қалыпты қызмет етуін қамтамасыз етуден
көрінеді.
Мемлекеттік билікке сипаттама берместен бұрын әлеуметтік билікке
анықтама беріп алу қажет. әлеуметтік билік – бұл адамдарың кез-келген
бірігуіне тән үстемдік пен бағынушылық қатынастары, бұл кезде бір
тұлғалардың – билік құрушылардың – еркі мен әрекеттері басқа тұлғалардың
– бағынушылардың – еркі мен әрекеттеріне үстемдік құрады. әлеуметтік
билік кез-келген ұйымдасқан, белгілі бір дәрежеде тұрақты адамдар тобына –
руға, тайпаға, отбасына, қоғамдық ұйымға, партияға, мемлекетке, қоғамға
және т.б. тән.
Мемлекеттік билік әлеуметтік биліктің ерекше бір түрі ретінде көрініс
табады. Бұл мемлекеттік м.жбүрлеуге сүйенген, субъектілер арасындағы
үстемдік және бағынушылық сипаттағы бұқаралық-саяси қатынас.
Мемлекеттік биліктің ерекшеліктері:
1. Бұқаралық билік. Ол бүкіл қоғамның, халықтың атынан қызмет етеді
және өз қызметінде бұқаралық негізге – қазына мүлкіне, өз кірістеріне,
салықтарға ие.
2. Аппараттық билік. Ол аппаратқа, мемлекеттік органдар жүйесіне
сүйенеді және олар арқылы жүзеге асырылады.
3. Заң қолдайтын билік. Сол себепті, ол аппарат пен заң нормаларының
көмегімен елдегі барлық халық үшін міндетті сипатты иеленеді.
4. Егеменді билік–ол кез-келген биліктен дербес және тәуелсіз.
5. Заңдастырылған билік. Яғни, ол заңды негізді және қоғамдық тануды
иеленген.
Мемлекетте еңбек бөлінісі болған жағдайда ғана, яғни, ерекше қызмет
түріне негізделген дербес билік түрлері қалыптасқан жағдайда ғана,
мемлекеттік биліктің тиімділігі артады. Мұндай биліктің үш түрі бар: заң
шығарушы билік, атқарушы билік және сот билігі.
Мемлекет нысаны
Мемлекет нысаны түсінігі мемлекеттану сипаттарының ішіндегі
негізгілерінің бірі болып табылады. Қазіргі уақытта мемлекет нысаны ретінде
мемлекеттік билік пен оның құрылымдарының ұйымдастырылуы
түсіндіріледі. Мемлекет нысаны мемлекет мазмұнымен тығыз байланыста
сипатталады. Егер мемлекет мазмұны мемлекеттік билікті кімнің жүзеге
асырып жатқанына жауап берсе, ал мемлекет нысаны мемлекетте билік қалай
ұйымдастырылып, қандай органдармен жүзеге асырылады, олардың құрылу
тәртібі және өкілеттік мерзімдері жайында, сондай-ақ жалпы мемлекеттік
биліктің жүзеге асырылу тәсілдері туралы сұрақтарды қарастырады.
Мемлекет нысаны – басқару нысанынан, мемлекеттік құрылым нысанынан
және саяси режимнен құралатын мемлекеттің ерекшелігі.
Мемлекет нысаны мемлекеттік биліктің құрылымы мәндік жағынан
әртүрлі сипаттармен анықталады:
– мемлекеттік билік пен басқару органдарының құрылу және
ұйымдастырылу тәртібі.
– мемлекеттің аумақтық құрылымының тәртібі, орталық, аймақтық
және жергілікті биліктің өзара қатынасының белгілі тәртібі.
– мемлекеттік билікті жүзеге асырудың әдістері мен тәсілдерінің
жиынтығы.
Сонымен, мемлекет нысаны үш негізгі элементтен құралады:
- басқару нысаны
- мемлекттік құрылым нысаны
- саяси режим.
Басқару нысаны – жоғарғы мемлекеттік билікті ұйымдастыру, оның
жоғарғы және орталық органдардың ерекшеліктері, олардың құрылымы,
құзіреті, ұйымдастырылу тәртібі, өкілеттілігінің деңгейі, халықпен өзара
қатынасы және олардың оны қалыптастыруға қатысу дәрежесі. Жоғарғы
мемлекеттік билікті жүзеге асыру бір адаммен немесе сайланбалы алқалы
органмен жүзеге асырылатындығына байланысты мемлекетті басқару
монархия және республика деп ажыратылады.
Монархия – жоғарғы мемлекеттік биліктің бір әулетке мұрагерлік
жолымен немесе өмір бақиға сайланып берілуін білдіретін басқару
нысанының бір түрі. Оның мынандай белгілері бар:
- жоғарғы билік мұрагерлік жолмен беріледі;
- шексіз мерзімде жүзеге асырылады;
- сайлаушылар еркінен тыс жүзеге асырылады.
Монархия екіге бөлінеді: абсолютті монархия (Сауд Аравиясы, Бруней)
және конституциялық монархия. Конституциялық монархия екіге бөлінеді:
дуалистік монархия және парламенттік монархия.
Республика – басқару органдары белгілі бір мерзімге сайланатын,
шешім алқалы түрде қабылданатын басқару нысанының бір түрі. Онда
биліктің жалғыз қайнар көзі халық болып табылады. Жалпы белгілері:
- бір немесе алқалы түрдегі мемлекет басшысының болуы;
- мемлекет басшысы және басқа да жоғарғы мемлекеттік билік
органдарының белгілі мерзімге сайланатындығы;
- мемлекет басшысының заңмен қарастырылған жағдайлардағы заңдық
жауапкершілігі;
- жоғарғы мемлекеттік билік шешімдерінің барлық басқа мемлекеттік
органдарға міндеттілігі;
- мемлекет азаматтары мүдделерінің басым түрде қорғалуы, тұлға мен
мемлекеттің өзара жауаптылығы. Республиканың екі негізгі түрі бар:
парламенттік республика және президенттік республика.
Мемлекеттік құрылым нысаны – тұтастай мемлекет пен оның
бөлшектерінің белгілі түрдегі құқықтық қатынастарын сипаттайтын
мемлекеттің аумақтық ұйымдастырылуы. Мемлекет пен құқық теориясы
мемлекеттің аумақтық құрылымының бірнеше түрін көрсетеді :
- біртұтас мемлекет
- федерация
- конфедерация
Мемлекет нысанының соңғы элементі – саяси режим. Ол басқару және
мемлекеттік құрылым нысандары сияқты мемлекеттің мәндік-мазмұндық
жағы көрінетін, мемлекет құрылымын және оның басқа да сыртқы жағын
сипаттайтын жиынтық түсінік ретіндегі мемлекет нысанының бір компоненті
болып табылады. Мемлекеттің билік ету әдістерін зерттей отырып, жеке
тұлғаның нақты мәртебесі туралы және мемлекеттегі басқа субьектілердің
қарым-қатынасы, олардың құқықтары мен бостандықтарының кепілдік және
қамтамасыз етілушілік деңгейі туралы түсінік алуымызға болады.
Тар ауқымдағы анықтамасы: мемлекеттік билікті жүзеге асыру
тәсілдері мен әдістерінің жиынтығы, оның мазмұндық қасиеті.
Кең ауқымдағы анықтамасы: демократиялық, құқықтық мемлекетте
жеке тұлғаның саяси бостандықтарының кепілдік дәрежесі, ресми
конституциялық және құқықтық үлгілерінің саяси жағдайларға сәйкес келу
дәрежесі, билік органдарының мемлекет және қоғамдық өмірдің құқықтық
негіздеріне қатынасының сипаты.
Саяси режим демократиялық және
демократияға қарсы болып екі түрге бөлінеді. Демократиялық режим –
халықтың басқаруға қатысуына, барлық адамдардың теңдігі мен бостандығы
қағидасын тануға негізделген либералдық режимнің бір түрі. Демократияға
қарсы режим авторитарлық және тоталитарлық режимдерге бөлінеді.
Авторитарлық режим – халықтың аздаған мөлшерде қатысуымен бір
адамның бақылаусыз толық билік жүргізуін білдіретін қоғамның
мемлекеттік-саяси құрылымы.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы
пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды,
2003.
3.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
4.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Арон Р. Демократия и тоталитаризм. М., 1993.
2.
Ахметов М.М. Особенности становления президентской формы
правления в Республике Казахстан (проблемы теории и практики). Алматы,
2000.
3.
Байгельдин О. Новый этап в развитии демократии. // Панорама,
1997, 25 июля.
4.
Гаджиев К.С. Тоталитаризм как феномен XX века // Вопросы
философии. 1992. № 2.
5.
Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан-2030».
Алматы:Жеті Жарғы, 1999.
6.
Карапетян Л.М. К вопросу о "моделях" федерализма//
Государство и право. 1996. № 12.
7.
Масанов Н. Как обустроить Казахстан: к вопросу о модели
государственно-политического устройства страны. (ХХ1 век, Алматы, 1998)
8.
Мухамеджанов Э. Унитаризм и его влияние на структуру
законодательного органа власти. С.45-47. Фемида, № 2. Алматы,1999
9.
Правовые проблемы унитаризма в РК /Г.Сапаргалиев,
Б.Мухамеджанов, Л.Жанузакова, Р.Сакиева.-Алматы:Жеты Жаргы,2000.-309
с
10. Петров В.С. Сущность, содержание и форма государства. Л.,
1977.
11. Петров В.С. Тип и форма государства. Л., 1967.
12. Онлашева Ж.О. Республика Казахстан – светское государство.
Известия мин-ва образования и науки РК, нац.академии наук РК. № 499
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 4
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы Мемлекеттің функциялары. Мемлекеттің механизмі.
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Мемлекет функциясы – қоғам дамуының белгілі бір кезеңіндегі
мемлекеттің әлеуметтік мәні мен маңызын, рөлін көрсететін оның әрекетінің
басты бағыттары. Мемлекет функциясы әр түрлі негіздер бойынша жіктеледі.
Кеңестік ғылымда мемлекет функциясын ішкі және сыртқы қызмет деп бөле
қарастырған. Ішкі қызмет елдің өз ішінде жүзеге асырылады және саяси
билікті іске асырумен байланысты; сыртқы қызмет - мемлекеттің өзге
елдермен қарым-қатынасын қамтиды. Бұл жерде айта кететін мәселе,
мемлекет функциясын ішкі және сыртқы деп бөлудің шарттылығы. Қазіргі
кезеңде кез келген мемлекетпен жүзеге асырылатын мемлекет функциясын
төрт топқа жіктеу танылған:
- мемлекеттің экономикалық функциясы. Оған экономиканың дұрыс
қызмет етуін және дамуын әртүрлі шаралардың (елдегі меншік нысандарын
қорғау, сыртқы экономикалық байланыстарды ұйымдастыру және нығайту...)
көмегімен қамтамасыз ету жатады.
- саяси қызмет. Бұған мемлекеттік және қоғамдық қауіпсіздікті, сондайақ әлеуметтік және ұлттық келісімді қамтамасыз ету, өзара күресуші
әлеуметтік күштердің қарсылығын басу, ел егемендігін ішкі және сыртқы
күштердің қол сұғушылығынан қорғау мәселелерін шешу жатады.
- мемлекеттің әлеуметтік функциясы. Мемлекет тұрғындарының
құқықтары мен бостандықтарын қорғау, азаматтардың әлеуметтік
қажеттіліктерін қанағаттандыру шараларын іске асыру, тұрғындардың
қажетті өмір сүру деңгейін қолдау, еңбек жағдайын, оның ақысын, тіршілік
деңгейін қамтамасыз ету мәселелерін шешеді.
- идеологиялық қызмет. Мемлекеттің аталған функциясыне елдегі
басым идеологияны қолдау, білім беруді ұйымдастыру, ғылымға, мәдениетке
қолдау көрсету тәріздес жұмыстар жатады.
Мемлекет функциясын жүзеге асыру нысандары құқықтық және
ұйымдастырушылық болып екіге бөлінеді. Құқықтық нысандарға құқық
шығармашылық (нормативті актілерді дайындау және қабылдау),
құқыққолдану (нормативті актілерді іске асыру) және құқық қорғау (адам
және азамат құқықтары мен бостандықтарын қорғау, құқық бұзушылықтың
алдын алу және кінәлі жанды заңды жауапкершілікке тарту) әрекеттері
жатады. Ұйымдастырушылық нысандар арасынан экономикалық (несиелеу,
мемлекеттік тапсырыстар, бағаны реттеу және т.б.), саяси (әртүрлі саяси
ағымдарды ортақ келісімге келтіру, халықаралық келісімдер және т.б.),
идеологиялық (халыққа үндеу, күнделікті тәрбиелеу жұмыстары, үгітнасихат және т.б.) және тікелей ұйымдастырушылық (жоспарлау, бағдарлау,
тексеру және т.б.) әрекеттерді бөліп көрсетуге болады. Ал әдіс-тәсілдерінің
қатарынан сендіру немесе мәжбүрлеу, көтермелеу немесе жазалауды көруге
болады.
Мемлекет типологиясы – сан алуан мемлекеттердің өздеріне тиісті
тұтастай алынған маңызды қасиеттері мен жақтарының жиынтығы және
жалпылама
ерекшеліктерінің
жүйесі.
Қазіргі
кезеңде
мемлекет
типологиясына екі түрлі көзқарас орын алған: өркениеттік және
формациялық.
¤ркениеттік көзқарас бойынша жіктеудің негізгі өлшемі ретінде
руханилық белгілер - мәдени, діни, ұлттық, психологиялық ерекшеліктер
алынады. Қазіргі таңда өркениеттің әртүрлі түсінігі бар екенін ескерсе, осы
тұрғыдан мемлекеттерді де сан түрге бөлуге болатынын көреміз. Мысалы,
өркениеттік сипатына байланысты шығыстық, батыстық және аралас
мемлекеттер болуы мүмкін. Тарихи кезеңдерге байланысты көне,
ортағасырлық және қазіргі мемлекеттер деп бөлуге болады. Тарихи және
мәдени даму сипатына байланысты шаруалық, өндірістік және ғылымитехникалық болып бөлінеді. Экономикалық даму деңгейіне байланысты
жоғары дамыған, орташа дамыған және дамушы мемлекеттер болып
таралады. Формациялық көзқараста негізгі өлшем ретінде әлеуметтікэкономикалық белгілер (қоғамдық-экономикалық формация) қолданылады.
Аталған көзқарастың өкілдерінің ойынша, қоғамдық дамудың шешуші
факторы базис болып табылады, ол қондырмалық құбылыстардың: мемлекет
пен құқықтың да типін анықтайды. Мемлекеттің тарихи тектері дегеніміз
белгілі бір экономикалық формацияға сәйкес пайда болған, олардың таптық
мәнін
көрсететін
мемлекеттің
негізгі
қасиеттерінің
жиынтығы.
Экономикалық базис типіне сай мемлекеттер: құл иеленушілік, феодалдық,
буржуазиялық, социалистік (соңғы кездері бұларға азиаттық өндіріс тәсіліне
негізделген мемлекеттер мен прафеодализм қосыла қарастырылуда) болып
бөлінеді.
Қазіргі
кезеңде
мемлекет
типологиясына
қатысты
мәселе
қарастырылғанда, көпшілік формациялық көзқарасқа жүгінетіндігіне
қарамастан, оның да кем соғатын тұстары бар екенін ескеру қажет. Оған
алдымен, шығыстық мемлекеттерді типтеу мәселесі жатады. Мемлекет
типологиясындағы келелі мәселелердің бірі ретінде «өтпелі» мемлекет
түсінігінің де толық бағасын алмағанын атап кетуге болады. Бұндай
мемлекеттер жалпы ұлттық мүддені: тәуелсіздік алу, ұлттық экономиканы,
мәдениетті көтеру мақсатын көздейтін блоктардың жиынтығы ретінде
қалыптасады да, өз мүддесін қанағаттандырғаннан кейін саяси аренадан
кетеді.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
3.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
4.
Қазақстан
Республикасы
Президенті
¤кімі
«Қазақстан
Республикасының мемлекеттік сәйкестілікті қалыптастыру тұғырнамасы» 23
мамыр 1996 // Саясат, 1996. №9.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Атаманчук Г.В. Новое государство: поиски, иллюзии,
возможности. М., 1996.
2.
Владимиров В.А. Основные функции посткоммунистического
государства в области внутренней политики. Тверь, 1992.
3.
Баймаханов М. К разработке современной концепции функций
государства. № 4. Прав.реф. в Казахстане, 2001
4.
Байкенжеев А.С. Обеспечение суверенитета как одна из
важнейших функций государства. Вестник КазГУ, 2000, № 3. С.22-26
5.
Бейсенова А.У. О природе власти в демократическом обществе.
Право и государство. 2000. № 1-2. с.4.
6.
Джусупова Г.С. Права человека и социальные функции
государства. Вестник КазГУ, № 1, 2001
7.
Емин Р.В. К вопросу о классификации функций современных
государств. Вестник КазГУ. № 3, 2000
8.
Захаров А. Еще раз о теории формаций // 0бщественные науки и
современность. 1992. № 2.
9.
Котов А. Суверенитет Казахстана: основания независимости и
верховенства. /Пр.реформа в Казахстане, 2001. № 3, с.3-6
10. Клепцова Т.Н. Функции и аппарат Российского государства в
рыночной экономике. М., 1992.
11. Краснов М.А. Ответственность власти. // Государство в открытом
обществе. М., 1997.
12. Осипов В.И. Власть - проблемы государственного управления:
региональный аспект. Саратов, 1997.
13. Пахоленко Н.Б. От тоталитаризма к демократии: о функциях
государства в переходный период // Политические проблемы теории
государства. 1993.
14. Тойнби А.Д. Постижение истории. М., 1991.
15. Чиркин В.Е. Три ипостаси государства // Государство и право.
1993. № 8.
Мемлекет механизмі (аппараты)
Мемлекет механизмі – мемлекет әрекетінің негізгі бағыттарын жүзеге
асыратын, қоғамды басқаруды жүргізетін, белгілі түрде ұйымдастырылған,
ішкі тұтастығымен және өзара байланыстылығымен сипатталатын мемлекет
органдарының жүйесі.
Мемлекет механизмі шынайы ұйымдастырушылық және материалдық
күш, мемлекет оны қолдана отырып, билікті жүзеге асырады және белгілі бір
саясатты жүргізеді. Заң ғылымында «мемлекет механизмі» және
«мемлекеттік аппарат» түсініктері синонимдер ретінде қолданылады.
Дегенмен де, мемлекеттік аппарат – басқару әрекетін тікелей жүзеге
асыратын, арнайы биліктік өкілеттіліктерге ие органдар жүйесі, ал «мемлекет
механизмі» түсінігіне мемлекеттік аппаратпен қатар, мемлекеттік мекемелер
мен ұйымдар, сондай-ақ мемлекеттік аппараттың соларға сүйене отырып, өз
әрекетін жүзеге асыратын «материалдық қосымшалары» (қарулы күштер,
милиция, түзеу мекемелері және т.б.) жататындығын ескеру керек. Сондайақ, мемлекет аппараты ретінде тұрақтылықта (статика) алынған мемлекеттің
барлық органдарын, ал мемлекет механизмі ретінде осы органдарды
қозғалыста (динамикада) қарастырған ғылыми көзқарастар да бар. Мемлекет
аппаратын зерттеу барысында белгілі бір мемлекеттік органның маңызы,
құрылу тәртібі, құзіреттілігі туралы мәселелер көтеріледі, ал мемлекет
механизмін зерттеу барысында мемлекеттік органдардың әрекеті, олардың
мемлекеттің белгілі бір қызметін жүзеге асыру үрдісіндегі өзара байланысы
қарастырылады. Мемлекет механизмінің маңызды белгілеріне мыналар
жатады:
-ол өзара байланысты мемлекеттік органдардың тәртіптелінген
жиынтығын, яғни жүйесін көрсетеді. Мемлекет механизміне заң шығару
органдары (парламент), өз әкімшілігімен қоса президент, атқару органдары
(үкімет, министрліктер, ведомстволар, мемлекеттік комитеттер, әкімияттар),
сот органдары, прокурорлық және өзге де қадағалау органдары, милиция,
салық полициясы, қарулы күштер және тағы басқалар кіреді. Олар
жиынтығында билік құрудың біртұтас жүйесін құрайды;
-оның біртұтастығы ортақ мақсаттар мен міндеттер арқылы қамтамасыз
етіледі. Мақсат пен міндеттер жоғарыда көрсетілген сан алуан мемлекеттік
құрылымдарды тұтас ағзаға айналдырады, ортақ мәселелерді шешуге
бағыттайды;
-мемлекет
механизмінің
негізгі
элементі
ретінде
биліктік
өкілеттіліктерге ие мемлекеттік органдар танылады;
-мемлекеттік билікті жүзеге асырудың, нақты нәтижелерге жетудің
ұйымдастырушылық және материалдық күші,құралы болып табылады.
Мемлекет механизмінің құрылымы деп оның ішкі құрылысын, оның
аралық элементтерінің орналасу тәртібін, олардың өзара бағыныштылығын,
қатынасын және байланысын айтамыз. Мемлекет механизмінің құрылымы
мынандай элементтерден тұрады:
1) Мемлекеттік органдар, олар өздерінің тікелей биліктік
функцияларын атқару барысында тығыз өзара байланыста және
бағыныштылықта болады. Мемлекеттік органдардың ерекшелігі сонда, олар
мемлекеттік-биліктік өкілеттіліктерге, яғни мемлекет күшімен, жалпыға
міндетті басқармашылық шешімдер қабылдаумен байланысты құралдарға,
ресурстарға және мүмкіншіліктерге ие болады. Оларға парламент, президент,
үкімет, министрліктер, ведомстволар, мемлекеттік комитеттер, әкімияттар
жатады;
2) мемлекеттік ұйымдар, оны басқаша, мемлекет механизмінің
«материалдық қосымшалары» деуге де болады, олар мемлекеттің қорғау
әрекетін жүзеге асыруға арналған. Қатарына қарулы күштерді, милицияны,
салық полициясын және т.б. жатқызуға болады;
3) мемлекеттік мекемелер – мемлекет механизмінің биліктік
өкілеттіліктері болмайтын (олардың әкімшілігін есепке алмағанда),
әлеуметтік, мәдени, тәрбиелеу-білім беру, ғылыми аймақтардағы мемлекет
қызметін атқару бойынша практикалық әрекетті тікелей жүзеге асыратын
бөлігі. Оның қатарынан кітапханаларды, ауруханаларды, пошта, телеграф,
ғылыми-зерттеу институттарын, мектеп, балабақша, жоғарғы оқу орындарын,
театрларды және т.б. көруге болады;
4) мемлекеттік кәсіпорындар – бұлар да әкімшілігін есепке алмағанда
биліктік өкілеттіліктері болмайтын, шаруашылық-экономикалық әрекетті
жүзеге асыратын, өнім шығаратын немесе өндірісті қамтамасыз ететін,
әртүрлі жұмыстар атқаратын және қоғам қажеттілігін қанағаттандыру, пайда
табу үшін көптеген қызмет көрсететін мемлекет механизмінің құрамдас
бөліктері. Оларға қазыналық зауыт, фабрикалар және т.б. жатады;
5) мемлекеттік қызметкерлер – басқарумен арнаулы түрде айналысатын
мамандар;
6) ұйымдастырушылық және қаржылық құралдар, мемлекет
аппаратының әрекетін қамтамасыз ету үшін қажетті мәжбүрлеу күштері.
Мемлекет органы – мемлекет қызметін жүзеге асыруға көмектесетін,
мемлекет механизмінің құрылымдық бөлігі болып табылатын, биліктік
өкілеттіліктерін жүзеге асыруы мемлекеттік мәжбүрлеу күшімен қамтамасыз
етілетін мекемелер мен жеке лауазымды тұлғалар.
Мемлекет органының өзіне тән ерекше белгілері болады:
-мемлекетік органдар мемлекет механизмінің дербес элементі, біртұтас
мемлекеттік ағзаның өзіндік арнаулы орнымен сипатталатын ажырағысыз
бөлігі;
-мемлекет атынан және оның өкілеттілігімен әрекет етеді;
-мемлекеттік органдар нормативті-құқықтық актілер (конституция,
заңдар және заңға бағынышты актілер) негізінде құрылған және әрекет етеді;
-әрбір мемлекеттік орган тек өзіне тән міндеттер мен функцияларды
атқарады және сол үшін тиісті нысандар мен әдістерді қолданады (биліктік
өкілеттіліктерді иемденген, соның ішінде қажетті жағдайда мемлекеттік
мәжбүр ету шараларын қолдану да қарастырылған);
-мақсат ортақтығымен сипатталатын мемлекеттік қызметкерлер мен
тиісті құрылымдардан (бөлім, басқарма, аппарат, кеңсе және өзгелерден)
тұрады;
-органдардың мақсаты мен міндеттерін жүзеге асыру үшін қажетті
материалдық база (құрылым, көлік, ұйымдастырушылық техникалары және
т.б.) мен қаржылық құралдар (банктегі есеп шоты, қажетті қаржы қорлары
т.б.) берілген;
-мемлекеттік органдар белгілі бір құқықтық мәртебеге ие болады, онда
берілген мемлекеттік органның жағдайы және оның нақты әлеуметтік
мазмұны көрініс табады;
-мемлекеттік органдардың өзіне тиісті құзіреті болады. Құзірет ұйымның заңмен бекітілген құқықтары мен міндеттерінің жиынтығы. Ол
нақты органға немесе лауазымды тұлғаға мемлекеттік, яки қоғамға маңызды
міндеттер мен тиісті қызметтерді тиісті дәрежесінде жүзеге асыру
мақсатында беріледі;
-мемлекеттік органдар өз құзіретін үш тәсілмен: а/нормативті актілер
(жалпы сипаттағы нұсқаулар) қабылдау жолымен; ә/құқық қолдану актілерін
(жеке
сипаттағы
нұсқаулар)
қабылдау
жолымен;
б/нақтыұйымдастырушылық әрекеттер жолымен жүзеге асырады;
-мүліктік құқықтарды жүзеге асыру барысында заңды тұлға ретінде
көрінеді, яғни өз жауапкершілігі бойынша оған сеніп тапсырылған мүлікпен
жауап береді, сондай-ақ өз атынан мүліктік және жеке мүліктік емес
құқықтарды иемдене және жүзеге асыра алады, міндеттерді атқарады, сотта
талапкер және жауапкер бола алады;
-мемлекеттік органдар белгілі бір аумақта әрекет етеді.
Мемлекеттік органдар көп түрлі. Олар әр түрлі негіздер бойынша
жіктеледі. Құрылу тәртібіне байланысты мемлекеттік органдар тікелей
халықпен сайланатын органдар (ҚР Парламенті, ҚР Президенті, маслихаттар)
және өзге мемлекеттік органдармен қалыптастырылатын органдар (ҚР
Үкіметі, ҚР Конституциялық Кеңесі) болып бөлінеді. Мемлекет әрекетін
жүзеге асыру нысандарына байланысты заң шығарушы, атқарушы-жарлық
етуші, сот және бақылау - қадағалау органдары ретінде айырылады. Заң
шығару органдары мысалы, Қазақстан Республикасының Парламенті,
заңдарда қоғам еркін және мүддесін көрсетуге лайықталған арнаулы
органдар; атқарушы – жарлық етуші органдар (ҚР Үкіметі, министрліктер,
ведомстволар, мемлекеттік комитеттер, әкімияттар) қабылданған заңдар мен
заңға бағынышты актілердің жүзеге асырылуын қамтамасыз етуге арналған;
сот органдары (конституциялық, жалпы құзіреттегі, әскери, өзге де арнаулы
соттар) әділсотты іске асыруға, жеке және заңды тұлғалардың мүліктік
дауларын қарастыруға, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын
қорғауды қамтамасыз етуге арналған; бақылау - қадағалау органдары
(прокуратура, өндірістік бақылау органдары,
радиациялық қауіпсіздікті
бақылау органдары) мемлекеттік басқару органдарының, кәсіпорындардың,
мекемелердің, қоғамдық ұйымдар мен лауазымды тұлғалардың және
азаматтардың заңдарды дәлме-дәл және біркелкі орындауын қадағалайды.
Мемлекеттік органдар билікті бөлу қағидасына сәйкес заң шығарушы,
атқарушы және сот тармақтарына жіктеледі. Мемлекеттік органдар орналасу
иерархиясына сүйене отырып, республикалық (мемлекеттік биліктің жоғарғы
органдары) және жергілікті болып екіге бөлінеді. Бағыныштылық сипатына
байланысты «вертикалды» бағыныштылықтағы органдар (прокуратура, сот
т.б.) және екі жақты «вертикалды – горизонталды» бағыныштылықтағы
органдар (милиция, мемлекеттік банктер т.б.) болып бөлінеді. ¤кілеттілік
мерзіміне байланысты тұрақты, яғни әрекет ету мерзімі шектелместен
құрылатын органдар (оларға прокуратура, милиция, сот т.б. органдар
жатады) және уақытша, белгілі бір міндетті шешу үшін құрылатын органдар
түрінде беріледі. Шешім қабылдау тәсіліне байланысты мемлекеттік
органдар алқалы және жеке органдар ретінде көрінеді.
Әрекет етуінің құқықтық нысандарына сүйене отырып, мемлекеттік
органдарды құқықшығармашылық (парламент, үкімет, мәслихат және т.б.),
құқыққолданушы (сот, әділет басқармалары,әкімшіліктер және т.б.) және
құқыққорғаушы (салық полициясы, кеден органдары және т.б.) органдар деп
бөлуге болады. Құзіреттілігінің сипатына байланысты жалпы құзіретті
органдар және арнаулы құзіретті органдар деп бөліп қарастырамыз.
Мемлекеттік аппарат - ұйымдастырылу мен әрекет етудің жалпы
қағидаларымен өзара байланысқан мемлекеттік органдар жүйесі.
Мемлекеттік аппараттың ұйымдастырылуы мен әрекет етуінің
қағидалары:
заңдылық қағидасы;
адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының
басымдылығы қағидасы;
демократизм қағидасы;
билікті тәуелсіз тармақтарға бөлу қағидасы;
жариялылық қағидасы;
кәсібилік қағидасы;
алқалылық пен жеке шешімдерді тиімді ұштастыру қағидасы;
сайланбалылық пен тағайындалмалықты ұштастыру қағидасы;
сатылық /иерархиялық/ қағидасы.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдар жүйесі. Қазақстан
Республикасы Президенті. Қазақстан Республикасы заң шығару билігі. ҚР
Парламенті. Сенат. Мәжіліс. Қазақстан Республикасы атқару билігі. Үкімет.
Премьер-Министр.
Министрліктер.
Мемлекеттік
комитеттер.
Конституциялық Кеңес.
Қазақстан Республикасы сот билігі. Қазақстан Республикасы Жоғарғы
соты. ҚР жергілікті соттары.
Қазақстан Республикасы прокуратурасы. ҚР Ішкі істер органдары. ҚР
Ұлттық Қауіпсіздік комитеті. Әскер.
Мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқарудың жергілікті органдары.
Мәслихаттар. Әкімдер.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы
пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды,
2003.
3.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
4.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Нормативті әдебиеттер:
1.
Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
1998.
2.
Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16
қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен
қоса// Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5.
3.
Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6
мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент
Жаршысы,1995. №12; 1999. №5.
4.
Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995.№12;
1999.№5.
5.
Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан
2000 жыл// Егемен Қазақстан, 2000. 30 желтоқсан.
6.
Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші
бар Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы» 29
желтоқсан 1995 // Жаршы. 1995. №24.
7.
Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші
бар Жарлығы «Қазақстан Республикасындағы прокуратура туралы» 29
желтоқсан 1995 // Егемен Қазақстан, 1996. 13 қаңтар.
8.
Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші
бар Жарлығы «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдары
туралы» 30 желтоқсан 1995 // Егемен қазақстан, 1996. 15 қаңтар.
9.
Қазақстан
Республикасының
заңы
«Қазақстан
Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар 2001
жыл// Парламент Жаршысы, 2001.№1.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Баймагамбетова Ж.С. О роли Парламента
обеспечении
верховенства Конституции. // Саясат, 1997. № 1.
2.
Байтин М.И. Механизм современного Российского государства //
Правоведение. 1996. № 3.
3.
Барнашов А.М. Теория разделения властей: становление,
развитие, применение. Томск, 1988.
4.
Бельский К.С. О функциях исполнительной власти // Государство
и право. 1997. № 3.
5.
Дыльнов Г.В. Законодательная власть в правовом государстве.
М., 1995.
6.
Жаилганова А.Н. Теоретические аспекты понятия «Судебная
власть» и его социальная роль. Известия
7.
Жаилганова А. Функции судебной власти. Фемида. № 1-2, 2000
8.
Караев А. Конституционный совет в системе разделения властей.
Фемида. № 9, 1999
9.
Копейчиков В.В. Механизм государства. М., 1968.
10. Кубеев Е.К. Конституционный строй Республики Казахстан.
Караганда, 1998.
11. Мухамеджанов Б. Институт
президента РК как основа
суверенной независимости . Вестник КазГУ. № 3, 2001
12. Нурпеисов Е.К. Роль парламента в становлении новой
государственности Казахстана. Вестник КазГУ. № 3, 2001
13. Парламент и законодательная власть Казахстана (Отв.ред.
А.А.Тарханов.-Алматы:Жеты Жаргы, 1995.-157 с.
14. Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в РК: учебное пособие
/Под ред.Р.Т.Тусупбекова.-Алматы:ТОО «Полиграфсервис», - ч.1-199-234 с
15. Оболенский А.В. Человек в государственном управлении. М.
1987.
16. Таранов А. Местное самоуправление. (Проблемы организации).
Алматы: Жеты жаргы, 1997.
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 5
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы
Қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекеттің алатын орны.
Құқықтық мемлекеттің азаматтық қоғамы.
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Азаматтық қоғам және саяси жүйе. Билік және оның көрінісі. Қоғам
өзара әрекеттестікте болатын әр түрлі саяси, әлеуметтік, экономикалық,
идеологиялық, құқықтық жүйелер жиынтығы ретінде. Қоғамның саяси
жүйесі – құқық және өзге де әлеуметтік нормалар негізінде тәртіпке
келтірілген, белгілі бір елдің саяси өмірін қамтамасыз ететін және саяси
билікті жүзеге асыратын мекемелер мен ұйымдардың жиынтығы.
«Саяси жүйе» түсінігі саяси процесстердің қалай реттелетіндігін, саяси
биліктің қалай қалыптасатындығын және қызмет ететіндігін көрсетеді. Бұл
саяси әрекетті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың механизмі. Билік және
оған қатынас әртүрлі әлеуметтік институттардың саяси функциясын
сипаттайды. Билік, егеменділік, тұлға бостандығы тәріздес қоғам өмірінің
аймағы көптеген адамдардың мүддесін қозғайды да, саяси аймаққа айналады.
Осы тұста кешенді алынған адамдардың үлкен тобының билікті, егемендікті,
тұлға бостандығын қамтамасыз етуді, өзін-өзі басқаруды ұйымдастыруды
жеңіп алу, ұстап тұру және пайдалану барысы бойынша қатынасы саяси
сипатқа ауысады.
Қоғамның саяси жүйесі мынандай қызмет атқарады:
1) қоғам дамуының мақсатын, міндетін және жолдарын анықтау;
2) осы мақсат, міндеттерге жету үшін қажетті құралдар мен
ресурстарды топтастыру;
3) қоғамды жақындастыру, оның құрылымының әртүрлі элементтерінің
өзара әрекеттестігі үшін қажетті шарттарды жасау;
4) мемлекеттік билікті легитимдендіру, яғни шынайы саяси өмірді
ресми саяси және құқықтық нормаларға сәйкестендірудің жоғарғы деңгейіне
жеткізу;
5) қоғамдық-саяси әрекет режимдерін реттеу.
Саяси жүйелерді әр түрлі негізде топтастыруға болады. Оның пайда
болуының әлеуметтік ортасына қарай тоталитарлық және либералдыдемократиялық саяси жүйелер танылады, осы сипатына байланысты аралас
(конвергенциялық) түрлері де кездеседі. ¤зара әрекеттестік сипатына
байланысты ашық және жабық саяси жүйелер анықталған.
Қоғамның кез келген жүйесі, соның ішінде саяси жүйе өзара
әрекеттестікте болатын көптеген элементтерден құралады. Құрамдас
бөліктердің өзара бірлігі жаңа сапа тудырады. Саяси жүйенің құрылымы деп
оның элементтері мен олардың арасындағы байланысты айтамыз. Саяси
жүйенің келесі компоненттері танылған:
1) қоғамның саяси ұйымы, оған мемлекет, саяси партиялар және
қозғалыстар, қоғамдық ұйымдар мен бірлестіктер, еңбек ұжымдары және т.б.
жатады.
2) саяси сана, саяси билік саяси жүйенің психологиялық және
идеологиялық жақтарын сипаттайды.
3) қоғамның саяси өмірін және саяси билікті іске асыру үрдісін
реттейтін әлеуметтік-саяси және құқықтық нормалар.
4) саяси билікке қатысты жүйе элементтерінің арасында қалыптасатын
саяси қатынастар.
5) саяси практика /тәжірибе/, ол саяси әрекет пен жинақталған саяси
тәжірибеден құралады.
Осы жерде саяси жүйенің субъектілеріне де тоқтала кетуге болады.
Оларды екі деңгейде ажыратып қарастырсақ, институционалдық деңгейде
субъектілер құрамына парламент, президент, үкімет, кәсіподақтар және т.б.
кіреді де, функционалдық деңгейде оның қатарына шіркеу, армия, оппозиция
және т.б. жатады.
Саяси жүйенің құрамына тікелей немесе жанама түрде белгілі бір саяси
функцияларды атқаратын немесе өзінің қоғамдық роліне байланысты
қоғамның әлеуметтік мақсаты мен идеалын қалыптастырушы әлеуметтік
институттар кіреді. Саясатпен тікелей айналысатын әлеуметтік институттарға
мемлекет пен саяси партиялар кіреді. Қоғамдық қозғалыстар, еңбек
ұжымдары, кәсіподақтар, шығармашылық одақтар, жастар ұйымдары,
спорттық ұйымдар және т.б. саясатпен жанама түрде айналысатын әлеуметтік
институттарды құрайды.
«Мемлекет» және «қоғамның саяси жүйесі» түсініктері бөлшек пен
тұтас категориялар ретінде арақатынаста болады. Мемлекет саяси өмір
құбылыстарын «жалпы міндеттілік» өлшемі арқылы өткізіп, өз бойына саяси
мүдделердің көпшілігін шоғырландырады. Міне осы тұрғыдан мемлекет
саяси жүйеде ерекше роль атқарады, оған тұтастық пен тұрақтылық береді.
Ол қоғам ресурстарын пайдалана және оның өмір сүруін ретке келтіре
отырып, басқару бойынша әрекеттердің басым бөлігін атқарады.
Мемлекет қоғамның саяси жүйесінде орталық, жетекші орын алады.
Себебі:
Мемлекет өзінің аумақтық шекарасы көлемінде азаматтық белгісі
бойынша біріккен бүкіл халықтың бірден-бір ресми өкілі ретінде көрінеді.
егеменділіктің бірден-бір иегері болып табылады.
қоғамды басқаруға арналған арнаулы аппаратқа (көпшілік билігі)
ие.
«күштеу» құрылымдары болады (қарулы күштер, милицияполиция, қауіпсіздік органдары және т.б.)
көбінесе құқықшығармашылық монополиясына ие болады.
материалдық құндылықтар жиынтығын иемдене алады
(мемлекеттік меншік, бюджет,валюта және т.б.)
Саяси жүйеде қоғамның саяси өмірінің маңызды әлеуметтік институты
саяси партиялар расында үлкен роль атқарады. Саяси партиялар - өздерінің
негізгі мүдделерін жүзеге асыру үшін мемлекеттік билікті жеңіп алу, ұстап
тұру және пайдалану мақсатын көздейтін идеологиялық және ұйымдық
біріккен адамдардың ерікті қауымдастығы. Партияларды парламенттік билікті демократиялық жолдармен, парламент жұмысына қатысу арқылы
жеңіп алуды мақсат ететін және билікті күшпен басып алуды, қоғамдық
құрылымды күштеп өзгерту міндетін қоятын партиялар деп ажыратуға
болады. Мемлекет ісіне қатысуына байланысты парламенттік партиялармен
қатар, басқарушы партияларды – билікті жеңіп алған және жүзеге асырып
отырғандарды да атауға болады. Бағдарламалары мен әрекетінің әлеуметтік
бағытталғандығына байланысты саяси партиялар социал-демократиялық,
либералды-демократиялық, коммунистік, таптық, ұлттық, нәсілдік, фашистік,
діни болып жіктеледі. Әрекетінің идеалдық негізіне байланысты
доктриналдық (өз идеологиясын қорғауға бағытталған), прагматикалық және
харизматикалық болып бөлінеді. Саяси спектрдегі орнына байланысты –
солшыл, оңшыл және орталықшыл түрінде танылады.
Саяси жүйелер бірпартиялық және көппартиялық (плюралистік) болып
та жіктеледі. Қазақстан Республикасы кеңестік дәуірдегі бірпартиялық
жүйеден бас тартқалы бері, елімізде қабылданып жатқан нормативтіқұқықтық актілерге сүйене отырып, әр түрлі саяси партиялар құрылып әрекет
етуде. Оның құқықтық базасын ҚР Конституциясы, ҚР заңы «Саяси
партиялар туралы», ҚР «Қоғамдық бірлестіктер туралы» заңдары құрайды.
Қоғамдық саяси қозғалыстар – азаматтардың белгілі бір әлеуметтік
тобының мүддесін көздеуге және маңызды саяси мақсатқа жетуге
бағытталған қоғамның барынша белсенді тобы. Қоғамдық қозғалыстардың
саяси партиялардан айырмашылығы:
қозғалыстар тек бір саяси тұжырымды қолдайды және бір ірі
мәселені шешуді мақсат етіп қояды (Семей полигонын жабу);
қозғалыс билікке таласпайды, оған ықпал ету арқылы өз
мәселесін шешуге бағыттайды;
қоғамдық-саяси қозғалыста формальды ішкі иерархия, нақты
анықталған тұрақты мүшелік және тиісті құжаттар (бағдарлама,жарғы)
болмайды.
Қоғамдық - саяси қозғалыстарды да саяси партиялар тәрізді әр түрлі
негіздер бойынша жіктеуге болады: әрекет ету аймағына байланысты –
әлеуметтік-саяси, этносаяси, конфессионалдық, экономикалық, экологиялық,
ғылыми және т.б.; қатысушыларының санына байланысты – бұқаралық,
элитарлық; әрекет ету аумағына байланысты – жергілікті, аймақтық,
республикалық, мемлекетаралық; әлеуметтік құрамына байланысты – кәсіби,
әйелдер ұйымы, жастар одағы және т.б.; ұйымдасу тәсіліне байланысты –
фронт, ассоциация, бірлестік, одақ, ұйым және т.б. деп бөлуге болады.
Саяси жүйелер тарихында мемлекет пен дін қатынасы туралы мәселе
ерекше орнымен танылған. Тарих теократиялық (діни) және зиялы, жаугератеистік және конфессиялық-плюралистік мемлекеттермен, соған сәйкес
саяси жүйелермен таныс.
Жалпы айтқанда, діни ұйымдар көптеген қоғамда саяси жүйенің
маңызды элементтерінің бірі ретінде (либералды-демократиялық саяси
жүйелерде бұл жоққа шығарылса да) танылып отыр. Қазақстан Республикасы
Конституциясының нормаларына, Қазақстан Республикасы «Діни сенім
бостандығы және діни бірлестіктер туралы» 1992 жылдың 15 қаңтарында
қабылданған заңына сәйкес еліміз зайырлы мемлекет ретінде танылып,
ондағы діни ұйымдар мен мемлекеттің ара қатынасы анықталған.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
3.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Нормативті әдебиеттер:
1.
Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
2000.
2.
Қазақстан Республикасы заңы «Саяси партиялар туралы» 2002 //
Парламент Жаршысы, 2002, №6.
3.
Қазақстан Республикасы заңы «Қоғамдық бірлестіктер туралы»
31 мамыр 1996 // Парламент Жаршысы, 1996. №5
4.
Қазақстан Республикасы заңы «Дін тұтыну бостандығы және діни
бірлестіктер туралы» 15 қаңтар 1992 // Жаршы, 1992. №4.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Авакьян С.А. Политический плюрализм и общественные
объединения в Российской Федерации: конституционно-правовые основы.
М., 1996.
2.
Демократия. Государство. Право ХХ1 век: материалы научнопракт.конф./Под ред.С.Сартаева.Алматы: KPELS, 2001,338 с.
3.
Комаров С.А. Личность в политической системе российского
общества. Политико-правовое исследование. Саранск, 1995.
4.
Современный Казахстан: экономика, политика, общество. Т. 1, 2.
Алматы, 1997.
5.
Теплов Э.П. Политическая власть. Алматы, 1993.
6.
Фетисов А.С. Политическая власть: проблемы легитимности. //
Социально-политический журнал. М., 1995. № 3.
7.
Чиркин В.Е. Глобальные модели политической системы
современного общества: индикаторы эффективности // Государство и право.
1992. № 5.
8.
Шабров О.Ф. Политическая система: демократия и управление
обществом // Государство и право. 1994. № 5.
9.
Юдин Ю.А. Политические партии и право в государстве.1998.
Құқықтық мемлекет - адам және азамат құқықтары мен
бостандықтарын барынша толық қамтамасыз етуге жағдай жасайтын,
мемлекеттік билікті құқық көмегімен шектейтін саяси билікті ұйымдастыру.
Ол гуманистік бастауларды, әділеттілікті бекітуге арналған әлеуметтік
құндылықтардың біреуі ғана емес, сонымен бірге жеке тұлға бостандығын,
ар-ожданы мен намысын қамтамасыз етудің құралы, халықтық биліктің өмір
сүруінің нысаны.
Құқықтық мемлекеттің жәй мемлекетке қарағанда айырмашылықтары
болады: 1. Мемлекетте билік шексіздігімен сипатталса, құқықтық мемлекетте
құқық үстемдігі танылады, 2. Мемлекет қоғамнан алшақ кетсе, құқықтық
мемлекетте азаматтық қоғам мемлекет әрекетін бақылап отырады, 3.
Мемлекет өз тарапынан азаматтарға бассыздық пен күштеуден қорғауға
толық кепілдік бермесе, құқықтық мемлекетте адам құқықтары мен
бостандықтары шынайы қорғалады.
Құқықтық мемлекет мәнінің екі жағын ажыратып көрсетуге болады:
1.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарын барынша
толық қамтамасыз ету, жеке тұлға үшін құқықтық көтермелеу режимі
қалыптастыру. Бұл құқықтық мемлекеттің әлеуметтік мазмұндық жағы.
2.
Мемлекеттік билікті құқықтың көмегімен шектеу, мемлекеттік
құрылымдар үшін шектеу құқықтық режимін қалыптастыру (формальді
заңды жағы).
Құқықтық мемлекет функцияларын шартты түрде екіге бөліп
қарастыруға болады. Оның ішкі функцияларына:
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, олардың
тең құқылығын және заңдылық негізінде қоғам мүддесін қамтамасыз ету;
меншіктің әр түрлі нысандарын тең қорғау;
монополизмді жоққа шығаратын нарықтық экономиканың
дамуын қамтамасыз ету;
азаматтардың еңбек жағдайын жақсарту және еңбекті қорғау;
азаматтардың мүддесіне сай рухани құндылықтарды қорғау және
байыту.
Құқықтық мемлекеттің сыртқы функцияларына:
бейбітшілік және бейбіт қатар өмір сүру үшін күрес функциясы;
елді сыртқы басқыншылықтан қорғау;
дүниежүзілік
қауымдастық
елдерімен
экономикалық
ынтымақтастық;
басқа мемлекеттермен саяси ынтымақтастық;
қоршаған ортаны қорғау мәселелері бойынша өзге елдермен
өзара әрекеттестіктің әр түрлі нысандарын қалыптастыру шаралары жатады.
Аталған функциялардың негізінде азаматтық қоғамның еркі жатады,
олар қатаң түрде қолданыстағы заңдарға және адам құқықтары бойынша
халықаралық актілерге сай, тиісті органдарда жүзеге асырылады.
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарымен және олардың теңдігімен
санасады.
Сонымен, құқықтық мемлекет – заң жоғарылығына негізделген, оның
жалпыға міндетті еркін білдіретін және жүзеге асыратын, жалпыны қамтитын
қоғам ұйымы.
Құқықтық мемлекеттің
негізгі принциптерінің қатарына заң
жоғарылығы қағидасы жатады. Аталған қағидаға сәйкес қандай да болмасын
мемлекеттік орган, лауазымды тұлға, ұжым, мемлекеттік немесе қоғамдық
ұйым не болмаса жеке тұлға заңға бағыну міндетінен босатылмайды.
Құқықтық мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарының толық кепілдендірілуі және ажырамастығы, сондай-ақ
азамат пен мемлекеттің өзара жауапкершілігі қағидасын бекіту және үнемі
қолдап отыру болып табылады.
Келесі бір негізгі қағида – мемлекеттік билікті тәуелсіз тармақтарға
бөлу болып табылады. Мемлекеттің дұрыс қызмет ету процесін қамтамасыз
ету үшін, онда бір-бірінен дербес, тәуелсіз билік тармақтары болуы қажет.
Олардың қатарына заң шығару билігі, атқару билігі және тәуелсіз сот билігі
жатады. Заң шығару билігі парламентке берілген, атқару билігі үкіметке, сот
билігі соттарға беріледі.
Биліктердің теңділігі халық егеменділігіне негізделеді. Оған сәйкес, заң
шығару билігі заңдар қабылдауға, атқару билігі олардың орындалуын
ұйымдастыруға, ал сот билігі заң шығарушы органмен қабылданған заңдарды
негізге ала отырып, құқық туралы дауларды шешуге тиісті.
Құқықтық мемлекеттің өзге де қағидалары: заңдылық қағидасы,
мемлекеттік биліктің шектеулілігі, адам құқықтары мен бостандықтарының
ажырағысыздығы, саяси, идеологиялық және экономикалық плюрализмнің
болуы танылған.
Құқықтық мемлекет қалыптастыруды анықтаушы факторлар мен
мәселелер төңірегінде сөз қозғағанда басым міндеттер қатарында
материалдық және идеалдық сипаттағы алғы шарттарды қарастыру қажет.
Материалдық сипаттағы қажетті алғы шарттарға әділ, тәуелсіз сот билігінің
болуы, мемлекеттік билікті жіктеу, мемлекетте құқықтың (заңдардың)
үстемдік құруы, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының
шынайы кепілдендірілуі жатады.
Құқықтық мемлекет қалыптастырудың өзге алғы шарттарына
тоқталатын болсақ, алдымен оның қоғам тұрақты демократиялық, құқықтық,
саяси, мәдени дәстүрлерді ұстанатын жерлерде пайда болатынын атауға
болады. Егер мәдениет, құқық, демократия, заңдылық әрбір жеке тұлғаның
ішкі құндылығына айналмайтын болса, онда құқықтық мемлекет туралы
ойлар да негізсіз болады.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
3.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Нормативті әдебиеттер:
1.
Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы,
2000.
2.
Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы Декларациясы //
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
3.
Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» // Жаршы. 1991.№51.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Ахметова Н.С. Разделение властей-важнейший принцип
формирования правового государства / / Проблема воплощения принципов
правового
государства
в
Конституции
Республики
Казахстан.
Караганда,1995.
2.
Аюпова З.К. Особенности построения демократического
правового государства. С.17-20. Мысль, 1999. № 4
3.
Баймаханов М.Т.
Становление правового государства и
конституционный процесс в Республике Казахстан. Алматы: КазГЮА, 2001.
4.
Бельгибаев С. развитие гражданского общества в Казахстане.
Саясат. № 1. 2002 г. С.43-45
5.
Бельгибаев С. Роль гражданского общества в переходный период.
Евразийское сообщество. № 4. 2000 г.
6.
Злотников С. Правовое обеспечение институтов гражданского
общества в Казахстане. Прав.реф.в Казахстане. № 1. 1999 г.
7.
Ибраева А.С. Судьба идеи правового государства в новом веке.
Вестник КазГУ. № 2. 2000 г.
8.
КарГУ им.Е.А.Букетова Теория и практика формирования
правового государства в РК. Сб.научн.тр.-Караганда:Изд-во КарГУ, 1990, 260
с
9.
Марача В.Г., Матюхин А.А. Гражданское общество и государство
в Казахстане: основные понятия и особенности становления. Алматы,1999.
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 6
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы Құқық түсінігі, оның белгілері мен функциялары
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Қоғам реттеусіз, яғни әр түрлі саладағы адам әрекетін тәртіпке келтірусіз
өмір сүре алмайды. Адам әрекеті әлеуметтік және техникалық нормалар
көмегімен ретке келтіріледі. Әлеуметтік норма – адамдардың күнделікті
тұрмыс-тіршіліктерін, қоғамдық қатынастарды реттейтін, әлеуметтік
экономикалық негізде айқындалған, сана-сезім еркімен қалыптастырылған
адамдардың мінез-құлық ережесі.
Әлеуметтік нормалардың белгілері:
- реттеу пәні қоғамдық қатынастар болып табылады;
- жалпылық сипаты болады, олар адамдардың саналы-ерікті әрекеті
нәтижесінде құрылады.
- субъективті құрамы әлеуметтік аяның өкілдері ретіндегі адамдармен
байланысты;
Әлеуметтік нормалар құқықтық, адамгершілік, діни, саяси, эстетикалық,
әдет-ғұрыптық, корпоративтік және т.б. болып бөлінеді.
Адамгершілік нормалары – халықтың ұлттық ұғымымен жақсылық,
зұлымдық туралы қоғамда қалыптасқан әлеуметтік норманың бір түрі. Діни
нормалар – әр түрлі діни сенімдермен тағайындалған және белгілі бір дінді
тұтынушылар үшін міндеттілік маңызы болатын әлеуметтік нормалар. Әдетғұрып – қауымдағы адамдардың қарым-қатынасын реттейтін географиялық,
ұлттық, экономикалық факторларға байланысты тарихи қалыптасқан,
ұрпақтан ұрпаққа беріліп дәстүрге айналған, қоғамдық әсер ету шараларымен
қамтамасыз етілген әлеуметтік норманың бір түрі. Корпоративтік нормалар –
қоғамдық ұйымдардың жарғыларында анықталған, ұйым мүшелеріне
міндетті болатын әлеуметтік нормалар.
Құқықтың пайда болуы. Құқықтың қалыптасуының негізгі себептері мен
жолдары. Құқықтың пайда болуы туралы негізгі теориялар:табиғи-құқықтық,
теологиялық, нормативистік, марксистік, психологиялық, социологиялық.
Құқық философия мен теория категориясы ретінде шынайы мазмұнды
құрай отырып, инструменталдық роль атқарады. Құқық түсінігіне, шығу
жолына, мәні мен мағынасына қатысты ғылымда сан алуан көзқарастардың
болу мүмкін. Бірақ құқықты өмірде қолдануға келгенде міндетті түрде
біркелкі ойдың, көзқарастың тұрғысынан табылу керек. Егер құқық әртүрлі
мағынада ұғынылатын болса, онда ол өзінің құндылығын, қоғамдық
қатынастарды тұрақтандыру мен ретке келтірудегі ролін жоғалтушы еді.
Құқық
түсінудегі
анықталғандық
қоғамдық
қатынастардың
анықталғандығы мен тәртібінің бастауы.
Құқыққа деген әртүрлі көзқарастар қоғамды демократияландырумен
ұштасады, пікір плюрализміне сәйкес келеді. Субъективті, объективті
факторлармен қатар, көзқарастардың көптігіне гносеологиялық та себеп бар.
Таным барысында құбылыстың бір ғана жағына еліктеу, оны жоғары санап,
өзгелерін жоққа шығару мүмкіндігі бар. Міне, осыдан құқықтың әртүрлі
анықтамалары туындайды. Егер бір жақты анықтама өзгелерін алмастыруды
мұрат тұтпаса, жалғыз дұрыс деген атауға ұмтылмаса, онда одан келетін еш
жамандық жоқ. Құқықты терең түсіну үшін, егер ол шындыққа сәйкес
келетін болса, кез-келген анықтама пайдалы. Ал, практикалық қолдану үшін
құқықтың тұтас түсінігі болуы қажет.
Құқық көп жақты, күрделі құбылыс. Сондықтан оған берілетін
анықтамалар да сан қырлы. Құқық (жалпы әлеуметтік мағынада) тиісті
мүмкіндіктердің заңда көрсетілген, көрсетілмегендігіне қарамастан
адамгершілік, әдет-ғұрып тұрғысынан әрекеттің негізделуі мен еркіндік
ретінде танылады. Құқықтың функционалдық анықтамасы – қазіргі кездегі
экономикамен негізделген халықтың, көпшіліктің еркін білдіретін,
нормативті анықталған және бұзылудан тәрбиелеу, сендіру және қажетті
жағдайда мемлекеттік мәжбүр ету шараларымен қорғалатын, қоғамдық
қатынастарды реттеу қызметін атқаратын, құқықтық демократиялық
мемлекет қалыптастыру мақсатында қоғамдық келісім құралы болатын
нормалар жүйесі ретінде көрсетеді.
Құқыққа мынандай белгілер тән:
-еріктілік сипаты болады;
-жалпыға бірдей міндеттілік күші танылған;
-нормативтілік;
-мемлекетпен қалыптастырылады және қорғалады;
-жүйелілік;
-қоғамдық қатынастарды реттеу қызметін атқарады.
«Құқық» термині екі мағынада: обьективтік және субьективтік болып
қолданылады, бірақ қай қайсысының да мағынасы толық ашылмаған. Бірінші
мағынасында «құқық дегеніміз өмірдің заңдық тәртібі, мемлекетпен
қорғалатын барлық құқықтық ережелердің жиынтығы», ал екінші жағдайда –
құқық дегеніміз «жеке тұлғаның нақты құқық өкілдігіндегі абстрактылы
ереженің нақты көрініс табуы».
Құқық мәнін анықтау барысында екі түрлі көзқарасты ескеру қажет.
1.Таптық қөзқарас, онда құқық экономикалық үстем таптың
заңдастырылған еркін білдіретін, мемлекетпен кепілдендірілген нормалар
жүйесі ролін атқарады.
2.Жалпы әлеуметтік көзқарас бойынша құқық қоғамның әр түрлі
топтарының арасындағы келістіруші ролін атқарады.
Дегенмен де, құқық түсінігі тәріздес, оның мәнінің де жан-жақты көп
қырлы екендігін естен шығармауымыз қажет. Осы тұрғыдан құқықтың діни,
ұлттық, нәсілдік және тағы да басқа мәні болатындығын атап өту қажет.
Құқық мәнін анықтайтын нормативистік, табиғи-құқықтық, тарихиматериалистік, әлеуметтік теориялар бар.
Құқықтүсінушіліктің негізгі типтеріне мыналарды жатқызады:
 нормативистік;
 әлеуметтік юриспруденция;
 табиғи құқық теориясы;
 философиялық құқықтүсінушілік.
Құқық – қоғамның мемлекеттік еркін, оның жалпыадамзаттық және
таптық сипатын көрсететін жалпыға міндетті, формальды-анықталған
нормалар жүйесі; мемлекетпен шығарылады немесе санкцияландырылады
және бұзылудан мемлекеттік мәжбүр ету мүмкіндігімен қорғалады; қоғамдық
қатынастарды өкімдік-ресми реттеуші болып табылады.(Байтин М.И.)
Құқық – көмегімен құндылық тағайындалымдар анықталынатын және
бекітілетін, белгілі бір социумның өкілдерімен жалпы маңызды ретінде
танылған және заңдық кепілдіктер жүйесі мен заңдық жауапкершілік
шараларымен
қамтамасыз
етілген
біртектестендірілген
әрекет
стандарттарының жиынтығы.(Ромашов А.И.)
Құқық – мемлекеттен бастау алатын және орындалуы онымен
қамтамасыз етілетін әрекет тәртібі жүйесі. Сондықтан даулы мәселе құқықты
қалай түсінуде емес, мәселе осы тәртіптің мән - мағынасын қоғамның қалай
қабылдайтындығында - деп санайды Раянов Ф.М.
Экономика, саясат және құқық түсініктерінің арақатынасына
тоқталмастан бұрын, олардың әрқайсысына жеке-жеке анықтама беру қажет.
Экономика – нақты
қоғамның өндіріс тәсілі, өндірістік қатынастарының жиынтығы. Саясат –
билікке байланысты таптардың, топтардың қатынасын сипаттайтын қоғамды
басқару өнері. Құқық туралы жоғарыда баяндалды. Аталған құбылыстардың
арақатынасына екі түрлі көзқарас анықталған.
Бірінші көзқарас бойынша олардың арасында басымдылығымен
танылатын құбылыс жоқ, қоғам дамуындағы атқаратын ролі тең деп
саналады. Себебі, қоғамдық қатынастардың пайда болуы мен қызмет етуінің
алғашқы факторы ретінде адамдардың мүддесі танылады. Белгілі бір
жағдайларда мүдде құқықта жүзеге асырылады да, содан кейін әлеуметтік
байланыстардың өзге салаларына таралады. Бұл жағдайда құқықтың
экономикаға тигізетін әсері туралы айтуға болады.
Екінші көзқарас бойынша экономика саясатты да, құқықты да
анықтайды. Кейінгілер қондырмалық құбылыс болғандықтан, базиске
(өндіріс тәсіліне) тәуелді болады. Дегенмен де экономиканың үстемдігі
шартты, себебі саясат пен құқық экономиканың дамуына немесе кері кетуіне
әсер ететіндей күшке ие. Бұнда да саясат экономика мен құқықтың дәнекері
болып табылады.
Саясат пен құқықтың да арақатынасы екі түрлі. Кейбір жағдайда ықпал
етуші фактор ретінде саясат үстемдігі танылса, кейде үстемдік құқыққа
тиесілі болады.
Адамгершілік – адам әрекетін жақсылық пен жамандық, әділеттілік пен
әділетсіздік тұрғысынан реттейтін нормалар мен қағидалар жүйесі.
Адамгершілік пен құқық қоғамдық қатынастарды ретке келтіру барысында
өзара әрекеттестікте болады. Олардың адам әрекетіне қоятын талаптары
көбінесе ұқсас келеді. Ұқсастықтары мынада:
-әлеуметтік нормалардың ішіндегі ең әмбебап түрі, қоғамның барлық
мүшелеріне таралады;
-реттеу объектілері қоғамдық қатынастар болып табылады;
-қоғамнан бастау алады.
Адамгершілік пен құқықтың өз алдына жеке құбылыстар болуына
байланысты өзіндік ерекшеліктері де бар:
-шығу тегіне байланысты әртүрлі. Адамгершілік нормалары адамзат
қоғамымен қатар пайда болса, құқық нормалары мемлекетпен бірге пайда
болған;
-көрініс табу нысандары да әртүрлі. Адамгершілік адам санасында орын
алса, құқық жазба нысандағы мемлекеттің арнаулы актілерінде көрініс
табады;
-әрекет ету аймақтарына байланысты ажыратылады. Егер адамгершілік
қоғамдағы барлық қатынастарды ретке келтіре алатын болса, құқық барынша
маңызды бөлігін ғана қамтиды;
-қолданысқа енгізілу мерзімі де ерекше. Адамгершілік түйсікпен
сараланған мезеттен бастап әрекет етсе, құқықтың заңды күшіне ену мерзімі
нақты анықталады;
-қамтамасыз ету тәсілдері бөлек. Адамгершілік қоғамдық әсер ету
шараларымен қамтамасыз етілетін болса, құқық нормалары мемлекеттің
мәжбүр ету шараларымен қамтамасыз етіледі.
Ұлттық дәстүрлер және құқық. Еңбектік және отансүйгіштік дәстүрлер
және құқық.
Глоссарий (терминдер): құқық, құқықтық қатынастар, құқықтық норма,
заңды көзқарас, құқықтың функциясы.
№1 СӨЖ тапсырмасы: Мына сұрақтарды талдау:
 Құқықты реттеу және құқықтық әсер ету
 Құқықтық реттеу механизмі түсінігі
 ҚРМ сатылары және негізгі элементтері
 ҚРМ тиімділігі және тиімділікке ықпал етуші факторлар
СӨЖ тапсырмасын бағалау критерийлері
1. Мәтінді заңда негізделген нысан бойынша толтыру
2. Казустарды тақырыпқа сай ұйымдастыру
3. Рәсімдеу сапасы
4. Сауатты талқылау
СОӨЖ тапсырмасы: Мына еңбекті конспектілеу: Избасов Л. Ценностный
подход к правопониманию // Правовая реформа в Казахстане. 1999.№4.
Тақырып көлемінде лекцияда қарастырылған сұрақтар бойынша түсініксіз
мәселелерді талдау
Тақырып бойынша әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер:
1. Т.Ағдарбеков.Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды,2002 ж.
2.А.Қ Мұхтарова. Қ.Д Жоламан. А.Н Тәукелев. Мемлекет және құқық
теориясы.А.1999ж.
3. С.Өзбекұлы. Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы. А. 2006ж.
4. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы.
Москва,1997.
5.Комаров С.А. Общая теория государства и права. Москва,1998.
6.Лазарев В.В. Общая теория права и государства. Москва, 1996.
7.Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Москва, 1998.
8.Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. Москва,
1997.
Қосымша әдебиеттер:
16.1. Гегель Г. В. Ф. Философия права. М., 1990.
17.Кленнер Г. От права природы к природе права. М., 1988.
18.Лвйст О. Э. Три концепции права//Советское государство и право. 1991.
№ 12.
19.Радъко Т. Н., Толстик В. А. Функции права. Н. Новгород, 1995.
20.Явич Л. С. Сущность права. Л., 1985
21.Избасова А. Ценностный подход к правопониманию // Правовая реформа
в Казахстане.1999.№4.
22.Карипбаев Б. Социокультурные и когнитивные прдпосылки права// Право
и государство.2001.№2.
23.Котов А. Государство и сфера права.// Правовая реформа в
Казахстане.2001.№ 3.
24.Котов А. Действующее право: понимание и система. Прав.реф. в
Казахстане. № 3. 2000
25.Матузов Н. И. Право в системе социальных норм // Правоведение. 1996.
№ 2.
26.Нұсқабаев О., Әлиев Д. Құқық социологиясы: мәні, құрылымы және
қызметі// Заң. 1999. №8.
27.Тихонравов Ю. В. Основы философии права. М., 1997.
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 7
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы Құқықтың қайнар көздері
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің мақсаты: Құқық нысанының негізгі түрлерін қарастыру.
Жоспары:
1. Құқық негіздерінің түсінігі.
2. Құқық нысанынының мазмұны.
3. Құқықтық әдет-ғұрып.
4. Прецеденттік құқық нысаны.
5. Құқықтық доктрина.
6. Нормативтік-құқықтық акт.
Дәрістің қысқаша мазмұны: Құқық теориясында осы мәселеге қатысты
дау әлі де болса дамылдамай отыр. Даудың басы кейбір ғалымдардың
нормативті актілер, әдет-ғұрыптар мен прецеденттерді құқық нысаны деп
тануы мен екіншілерінің аталған құбылыстарды құқықтың қайнар көзіне
жатқызуында десек жаңылмаймыз. Құбылысқа әртүрлі анықтама беру оның
мәнінің сан қырлылығын білдіреді дей отырып, аталған екі көзқарасты да
қолдауға болатындығын ескеру керек. Аталған қос түсінікті де қолдануға
болады, дегенмен де алдымен олардың әрқайсысының жеке мазмұнын
анықтау маңызды.
Құқық түп нұсқасы ретінде құқықтың пайда болуы мен әрекет етуін
мүмкін ететін факторларды айтады. Бұндай факторларға мемлекеттің
құқықшығармашылық әрекеті, халық еркі және қоғам өмірінің материалдық
жағдайлары жатқызылады. Құқық қайнар көзі құқықты тану барысында да
қолданылатын термин. Бұл жағдайда оның мазмұнын құқықтың тарихи
ескерткіштері (Ману заңдары, Орыс правдасы, Жеті Жарғы), археология
мәліметтері, қолданыстағы құқық актілері, заңдық тәжірибе, келісім-шарттар,
құқықтанушылардың еңбектері құрайды. Құқық қайнар көзінің бұдан да тар
ауқымда қолданылатын түсінігі бар. Ол тәжірибеде нақты істі шешу
барысында қолданылатын құжат. Бұнда мемлекеттік еріктің сомдалуын
білдіретін құқықтың сыртқы нысаны көрініс табады.
Құқық нысаны – жалпыға бірдей міндетті, заңды маңызы бар, қоғамда
орын алған құқық нормаларын ұйымдастыру тәсілі. Құқық нысаны мынандай
ерешеліктерімен айшықталады:
- азаматтардың нормативті бекітілген еркін бейнелейді, әлеуметтікэкономикалық базиспен негізделеді;
- халықтың саяси билігін бекітеді және қамтамасыз етеді, оның
мүддесіне қызмет етеді;
Құқық нысанының негізгі 4 түрі танылған: прецедент, әлет-ғұрыптық
құқық, нормативті акт, нормативті келісім.
Прецедент - құзіретті мемлекеттік органның белгілі бір мәселе бойынша
қабылдаған шешімінің осыған ұқсас өзге істерді қарағанда міндетті түрде
қолданылуы. Прецедент әкімшілік және сот прецеденттері болып екі топқа
бөлінеді. Англо-саксондық құқық жүйесінде қолданылады.
Әдет-ғұрып құқығы тарихи қалыптасқан ұрпақтан-ұрпаққа берілетін
әдет-ғұрып, салт-дәстүр нормаларына мемлекеттік мәжбүр ету күші
тағайындалатын құқық нысанының бір түрі. Қазіргі кезеңде көбінесе діниғұрыптық құқықтық жүйелерде (мұсылман құқығы, иудаистік және индустық
құқықтарда) танылған. Қазіргі Қазақстанда дүниежүзілік нарықтық
экономиканың талаптарына сәйкес азаматтық және банк құқығы салаларында
істік айналым әдет-ғұрыптары қолданысқа енуде.
Нормативті құқықтық акт – құқық нормаларын бекітуге, өзгертуге немесе
жоюға бағытталған, айқындалған тәртіпте қабылданатын мемлекеттік
органның актісі. Үлкен екі топқа жіктеледі: заңдар және заңға бағынышты
актілер.
Заң - мемлекеттің жоғарғы өкілді органы немесе тікелей халықтық дауыс
беру (референдум) арқылы қабылданған, қоғамдық өмірдің маңызды
мәселелерін реттейтін және жоғарғы заңдық күші болатын нормативті
құқықтық акт. Оның белгілері.
- заң шығару билігі органдарымен немесе тікелей халықтың дауыс
беруімен қабылданады;
- дайындау және қабылдау тәртібі Конституция мен парламент
регламентімен анықталады;
- халықтың еркі мен мүддесін көздеуі қажет;
- барынша маңызды қоғамдық қатынастарды реттейді;
- жоғарғы заңдық күші болады.
Ол мынадан көрінеді: 1)өзге құқықтық актілердің барлығы заңнан бастау
алуға және оған қарсы келмеуге тиісті, егер белгілі бір қайшылықтар болатын
болса, заң үстемдігі танылады; 2)заңдар оны қабылдаған органнан басқа
ешкімнің бекітуін қажет етпейді; 3)заңды қабылдаған органнан басқа ешкім
оны қайтарып алуға немесе өзгертуге хақысыз.
Заңның өзі заңдық күшіне байланысты бөлінеді: конституциялық заңдар,
заңдар. Конституциялық заңдар қоғамдық және мемлекеттік құрылымның аса
маңызды мәселелерін реттейді және парламенттің басым көпшілік
(депутаттардың 2/3 бөлігінің) даусымен қабылданады.
Заңға бағынышты акт дегеніміз заң негізінде және заңға сүйене отырып
қабылданатын, қоғамдық қатынастардың заңмен реттелмеген бөлігін
қамтитын, міндеттілік күш болатын нормативті-құқықтық актінің бір түрі.
Оның түрлері:
- Президенттің жарлықтары мен өкімдері;
- Үкіметтің қаулысы, Премьер-Министрдің өкімі;
- Министрліктер, ведомстволар мен мемлекеттік комитеттердің
нормативті бұйрық, нұсқау, ережелері;
- Мемлекеттік биліктің жергілікті органдарының қаулылары мен
шешімдері;
- жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шешім, өкім, қаулылары.
Нормативті келісім – субъектілердің өзара мүддесін есепке алуды мүмкін
ететін құқықтық қатынастар жүйесін жасайтын, әрі азаматтық қоғамның
дұрыс өмір сүруін қамтамасыз ететін, оның субъектілерінің құқықтары мен
міндеттерін анықтайтын құқық нысаны. Нормативті келісім құқықшығармашылық
субъектілерінің
жаңа
құқық
нормасын
қалыптастыратын келісімі. Нормативті актілермен қатар қолданылуы мүмкін.
Нормативті актілер әрекеті кеңістік, уақыт және адамдар арасында
таралады. Нормативті актілердің кеңістіктегі әрекеті территория ұғымымен
анықталады. Нормативті актінің қабылдаған органның құзіреті қандай
аумақта міндетті болса, актілер сол аумақта орындалады. Қазақстан
Республикасының аумағына оның құрғақтағы аумағы, ішкі және
территориялық сулар, әуе кеңістігі, жер қойнауы жатады. Сондай-ақ, шет
елдердегі дипломатиялық өкілдіктердің аумағы, ашық теңіздегі сауда
кемелері мен әскери кеме, әуе кемесінің іші мемлекет аумағы ұғымына
кіреді. Сондықтан, аталған жерлерде Қазақстан Республикасының заңдары
мен өзге заңға бағынышты актілерінің юрисдикциясы жүреді.
Нормативті актілердің уақыт аралығындағы әрекеті оның заңдық күшіне
енуі және заңдық күшінен айырылуы түсініктерімен беріледі. Заңның уақыт
аралығындағы әрекеті үш түрлі қағидаға сәйкес жүреді.
1.Заңның тікелей әрекеті. Қазақстан Республикасының заңдары
қабылдағаннан кейін заңмен немесе Парламент палаталарының
қаулыларымен өзге тәртіп анықталмаса, 10 күн мерзім ішінде заңдық күшіне
енеді де содан кейін пайда болған қоғамдық қатынастарды реттейді.
2.Заңның кері күші. Заңның кері әрекеті немесе кері күші деп заңның
заңдық күшіне енгеннен кейін де, соған дейін де пайда болған қоғамдық
қатынастарды реттеуін айтамыз. Жалпы қағида бойынша заңның кері күшін
қолдануға болмайды. Заңға кері күш беру екі түрлі жағдайда мүмкін деп
саналады. Біріншісі, егер заңның өзінде кері күші болу мүмкіндігі туралы
тікелей айтылатын болса, екіншіден, егер заң қылмыстық жауапкершілікті
жеңілдететін немесе тіпті жоятын болса заңның кері күші танылады.
3.Заңның мерзімінен аса әрекет етуі. Кейбір жағдайларда заңдық күші
жойылған заң актілері жаңа заң қабылданғанға дейін толықтай немесе белгілі
бір бөлігінде қолданылуы мүмкін. Ол көбінесе азаматтық-құқықтық
қатынастар аймағында қолданылады. Бірақ жалпы тәртіп бойынша бұндай
заң әрекетіне де жол беруге болмайды.
Сонымен, нормативті актілер мынандай жағдайларда заңдық күшінен
айырылады:
-актінің әрекет ету мерзімі аяқталғанда;
-бұрынғы әрекет еткен актінің орнына жаңа акт қабылданғанда;
-нақты органның актінің күшін жою туралы шешімі шыққанда.
Нормативті құқықтық актінің адамдар арасындағы әрекеті жоғарыда
айтылған мәселелермен тығыз байланысты. Қазақстан Республикасының
заңдары оның аумағындағы барлық мемлекеттік органдарға, кәсіпорын,
мекеме, ұйымдарға, ҚР азаматтарына, осы аумақта тұрақты немесе уақытша
тұратын шет ел азаматтарына және азаматтығы жоқ адамдарға міндетті.
Дегенмен де аталған қағидадан ауытқу кездеседі. Арнаулы актілерге
байланысты мемлекет басшыларының экстерриториялық құқығы болады.
Олар қай мемлекеттің аумағында болса да, тек өз елдерінің заңдарына
бағынады.
Депутаттардың,
дипломатиялық
өкілдіктердің
арнаулы
қызметкерлерінің иммунитеті танылған. Сондай-ақ, шет ел азаматтары мен
азаматтығы жоқ адамдардың саяси құқықтары шектелген.
Глоссарий (терминдер): құқық нысаны, құқық актілері, әдет-ғұрып,
нормативті келісім.
№1 СӨЖ тапсырмасы: Келесі сұрақтарға өздігінен жауап жазу:
СӨЖ тапсырмасын бағалау критерийлері
1 Мәтінді заңда негізделген нысан бойынша толтыру
2 Казустарды тақырыпқа сай ұйымдастыру
3 Рәсімдеу сапасы
4 Сауатты талқылау
СОӨЖ тапсырмасы: Мына тақырыптардың біреуіне реферат жазу:
 Романо-германдық құқықтық жүйе
 Англо-саксондық құқықтық жүйе
 Дәстүрлі діни құқықтық жүйелер
 Мұсылмандық құқықтық жүйе
Тақырып бойынша әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер:
1. Т.Ағдарбеков.Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды,2002 ж.
2.А.Қ Мұхтарова. Қ.Д Жоламан. А.Н Тәукелев. Мемлекет және құқық
теориясы.А.1999ж.
3. С.Өзбекұлы. Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы. А. 2006ж.
4. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы.
Москва,1997.
5.Комаров С.А. Общая теория государства и права. Москва,1998.
6.Лазарев В.В. Общая теория права и государства. Москва, 1996.
7.Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Москва, 1998.
8.Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. Москва,
1997.
Қосымша әдебиеттер:
1. Аюпова З. Вопросы соотношения правовой системы и
нац.законодательства. Прав.реф.в Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Аюпова З. Место и роль Закона РК «О нормативно-правовых актах» в
формирующейся правовой системе РК. Право и государство. № 4. 2001 г.
3. Аюпова З. Определение категории правовой системы. Мысль. № 11.
2001 г.
4. Аюпова З.К. Правовая система – основа концепции современного
демократического правового государства. Саясат, 2000, № 2-3, с.98-101
5. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего и особенного в правовой
системе Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
6. Карбеков Б.З. К вопросу о понятии категории «правовая система».
Саясат. №2. 2002 г.
7. Пузанов О. Об особенностях правовой системы РК (Наука Казахстана,
2000, № 3)
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 8
Соның ішінде сабақ түріне
байланысты_________
Дәріс тақырыбы
жүйелер
Құқық типтері және қазіргі кездегі негізгі құқықтық
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің
мақсаты:
арнайы
формацияның
меншік
қатынастары
қалыптастырған құқықтың мәндік мазмұнын айқындайтын ерекшеліктердің
жиынтығын қарастыру.
Жоспары:
1. Құқықтың тарихи типтері.
2. Феодалдық типтегі құқық.
3. Буржуазиялық құқық.
4. Социалистік құқық.
Дәрістің қысқаша мазмұны: Құқық типін анықтау қазіргі кезеңде екі
түрлі нысанда жүзеге асырылады. Бірінші көзқарас бойынша құқық типі
формациялық тұрғыдан анықталады. Оның басты өлшемі ретінде әлеуметтікэкономикалық белгілер алынады. Аталған көзқарас авторларының ойы
бойынша базис (өндірістік қатынастардың типі) қоғам дамуының шешуші
факторы болып табылады да, тиісінше қондырмалық құбылыстарды –
мемлекет пен құқық типін анықтайды. Экономикалық базис типіне сай құл
иеленуші, феодалдық, буржуазиялық және социалистік құқық типтері
анықталған. Аталған көзқарастың ұтымды тұстарымен (құқықты әлеуметтікэкономикалық факторлардың негізінде бөлумен) қатар осал тұстары да бар.
Ол құқықтың нақты тарихи, ұлттық-мәдени және арнаулы заңдық
қасиеттерін ашып көрсетуге мүмкіндік бермейді.
Екінші көзқарас бойынша құқық нақты географиялық, ұлттық-тарихи,
діни, арнаулы заңдық белгілеріне байланысты жіктеледі. Аталған
өлшемдерге байланысты құқықтың мынандай типтері анықталған:
1.
Ұлттық құқықтық жүйелер. Ол белгілі бір мемлекеттің нақты
тарихи құқығының, заңдық тәжірибенің және үстем құқықтық идеологияның
жиынтығы.
2.
Құқықтық семьялар. Бұл қайнар көздердің, құқық құрылымының
және оның қалыптасуының тарихи жолдары ұқсастығы негізінде
ерекшеленген құқықтық жүйелердің жиынтығы. Құқықтық семьялардың
мынандай түрлері танылған: жалпы құқық, романо-германдық құқық,
славяндық құқық, мұсылмандық құқық, индустық құқық және тағы басқалар.
Бұл көзқарастың ұтымды жағы - онда құқықтың ұлттық-тарихи, нақты
географиялық және техникалық-заңдық белгілері ажыратылған. Осал тұсы
құқық табиғатындағы әлеуметтік-экономикалық факторлардың ролі толық
бағаланбаған.
Қоғамның құқықтық жүйесі. Негізгі элементтері мен олардың
сипаттамалары:заң ғылымы, құқықтық ұғымдар, заң техникасы. Заңды
тәжірибе. Қазіргі кездегі құқықтық жүйелердің жіктелуі. Романо-германдық
құқықтық жүйе, англо-саксондық құқықтық жүйе, дәстүрлі діни құқықтық
жүйе.
Глоссарий (терминдер): құқықтық жүйе, заң техникасы, романогермандық құқықтық жүйе, англо-саксондық құқықтық жүйе, дәстүрлі діни
құқықтық жүйе.
№1 СӨЖ тапсырмасы: Келесі сұрақтарға өздігінен жауап жазу:
 Құқық жүйесі ұғымы және оның мәні
 Құқық жүйесін қалыптастыруға дәстүрлі көзқарас (құқықтық реттеу пәні
мен әдісі құқықты салаларға жіктеудің негізі ретінде)
 Құқық саласы, құқық бөлімі, құқықтық институт ұғымдары
 Көпшілік және жеке құқық
 Қазақстан Республикасы құқық салаларына жалпы шолу
СӨЖ тапсырмасын бағалау критерийлері
1. Мәтінді заңда негізделген нысан бойынша толтыру
2. Казустарды тақырыпқа сай ұйымдастыру
3. Рәсімдеу сапасы
4. Сауатты талқылау
СОӨЖ тапсырмасы: Мына тақырыптардың біреуіне реферат жазу:
 Романо-германдық құқықтық жүйе
 Англо-саксондық құқықтық жүйе
 Дәстүрлі діни құқықтық жүйелер
 Мұсылмандық құқықтық жүйе
Тақырып бойынша әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер:
1. Т.Ағдарбеков.Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды,2002 ж.
2.А.Қ Мұхтарова. Қ.Д Жоламан. А.Н Тәукелев. Мемлекет және құқық
теориясы.А.1999ж.
3. С.Өзбекұлы. Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы. А. 2006ж.
4. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы.
Москва,1997.
5.Комаров С.А. Общая теория государства и права. Москва,1998.
6.Лазарев В.В. Общая теория права и государства. Москва, 1996.
7.Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Москва, 1998.
8.Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. Москва,
1997.
Қосымша әдебиеттер:
1. Аюпова З. Вопросы соотношения правовой системы и
нац.законодательства. Прав.реф.в Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Аюпова З. Место и роль Закона РК «О нормативно-правовых актах» в
формирующейся правовой системе РК. Право и государство. № 4. 2001 г.
3. Аюпова З. Определение категории правовой системы. Мысль. № 11.
2001 г.
4. Аюпова З.К. Правовая система – основа концепции современного
демократического правового государства. Саясат, 2000, № 2-3, с.98-101
5. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего и особенного в правовой
системе Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
6. Карбеков Б.З. К вопросу о понятии категории «правовая система».
Саясат. №2. 2002 г.
7. Пузанов О. Об особенностях правовой системы РК (Наука Казахстана,
2000, № 3)
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 9
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс тақырыбы Құқық жүйесі және заңнама жүйесі_____________
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің мақсаты:
Құқық нормаларының құқықтық институттарға, салаларға және бағынышты
салаларға бөліну негіздерін көрсету.
Жоспары:
1. Құқықтық жүйенің ұғымы.
2. Құқық жүйесі ұғымының қағидалары.
3. Құқықтық жүйе және заңнама жүйесі.
4. Заңнаманың кешендік саласы.
5. Бұқаралық және жеке құқық.
Дәрістің қысқаша мазмұны:
№23. Құқық жүйесі және заңнама жүйесі.
Құқық жүйесі түсінігі жғне оның «құқықтық жүйе» түсінігімен
арақатынасы. Құқық жүйесін құрудың қағидалары. Құқықтық реттеу пәні
мен әдісі құқықты салаларға бөлудің негізі ретінде. Құқық нормасы, құқық
институты, құқық бһлімі және құқық салалары. Кешенді құқық салалары.
Қазақстан Республикасы құқық салаларына сипаттама.
Құқық жүйесі және заң жүйесі. Қазақстан Республикасы заңнама жүйесі.
Заңнаманың қазіргі жағдайына сипаттама беру.
Материалдық жғне процессуалдық құқық. Көпшілік және жеке құқық.
Халықаралық және ұлттық құқық. Халықаралық құқықтың ұлттық құқықтан
басымдылығы.
Қазақстан Республикасы құқықтық жүйесінің даму ерекшеліктері.
Негізгі әдебиеттер:
3. Ағдарбеков Қ. Мемлекет жғне құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
4. Байжанова Г.Т., Ғділбекова Қ.Қ. Мемлекет жғне құқық теориясы пғні
бойынша мемлекет бөліміне арналған Дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
5. Байжанова Г.Т., Ғділбекова Қ.Қ. Мемлекет жғне құқық теориясы пғні
бойынша терминдердің түсіндірме сөздігі. Қарағанды, 2001.
6. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тғуекелов А.Н. Мемлекет жғне құқық
теориясы. Алматы, 1999.
7. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет жғне құқық теориясы. Алматы,
1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Аюпова
З.
Вопросы
соотношения
правовой
системы и
нац.законодательства. Прав.реф.в Казахстане. № 4. 2001 г.
2. Альмухамбетов Ж. О проблеме общего и особенного в правовой
системе Казахстана. Фемида. № 12. 2000 г.
3. Пузанов О.
Об особенностях правовой системы РК. Наука
Казахстана, 2000, № 3.
4. Тихомиров Ю.А. Публичное право. Москва, 1996.
Глоссарий (терминдер): құқықтық нормалар, құқықтық институттар,
құқық саласы, материалдық құқық, процессуалдық құқық, жариялық
құқық, комплекстік құқық..
СӨЖ тапсырмасы:Қазақстан Республикасы құқық салаларына жалпы
шолу. (конституциялық құқық, әкімшілік құқық, азаматтық құқық,
қылмыстық құқық, азаматтық іс жүргізу құқығы, қылмыстық іс жүргізу
құқығы);
Ұлттық құқық пен халықаралық құқық ара қатынасын қарастыру.
№1 СӨЖ: ауызша және жазбаша.
№2 СӨЖ: Глоссарий
Бұл жұмысты орындау үшін оқу курсының басынан бастап, ұсынылған
тақырыптармен жұмыс істеп, терминдер сөздігін жасау қажет. Яғни, сіз
үшін таныс емес, жаңа сөздердің (терминдердің) барлығын жазып алып,
оларға анықтама бересіз.
СӨЖ тапсырмасын бағалау критерийлері
1 Мәтінді заңда негізделген нысан бойынша толтыру.
2 Казустарды тақырыпқа сай ұйымдастыру
3 Рәсімдеу сапасы
4 Сауатты талқылау
СОӨЖ тапсырмасы:
Құқық жүйесінің құрылу қағидаларының ішінде
дәстүрлі жүйе кең таралған. Осыған сғйкес келетін Қазақстан
Республикасының құқық жүйесін сипаттауда құқық салаларын жетік білу аса
маңызды. Соның ішінде әрбір саланың құқықтық реттеу пәні мен құқықтық
реттеу әдістерін білу тіпті де қажет.
Тақырып бойынша туындайтын сұрақтарды оқып келіп оқытушымен пікір
алмасу.
Үй тапсырмасы:
Дәрістің қарастырылатын сұрақтарына байланысты кесте сызасыз.
Тақырып бойынша әдебиеттер тізімі:
Нормативті-құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы, 2000.
2. Қазақстан Республикасының конституциялық заңы «Республикалық
референдім туралы» 25 наурыз 1995 ж. / Егемен Қазақстан, 30.05.1995.
3. Қазақстан Республикасының заңы «Нормативті актілер туралы» заңы
24 наурыз 1998 ж./Парламент Жаршысы. 1998.№2-3.
Негізгі әдебиеттер:
1. Ағдарбеков Қ. Мемлекет жғне құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы,
2006.
3. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет жғне құқық
теориясы. Алматы, 1999.
4. Венгеров А.Б. Теория государства и права. Москва, 1996
5. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет жғне құқық теориясы. Алматы,
1998.
6. Коваленко А.И. Теория государства и права. Вопросы и ответы.
Москва,1997.
7. Комаров С.А. Общая теория государства и права. Москва,1998.
8. Лазарев В.В. Общая теория права и государства. Москва, 1996.
9. Лазарев В.В., Липень С.В. Теория государства и права. Москва, 1998.
10.Малько А.В. Теория государства и права в вопросах и ответах. Москва,
1997.
11.Марченко М.Н. Теория государства и права. Москва,1996, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
1. Абельдинов А. Проблемы правотворчества и систематизации
актов.Фемида. № 1-2.2000 г.
2. Абельдинов А.К. Развитие нормотворчества в Казахстане. -Алматы:
Жеты Жаргы,1998-28 с
3. Амандыкова
С.К.
Некоторые
проблемы
становления
законотворческого процесса в РК. Вест. КазГУ. № 3. 2001
4. Власенко Н. А. Основы законодательной техники. Иркутск, 1995.
5. Власенко Н. А. Язык права. Иркутск, 1997.
6. Гаврилов О. А. Стратегия правотворчества и социального
прогнозирования. М., 1993.
7. Керимов Д. А. Культура и техника законотворчества. М., 1991.
8. Канагатова К. Проблемы реализации права законодательной
инициативы в РК. ПиГ. № 4. 2000
9. Кусмангалиева Ж. Систематизация законодательства РК: проблемы и
перспективы. Саясат. № 2. 2002 г.
10.Кусмангалиева Ж. Классификация и систематизация законодательства
РК. Прав.реф.в Казахстане. № 1. 2001 г.
11.Крылов В. Законам – качественную научную и экологическую
экспертизу. Прав.реф.в Каз-не. №2. 2001 г.
12.Малиново, И. П. Философия правотворчества. Екатеринбург, 1996.
13.Малъко А. В. Лоббизм и право// Правоведение. 1995. № 2.
14.Окушева Р. Ответственность в правотворчестве: проблемы и
перспективы развития. Прав.реф.в Казахстане. № 1. 2001 г.
15.Табанов С.А. Құқықты жүйелендіру. Алматы, 1998.
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Пән: Мемлекет және құқық теориясы
Кредит саны:_________
Дәріс № 10
байланысты_________
Соның ішінде сабақ түріне
Дәріс
тақырыбы
Адам
бостандықтары_____________
және
азаматтың
Факультет_____________________________
__________________________________
Академиялық жыл 2013-2014
Курс 1
құқықтары
мен
Оқытушы
Семестр 1
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Адам құқының даму эволюциясы мемлекет және құқықтың пайда
болуымен бірге дамып, сапалы құндылықтар деңгейіне көтерілді. Уақыт адам
құқықтарының асқақтауына, тиімді қорғалуына өзінің ықпалын тигізуде.
Олай дейтін себебіміз адамзат тарихы, оның прогрессивтік саяси-құқықтық
идеялары адам құқықтары қай заманда болмасын қастерлеу қажеттілігін
үлкен, маңызы зор проблема етіп ұсынады. Себебі адам жаратылыстың ең
саналы, ең нәзік, ең күшті ажырамас бөлігі. Сондықтан адам құқықтарын
қорғаудан, асқақтаудан, аяққа таптаудан адамзат өркениетінің қандай
бағытта дамитынын болжауға болады.
Адам құкығы адамдар әрекетінің бірнеше рет қайталанылатын
актілерінен, қайталанылатын байланыстар мен қарым-қатынастардың
тұрақты формаларынан қалыптасқандығының өзі қызықты. Ең әуелі адам кол
жеткізуге ұмтылатын құндылықтар болды. Бұл құндылыктар адам
баласынын дүниеге келуінен бастап-ақ бойына енгізілген еді. Шөліркеу,
аштық сезімдері жеке адамды сұраныстарды қанағаттандыруға, осы
құндылықтарға кол жеткізуге ұмтылуға итермеледі. Алғашкы қауымдык
құрылыста адам жалғыз жүріп өз мүдделерін жүзеге асыра алмайтын еді.
Сондықтан ол баска адамдармен бірігуге мәжбүр болды. Қауым мүшесі
ретінде адам өз мүдделерін шектеп, кысым жасамйу үшін басқалардың да
мүдделерін мойындауға мәжбүр еді. Бүкіл тайпа болып азық таба отырып,
адамдар оны өзара бөлісті, сол арқылы бір-бірінің мүддесін тани білді.
Индивидті кауымға бірігуге итермелейтін баска да көптеген факторлар
болды. Қалыптасқан қоғамдағы жеке адамдардын (индивид) әр түрлі
мүдделері, сұраныстары, максаттарының жиі қақтығысуы, соғыстар,
шиеленістер туғызып, қылмысты қоздырады. Дегенмен, қоғам мүшелерінің
істері мен әрекеттері өртүрлі болса да адам бойындағы құндылықтар әртүрлі
индивидтердін мүдделерін орайластыра отырып адамдардың өзара әрекеттері
процесін реттей алады.
Жеке адамның құқықтық мәтребесін меңгеру үшін адам құқығы
мәселесін жетік түсіну қажет. Адам құқы табиғи құқықтан туындайды және
ол барлық адам баласына туа біткен қасиет ретінде танылады. Ол - өмір сүру,
бостандық, езгіге қарсы тұру, бақытты болуға ұмтылу. Бұл қасиеттер бүкіл
адамзаттың ажырамайтын құқықтары деп танылады.
Жеке адамның құқығы қоғамдағы құқықпен тығыз байланысты. Бірі
болса екіншісі де болады. Бірі болмаса екіншісі де болмайды. Бұл екеуін бірбірінен ажыратып қарауға болмайды.
Сонымен адамның құқығы, бостандығы олардың мазмұндық дәрежесі
қоғамның даму деңгейімен байланысты.
Мысалы: Алғашқы қоғамдағы бостандық:
- құл иелену қоғамдағы бостандық пен шектеулер;
- феодалдық қоғамдағы бостандық пен шектеулер;
- буржуазиялық қоғамдағы бостандық пен шектеулер;
- қазіргі замандағы бостандық түсінігі мен мазмұны.
Құқық пен жеке тұлғаның өзара байланысын тек құқықтық мәртебе
арқылы толық түсінуге, білуге болады. Онда олардың санқырлы
байланысының түсінігі, мазмұны, құрылымы, мақсаты, талаптары, мемлекет
пен қоғамдық ұйымдармен арақатынасы көрсетіледі.
Құқықтык, мәртебе - жеке тұлғаның қоғамда заңды түрде қалыптасқан
бостандығы, табиғи және саяси құқықтары, әлеуметтік кемеліне келген
жағдайы, рухани, мәдени білімі. Бұл мәртебенің мазмұны адамның қоғамның
әлеуметтік құрылысындағы алатын орны, ал мәртебетың нысаны - сол
адамның қоғамдағы алатын орын заңды түрде сипаттауы. «Мәртебе» латын
тілінен аударғанда «положение - жағдай» - деген ұғымды көрсетеді.
Сонымен, құқықтық мәртебе - "құкықтық жағдай" - бір мағынадағы
ұғым. Оның негізгі мазмұны мемлекеттің Конституциясында бекітілген жеке
тұлғаның бостандығы, құқықтары мен міндеттері.
Құқықтық
мәртебе
объективтік
тұрғыдан
бостандықтың,
демократияның жетістіктері мен кемшілігінің көрінісінің айнасы деуге
болады. Адам қоғамының көне дәуірден даму кезеңдерінде құқықтық
мәртебе әртүрлі болды. Бірақ бұл процесс үнемі прогрестік жолмен дамыды.
Сонымен кұқықтық мәртебе - кешенді, интеграциялық категория. Ол
адам мен қоғамның, азамат пен мемлекеттің, жеке тұлға мен еңбек
ұжымының ара байланысының көрініс – айнасы.
Құқықтық мәртебенің негізгі түрлері:
1) Жалпылама құқықтық мәртебе - бұл азаматтық мәртебе, қоғамның
мүшесі, Конституциялық мәртебе.
2) Арнаулы құқықтық мәртебе - студенттер, зейнеткерлер, шахтерлар
т.б. мәртебесі.
3) Тұлғаның құкықтық мәртебесі - бір адамның өмірбаянының
реквизиттері: білімі, қызметі, отбасы, аты-жөні т.б. Олардың қоғамның қай
саласында кызмет атқаруы, соған сәйкес саяси және арнаулы жеңілдіктер
болуы.
4) Жеке тұлға және заңды тұлғалар мәртебесі.
5) Шет елдердің азаматтарының мәртебесі.
6) Қазақстан Республикасыиың шет слдердегі азаматтарының
мәртебесі.
7) Жүйелік мәртебетар: азаматтық, әкімшілік т.б.
8) Кәсіпқойлық, лауазымды тұлғалар мәртебесі.
9) Мәртебесі - қиын жағдайда жұмыс атқаратын адамдар (солтүстікте,
қиыр-шығыста, қорғаныс өндірісінде, құпия өндірістет.б.)
Қазіргі заманда тұлғаның кұкықтық мәртебесі заң ғылымының бір
саласына айналды және жалпы теорияның жеке тақырыбы болып отыр.
Заң ғылымында адам құкығы, азамат құқығы, жеке тұлға құқығы
деген ұғым бар. Оларға қысқаша түсінік берейік.
Адам кұқығы - табиғи құқық, табиғи бостандықтар субъектілері
оған мемлекеттің ешқандай қатысы жоқ. Егерде ол табиғи құқықтарды
мемлекет бекітсе онда ол адам сол мемлекеттің адамы болады.
Азамат құқығы — табиғи кұкықтар жинақталып, жүйеге
келтіріліп мемлекеттің заңдарында, нормативтік актілерде көрсетіліп,
мемлекеттің қорғауында болып адамдар сол қоғамныц азаматы болу.
Тұлғаның құқығы - жеке адамның құзыреті, іс-әрекет жасау
мүмкіншілігі. Оның шеңбері жеке тұлғаның саяси-қоғамдық, әлеуметтік,
экономикалық мәртебесіның шеңберіне байланысты. Жеке тұлғаға
жататындар: адам, азамат, шет елдердің азаматы, азаматтығы жоқ адамдар,
саяси-экономикалық, әлеуметтік тұрғыдан қашқындар.
Қазіргі заманда мемлекеттердің көпшілігі бұл үш ұғымды бір мағынада
қолдана береді. Жеке адамдардың кұкықтарында объективтік және
субъективтік деген түсініктер бар. Енді солардың мазмұнына тоқтайық.
Объективтік құқық - заңды пормалардың бір жүйесі, оның
мазмұны, нормалардың өмірге келуі жекс адамдармен қатысы жоқ.
Субъективтік құкық - субъектілердің бостандығы мен құқықтары
объективтік құқықтағы іс-әрекеттерді орындауға байланысты.
Негізгі әдебиеттер:
1.
Ағдарбеков Қ. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2001.
2.
Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.К., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және
құқық теориясы. Алматы, 1999.
3.
Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы.
Алматы, 1998.
Қосымша әдебиеттер:
1.
Ибраева А.Қ.Адам құқығы туралы идеялардың қалыптасу тарихы
// Заң және заман. - 2006. - №2.
2.
Азаров А.Я. Права человека. - М., 1995.
3.
Хропанюк В.Н. Теория государства и права. - М.: «Наука», 1996.
4.
Вышинский М.Т. Право и власть: Человек, право, государство:
Человек, закон и правосудие. М.: « Прогресс», 1995.
5.
Искакова Г. Права и свободы человека в странах СНГ и
Казахстане: состояние, тенденции, перспективы // Правовая реформа в
Казахстане. - 2002. - № 2 (15).
6.
Алексеев С.С. Права человека как институт естественного и
позитивного права // Права человека: История, теория и практика: Учеб. пос.
/ Отв. ред. Б.Л. Назаров. - М., 1995.
7.
Баймаханов М.Т. Сочетание международно-правовых и
внутригосударственных форм обеспечения и защиты прав и свобод человека
и гражданина. - Астана, 2007.
8.
Бусурманов Ж.Д. Евразийская концепция прав человека:
Монография. -Алматы: КазГЮУ. - 2006.
9.
Жовтис Е. Права человека и правозащитные организации:
Методическое пособие. Казахстанское Международное Бюро по правам
человека соблюдения законности, фонд «ХХІ-век». – Алматы, 2002.
10. .Сорокин П.А. Человек. Цивилизация. Общество. - М., 1992.
Қосымша А
РЕФЕРАТ жұмысының титулдық бетін рәсімдеу үлгісі
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
«______________________________________________»
Орындаған:___________
________
/аты-жөні, курсы, тобы/
Қабылдаған:________________
/аты-жөні,
__
қызметі,
дәрежесі/
Бағасы:________________________
/ пайыз, балл, әріптік/
Қорғалған күні: «_ _» __________ 2013ж.
Астана-2013
Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша
реферат тақырыптарының тізімі:
1. Құқықтық мемлекеттің тарихи аспектілері
2. Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет
ғылыми
3. Құқықтық мемлекеттің негізгі қағидалары
4. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет қалыптастырудың
теориясы мен тәжірибесі.
5. Ш.-Л. Монтескье және Дж. Локктың еңбектеріндегі құқықтық
мемлекет идеясы.
6. ҚР құқықтық реформалардың негізгі бағыттары
7. «Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет қалыптастыру
теориясы мен тәжірибесі»
8. ҚР азаматтық қоғамның даму перспективалары.
9. Қоғамдық бірлестіктердің қоғам дамуындағы ролі
10.Әлемнің құқықтық жүйелері:
11.Романо-германдық құқықтық жүйе
12.Англо-саксондық құқықтық жүйе
13.Дәстүрлі діни құқықтық жүйелер
14.Мұсылмандық құқықтық жүйе
15.Латын Америка елдерінің құқықтық жүйесі
16.Скандинавия елдерінің құқықтық жүйесі
17.Қиыр Шығыс елдерінің құқықтық жүйесі
18.Өлім жазасына көзқарас
19. ҚР құқықтық саятатының негізгі басымдықтары
20.Адам құқықтары мен бостандықатырын қорғалуын қамтамасыз етудің
құқықтық аспектілері
21.Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын ұлттық және
халықаралық институттар
Қосымша А
Курстық жұмыстың титулдық бетін рәсімдеу үлгісі
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ АҚ
Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Пән: ____________________________________________________
Тақырыбы: «______________________________________________»
Орындаған:___________
________
/аты-жөні, курсы, тобы/
Жұмыс жетекшісі:________________
/аты-жөні,
қызметі,
__
ғылыми
дәрежесі/
Комиссия төрағасы: ________________
__
Комиссия мүшелері: ________________
________________
________________
__
__
__
Бағасы:________________________
/ пайыз, балл, әріптік/
Қорғалған күні: «_ _» __________ 2013ж.
Астана-2013
Қосымша Ә
Курстық жұмыстың мазмұнын рәсімдеу үлгісі
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...........................................................................................................
.3
1.
БӨЛІМ
АТАУЫ
әріптермен)..............................................................6
1.1
Құжаттың
бірінші
бөліміндегі
бөлімшенің
1.2
нөмірленуі
1.3
(бас
2.
БӨЛІМ
АТАУЫ
әріптермен)...............................................................14
2.1
Құжаттың
екінші
бөліміндегі
бөлімшенің
2.2
нөмірленуі
2.3
(бас
ҚОРЫТЫНДЫ................................................................................................
22
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ТІЗІМІ..............................................25
ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
А................................................................................................26
ҚОСЫМША
Б.................................................................................................27
Қосымша Б
Курстық жұмыстың әдебиеттерін рәсімдеу үлгісі
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: «Жеті Жарғы»,
2008.
2 Қазақстан Республикасы Президентiнiң Қазақстан халқына Жолдауы. //
«Егемен Қазақстан». - 2007 жылғы 1 наурыз. – № 55.
3 Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в Республике
Казахстан. – Астана: «Елорда», 2001.
4 Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в РК. – Алматы, 1999.
5 Мами К. Независимость судей – главный принцип справедливого
правосудия // Қаржы қаражат. – 2002. – №3.
6 Жоламан Қ.Д., Мұхтарова А.Қ., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. – Алматы, 1999.
7 Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. Оқулық. – Алматы:
Жеті жарғы, 2003.
8 Права человека. Учебное пособие. // Под ред. Сарсенбаева М.А. –
Алматы, 1999.
9 Бусурманов Ж.Д. Евразийская концепция прав человека. Монография.
–Алматы: КазГЮУ, 2006.
10 Http: // president.kremlin.ru / events / 264.html.
2011-2013 оқу жылына «Мемлекет және құқық теориясы» пәні бойынша
курстық жұмыстарының тақырыптары
1. Мемлекет жәнет құқықтың пайда болуы
2. Мемлекеттің мәні мен әлеуметтік маңыздылығы
3. Мемлекет типі: формациялық және өркениеттік
4. Мемлекет және құқық теориясының әдістемесі
5. Қазіргі мемлекеттің функциясы
6. Мемлекеттің әлеуметтік функциясы
7. Мемлекеттің экологиялық функциясы
8. Мемлекеттің экономикалық функциясы
9. Мемлекет функцияларын жүзеге асырудың нысандары мен әдістері
10.Мемлекет және құқық теориясының гуманитарлық және өзге де заң
ғылымдарымен арақатынасы
11.Мемлекет механизмдері: түсінігі және негізгі белгілері
12.Мемлекеттік аппарат
13.Мемлекеттік билік әлеуметтік биліктің ерекше түрі ретінде
14.Қоғамдық қатынастардың құқықтық реттелуі және оның тиімділігі
15.Мемлекеттің басқару нысаны
16.Мемлекеттің құрылым нысаны
17.Демократиялық саяси режим
18.Тоталитарлық саяси режим
19.Мемлекет типі мен нысандарының арақатынасы
20.Қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекеттің алатын орны мен ролі
21.Мемлекет және саяси партиялар
22.Құқықтық мемлекеттің түсінігі мен мәні
23.Азаматтық қоғамның мәні мен негізгі қағидалары
24.Қазақстан Республикасындағы құқықтық мемлекеттің қалыптасуы мен
дамуы
25.Билік бөлу қағидасы – құқықтық мемлекеттің негізгі қағидасы ретінде
26.Құқықтық мемлекеттің қағидалары
27.Құқықтың түсінігі мен мәні
28.Құқықты түсінудің қазіргі негізгі концепциялары
29.Негізгі құқықтық отбасылардың жалпы сипаттамасы
30.Мұсылмандық құқық
31.Дәстүрлі құқықтық жүйелер
32.Англо-саксондық құқықтық жүйе
33.Романо-германдық құқықтық жүйе
34.Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесі
35.Құқық және мораль арақатынасы
36.Құқық жүйесі мен заңнамалар жүйесі
37.Құқықтың қайнар көздері
38.Заң және құқық арақатынасы
39.Нормативті-құқықтық акт және оның түрлері
40.Нормативті құқықтық актілер және оларды жүйелеу
41.Құқық нормасы
42.Құқық нормаларын талқылау
43.Мемлекет және құқықтың арақатынасы
44.Ішкі мемлекетік және халықаралық құқықтың арақатынасы
45.Құқық функциялары
46.Адам құқықтарын қорғаудың механизмдері
Кафедра мәжілісінде бекітілді
Хаттама № ____
Кафедра меңгерушісі,
з.ғ.к ., доцент
А.Наурызбай
7. Білім алушылардың білімдерін бақылау және бағалау материалдары
(жазбаша бақылау тапсырмалары, тақырыптар бойынша тест
тапсырмалары, өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар, билеттер және т.б.)
1-нұсқа
1. Мемлекет пен құқық теориясы пәнін мына анықтамалардың қайсысы
дұрыс анықтайды ?
A) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз қоғамдық
құбылыстардың түгелдей бәрін зерттеп-зерделеу және мемлекет, құқықты,
мәдениетті, дінді, моральды (өнегені) зерттеу;
B) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз барлық мемлекеттікқұқықтық құбылыстарды және олардың қоғамдағы сан-алуан көріністерін
зерттеу, оқып білу;
C) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз мемлекет болмысының
белгілі бір саласын және құқық пен заңдардың нақты саласын зерттеп,
зерделеу;
D) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз мемлекет және
құқықтың пайда болуының, дамуы мен қызмет атқаруының жалпы
заңдылықтарын, олардың қоғамдағы мәні, тағайыны, сондай-ақ саяси және
құқықтық сананың ерекшеліктері мен заң арқылы реттелуін зерттепзерделеу;
E) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз –нақты мемлекеттер мен
құқықтық жүйелердің пайда болуы мен дамуының бүкіл өзіндік тарихи
ерекшеліктерін, оған мемлекеттік-құқықтық сипаттағы кездейсоқ кездесіп
отыратын үрдістері мен құбылыстарын қоса отырып зерттеп-зерделеу.
2. Мемлекет және құқық жалпы теориясының заң ғылымдары жүйесіндегі
ерекше ролін қай сипаттама көрсетеді ?
A) жалпытеориялық;
B) әдістемелік;
C) интеграциялық;
D) идеологиялық;
E) осы сипаттамалардың бәрі.
3. Мына анықтама – «әдістер жүйесі, зерттеу тәсілдері мен амалдар
жиынтығы, олар туралы білімдер» қай ұғымды білдіреді ?
A) концепция (көзқарас);
B) теорема;
C) парадигма;
D) әдістеме;
E) презумпция.
4. Мемлекет пен құқық теориясын зерттеуге қолданылатын жалпы әдістер:
A) статистикалық, математикалық;
B) функционалдық, жүйелілік;
C) салыстырмалы, нақты социологиялық;
D) талдау және синтездеу, абстрактілеу, абстрактілеуден нақтылыққа өрлеу;
E) құқықтық эксперимент және құқықтық болжау.
5. Мемлекет пен құқық теориясы пәнін мына анықтамалардың қайсысы
дұрыс деп анықтайды ?
A) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз қоғамдық
құбылыстардың түгелдей бәрін зерттеп зерделеу және мемлекет, құқықты,
мәдениетті, дінді, моральды (өнегені) зерттеу;
B) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз барлық мемлекеттікқұқықтық құбылыстарды және олардың қоғамдағы сан-алуан көріністерін
зерттеу, оқып білу;
C) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз мемлекет болмысының
белгілі бір саласын және құқық пен заңдардың нақты саласын зерттеп,
зерделеу;
D) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз мемлекет және
құқықтың пайда болуының, дамуы мен қызмет атқаруының жалпы
заңдылықтарын, олардың қоғамдағы мәні, тағайыны, сондай-ақ саяси және
құқықтық сананың ерекшеліктері мен заң арқылы реттелуін зерттепзерделеу;
E) Мемлекет пен құқық теориясының пәні дегеніміз –нақты мемлекеттер мен
құқықтық жүйелердің пайда болуы мен дамуының бүкіл өзіндік тарихи
ерекшеліктерін, оған мемлекеттік-құқықтық сипаттағы кездейсоқ кездесіп
отыратын үрдістері мен құбылыстарын қоса отырып зерттеп-зерделеу.
6. Мемлекет пен құқық теориясы:
A) мемлекет пен құқықтың жалпы заңдылықтары туралы, мемлекеттікқұқықтық құбылыстардың пайда болуы, мәні, қызметі және дамуы туралы
білім жүйесі;
B) қоғамның құқықтық ұйымның пайда болуының, дамуы мен қызметінің
арнайы заңдылықтары туралы гуманитарлы ғылым;
C) Қазақстан пен Ресейдің мемлекеттік құқықтық құбылыстарының құрылу,
даму және қызмет етуінің тарихи-теориялық жолдарының жалпы заңдылығы
туралы білім жүйесі;
D) құқықтық мемлекеттің адам ман азаматтардың материалды және
материалды емес игілігін, осылардың арасындағы қоғамдық қатынастарды
реттейтін заңды ғылым;
E) мемлекеттік басқару саласында пайда болатын, дамитын және
тоқтатылатын қоғамдық қатынастардың ерекше тобын реттеуге бағытталған
құқықтық жүйенің дербес саласы.
7. Мемлекет және құқық теориясының тақырыбы болып табылады:
A) мемлекет және құқықты, олардың мемлекеттік басқару механизмінің
ықпалымен пайда болатын өзара қарым-қатынастары мен ерекшеліктерін
зерттеу;
B) мемлекет және құқық;
C) мемлекет және құқықтың пайда болуының , дамуының және қызмет
етуінің жалпы заңдылықтары;
D) барлық қоғамдық құбылыстар, соның ішінде мемлекет және құқықты,
мәдениетті, дінді, моральді зерттеу;
E) мемлекеттік аппаратта қызметінің әкімшілік функцияларын зерттеу.
8. Төменде аталған зерттеу принциптерінің қайсысы мемлекеттік-құқы қтық
құбылыстар мен процестерді олардың дамуы барысында зерттеу қажет деп
есептейді ?
A) тарихи принцип;
B) объективтілік принцип;
C) теология принцип;
D) атеизм принципі;
E) плюрализм принципі
9. Зерттеу жұмысының «әдістерінің жүйесі, амалдары мен тәсілдерінің
жиынтығы, олар туралы білім» болып есептеледі:
A) тұжырымдама;
B) ойтұжырым;
C) парадигма;
D) методология;
E) тарих.
10. Мемлекет және құқық теориясы пәні курсының міндеттерін атаңыз ?
A) студенттердің заңгерлік кәсіби көзқарастарын қалыптастыру;
B) мемлекеттік, құқықтық құбылыстарды зерттеуде студенттердің жүйелі
онтайлы әдістемелерді табу және қолдану, шеберлігін шындау;
C) мемлекет және құқықтың негізгі ұғым-түсініктері және санаттарымен
таныстыру;
D) студенттердің саяси құқықтық санасын дамыту және сол бағытта оларды
тәрбиелеу;
E) аталғандардың бәрі.
11. Мемлекет және құқық теориясының пәні:
A) мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың пайда болуы мен дамуының
жалпы заңдылықтары;
B) мемлекеттік-құқықтық қатынастардың пайда болуы мен дамуының негізгі
жалпы заңдылықтарын зерттеудің белгіленген теоретикалық қағидаларын,
логикалық әдістері мен әлеуметтік тәсілдер жиынтығын қолдану;
C) мемлекеттік-құқықтық қатынастар;
D) азаматтармен өз құқыларын жүзеге асыру барысында пайда болатын
қоғамдық қатынастар;
E) мемлекет дүниежүзілік қоамдастық ретінде.
12. Мемлекет және құқық теориясының әдісі дегеніміз не:
A) салыстырудың математикалық принциптерінің жиынтығы;
B) осы ғылымның тақырыбын танып-білу үшін қолданылатын амалдар мен
тәсілдердің жиынтығы;
C) адамның өмір сүруінің принциптері;
D) құқыққорғау органдары қызметкерлерінің қызметіндегі моральдық
нормалар;
E) статистикалық зерттеу әдістері.
13. Құқықтық жүйелерді классификациялауда және олардың ұқсастықтары
мен айырмашылықтарына талдау жасау үшін қолданылатын әдісті атаңыз:
A) индукция әдісі;
B) математикалық әдіс;
C) тарихи әдіс;
D) салыстырмалы құқықтану әдісі;
E) плюрализм әдісі.
14. Білім алу үшін ғылымда қолданылатын құрал, тәсіл, ережелер жиынтығы:
A) концепциялар;
B) әдістер;
C) функциялар;
D) презумпциялар;
E) қағида.
15. Заң ғылымдарының ішінде қайсысы басқа заң ғылымдарына қатысты
методологиялық негіз болып табылады:
A) мемлекет және құқық теориясы;
B) мемлекет және құқықтың жалпы тарихы;
C) саясаттану;
D) әкімшілік құқық;
E) азаматтық құқық.
16. Жалпы ғылымдық әдістер:
A) материалистік, диалектикалық;
B) статистикалық, кибернетикалық;
C) жүйелілік, қызметтік;
D) салыстырмалы-құқықтық, формальды-заңды;
E) талқылау, анықтау, жүзеге асыру.
17. Мемлекет және құқық теориясының әдістері:
A) жалпымемлекеттік, жалпы құқықтық, теоретикалық;
B) фундаменталды, қолданбалы, салалық;
C) жалпы ғылымдық, жеке ғылымдық;
D) жалпы міндетті, жеке міндетті;
E) салалық, тәжірибелік.
18. Салалық заңдық пәндерге жататын ғылымдарды көрсетіңіз:
A) халықаралық құқық, философия;
B) философия, азаматтық құқық;
C) азаматтық құқық, қылмыстық құқық;
D) мемлекет және құқықтың жалпы тарихы, отбасы құқығы;
E) педагогика, психология.
19. Мемлекет және құқық теориясының әдістемесі:
A) мемлекет және құқықтың пайда болуы, қызмет ету және дамуының негізгі
жалпы заңдылықтары;
B) білімнің объективті шынайылығын көрсететін, ақиқат білім алу үшін
қолданылатын ғылыми әрекеттің қағидаларының, әдістерінің, тәсілдерінің
жиынтығы ;
C) мемлекеттік-құқықтық қатынастар;
D) азаматтармен өз құқықларын жүзеге асыру барысында туындайтын
қоғамдық қатынастар;
E) мемлекет дүниежүзілік қоғамдастықтың мүшесі ретінде.
20. Заң ғылымдары қалай классификацияланады ?
A) тарихи-теориялық ғылымдар, салалық заң ғылымдары;
B) тарихи-заң ғылымдары, әлеуметтік заң ғылымдары, арнайы-салалық заң
ғылымдары;
C) әлеуметтік-тарихи ғылымдар, салалық, арнайы заң ғылымдары;
D) салалық, теориялық-тарихи, арнайы заң ғылымдары;
E) математикалық, тарихи, гуманитарлық.
2-нұсқа
1. Мемлекет және құқық жалпы теориясының заң ғылымдары жүйесіндегі
ерекше ролін қай сипаттама көрсетеді ?
A) жалпы теорялық;
B) әдістемелік;
C) интеграциялық;
D) идеологиялық;
E) осы сипаттамалардың бәрі.
2. Құқықтану ғылымдарының іргелілерін атаңыз:
A) мемлекет және құқықтың жалпы теориясы;
B) әкімшілік құқық ғылымы;
C) еңбек құқығы ғылымы;
D) қылмыстық құқық ғылымы;
E) криминалистика.
3. Тарихи-теоретикалық заңдық ғылымдар:
A) мемлекет және құқық тарихы және криминология;
B) мемлекет және құқық теориясы және Қазақстан тарихы;
C) қылмыстық атқару құқығы және әкімшілік құқық;
D) саяси және құқықтық ілімдер тарихы, мемлекет және құқық теориясы;
E) мемлекет және құқық теориясы, халықаралық құқық.
4. Салалық заңдық ғылымдар:
A) криминология, прокурорлық қадағалау, криминалистика;
B) рим құқығы, шет мемлекеттердің конституциялық құқығы;
C) мемлекет және құқық теориясы, мемлекет және құқық тарихы;
D) азаматтық құқық, қылмыстық құқық, еңбек құқығы;
E) заңды психология, салық құқығы, әкімшілік құқық.
5. Қолданбалы заңдық ғылымдар:
A) муниципалды құқық, қаржы құқығы, кәсіпкерлік құқық;
B) мемлекет және құқық теориясы, саяси-құқықтық ілімдер тарихы;
C) криминалистика, заңдық психология, соттық психиатрия;
D) криминология, прокурорлық қадағалау, әділ сотты ұйымдастыру;
E) азаматтық іс жүргізу құқығы, қылмыстық іс жүргізу құқығы .
6. Мына құбылыстардың қайсысы тікелей мемлекеттік құқықтық
құбылыстарға жатады ?
A) әдет-ғұрып, мораль, дін;
B) саяси сана, саяси мәдениет;
C) салт-дәстүр, ізгілік, мәдениет;
D) заңдылық, нормативтік-құқықтық актілер, құқықтық сана, құқықтық
қатынас, мемлекеттік аппарат;
E) экономика, өңдіргіш күштер, өңдіріс тәсілі, қаржы, салықтар.
7. Мемлекет және құқықтың жалпы теориясы заң ғылымдарының қай түріне
жатады:
A) салалық ғылымдарына;
B) салааралық ғылымдарына;
C) шет елдердің мемлекеттері мен құқықтарын зерттейтін ғылымдарға;
D) тарихи теориялық ғылымдарына;
E) қолданбалы заң ғылымдарына.
8. Заңдық ғылымдар:
A) белгіленген қоғамдық қатынастар берілген нақты қатысушылардың заңды
құқықтары мен міндеттерінің байланысы;
B) құқықтық құбылыстардың қызмет етуінің кейбір заңдылықтары туралы
білім жүйесі;
C) мемлекеттік құбылыстардың пайда болу, даму және қызмет ету туралы
білім жүйесі;
D) мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың пайда болу, даму және әрекет
етуінің жалпы және жеке саяси заңды заңдылықтары туралы білімдер жүйесі;
E) мемлекеттік-құқықтық құбылыстардың пайда болу, даму және қызмет ету
туралы білім алу үшін ғылымда қолданылатын әдістер, тәсілдер жиынтығы.
9. Күштеу теориясы бойынша мемлекеттің туындауына ең басты себептерді
атаңыз:
A) ақшаның пайда болуы, қалаларды, қолөнер кәсібінің дамуы, пайда болуы;
B) таптардың пайда болуы, олардың араларында ымырасыз, бітіспес күрестің
туындауы;
C) тайпалардың бірін-бірі жаулап алуы, олардың жеңгендерінің үстемдік
құруы;
D) климаттық жағдайдың өзгеруі, өңдіріс құралдарының дамуы;
E) мемлекет құру үшін адамдар арасында еркін, өз ықтиярларымен
келісімдердің жасалуы.
10. Мемлекеттің пайда болуы туралы келісім (шарт) теориясының басты
идеясы неде ?
A) мемлекет –қоғамда үстеме өнімнің, жеке меншіктің, таптардың пайда
болуына байланысты туындайтын ымырға келмейтін қарамақайшылықтардың нәтижесі;
B) мемлекет- адамдардың ортақтасып, бірлесіп тұру үшін өз ықтиярларымен
келісіп жасасқан мәмілелердің нәтижесі;
C) мемлекет-құдай тағаланың-ең жоғарғы ақыл парасаттың ерік-ықтиярымен
пайда болады;
D) мемлекет-жер шарындағы әлемдік климаттық өзгерістердің салдарынан
пайда болады;
E) мемлекет әрқашанда болған, ол адамзатпен бір мезгілде пайда болған.
11. Мемлекет пен құқықтың пайда болуын шарт теориясымен түсіндіруді
ұсынған ғалымдарды атаңдар:
A) Гроций, Гоббс, Руссо, радищев;
B) Фома Аквинский, Маритэн;
C) Гумплович, Дюринг, К.Каутский;
D) К.Маркс, Ф. Энгельс, В.И.Ленин;
E) Аристотель, Фильмер.
12. Мемлекетті қоғамның кез-келген саяси ұйымынан қандай белгі-нышан
ерекшеленеді?
A) халықаралық ұйымдардың өзара бірлесіп әрекеттесуі;
B) негізгі өңдіріс құралдары мен саймандарға меншік иесі болу;
C) конституциялық актісінің болуы;
D) ғарыш кеңістігін игеруге монополиясының болуы;
E) жалпыға бірдей міндетті нормативтік –құқықтық актілерді шығаруға
өкілеттілігінің болуы.
13. Мемлекеттік биліктің ел ішіндегі басымдылығы және елден тыс
аумақтағы тәуелсіздігі деген белгі-нышан қалай аталады ?
A) құқықсубъектілігі;
B) мемлекет егемендігі;
C) құқық қабілеттілігі;
D) әрекет қабілеттілігі;
E) құқық шығармашылық ісі.
14. Құқықтық дет-ғұрып дегеніміз не ?
A) бұл-біздің заманымызға жеткен кез-келген әдеттер мен ғұрыптар;
B) бұл- жазбаша түрде білдірілген үрдістер, әдет-ғұрыптар;
C) бұл-мемлекеттің қолдауы мен кепілдендірілуіне ие болған,қатал
белгіленген түрдегі үрдістер, әдет-ғұрыптар;
D) бұл-мемлекет қабылдаған заңдар;
E) бұл-лауазымды тұлғаның ауыз екі айтқан жарлығы, бұйрығы.
15. Алғашқы мемлекеттік құрылымдар жер бетінде қашан пайда болды ?
A) осыдан миллион жылдай бұрын;
B) осыдан қырық мың жылға жуық бұрын;
C) осыдан бес мың жыл бұрын;
D) осыдан мың жыл бұрын;
E) осыдан үш мың жыл бұрын.
16. Алғашқы қауым қоғамында адамдардың міңез-құлық жүріс-тұрыстарын
қандай әлеуметтік нормалар реттеп отырған ?
A) заң нормалары;
B) саяси нормалар;
C) қауым әдет-ғұрыптары (мононормалар) ;
D) техникалық нормалар;
E) діни нормалар.
17. Мемлекеттің негізгі белгі-нышандары қандай ?
A) ұлттық валюта, әскер, полиция;
B) аумақ, халық, әдет-ғұрып;
C) мемлекет егемендігі, жалпыға бірдей ережелерді қабылдау, биліктің
арнайы аппараттың және салық жүйесінің болуы;
D) астана, жалау (ту), елтаңба, әнұран;
E) сан алуан саяси партиялар, абақты, банк, қоғамдық ұйымдардың міндетті
түрде болуы.
18. Мемлекеттің пайда болуын түсіндіретін мына ілімдердің қайсысы асқан
әділдікпен оның ақиқат барысын түсіндіре алады ?
A) патриархалдық ілім;
B) теологиялық ілім;
C)табиғи, органикалық ілім ;
D) келісім (шарт)ілімі;
E) тарихи- материалистік ілім.
19. Аристотель, Фильмер, Михайловский мемлекет және құқықтың пайда
болуы жөніндегі теориялардың қайсысын зерделеді ?
A) таптық теорияны;
B) теологиялық теорияны;
C) патриархалдық теорияны;
D) органикалық теорияны;
E) шарт теориясын.
20. Мемлекеттердің шығыстық типіне жататындарының негізгі белгінышанын көрсетіңіз:
A) бұл мемлекеттер жерге мемлекеттің және қоғамның меншік иесі болуына
негізделген;
B) бұл мемлекеттерде жерге жеке меншік жөнімен иелік етуге негізделген;
C) бұл мемлекеттерде биліктің негізі меншік болып табылады;
D) бұл мемлекеттерде қуатты чиновниктік аппарат болмайды;
E) бұл мемлекеттер қала-мемлекеттер ретінде пайда болып өмір сүреді.
3-нұсқа
1. Адамдар, салықтар, неше түрлі түсімдердің болуы мемлекеттің белгінышандары ретінде не үшін қажет ?
A) көсемнің мүдделерін қамтамасыз ету үшін;
B) қоғамда құдай тағала мен діннің үстемдігін қамтамасыз ету үшін;
C) саяси билікті білдіретін мемлекет қызметтеріндегі көптеген аппаратты
ұстау үшін қажет (әскер, полиция, барлау, абақты және т.б.) ;
D) бүкіл халықтың мүддесін қамтамасыз ету үшін;
E) жоғарыда аталғандардың бәрін қамтамасыз ету үшін.
2. Мемлекет пен құқықтың пайда болуының әлеуметтік себептерін
көрсетіңіз:
A) қоғамдағы еңбектің мал шаруашылық, диханшылық, қолөнер және сауда
түрлеріне жіктелінуі;
B) еңбек өнімділігінің өсуі және басы артық өнімнің пайда болуы;
C) рулық қауымның ыдырауы мен отбасы ұясының, яғни әулеттің пайда
болуы, қоғамның таптарға жіктеліп антагонизмдердің туындауы;
D)жеке меншіктің пайда болуы;
E) қалалардың пайда болуы, климаттық жағдайлардың өзгеруі.
3. Алғашқы рулық қауымдағы биліктің ерекшеліктері қандай ?
A) мұнда билік басында қаруланған адамдар болады да, олар арнайы аппарат
құрып, билік және басқару ісімен айналысады;
B) билік беделге, жасы үлкенді құрмет тұту (сыйлау) қағидасына және
дәстүрлерге, әдет-ғұрыптарға негізделеді. Қғамнан, рудан оқшауланған
мәжбүрлеу аппараты болмайды;
C) іс жүзінде билік деген болмайды. Барлығы да өз-өзінен жүріп жатады
және кездейсоқ жағдайларға байланысты болады;
D) алғашқы қауым қоғамындағы бүкіл өмір-болмыстағы тіршілік былыққан
сипатта болады, онда ұйымдасқандық, тәртіп болмайды;
E) қоғам билігі табиғат жаратылысының заңдарына негізделеді.
4. Мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық теория жөнімен түсіндіруді
ұсынған ғалымдарды атаңыз:
A) Макиавелли, Гамильтон;
B) Маркс, Энгельс, Ленин;
C) Михайловский, Бакунин;
D) Аристотель,Фильмер;
E) Фома Аквинский, Маритэн.
5. Алғашқы қауым қоғамдағы қатынастарға тән белгі-нышанды атаңыз:
A) тыйымдардың басымдылығы;
B) құқық пен міндеттердің тығыз байланыста болуы;
C) нормалардың орындалуын қамтамасыз ететін қоғамнан тысқары тұрған
ерекше құрылымының болмауы;
D) қоғамдық қатынастарды реттеудің негізгі рулық әдет-ғұрыптар;
E) келтірілген белгі-нышандардың бәрі.
6. К. Маркс, Ф. Энгельс, В. И. Ленин мемлекеттің пайда болуын түсіндіретін
теорияның қайсысын дамытты?
A) теологиялық;
B) патриархалдық;
C) шарт;
D) таптық;
E) психологиялық.
7. Алғашқы қауымдық құрылыстағы қоғамдық билік мыналардың
қайсысының мүддесін білдіреді?
A) көсемнің мүддесін;
B) белгілі бір әлеуметтік топтың;
C) бүкіл қауымның, қоғамның;
D) ешкімнің де мүддесін білдірмейді;
E) жоғарыда келтіргендердің бәрінің мүддесін.
8. Мемлекеттің пайда болуының себептері?
A) саяси, мәдени;
B) идеологиялық, діни;
C) салт-дәстүрлік, әдет-ғұрыптық;
D) зайырлық, құқықтық, демократиялық;
E) экономикалық, әлеуметтік.
9. Ертетаптық қоғамдағы дін нормалары негізіндегі нормативтік кешен
қалай аталады?
A) мононормалар;
B) жарлықтар;
C) заңдар;
D) қаулылар;
E) прецеденттер.
10. Алғашқы рулық қауымдағы қоғамдық биліктің ерекшеліктері қандай?
A) мұнда билік басында қаруланған адамдар болады да, олар арнайы аппарат
құрып, билік және басқару ісімен айналысады;
B) билік беделге жас үлкенді құрмет тұту, сыйлау қағидасына және
дәстүрлерге, әдет-ғұрыптарға негізделеді. Қоғамнан, рудан оқшауланған
мәжбүрлеу аппараты болмайды;
C) іс жүзінде билік деген болмайды. Барлығы да өз-өзінен жүріп жатады
және кездейсоқ жағдайларға байланысты болады;
D) алғашқы қауым қоғамындағы бүкіл өмір болмыстағы тіршілік былыққан
сипатта болады, онда ұйымдасқандық тәртіп болмайды;
E) қоғам билігі табиғат жаратылысының заңдарына негізделеді.
11. Энгельстің анықтамасы бойынша «тең адамдардың, бірақ тек
қайыршылығы жағынан тең, тарихтағы жалғыз қоғамы»?
A) буржуазиялық қоғам;
B) алғашқы қауымдық қоғам;
C) капиталистік қоғам;
D) социалистік қоғам;
E) феодалдық қоғам.
12. Мемлекеттің пайда болуының келісімдік теориясының негізін
қалаушылар?
A) Покровский, Фильмер;
B) Гоббс, Спиноза, Руссо;
C) Гумплович, Каутский, Дюринг;
D) Энгельс, Маркс;
E) Петражицкий, Гуго.
13. Мемлекеттің пайда болуының күштеу теориясының негізін қалаушылар?
A) Покровский, Фильмер;
B) Эпикур, Спиноза, Руссо;
C) Гумплович, Каутский, Дюринг;
D) Энгельс, Маркс;
E) Петражицкий, Гуго.
14. Мемлекеттің пайда болуының патриархалды теориясының негізін
қалаушылар?
A) Покровский, Фильмер;
B) Эпикур, Спиноза, Руссо;
C) Гумплович, Каутский, Дюринг;
D) Энгельс, Маркс;
E) Петражицкий, Гуго.
15. Мемлекеттің пайда болуы құдайдың еркімен болды деп түсіндіретін
мемлекеттің пайда болуына қатысты теория?
A) ирригациялық;
B) материалистік;
C) теологиялық;
D) келісім;
E) патриархалдық.
16. «Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің пайда болуы» деген ғылыми
еңбектің авторы кім?
A) Ф. Энгельс;
B) К. Маркс;
C) В.И. Ленин;
D) Гуго Гроций;
E) Жан-Жак Руссо.
17. Мемлекетті қоғамның кез-келген саяси ұйымнан қандай белгі нышан
ерекшелейді?
A) халықаралық ұйымдардың өзара бірлесіп әрекеттесуі;
B) негізгі өндіріс құралдарымен саймандаоға меншік иесі болуы;
C) конституциялық актісінің болуы;
D) ғарыш кеңістігін игеруге монополиясының болуы;
E) жалпыға бірдей міндетті нормативтік құқықтық актілерді шығаруға
өкілеттілігін болуы.
18. Мемлекет және құқықтың пайда болуының теориялары:
A) әмбебап, органикалық;
B) батыстық, шығыстық;
C) психологиялық, психиатриялық;
D) азиялық, еуропалық;
E) патриархалды, органикалық.
19. Мемлекеттің пайда болуының теологиялық теориясы былай деп
түсіндіреді:
A) мемлекет бір тайпаның екінші тайпаны басып алуы нәтижесінде құрылды;
B) мемлекет әлеуметтік эволюцияның жемісі, биологиялық организммен
тепе-тең;
C) мемлекет бұл құдай еркінің жемісі;
D) мемлекет табиғи жолмен пайда болды;
E) мемлекет тап күресі нәтижесінде пайда болды.
20. Төменде аталған ойшылардың қайсысы мемлекет және құқықтың пайда
болуына қатысты келісім теориясын ұстанды?
A) Конфуций;
B) Аврелий Августин;
C) Аквинский;
D) Гроций;
E) В. Фогель.
4-нұсқа
1. Кімнің көзқарасы бойынша кез келген мемлекеттің мақсаты адамгершілікті
орнықтыру болып табылады?
A) Маркс, Энгельс;
B) Платон, Аристотель;
C) Ростоу, Берн;
D) Плеханов, Дюрягин;
E) Руссо, Лассаль.
2. Мемлекеттің пайда болуы туралы келісім, шарт теориясының басты
идеясы неде?
A) мемлекет – қоғамда үстемі өнімнің, жекеменшіктің, топтардың пайда
болуына байланысты туындайтын ымыраға келмейтін қарама-қайшылықтың
нәтижесі;
B) мемлекет- адамдардың ортақтасып, бірлесіп тұру үшін өз ықтиярларымен
келісіп жасаған мәмлілелерінің нәтижесі;
C) мемлекет құдай тағаланың ең жоғарғы ақыл парасатын ерік ықтиярымен
пайда болады;
D) мемлекет – жер шарындағы әлемдік климаттық өзгерістердің салдарынан
пайда болады;
E) мемлекет қашанда болған, ол адамзатпен бір мезгілде пайда болған.
3.Мемлекет типi:
A)Адам әрекетiнiң жалпылама нормалары мен принциптерi.
B)Адамдар арасындағы қатынастарды реттеушi әлеуметтiк нормалардың
жиынтығы.
C)Сан алуан мемлекеттердiң өздерiне тиiстi тґтастай алынған маңызды
қасиеттерiмен жақтардың жиынтығы және жалпылама ерекшелiктерiнiң
жүйесi.
D)Әр түрлi мемлекеттердiң дiни,азаматтық,қылмыстың және өзге
заңдарының жиынтығы.
E)Мемлекет органдарын ұйымдастырумен әрекет етуiнiң тәртiбiн жүзеге
асырушу мемлекеттiк билiктi ұйымдастыру.
4.Мононормалар қандай қоғамда қоғамдық қатынастарды реттейтiн болған(
A)Құл иеленушiлiк қоғамда.
B)Феодалдық қоғамда.
C)Алғашқы қауым қоғамында.
D)Буржуазиялық қоғамда.
E)Осы замандағы демократиялық қоғамда.
5.Мемлекеттiң формациялық типiнiң басты факторы:
A)Мәдениет деңгейi,дiн,адамгершiлiктiң дамуы.
B)Климаттық және географиялық жағдай.
C)Өлттық ерекшелiктер .
D)Тұлға бостандығының көрiну деңгейi.
E)Өңдiрiстiк қатынастар типi.
6. Базис:
A)Саяси және құқықтық қатынастар жиынтығы.
B)Мемлекеттiң эканомикалық құрылысы.
C)Адамдардың бiрлiгi.
D)Ұйымның саяси нысаны.
E)Мемлекеттiк билiктiң ұйымдастырылуы.
7. Қондырым:
A)Саяси және құқықтық қатынастар жиынтығы.
B)Мемлекеттiң эканомикалық құрылысы.
C)Адамдардың бiрлiгi.
D)Ұйымның саяси нысаны.
E)Мемлекеттiк билiктiң ұйымдастырылуы.
8. Мемлекет типологиясына қатысты өркениеттiк көзқарасға сәйкес
ұйымдасу деңгейiне қарай өркениеттер қалай классификацияланады:
A)Континенталдық және жалпы әлемдiк.
B)Бiрiншi кезектегi және екiншi кезектегi.
C)Ежелгi және жаңа.
D)Қанаушы және қаналушы.
E)Оң және терiс.
9.Аталған мемлекет типтерiнiң қайсысы өркениеттiк көзқарасға жатады(
A)Ежелгi шығыстық.
B)Феодалдық.
C)Буржуазиялық.
D)Құл иеленушiлiк.
E)Капиталистiк.
10.Аталған ойшылдардың қайсысы мемлекет типологиясына қатысты
өркениеттiк көз қарасты ұстанды(
A)Энгельс.
B)Маркс.
C)Ленин.
D)Тойнби.
E)Т.Пей.
11.Формациялық көзқарасға сәйкес мемлекет типiн көрсетiңiз:
A)Ежелгi шығыстық.
B)Батыс европалық.
C)Алғашқы.
D)Феодалдық.
E)Капиталистiк.
12.Өркениеттiк мемлекет басты факторы:
A)Қоғамдағы өндiрiстiк қатынастардың даму деңгейi
B)Тұлға бостандығының көрiну деңгейi .
C)Таптық қайшылықтар мен тап күресi .
D)Рухани белгiлер.
E)Реттеушi белгiлер.
13.Аталған ойшылардың қайсысы мемлекет типологиясына қатысты
формациялық көзқарасты ұстанды :
A)Тойнби.
B)Энгельс.
C)Аристотель.
D)Платон.
E)Макиавелли.
14.Өндiрiстiң азиялық тәсiлi және прафеодализм мемлекеттiң қай
типологиясына жатады:
A)Формациялық.
B)Өркениеттiк.
C)Гипотетикалық.
D)Шынайы.
E)Ежелгi.
15.Мемлекеттердiң пайда болуы мәселелерiн жаңаша жолмен шешудiң
тәсiлдерiн көрсету.Өркениеттiң сипаты бойынша мемлекеттер қалай
жіктеледi(
A)Шығыстық және батыстық даму жолдары.
B)Құлиеленушiлiк феодалдық және буржуазиялық.
C)Демократиялық және антидемократиялық.
D)Көне және осы заманғы.
E)Көшпелiлер мен отырықшылық.
16.Қазiргi заман мемлекеттерiнiң мәнi неде(
A)Мемлекет-таптық үстемдiктiң құралы.
B)Мемлекет-мәжбiрлеудiң құралы.
C)Мемлекет-бiр басқа тапқа ұйымдасып жасаған зорлық. Зомбылығы.
D)Мемлекет-жалпы жұртшылықтың игiлiгi үшiн әлеуметтiк ымыра келiсiмге
жету институты.
E)Мемлекет-әлеуметтiк ымыра мен келiсiмнiң,қоғамдағы қайшылықтарды
райландыру мен оларды жеңуде, сондай-ақ ортақ iстер мен ерекше таптық
мiндеттердi атқаруда саяси билiк ұйымының қолданатын құралы.
17.Осы заман мемлекеттерiнiң мәнiне ықпалын тигiзетiн басты факторларды
атаңыз:
A)Дiни ұлттық.
B)Климаттық.
C)Географиялық.
D)Тарихи.
E)Көрсетiлгендердiң бәрi.
18.Мына төмендегi келтiрiлгендердiң арасынан мемлекеттiң белгi
нышандарын таңдаңыз:
A)Мемлекет бүкiл қоғам атынан сөйлеудi, оның ресми өкiлi болады.
B)Мемлекеттiң егемендiгi,жер аумағында үтемдiгi және халықаралық
қатынастарда тәуелсiздiгi болады.
C)Мемлекет заңдарды және оған негiзделген актiлердi
қабылдайды,шығарады.
D)Мемлекет-қоғамды басқаруды атқаратын күрделi құрылым (аппарат), ол
мемлекеттiк органдар жүйесiн құрайды.Бұған құқық қорғау органдары мен
қарулы күштерде жатады.
E)Жоғарыдағы көрсетiлген белгi-нышандардың бәрi жатады.
19.Төмендегi белгi нышандардың қайсысы басқарудың республикалық
тұрпатын сипаттайды(
A)Белгiленiп қойылған тақ мұрагерлiгiнiң тәртiбi.
B)Билiктi мерзiмсiз (мәңгiге) пайдалану.
C)Елбасының (мемлекет басшысының)жауапкершiлiгi институтының
болмауы.
D)Елбасы мен басқа да жоғарғы органдардың билiгiнiң белгiлi мерзiммен
шектеуi және сайлаушылардың ерiк-ықтиярына тәуелдi болуы.
E)жоғарғы билiктiң мұрагерлiк жолымен құрылуы.
20.Парламенттiк республикаға жататын мемлекеттердi атаңыз:
A)Германия,¦ндiстан.
B)АҚШ,Франция.
C)Қазақстан,Ресей.
D)‡збекiстан,Финляндия.
E)Тәжiкiстан,Қырғыстан.
5-нұсқа
1.Үкiметтiң парламент алдында жаупты болуы,үкiметтi парламенттiк негiзде
ондағы көпшiлiк дауысқа ие болған партия мөшелерiнен құру,ел басының
парламенттiк жолмен немесе парламент құрған арнайы алқаның отырысында
сайлануы деген белгiлер мемлекеттiк басқарудың қандай тұрпатына тән:
A)Конституциялық монархия.
B)Парламенттiк республика.
C)Президенттiк республика.
D)Шектеулi монархия.
E)Абсолюттiк монархия.
2.Мына:елбасы мен үкiмет басшысы (премьер-министр) өкiлеттiктерiнiң
президенттiң қолына шоғырландырылуы,парламент алдында үкiметтiң
жауапкешiлiк институтының болмауы президенттi парламенттен тыс әдiспен
сайлау,үкiметтiң президент алдында жаупты болуы деген белгiлер мемлекет
басқарудың қандай тұрпаттарына тән:
A)Президенттiк республикаға.
B)Парламенттiк республикаға.
C)Абсолюттiк монархияға.
D)Шектеулi монархияға.
E)Аталған тұрпаттардың бәрiне тән.
3.Абсолюттiк, яғни мүлдем шексiз монархиялық билiк қазiргi заманда қайсы
мемлекетерде сақталғандығын атап көрсетiңiз
A)Ұлы Британия,Жапония.
B)Швеция,Бельгия.
C)Дания,Испания.
D)Сауд Арабстаны,Оман.
E)Франция,Белгия.
4.Федеративтiк мемлекеттiң конфедеративтi мемлекеттен айырмашылығы
неде:
A)Федерация дегенiмiз күрделi мемлекеттiк құрылым,ал конфедерацияхалықаралық құрылым.
B)Федерация мүшелерiнiң шектеулi егемендiгi болады,ал конфедерация
мүшелерiнiң егемендiгi толық болады.
C)Федерацияда одақтың конституция болмайды,ал конфедерацияда одақтың
конституция болады.
D)Олардың бiр бiрiнен айырмашылығы шамалы ғана болады.
E)Федервцияның құрамында бiрнеше тәуелсiз мемлекеттер болады,ал
конфедерацияның құрамында ондай мемлекет бiреу ғана.
5.Мыналардың қайсысы егемендi билiктiң бiрден-бiр сақтаушысы болып
табылады:
A)Тұтастай алғандағы қоғам.
B)Халықаралық ұйым.
C)Қоғамдық
оғамдықЋD)
D)Мемлекет.
E)Аталғандардың бәрi.
6.Мемлекет тұрпаты ұғымына қандай мағыналар кiредi(
A)Мемлекеттiк билiктi ұйымдастыру тәсiлдерi жиынтығы.
B)Мемлекеттiк құрылым тәсiлдерiнiң жиынтығы.
C)Мемлекеттiк билiктi жүзеге асыру әдiстерiнiң жиынтығы.
D)Халықпен мемлекеттiк билiктiң өзара қарым-қатынас жасауы.
E)Жоғарыда келтiрiлген ұғымдардың бәрi.
6. Мына белгiлердiң қайсысы тотарлитарлық саяси режимдi сипаттайды(
A)Билiктiң құқықтық заңдарымен шектеулi болуы.
B)Билiк органдарының халық арқылы сайлануы.
C)Қоғам өмiрiнiң барлық салаларының толық түрде мемлекет қарауына
көшуi.
D)Билiктi жоғарғы органдары шешiмдерiнiң мемлекеттiң төменгi
органдарына мiндеттiлiгi.
E)Мемлекеттiк органдар қызметтерiнiң демократиялығы,жариялылығы.
7.Ел басы өз қызметiн мұрагерлiк рәсiмiмен алып отыруы және оның билiгi
қандай да болмасын басқа билiктен,органнан немесе сайлаушылар еркiнен
туындамайды деп есептелiнетiн болса басқарудың бұл тұрпаты қалай
аталынатын едi ?
A)Демократия.
B)Монархия.
C)Тирания.
D) Республика
E)Аристократия.
8.Ел басы сайланбалы және алмастырылатын болып,оның билiгi өкiлдi
органнан немесе сайлаушылардың ерiк-ықтиярынан туындайтын болғандағы
басқару тұрпаты қалай аталады:
A)Демократия.
B)Деспотия.
C)Республика.
D)Монархия.
E)Тирания.
9.Көрсетiлген белгi-нышандардың қайсысы авторитарлық саяси-құқықтық
режимге тән:
A)Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын жою немесе едәуiр түрде
шектеу,опозициялық партиялардың iс-әрекеттерiне тиым салу.
B)Сайланбалы билiк органдарының рөлiн шектеп төмендету және
басқарушы-атқарушы органдардың рөлiн күшейту.
C)Орасан зор билiк өкiлеттiктерi елбасы мен үкiметтiң қолына жинақтау.
D)Парламенттiң рөлiн өте-мөте төмендетiп,көрер көзге қана бар iске жоқ
институтқа айналдыру.
E)Аталған белгiлердiң барлығы.
10.Мемлекеттiк басқару тұрпаты деген не:
A)Мемлкеттiк билiктi жүзеге асырудың әдiстерi мен амалдары.
B)Мемлекеттiк ең жоғары билiктi ұйымдастырудың жасаудың(құрудың(
тәртiбi мен тәсiлдерi.
C)Мемлекеттiк құрылыстың ұйымдастырылуы.
D)Мемлекеттiк билiктiң жергiлiктi аумақтардан ұйымдастырылуы.
E)Жоғарыда келтiрiлген элементтердiң барлығы.
11.Осы заманғы мемлекеттердiң құқықты қорғау қызметiн көрсетiңiз:
A)Мемлекет елдiң шекарасын қорғайды, шет елдерде ресми өкiлi болады.
B) Мемлекет елдiң экономикалық саясатын анықтайды.
C) Меншiктiң барлық түрлерiн дамытады.
D) Мемлекет халықтың кедей топтарына, мүгедектер, зейнеткерлер,
студенттер және тақы басқаларға қамқорлық көрсетедi, оқу-ағарту iсiн,
медицинаны, ғылымды қаржыландырады.
E)Мемлекет қоғамдағы құқық бұзушылықтармен күреседi, адамдарадың
құқықтарын қорғайды.
12. Осы замандағы мемлекеттердiң арнайы әлеуметтiк функциялары ненi
бiлдiредi(
A)Мемлекет адамдардың еңбегiн, денсаулығын қорғайды, еңбекақы
мөлшерiн ең төменгi кепiлдендiрiлген деңгейiн белгiлейдi.
B) Мемлекет әлеуметке, яғни отбасына, ата-ана, балаға, мүгедектер мен
зейнеткерлерге қамқорлық жасауда қолдау көмек көрсетедi.
C) Мемлекет әлеуметтiк қызмет көрсету жүйесiн дамытады.
D) Мемлекет әлеуметтiк қорғауда зейнетақыны, жәрдемақы және басқа да
кепiлдендiрулердi белгiлейдi.
E) Жоғарыда келтiрiлгендердiң бәрi .
13.Мына көрсетiлгендердiң арасынан мемлекеттiң сыртқы
қызметiн(функциясын( көрсетiңiз:
A) Елдi қорғау қызметi.
B) Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау (сақтау( қызметi.
C) Салық салу және оны жинау қызметi.
D) Экологиялық қызметi.
E) Әлеуметтiк қызметi.
14.Мемлекет функциясын жүзеге асырудың негiзгi нысандары:
A)Заң шығарушы.
B)Атқарушы-жарлық етушi.
C)Соттық.
D)Бақылау-қадағалау.
E)Құқықтық және ұйымдастырушылық функциясы.
15.Аталғандардың iшiнен мемлекеттiң iшкi функцияларын көрсетiңiз:
A)Елдi қорғау функциясы.
B)Әлеуметтiк функция.
C)Әлемдiк экономикаға интеграциялау функциясы.
D)бейбiтшiлiктi қамтамасыз ету және әлемдiк тәртiптi қолдау функциясы.
E)Экологияны қорғау саласында халықаралық ынтымақтастық функциясы.
16.Мемлекеттiң iшкi функциясына жатпайды:
A)Экономикалық.
B)Мәдени.
C)Экологиялық.
D)Әлеуметтiк.
E)Бейбітшiлiктi қолдау және басқа елдермен бейбiт қарым-қатынас жасау.
17.Қазiргi кезде әрi iшкi,әрi сыртқы функция сипатына ие болып отырған
функция:
A) Ақпаратты.
B) Мәдени.
C) Шаруашылық-ұйымдастырушылық.
D) Мәдени-тәрбиелiк.
E) Елдi қорғау.
18.Мелекеттiң мәжбүрлеу қамтамасыз етiлетiн, билiк өкiлеттiлiгi бар
мемлекет аппаратты құрылымының элементi Қ деген анықтама қай ұғымға
сәйкес келедi(
A)Мемлекеттiк орган.
B)Мемлекеттiк кәсiпорын.
C)Кәсiподақ органы.
D)Саяси партия.
E) Қоғамдық бiрлестiк.
19. Қандай органдар өкілдiк және заң шығарушы билiкке жатады:
A) Парламент.
B)Үкiмет.
C)Министрлiктер.
D)Комитеттер мен ведомтволар.
E)Соттар.
20. Мына төмендегі анықтамалардың қайсысы құқық үғымының мәнің
толық және дәл білдіреді? Құқық дегеніміз ...
A) қоғамның пікір күшімен қамтамасыз етілген сол қоғам мүшелеріне өз
міңез-құлықтарына бағыт- бағдар ету үшін берілген ақыл-кеңестер, тілектер,
ұсыныстар;
B) өнеге және ізгілік принциптерінің жиынтығы, қоғам мүшелері өз
болмыстарында бұларды басшылыққа алып отыруы тиіс;
C) мемлекет белгіленген және мемлекетпен қамтамасых етілген жалпыға
бірдей міңез-құлық ережелердің жиынтығы;
D) діни идеялар, өнегелік принциптер мен ізгілік өнегелердің бағытбағдарлары;
E) адамдардың өз міңез- құлық, жүріс-тұрастарында басшылыққа алып
отыруы тиіс мақсаттың іс-әрекеттері мен дағдылары.
6-нұсқа
1. Құқық белгілерін атаңыз:
A) құқықтың жүйелігі;
B) құқықтың жалпыға бірдей міндеттілігі;
C) құқықтың жария (формальды) анықтылығы;
D) құқықтың мемлекет күшіне сүйенуі, қамтамасыз етілуі;
E) аталған белгілердің бәрі, сондай-ақ құқықтың реттеушілігі.
2. Құқықтың негізгі принциптерін атаңыз.
A) әлеуметтік әділеттілік;
B) азаматтардың заң және сот алдында тең құқықтылығы;
C) құқықтар мен міндеттердің біртұтастылығы
D) ізгілік (адамгершілік), демократизм;
E) аталғандардың барлығы.
3. Құқық принциптерінің термині қалай түсініледі?
A) құқықтың негізін құрайтын немесе құқықтың қалыптасу, даму қызметін
атқару үрдістерінің жетекші бастаулары;
B) құқықта өз көрінісін тапқан мемлекеттің еркі;
C) қоғамдық қатынастарды реттеуші құқықтың ерекшеліктерін көрсететін
құқық белгі-нышандарының жиынтығы;
D) құқықтық презумпциялар (болжамдар);
E) құқықтың пайда болуы туралы сан-алуан теориялар.
4. Экономикаға мемлекеттік-құқықтың араласудың шегін көрсетіңіз.
A) мемлекеттік-құқықтық жүйенің экономикаға қол сүғуы, оған араласу аясы
мен шегі заң жөнімен белгіленеді;
B) меншіктің барлық түрлері заңмен бекітіледі және кепілдендіріледі;
C) шаруашылық, азаматтық-құқықтық және басқа дауарларды шешудің
тәртіптік реті заң анық етіп белгіленген ережелерге бағындырылады;
D) экономика саласындағы құқық бұзушылықтар үшін заңды (құқықтық)
жауапкершіліктер белгіленеді;
E) аталғандардың бәрі.
5. Құқықтық презумпциялар дегеніміз.....
A) құқық жөніндегі негізгі идеяар;
B) құқықта бекітілген заңдық айғақтардың бар немесе жоқ екендігін,
білдіретін болжамдар;
C) құқықтың негізгі белгі-нышандары;
D) құқықтың негізгі қызметтері;
E) құқық нысандары.
6. Таптық қоғамға дейінгі әлеуметтік нормалар
A) қоғамдық ұйымдардың нормалары;
B) техникалық құралдарды пайдалану ережелері;
C) нормативті-құқықтық акт;
D) әдет-ғұрыптар, моралдық нормалар, салт-дәстүрлер;
E) нормативті келісім.
7. Құқықтың пайда болу жолдары:
A) мемлекеттің құқық шығармашылығы мен құдай еркіне байланысты;
B) мемлекеттің құқық шығармашылығы мен адамгершілік нормалары;
C) мемлекеттің құқық шығармашылығы мен мононормалардың әлеуметтік
нормаға айналуы;
D) прецеденттік құқық пен құдай еркі;
E) әлеуметтік норманың құқықтық сипатқа ауысуы.
8. Нормативтілік, интелектуалды- ерікті сипат, мемлекеттік мәжбүрлеу
мүмкіншілігімен қамтамасыз етілгендік, формалды анықталғандық,
жүйелілік- бұл ненің белгілері?
A) саяси жүйенің;
B) нормативті-құқықтық актінің;
C) құқықтық мемлекеттің;
D) мемлекеттік биліктің;
E) құқықтың.
9. Құқықтың қай белгісінде құқықтық нұсқаулар әрекетінің жалпылық,
міндеттілік, үздіксіздік, аумақтық ұйымдастырылғандығы деген түсініктер
шоғырланған:
A) ерікті сипат;
B) жалпыға міндеттілік;
C) формалды анықталғандық;
D) жүйелілік;
E) нормативтілік.
10. Құқықтың басты қызметін атаңыз:
A) реттеу, қорғау;
B) бағалау;
C) тәрбиелеу;
D) танымдық;
E) мәдени.
11. Қолданыстағы барлық заңдық нормаларды жиынтығың анықтамасына
сәйкес келетін ұғым:
A) субъективтік құқықтар;
B) заңдық міндеттер;
C) құқық;
D) мүмкіндік беру;
E) басымдық.
12. Құқық дегеніміз:
A) қоғамдық ұйым белгіленген міңез-құлық ережелері;
B) мемлекет тарапынан қамтамасыз етілетін жалпыға бірдей міндетті,
формальды анықталған нормалар жүйесі;
C) соттың шешімі;
D) моральдық нормалар;
E) қоғамда қалыптасқан жөн-жоралғылар.
13. Адамдар басшылыққа алуға тиіс, үлгі, эталон түріндегі жалпы міңезқұлық ережелері анықтамасы қай ұғымды білдіреді?
A) бұйрық;
B) жекелей тапсырма,
C) құқық;
D) норма;
E) жарлық.
14. Төменде аталған принциптердің қайсысы құқық принциптеріне
жатпайды?
A) заңдылық принципі,
B) әділеттілік принципі,
C) тең құқықтық принципі;
D) құқық субъектісінің аумақтық орналасу принципі;
E) адамның құқықтарын құрметтеу принципі.
15. Құқықтың ең басты тағайынын атап көрсетіңіз.
A) бағалаушылық;
B) танымдық;
C) тәрбиелік;
D) реттеу, қорғау;
E) интегративтік.
16. Құқық принципі терминінің ұғымы:
A) құқықтың қалыптасу процесінің, дамуының және қызмет етуінің
бастамасы болып табылатын идеялар;
B) құқықтағы мемлекет еркінің көрінісі;
C) құқықтың қоғамдық қатынастарды реттеуші ретіндегі ерекшеліктерін
білдіретін белгілердің жиынтығы;
D) мемлекет және құқықтың пайда болуына қатысты әр түрлі теориялар;
E) алғашқы қауымдық қоғамда қолданылған нормалар.
17. Фома Аквинский жақтаған құқықтың пайда болуының тұжырымдамасы:
A) теологиялық;
B) келісім;
C) психологиялық;
D) күштеу;
E) патриархалдық.
18. Құқықтың тарихи мектебінің өкілін көрсетіңіз:
A) Гроций;
B) Монтескье;
C) Дидро;
D) Руссо;
E) Савиньи.
19. Құқық мәні туралы негізгі теориялар:
A) табиғи, нормативтік, әлеуметтік;
B) табиғи, күштеу, әлеуметтік;
C) нормативтік, теологиялық, келісімдік;
D) нормативтік, әлеуметтік, келісімдік;
E) діни, материалистік, органикалық.
20. Аталған ойшылардың қайсысы құқықтың пайда болуына қатысты
психологиялық теорияны дамытты ?
A) Спиноза;
B) Михайловский;
C) Аристотель;
D) Петражицкий;
E) Руссо.
7-нұсқа
1. Кінәсіздік презумпциясы дегеніміз....
A) қоғамның әрбір мүшесі өз елінің заңның біледі дегенді болжау;
B) әрбір азамат адал, өнегелі және белгіленген заң тәртібі бойынша басқаша
екендігі дәлелденбейінше ешқандайда кінәсі жоқ дегеді білдіреді;
C) үкімнің ақиқат және дәлелденгендігі жөніндегі болжау;
D) басқалай және қандайда болмасын айғақтардың, оқиғалардың бар екендігі
жөнінде жасалған болжау;
E) келтірілгендердің бәрі.
2. Мемлекеттің құқыққа тигізетін ықпалы қандай
A) құқықты мемлекет жасайды;
B) мемлекет құқықтық жүйенің үйлесімділігін қуаттап отырады;
C) мемлекет құқық нормаларына ресми түсіндірулер береді.
D) мемлекет құқық қолданулар түрінде құқық нормаларын жүзеге асырып
отырады;
E) жоғарыда аталғандардың бәрі және оған мемлекет құқықтың қорғалуын
қамтамасыз етеді;
3. Мемлекет- өкілдік нормативтік нұсқауларда объективтендірілген
мемлекеттік ерік:
A) құқық нормасы;
B) құқық саласы;
C) құқық мазмұны;
D) құқық жүйесі;
E) құқықтық норманың санкциясы.
4. Құқық нормалары тек қана мемлекеттік органдар шығаратын нормативтік
актілерде тұжырымдалуы керек деп есептейтін құқықтық ұғыну түрі:
A) құқықты кең мағынада ұғыну;
B) қазігі кездегі құқықтық ұғыну;
C) құқықты тар мағынада ұғыну;
D) логикалық құқытық ұғыну;
E) заңдық құқықтық ұғыну.
5. Құқықтың қазіргі анықтамасы:
A) қоғамда танылған әрекет мүмкіншілігі немесе негізделген, расталған
бостандық;
B) мемлекет билікпен орнатылған және онымен қоғамдық қатынастардың
бекітілуі мен дамуы толықтай қорғалатын нормалар жүйесі;
C) үстем таптың мазмұны өмірдегі материалдық жағдаймен анықталатын
билеуші таптың заңға арналған еркі;
D) билеуші таптың еркінің заңға айналғандығын білдіретін адамдарының
міңез-құлқының нормативті-таптық реттеушісі;
E) қоғамда қатынастарды реттеуге арналған мемлекетпен тағайындалған
және қамтамасыз етілетін, жалпыға міндетті нормалар жүйесі.
6. Құқықтың қай функциялары өзіндік заңдық деп аталады ?
A) реттеу және қорғау;
B) мәдени-тәрбиелік және экономикалық;
C) саяси және ақпараттық;
D) реттеу және ақпараттық;
E) саяси және қорғау.
7. Белгілі бір қоғамдық қатынас түрлеріне қол сұғудан тежелуге байланысты
тапсырмалар, тыйымдар белгілеу жолымен жүзеге асырылатын құқық
функциясы:
A) мәдени-тәрбиелік;
B) реттеу;
C) экономикалық;
D) ақпараттық;
E) саяси.
D) құқықтық жүйе;
E) құқық функциялары.
9. Құқықтың қай функциясы әлеуметтік болып табылмайды?
A) саяси;
B) ақпараттық;
C) реттеу;
D) мәдени- тәрбиелік;
E) экономикалық.
10. Лигитимділік нені білдіреді:
A) мемлекеттің белгі нышаның;
B) құқықтың белгі нышанын;
C) құқықтық салдардың болуының қандай жағдайларға байланыстылығын;
D) азаматтардың мүліктік және заңдық жағдайларының теңдігін;
E) қоғамның тиісті органының белгіленген тәртіп ретімен қабылданған
заңына қолдау көрсетіледі.
11. Объективті құқық:
A) адам әректінің құқықтығы немесе құқыққа қарсылығың өлшемі,
практикада тұлғаның заңдық құқықтары мен міндеттерінің бар-жоқтығын
анықтаудың заңдық негізі болып табылатын нормалар жүйесінде көрінетін
әлеуметті нормативті реттеуші;
B) тұлғаның мүддесін қанағаттандыру мақсатымен құқықтық нормалардың
тұлғаларға берген құқықтық мүмкіндіктері;
C) мемлекеттік-өкілдік нормативтік нұсқауларда объективтендірілген
мемлекеттік ерік;
D) құқықты терең білу, түсіну, оның талаптарын саналы түрде орындау;
E) құқықтық нормаларды жүзеге асыру нәтижесінде қалыптасатын қоғамдық
тәртіп.
12. Құқық функциялары /қызметі/:
A) декларативті, позитивті;
B) корпоративті, әлеуметтік;
C) ұлттық, нәсілдік;
D) реттеуші, қорғаушы;
E) әлеуметтік, авторитарлық;
13. Құқықтың қоғам өміріндегі мәні мен әлеуметтік орнымен анықталатын
қоғамдық қатынастарға заңды әсер етудің негізгі бағыттары:
A) құқық жүйесі;
B) құқық мазмұны;
C) құқық саласы;
D) құқық түсінігі;
E) құқық қызметі.
14. Құқық институты дегеніміз...
A) құқықтың ең алғашқы торшасы (жасушасы), яғни құқықтық норма;
B) құқық саласы;
C) толығымен бүтіндей алғандағы құқық;
D) белгілі қоғамдық қатынастарды реттейтін, орнықтылығы тұрақты
құқықтық нормалар топтамасы;
E) құқықтың қызметі.
15. Құқықтық жүйелерді түрлерге жіктеудің басты айырымдық белгілері
қандай:
A) құқықтық негіздері(нысандары);
B) мемлекеттік органдардың нақты іс-әрекеттері;
C) мемлекеттегі саяси құқықтық режимнің түрі;
D) заң шығарушының еркі;
E) қоғамдық құқықтық сана.
Ответ: A Тема: 10 Подтема: 0 Сложность: 2 Вопрос: TG2_8_97kz
16. Құран- мұсылман құқығының негізі ретінде нені білдіреді?
A) исламның және барша мұсылмандардың қасиетті кітабы. Ол Мұхаммед
пайғамбардың Меке және Мединада айтылған хадистерінен тұрады;
B) мұсылманның қасиетті аңыздары. Мұнда Мұхаммад пайғамбардың өмір
жолы, міңез-құлықтары туралы айтылады. Осы хадистер мұсылмандар үшін
жүріс-тұрыстың үлгілері болуы тиіс;
C) бұл исламның түсіндірмелері. Оларды ислам дінінің ғұламалары жасап
шығарған;
D) бұл арнайы тәртіппен қабылданған мемлекеттің ресми актісі;
E) жоғарыда келтірілгендердің бәрі.
17. Мүліктік және онымен байланысты мүліктік емес жекелік қатынастарды
құқықтың қай саласының нормалары реттейді?
A) жер құқығының нормалары;
B) қаржы (қаражат) құқығының нормалары;
C) азаматтық құқық нормалары;
D) әкімшілік құқық нормалары;
E) қылмыстық құқық нормалары.
18. Құқық жүйесінің салаларға бөлінуінің негізгі айырым белгілері қандай ?
A) заң шығарушының (құқық шығармашылығы ісімен шұғылданатын
органның) шешіміне байланысты;
B) құқықтық реттеудің пәні мен әдісі;
C) құқық негіздерінің сипаты;
D) құқықтық сана;
E) іс жүзінде (практикада) қолданылуына байланысты.
19. Құқық жүйесі қандай құрамдық бөліктерден құрылады?
A) заң нормаларынан, құқық институттары мен құқық салаларынан;
B) нормативтік актілердің баптарынан, кодекстерден және басқа да
негіздерден;
C) құқық салаларынан;
D) мемлекеттік органдардан;
E) келтірілген барлық белгілерден.
8-нұсқа
1. Нақты-географиялық, ұлттық тарихи, діни және арнаулы –заңдық белгілер
негізінде құқық типі төмендегідей бөлінеді:
A) тарихи; өркениеттік;
B) феодалдық, буржуазиялық;
C) ұлттық құқықтық жүйелер, құқықтық отбасылар;
D) романо-германдық, мұсылмандық;
E) социалистік, англо-саксондық.
2. Құқық типологиясындағы хронологиялық көзқарасқа жатпайтын типті
көрсетіңіз:
A) ежелгі ғасырлар құқығы;
B) орта ғасырлар құқығы;
C) жаңа кезең құқығы;
D) құлиеленушілік құқық;
E) ең жаңа кезеңдегі құқық.
3. Шаруалардың жеке тәуелділігі, сословиелік, партикуляризм, қарапайым
халықты ашық экономикалық емес мәжбүрлеу сияқты белгілер тән құқық
типін атаңыз:
A) феодалдық құқық;
B) буржуазиялық құқық;
C) социалистік құқық;
D) капиталистік құқық;
E) кеңестік құқық.
4. Құқықтың тарихи типіне жатпайтын құқық типін көрсетіңіз:
A) құлиеленушілік құқық типі;
B) феодалдық құқық типі;
C) буржуазиялық құқық типі;
D) социалистік құқық типі;
E) ең жаңа кезеңнің құқығы.
5. Құқық типологиясында қандай көзқарас өңдірістің түрлі тәсілдерінің
ауысып отыруына негізделеді?
A) формациялық көзқарас;
B) өркениеттік көзқарас;
C) хронологиялық көзқарас;
D) тарихи көзқарас;
E) логикалық көзқарас.
6. Құқықтық жүйелерді түрлерге бөлуде басшылыққа алынатын басқа
критерий:
A) заң шығарушының пікірі;
B) құқықтың нысандары /қайнар көздері/;
C) мемлекеттегі саяси-құқықтық режим түрі;
D) мемлекеттік органдардың практикалық қызметі;
E) мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысының түрі.
7. Қандай құқықтық жүйе үшін доктрина /құқықтық мектеп / құқықтың
дәстүрлі қайнар көзі болып табылады ?
A) континенталдық құқықтық жүйе үшін;
B) діни-дәстүрлік құқықтық отбасы үшін;
C) англо-саксондық құқықтық жүйе үшін;
D) мұсылмандық құқықтық жүйе үшін;
E) континенталдық және мұсылмандық жүйелер үшін.
8. Қандай құқықтық жүйе үшін соттық прецедент құқықтың негізгі қайнар
көзі болып табылады ?
A) континенталдық құқықтық жүйе үшін;
B) діни-дәстүрлік құқықтық отбасы үшін;
C) англо-саксондық құқықтық жүйе үшін;
D) мұсылмандық құқықтық жүйе үшін;
E) континенталдық және мұсылмандық жүйелер үшін.
9. Қандай құқықтық жүйе үшін нормативтік құқықтық акт құқықтың негізгі
қайнар көзі болып табылады ?
A) континенталдық құқықтық жүйе үшін;
B) англо-саксондық құқықтық жүйе үшін;
C) мұсылмандық құқықтық жүйе үшін;
D) әдеттік құқық отбасы /семья/ үшін;
E) діни-дәстүрлік құқықтық отбасы үшін.
10. Азаматтық қоғамды негізгі ролді атқарып адами қатынастарды
ұйымдастыратын қандай институт
A) еңбек ұжымы;
B) саяси партия;
C) қоғамдық қозғалыстар;
D) отбасы ұясы яғни әулет;
E) аталғандардың бәрі.
11. Тұлға және бүкіл қоғам бостандығының ең басты алғы шартын атаңыз
A) әдет-ғұрыптар;
B) меншік;
C) өнеге;
D) дін;
E) аталғандардың бәрі.
12. Романо-германдық құққытық жүйенің негізгі қайнар көзі:
A) сот прецеденті;
B) корпоративті нормалар;
C) адамгершілік нормалары;
D) нормативті актілер;
E) әдет-ғұрыптық құқық.
13. Англо-саксондық құқықтық жүйенің негізгі қайнар көзі:
A) сот прецеденті;
B) корпоративті нормалар;
C) адамгершілік нормалар;
D) нормативті актілер
E) әдет-ғұрыптық құқық .
14. Діни адамгершілік нормалары құқықтың негізгі қайнар көзі болып
саналатын құқықтық жүйе:
A) романо-германдық;
B) англо-саксондық;
C) социалистік;
D) феодалдық;
E) діни.
15. Экономикалық базис типіне байланысты құқық типі төмендегідей бола
алмайды:
A) социалистік;
B) феодалдық;
C) мұсылмандық;
D) құлиеленуші;
E) буржуазиялық.
16. Құқықтың әлеуметтік қызметі болып табылады:
A) моральдық қатынастарды реттеу;
B) қоғамдық қатынастарды реттеу;
C) өңдірістік қатынастарды реттеу;
D) саяси қатынастарды реттеу;
E) діни қатынастарды реттеу.
17. Адамдардың қоғамдағы, бірлестіктер, ұжымдар шеңберіндегі міңезқұлқын реттейтін әлеуметтік нормалардың және адамдардың табиғатпен
әрекеттестігін реттейтін техникалық нормалардың және адамдардың
табиғатпен әрекеттестігін реттейтін техникалық нормалардың жиынтығы
анықтамасына сәйкес ұғымды көрсетіңіз:
A) өзара реттей жүйесі;
B) ұйымдық реттеу жүйесі;
C) қоғамдық реттеу жүйесі;
D) нормативтік реттеу жүйесі,
E) халықаралық реттеу жүйесі.
18. Техникалық нормалар дегеніміз:
A) адамдар арасындағы қатынастарды реттеуші міңез-құлық ережелері;
B) адамдардың табиғатқа, техникаға, өңдіріс құралдары мен жабдықтарына
қатынасын сипаттайтын ережелер;
C) заңда бекітілген нормалар;
D) тараптардың ерікті түрдегі келісімдері нәтижесінде қалыптасатын міңезқұлық ережелері;
E) діни салт жоралық ережелер.
19. Техникалық заңдық нормалар дегеніміз...
A) адамдар араларындағы қатынастарды реттейтін міңез-құлық ережелері;
B) адамдардың табиғатқа, техникаға, өңдіріс құралдары мен саймандарына
деген қатыстылықтарын сипаттайтын ережелер;
C) заңдарда баяндалып бекітілген техникалық нормалар;
D) ақыл-парасат пен әділетке негізделген міңез-құлық, жүріс-тұрыс
ережелері;
E) тараптардың өз ерік ықтиярларының нәтижесінде жасалып шығарылған
міңез-құлық ережелері.
20. Әдет-ғұрып:
A) тарихи қалыптасқан, ұрпақтан ұрпаққа берілетін, дәстүрге айналған міңезқұлық ережесі;
B) белгілі іс-әрекеттердің қайталануы;
C) әлеуметтік қатынас;
D) адамның міңез-құлқы және ерік білдіру бостандығының шарасы;
E) нормативтік акт.
9-нұсқа
1. Корпоративтік нормалар:
A) жергілікті өкілетті органдармен өзінің қызмет ету мақсатына жету үшін
шығарылатын нормалар;
B) қоғамдағы міңез-құлық ережелері;
C) мемлекеттік ұйымдардың, мекемелердің, кәсіпорындардың
бұйрықтарында, шешімдерінде бекітілген нормалар;
D) қоғамдық ұйымдардың қызмет ету мақсатына жету үшін шығарылған
жарғы, ереже, шешімдерінде көрсетілген, бекітілген әрекет тәртібі;
E) белгілі мемлекеттің белгілі бір жерінде қоғамдық қатынастарды реттейтін
міңез-құлық ережелері.
2. Әлеуметтік нормалар дегеніміз:
A) адамдар арасындағы қатынастарды реттеуші міңез-құлық ережелері;
B) адамдардың табиғатқа, техникаға, өңдіріс құралдары мен жабдықтарына
қатынасын сипаттайтын ережелер;
C) заңда бекітілген техникалық нормалар;
D) тараптарға сырттан таңылатын міңез-құлық ережелері;
E) діни нормалар.
3. Құрылу тәсіліне қарай әлеуметтік нормалар қалай классификацияланады ?
A) жазбаша және ұйымдық;
B) саяси және ауызша;
C) моральдық және еңбек;
D) эстетикалық және техникалық;
E) стихиялы және саналы.
4. Тапсырма, рұқсат, тыйым түріндегі міңез-құлық ережесі болып табылатын
құқықтық бастапқы элементі анықтамасына сәйкес ұғымды көрсетіңіз:
A) құқық нормасы;
B) құқық типі;
C) құқық нысаны;
D) құқық принципі;
E) моральдық норма.
5. Адамдардың қайырымдылық және зұлымдық, әділеттілік және
әділетсіздік, ар, ұждан, парыз, т.б. туралы көзқарастары болып табылатын
және қоғамда қалыптасатын міңез-құлық ережелері анықтамасына сәйкес
ұғымды көрсетіңіз:
A) мораль нормалары;
B) құқық нормалары;
C) этика нормалары;
D) діни нормалар;
E) ұйымдардың, кәсіпорындардың нормалары.
6. Қандай әлеуметтік нормаға мемлекеттік мәжбүрлеу арқылы жүзеге асыру
мүмкіндігі тән ?
A) моральдық нормаға;
B) құқықтық нормаға;
C) әдеттік нормаға;
D) корпоративтік нормаға;
E) діни нормаға.
7. Құқық беру және заңдық міндеттер жүктеу арқылы міңез құлық
ережелерін бекітетін құқық нормасының элементі қалай аталады:
A) презумпция;
B) заңдық қызмет;
C) диспозиция;
D) гипотеза;
E) санкция.
8. Құқықтық нормалардың өздеріне ғана тән, олардың басқа әлеуметтік
нормалардан ерекше белгі-нышандарын атаңыз
A) жалпыға бірдей міндеттілігі, нормативтілігі;
B) айқындық белгісінің болмысы;
C) реттеушілік сипаты;
D) тұлға тағайынының көрсетілмеуі;
E) келтірілген нышандарының бәрі.
9. Мемлекеттік мәжбүрлеуді жүзеге асырудың мүмкін болатыны әлеуметтік
норманың қайсысына тән
A) әдет-ғұрыпқа;
B) құқық нормасына;
C) діни нормаға;
D) өнеге нормаларына;
E) дәстүрге.
10. Әлеуметтік нормалар:
A) қоғамдағы адам әрекетін реттеуші жалпы ережелер;
B) нормалар жүйесін құрайтын әлеуметтік нормативті реттеуші;
C) мемлекеттік-өкілдік нормативті нұсқауларда объективтендірілген
мемлекеттік ерік;
D) құқықты өмірге, адамдардың шынайы әрекетіне енгізу;
E) құқықты теориялық игеруді көрсететін идеялар, түсініктер,
конструкциялар.
11. Әлеуметтік норманың түрлері:
A) орган, лауазым;
B) консенсус;
C) құзірет;
D) әдет-ғұрып;
E) ұйым.
12. «Мемлекеттің ресми тәсілдері арқылы нормаларды бекітуі және
жалпылама ережелердің жалпыға міндетті заңға айналдыруын» деген
анықтаманы төмендегі ұғымдардың қайсысына жатқызуға болады ?
A) «саяси декларациялар» ұғымына;
B) “өнегелік қағидаттары” ұғымына;
C) “құқық негіздері” ұғымына;
D) “мемлекеттік жарлық” ұғымына;
E) “құқықтық принциптер” ұғымына.
13. Құқық нысандары /қайнар көздері/ болып табылады:
A) құқықтық әдет, заңдық прецедент, нормативтік шарт, нормативтік
құқықтық акт;
B) құқық нормаларына түсінік беру актісі, құқық нормаларын қолдану актісі;
C) гипотеза, диспозиция, санкция;
D) сот шешімдері;
E) жарлықтар және бұйрықтар.
14. Төменде аталған құқықтың қайнар көздерінің қайсысының жалпыға
бірдей реттеу маңызы бар ?
A) әкімшілік прецеденттер;
B) нормативтік құқықтық акт;
C) соттық прецеденттер;
D) құқықтық әдеттер;
E) моральдық нормалар.
15. «Заңдар мен мемлекет таныған, басқалай да ереже-қағидаттарда
баяндалған жалпыға бірдей міндетті жүріс-тұрыс ереже» деген анықтамаға
сәйкес болатын ұғымды көрсетіңіз
A) заң нормасы;
B) дәстүр, салт нормасы;
C) корпоративтік норма;
D) әдет-ғұрып нормасы;
E) діни нормалар.
16. Құқықтың қайнар көзі:
A) құқықтық нормаларды мазмұндау, бекіту тәсілі;
B) құқықтық нормалардың пайда болуы мен дамуын өмірге келтіретін және
объективті қалыптастыратын қайнар көздері;
C) мемлекеттік құқық құрылыста саяси билікті жүзеге асыру тәсілін
ұйымдық-саяси өзгерту тәсілі;
D) нормативті-құқықтық нормаларды өңдеуге, шығаруға, өзгертуге
бағытталған қызмет нысаны;
E) субъектіге арналған міндетті қажетті міңез құлықты ресми нұсқау тәсілі.
17. Құқықтың қайнар көзіне төмендегінің қайсысы жатпайды:
A) нормативті-құқықтық акт;
B) мораль қағидалары;
C) құқықтық әдет-ғұрып;
D) сот прецеденті;
E) нормативтік келісім-шарт.
18. Құқықтық әдет-ғұрып:
A) тарихи қалыптасқан, ұрпақтан ұрпаққа беріліп дәстүрге айналған міңезқұлық ережесі;
B) мемлекеттік органның шешімі;
C) мемлекетпен танылған, тарихи қалыптасқан ұрпақтан ұрпаққа беріліп,
дәстүрге айналған міңез-құлық ережесі;
D) барлық қатынас субъектілеріне арналған биліктік нұсқау;
E) кейбір индивидтердің еркін білдіру әдісі.
19. Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерінің
иерархиясынан тыс жатады:
A) Қазақстан Республикасының кодексі, заңдары және ҚР Президентінің
заңдық күші бар жарлықтары;
B) Қазақстан Республикасы Президентінің нормативтік жарлықтары;
C) Қазақстан Республикасы Парламентінің нормативтік қаулылары ;
D) министрлердің нормативтік бұйрықтары; мемлекеттік комитеттердің
нормативтік қаулылары; басқа орталық мемлекеттік органдардың
нормативтік бұйрықтары, қаулылары;
E) Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңестің, Қазақстан
Республикасының Жоғарғы сотының және ҚР Орталық сайлау
комиссиясының нормативтік қаулылары.
8. Демонстрациялық материалдар (құрылғылар, плакат, слайд, кейс және т.б.)
9. Оқу, оқу-әдістемелік және ғылыми әдебиеттермен (соның ішінде
электронды тасығыштарда болуы) қамтамасыз етілуі
2011-2013 оқу жылына
«Мемлекет және құқық теориясы» пәнінен
оқулықтармен қамтамасыз етілуі (электронды оқулықтарымен қоса)
Автор
Атауы
Нормативтік құқықтық актілер
туралы: ҚРЗ
ЗРК «О нормативных правовых
актах».
ҚРЗ “Нормативтік құқықтық
актілер туралы”
Нормативтік құқықтық актілер
туралы.
О нормативных правовых актах:
Закон РК на 1 февраля 2003
О нормативных правовых актах:
Бет Баспа Шыққан дана
саны
жылы
2002
20
2006
5
2006
5
2004
3
2003
20
2001
10
Лютцер
В.Л.
Закон РК 15.12.01
О нормативных правовых актах:
Закон РК от 24 марта 1998 г.
Основы знаний о государстве и
праве: Сборник нормативных актов
Перспективы совершенствования 40с.
казахстанского общего и
специального законодательства о
профилактике правонарушений:
аналитический документ
Проблемы совершенствования
нормотворческой деятельности в
области технического
регулирования: Сборник
материалов конференции
Оқулықтар. Оқу құралдары
Аврутин
Государство и право. Теория и
Ю.Е.
практика: Учебное пособие.
Ағдарбеков Құқық және мемлекет теориясы
Т.
Ағдарбеков Мемлекет және құқық теориясы:
Т.
Оқулық/Ред. С. Өзбекұлы
Ағдарбеков Мемлекет
және
құқық
Т.
теориясының негізгі мәселелері:
Оқу құралы (СД-диск)
Алексеев Философия права
С.С.
Алексеев Философия права
С.С.
Алексеев Философия права
С.С.
Алексеев Основы философии права.
Н.Н.
Артықбаев Мемлекет және билік
Ж.О.
Бабаев В.К. Теория права и государства в
и др.
схемах и определениях: учеб.
пособие
Булгакова ТГП (учеб.метод. пособие)
Д.А.
Булгакова Теория гос-ва и права
Д.А.
Алм.
328б. Алм.
2001
20
1998
16
2009
7
2006
5
2007
1
2002
100
2003
110
2007
1
336с.
М.
1997
6
336с.
М.
1998
2
336с.
М.
1999
3
1994
4
2004
100
2007
1
2001
32
1999
19
256с.
М.
Булгакова
Д.А.
Булгакова
Д.А.
Булгакова
Д.А.
Булгакова
Д. А.
Булгакова
Д. А.
Булгакова
Д. А.
Теория государства и права/ Уч.
Пособие (СД-диск)
Теория государства и права
Теория государства и права: учеб.
пособие
Мемлекет және құқық теориясы:
оқу құралы
Мемлекет және құқық теориясы:
оқу құралы
Мемлекет және құқық теориясы:
оқу құралы
Введение в специальность
Юриспруденция / Под ред.
В.Я.Кикотя: Учеб. Пособие
Теория гос-ва и права: учебник
2003
5
2004
82
Алм.
2007
3
106б. Алм.
2004
107
106б. Алм.
2005
1
130б. Алм.
2008
1
2004
1
1998
6
1999
8
2000
4
2004
17
2005
3
114с.
Венгеров
624с.
А.Б.
Венгеров Теория гос-ва и права
А.Б.
Венгеров Теория государства и права
А.В.
Венгеров Теория гос-ва и права
А.Б.
Венгеров Теория гос-ва и права
А.Б.
Власов
ТГП: Учебник
512с.
В.И.
Водопьянов ТГП: Конспект лекций в схемах.
А.
Вопросы государства и права.
Головистик ТГП в вопросах и ответах.
ов А.Н. и
др.
Государственная программа
22с.
правовой политики РК( 20082018гг.)
Григорьев Основы теории государства и 120с.
В.
права: альбом схем
Дуйсенов Теория государства и права: учебн.- 212с.
Э.Э.
методич. пособие
Дулатбеков Основы государства и права
Н. И др.
современного Казахстана
Дулатбеков Мемлекет және құқық негiздерi.
Н.
М.
Р/наД 2002
11
2001
1
1985
2001
1
20
Аст.
2007
1
Алм.
2001
97
Ош
2001
1
2000
2
2001
9
Жинкин
С.А.
Жоламан
Қ.Д.
Жоламан
Қ.Д.
Жоламан
Қ.Д.
Жоламан
Қ.Д.
Ибраева
А.С.,
Ибраев
Н.С.
Ибраева А.
С. И др.
Ибраева
А.С:
Ильин И.А.
Европейское
право
/
Л.М.
2000
Энтин.Уч. для вузов
Теория государства и права: 218б. Р/н-Д 2008
конспект лекций
Мемлекет және құқық теориясы
320б. Алм. 1999
8
Мемлекет және құқық теориясы:
оқулық
Мемлекет және құқық теориясы:
Оқулық
Мемлекет және құқық теориясы/
Оқулық (СД-диск)
ТГП: Учеб.-методич. пособие
296б. Алм.
2005
212
296б. Алм.
2007
5
2005
6
200с.
Алм.
2000
2
Теория государства и права: учеб.
пособие
ТГП:Учебн. пособие
432с
Алм.
2003
65
424с.
Алм.
2006
24
М.
2003
1
Алм.
2004
1
1996
20
2000
10
2004
1
М.
1996
1
М.
1997
3
М.
1998
2
1997
1
1999
27
1998
30
Теория права и государства/В.А.
400с.
Томсинов
Қазақстан мемлекеті мен
264б.
құқығының негіздері:
хрестоматия/Ғ. Сапарғалиев
Коваленко Общая теория государства и права
А.И.
Комаров
Теория государства и права
С.А.
Комаров
Общая теория государства и права:
С.А.
учебник
Комаров
Общая теория государства и права: 312с.
С.А.
курс лекций
Комаров
Общая теория государства и права: 416с.
С.А.
учебник
Комаров
Общая теория государства и права: 416с.
С.А.
учебник
Комаров
Общая теория государства и права
С.А.
в схемах и определениях.
Котов А. И Действующее право как система и
др.
толкование
его
норм
.
Учеб.пособие
Кудайберге Теория гос-ва и права(учеб. Метод.
нов У.Д
Пособие)
1
180
Кудинов
О.А.
Қасымбек
А.О.
Любашиц
В.Я.и др.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В.
Малько
А.В. и др.
Марченко
М.Н.
Марченко
М.Н.
Марченко
М.Н.
Марченко
М.Н.
Марченко
М.Н.
Теория государства и права: 160с.
краткий курс
Мемлекет пен құқық теориясы 123б.
пәнінен тест сұрақтары: оқуәдістемелік құрал
Құқық философиясы: ТОБ.
Теория государства и права: 512с.
учебник
ТГП в вопросах и ответах: уч.197с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.197с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.272с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.272с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.300с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.300с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.300с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: уч.300с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах: учеб.300с.
метод. пособие
ТГП в вопросах и ответах.
М.
2008
1
Алм.
2006
22
2001
Р/н-Д 2006
30
1
М.
1997
11
М.
1998
1
М.
1999
1
М.
2001
4
М.
2002
12
М.
2003
1
М.
2004
1
М.
2005
1
М.
2006
3
2007
4
Теория гос-ва и права
1998
9
ТГП.
2001
5
2009
1
Правовые системы современного
мира: Учеб. пособие
ТГП в вопросах и ответах
2009
3
2004
5
Государство и право в условиях
глобализации
ТГП/Учебник
2009
2
1996
63
2008
4
ТГП: элементарный курс
ТГП: Учебник
240с.
640с.
М.
М.
Марченко
М.Н.
Марченко
М.Н.
Масюкевич
О.П.
Матузов
Н.И.
Матузов
Н.И.
Матузов
Н.И.
Матузов
Н.И. и др.
Матузов
Н.И. и др.
Матузов
Н.И. и др.
Морозова
Л. А.
Мухаев
Р.Т.
Мухаев
Р.Т.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
В.С.
Нерсесянц
Теория государства и права в
вопросах и ответах: уч. пособие
ТГП: Элементарный курс.
240с
М.
2009
1
2002
10
ТГП.
2002
5
ТГП: Конспект лекций в схемах.
2001
15
ТГП: Курс лекций.
2001
15
ТГП: Курс лекций.
2004
1
ТГП: Учебник.
2001
19
ТГП: Учебник
512с.
М.
2004
1
ТГП: Учебник
541с.
М.
2007
1
Мемлекет және құқық теориясы: 256б. Алм.
Оқу құралы/ Қ.Д. Жоламан, А.К.
Мұқтарова, А.Н. Тәукелев
Мемлекет және құқық теориясы:
ТОБ.
Мемлекет және құқық теориясы:
ТОБ.
ТГП. Учебник
1998
177
2000
45
2003
10
2003
5
ТГП
2002
20
Хрестоматия
по
теории
государства и права
Введение в курс общей теории
права и государства
Общая теория государства и
права.
Общая теория государства и 552с.
права: Учебник
Теория права и государства: 272с.
краткий учеб. курс
Философия права: учебник
652с.
2000
13
2000
10
1999
14
М.
2000
2
М.
2007
1
М.
1997
4
М.
1998
1
2000
2
Философия права: учебник
Философия права
652с.
В.С.
Өзбекұлы
С. И др.
Общая теория государства и 416с.
права. В 2-х т.: Академ.
Курс.Т.1/М.Н. Марченко
Общая теория государства и 656с.
права.В
2-х
т.:
Академ.
Курс.Т.2/М.н. Марченко
Общая теория государства и 416с.
права. В 2-х т.: Академ.
Курс.Т.1/М.Н. Марченко
Общая теория государства и права. 656с.
В 2-х т.: Академ. Курс.Т.2/М.н.
Марченко
Общая теория государства и права. 528с.
В 3-х т.: Академ. Курс.Т.2/М.н.
Марченко
Общая теория права и государства: 360с.
учебник/В.В. Лазарев
Общая теория права и государства: 472с.
учебник/В.В. Лазарев
Общая теория права и государства: 472с.
учебник/В.В. Лазарев
Общая теория права и государства /
В.В. Лазарев
Общая теория права и государства /
В.В. Лазарев
Общая теория права и государства /
В.В.Лазарев
Общая теория права и государства /
В.В.Лазарев
Общая теория государства и
права: Учеб. Программа / Сост.
А.К. Мухтарова.
Общая теория государства и
права: Учебная программа.
Общая
теория
права: 384с.
учебник/А.С. Пиголкин
Общая
теория
права: 384с.
учебник/А.С. Пиголкин
Обществознание: учеб. курс/Д.И. 736с.
Луковская
Мемлекет және құқық теориясы: 264б.
оқулық
Основы государства и права.
М.
1998
109
М.
1998
101
М.
2000
2
М.
2000
6
М.
2002
3
М.
1994
4
М.
1996
36
М.
1997
8
1999
12
1997
9
2002
10
2003
5
1998
7
1999
2
М.
1995
6
М.
1996
27
Спб.
2006
1
Алм.
2006
165
1997
5
Поляков
А.В.
Попова
А.В.
Пособие для поступающих
Основы государства и права РК:
Учебное пособие.
Основы государства и права: Учеб.
Программа
Памятка для студентов второго
курса: Учебное издание.
Памятка для студентов первого:
Учеб. План . .
Общая теория права: курс лекций.
Теория государства и права
208с.
Право: Курс лекций / Варывдин
В.А.
Правоведение: учебник/О.Е.
408с.
Кутафин
Прокуроно Теория гос-ва и права / Конспект
ва С.С.
лекций
Ракитская Теория гос-ва и права
Н.Ф.
Радько Т.Н. ТГП: Хрестоматия/ И.И.Лизиковой
Ромашов Теория государства и права
256с.
Р.А.
(краткий курс)
Ромашов Теория государства и права
256с.
Р.А.
(краткий курс)
Сапаргалие Основы государства и права
в Г.
Казахстана
Сапарғалие Қазақстан мемлекеті мен
168б.
в Ғ.
құқығының негіздері
Сапарғалие Мемлекет және құқық теориясы:
192б.
в Ғ.С.
оқулық
Сапарғалие Мемлекет және құқық теориясы:
336б.
в Ғ.С.
оқулық
Спиридоно ТГП: учебник
301с.
в Л.И.
Спиридоно ТГП: учебник
304с.
в Л.И.
Спиридоно ТГП: учебник
304с.
в Л.И.
Сурия
Құқық философиясы
296б.
Пракаш
Синха
Сырых
Теория государства и права.
1999
11
1998
30
1999
1
1998
66
2003
1
2009
1
1999
32
2005
1
2000
48
1999
40
Спб.
2005
2007
20
1
Спб.
2009
1
1998
4
Алм.
1998
3
Алм.
1998
8
Аст.
2007
3
М.
1995
44
М.
1997
5
М.
1999
1
Алм.
1999
24
1998
1
Спб.
М.
В.М.
Темнов
Е.И.
Учебник.
ТГП.
ТГП: Учебник / В.К.Бабаева.
ТГП: Учебник / В.К.Бабаева.
ТГП: Учебник / В.К.Бабаев
637с.
ТГП Учебник /А.У. Бейсеновой
392с.
ТГП / А. Б. Венгеров
ТГП / А. Б. Венгеров
ТГП: Учебник /В.М. Корельский,
В.Д. Перевалов
ТГП: Учебник /В.М. Корельский, 570с.
В.Д. Перевалов
ТГП: Учебник / Под ред.
В.М.Корельского,
В.Д.
Перевалова
ТГП: Учебник /В.М. Корельский, 616с.
В.Д. Перевалов
ТГП / Под ред. В.М.Корельского.
ТГП: Учебник / Под ред.
В.М.Корельского, В.Д. Перевалова
ТГП / Корельского
ТГП / Под ред. В.В. Лазарева
ТГП / Лазарев В.В.
ТГП: учебник/ А.В. Малько
400с.
ТГП / А.В. Малько (СД-диск)
ТГП / Под ред. Г.Н. Манова
ТГП: курс лекций / М.Н.Марченко.
ТГП / Под ред. М.М. Марченко.
ТГП / Под ред. М.М. Марченко.
Теория гос-ва и права / Под ред.
Н.И.Матузова
ТГП / Н.И. Матузов
ТГП: Курс лекций / Под ред.Н.И.
Матузова.
ТГП: курс лекций / Н.И.Матузова
ТГП: Курс лекций/Н.И. Матузов,
А.В. Малько
ТГП. Учебное пособие / Л. В.
Смирнова
ТГП / Л.И.Спиридонов.
ТГП:учеб. пособие/Е.И. Темнов
384с.
ТГП. 100 экзаменационных ответов
/ В.И.Власова.
М.
Алм.
М.
М.
М.
М.
2003
5
2002
2004
2007
2006
1993
1994
1997
6
10
12
306
3
7
20
1998
149
2000
2
2001
1
2002
2003
10
2
1998
1998
2001
2008
2008
1996
1997
2001
2002
1999
7
18
43
2
1
3
26
1
10
13
2001
2002
10
1
2006
1999
2
715
2004
5
2000
2007
2003
6
1
1
ТГП Хрестоматия в 2-х томах Т.1.
ТГП Хрестоматия в 2-х томах Т.2.
ТГП: Тип. Учеб. Программы
ТГП: Тип. Учеб. Программы
ТГП: Хрестоматия. Т.1. /
В.В.Лазарев.
ТГП: Хрестоматия. Т.2. /
В.В.Лазарев.
Типовая учебная программа
«Мемлекет және құқық теориясы»
(рус)
Тихомиров Публичное право: учебник
496с.
Ю.А.
Толстик В. Теория права и государства.
А.
Обучающие тесты
Топорнин Европейское право
Б.Н.
Философия
права:
Учеб.
Программа / Г.Г.Акмамбетов и др.
Философия права: Учебно – 80с.
метод.пособие/К.А. Медеуова
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
Функции государства в условиях
современ мира / Баймаханов М.Т.
Функции государства в условиях
современ мира / Баймаханов
М.Т.(СД-диск)
Хрестоматия по ТГП
Хрестоматия по всеобщей истории
гос. И права. / С.Н.Садиков
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП:
Учебнное
пособие/
В.Г.Стрекозов
ТГП:
Учебнное
пособие/
М.
2004
2004
2001
2003
2001
1
1
15
10
5
2001
5
2005
1
1995
8
2001
5
2001
12
1998
17
Семип 2002
алатин
ск
2005
2
Алм.
2005
1
2000
1998
6
5
1996
56
1997
29
1998
12
1999
8
2000
20
2001
52
2002
2
1
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Хропанюк
В.Н.
Червонюк
В.И.
Черданцев
А.Ф.
Черданцев
А.Ф.
Якушев
А.В.
В.Г.Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебное пособие/ В.Г.
Стрекозов
ТГП: Учебник / В.Г. Стрекозов
377с.
ТГП: Учебник.
2003
4
2004
3
М.
2005
4
М.
2008
7
ТГП: Хрестоматия/ Т.Н. Радько
1998
21
ТГП: Хрестоматия/ Т.Н. Радько
1999
2
Теория государства и право
2006
1
384с.
ТГП: учебник
432с.
М.
1999
1
ТГП: учебник
432с.
М.
2001
5
Теория гос-ва и права: Конспект
лекций
192с.
М.
2000
11
2006
1
1998
1
2001
11
1990
1
1973
1
2005
9
2003
1
Қосымша әдебиеттер.
Монографиялар.
Абдрахман
Право человека на достойную
ова А.К.
жизнь как высшая ценность
социального государства/
автореферат
Абельдино Развитие
нормотворчества
в
в А.К.
Казахстане
Абузярова Механизм
обеспечения 192с
Н.А.
законности (факторы и их
использование)
Агдарбеков Проблемы
национально
–
Т.А.
государственного строительства в
Казахстане.
Агешин
Правовые знания и культура
Ю.А.
человека.
Актуальные теоретические и 57с.
общеметодические
проблемы
национального права. Вып.1: сб.
студ. научн. работ
Алексеев С. Избранное. Наука права
С.
Алм.
Алм.
Алексеев
С.С.
Алексеев
С.С.
Алексеев
С.С.
Алексеев
С.В.
Алимжан
К.А.
Алимжан
К.А.
Альмухамб
етов Ж.Н.
Ахметов
С.А.
Аюпова
З.К.
Тайна права: его понимание,
назначение.
Восхождение к праву: Поиски и
решения.
Уроки. Тяжкий путь России к праву 326с.
2001
1
2002
1
1997
1
Теория права …: Монография
1994
1
Вопросы теории обычного права
2003
2
Обычное право как форма права.
1999
1
Становление
национальной
правовой
системы
РК/
Автореферат
Правосознание и его социальные
противоречия/ Автореферат
Правовоая система: теория и 47с.
практика
ее
построения
в
РК/Автореферат
Концепция правового государства
( история, теория и практика)
2008
2
1998
2
2004
2
1996
1
1980
1
2003
3
2003
2
2008
1
2000
1
2002
2
2006
1
1978
1
Аюпова
З.К.,
Сабикенов
С.Н.
Бабаев В.К. Логические
проблемы
социалистического
права/
Автореферат
Баймаханов Избранные труды по теории
М.Т.
государства и права
Баймаханов Избранные труды по теории
М.Т.
государства и права (СД-диск)
Бакирова Законодательный
процесс
в
Ш.М.
Кыргызской
Республике
(
вопросы теории и практики)/
Автореферат
Бачинин
Философия
права:
краткий 400с.
В.А.
словарь
Бегунов
13 теорий демократии
Ю.К. и др.
Бейсембаев Мектеп оқушыларының құқықтық
а А.О.
мәдениетін қалыптастыру
мәселелері/ Автореферат
Бейсенова Механизм воздействия права на
А.У.
сознание личности в условиях
М.
Алм.
Алм.
Спб.
развитого социализма/ Автореферат
Вестник института
законодательства РК №4
Вестник института
законодательства РК №3
Вестник института
законодательства РК №1
Взаимодействие правового
240с.
сознания с моралью и
нравственностью в обществе
переходного периода:
монография/М.Т. Баймаханов и др.
Гос-прав наука в Казахстане 19301991гг (библиографический
указатель)
Гурвич Г.Д. Философия и социология права:
848с.
избр. сочинения
Давид Р.
Основные правовые системы
400с.
современности: монография
Давид Р.
Основные правовые системы
400с.
современности: монография
Давид Р.
Основные правовые системы
400с.
современности: монография
Давид Р.
Основные правовые системы
400с.
современности: монография
Данилов
Правовые демократические
С.Ю.
государства: очерки истории
Дорохин
Деление права на публичное и
С.В.
частное.
Ертуганов Закон как форма дейстующего
29с.
К.Б.
права ( вопросы теории и
практики)/Автореферат
Жарболова ҚР ғы заң шығару
34б.
А.Ж.
процесі/Автореферат
Жумаганбе Проблемы формирования и
тов Т.С.
развития древнетюркской системы
государственности и права 6-12 вв.:
Монография
Демократические
основы
развития
национальной
государственности.
Зинченко Юридические факты в механихме
С.А.
правового
регулирования.
Монография.
2006
1
2006
1
2006
5
1995
1
2005
2
Спб.
2004
1
М.
1996
9
М.
1997
1
М.
1998
5
М.
1999
87
2005
1
2006
4
Алм.
2005
3
Алм.
2004
1
2003
4
1998
3
2007
3
Алм.
Ибраева
А.К.
Ибраева
А.С.
Ибраева
А.С. и др.
Большая
юридическая
энциклопедия/ В.В.Аванесян
Адам
құқықтары-құқықтық
мемлекеттегі мемлекеттік аппарат
қызметінің негізгі қағидасы
ТГП
Правовая культура в гражданском
обществе:
проблемы
формирования. Монография.
Иманбаев Ислам міндеттеме құқығы және 28б.
Қ.С.
оның нормаларының дәстүрлі
қазақ
қоғамында
пайдалану
ерекшеліктері/Автореферат
Институт гражданского общества 183с.
в
формировании
правовой
культуры. Т.2 (к 10-летию «Нұр
Отан», 5-летию «Ақ Орда»)
Калимбеко Мемлекеттік
органдар
және 27б.
ва А.Р.
лауазымды тұлғалардың заңды
жауапкершілігі/Автореферат
Кашанина Основы Российского права.
Т.В.
ҚР құқықтық мемлекет ретінде
қалыптасу және даму мәселелері /
Мат межд конференции
Қазақстанның демократ құқықтық
мемлекет ретінде мемлекеттігінің
нығаюы және дамуы: сборник
Қазақстан
Республикасының
құқықтық жүйесінің қалыптасуы
және дамуы формирование и
развитие правовой системы РК.
Мат. Конференции.
Қазақстан Респуб-ң заңнамасын
жинақтау
тұрғысындағы
нормативтік құқықтық актілер
сатысы проблемалары. Проблемы
иерархии норм. Правов. Актов в
контексте кодификации законодва РК. Сб. Мат-ов круглого стола.
26.06.06 г.
Кистяковск Философия и социология права
800с.
ий Б.А.
2005
1
2008
4
2006
10
2007
5
Алм.
2010
1
Аст.
2009
2
Аст.
2009
3
2000
2
2005
1
2006
1
2006
1
2006
1
1998
1
Спб.
Кокотов
А.Н.
Доверие.
Недоверие.
Право:
Монография
Концепция
госуд.-правовой
политики РК до 2010г. Проект.
КулЗаконотворчество:
проблемы
Мухаммед поиска ..
М.
Лазарев
Пробелы в праве и пути их
В.В.
устранения.
Лафитский Поэзия права: страницы
В. И.
правотворчества
Липинский Проблемы юридической
Д. А.
ответственности.
Липинский Проблемы юридической
Д. А.
ответственности.
Ллойд Д. Идея права / пер. с англ. М.
А.Юмашева
Лукьянова Теория процессуального права.
Е.Г.
Мадалиева Қазақстанда Президенттік билік
А.А.
жүйесінің қалыптасуы/
Автореферат
Малиновск Злоупотребление правом
ий А.А.
Малько А. Стимулы и ограничения в праве
В.
Малько
Стимулы и ограничен в праве:
А.В.
монография
Мамут Л.С. Государство
в
ценности
измерения
Матюхин Государство в сфере права …
А.
Методология
современного
юридического научного познания.
Мицкая
Правоприменение в механизме
Е.В.
правореализации/ Автореферат
Нерсесянц Философия права Гегеля
352с.
В.С.
Нерсесянц Юриспруденция.
В.С.
Новгородце Введение в философию права
352с.
в П.И.
Норма шығармашылық қызметтің
сапасын арттыру құралы ретіндегі
М.
Спб.
2004
1
2002
24
2000
1
1974
1
2003
1
2003
1
2004
1
2002
1
2003
2
2008
1
2002
1
2004
1
2005
1
1999
30
2000
1
2004
1
2002
1
1998
3
1998
2
2000
1
2007
2
құқықтық мониторинг (30 қазан
2007ж.)
конференция
материалдары/М.Т. Баймаханов и
др. (Каз.,рус.)
Теория демократии.
Нудненко
А.А.
Оразалиева Правовая культура и правовое
28с.
А.М.
воспитание: теоретические и
практические
проблемы/Автореферат
Орумбаев Толкование норм права в
Ж.Б.
правоприменительном процессе:
Автореф.
Отчет по исследованию
законотворческого процесса в РК /.
П. Моргос. (каз).
Петровичев Акционерное законодательство
а Ю.В.
Англии и России: Сравнительно –
правовой анализ.
План научно-исследоват работы на
2006 год
Право и общество: реалии и
225с.
перспективы: мат.конф.(27-28
апреля 2001г.)
Правовые системы стран мира
Право и экономика для будущего 83с.
РК: материалы конференции/А.
Миндагулов
Правотворческий
процесс
как
форма реализации права / Сб мат
конфер
Проблемы понимания права. Вып.3:
Сборник научных статей
Проблемы применения института
отвественности в правов системе
РК
Проблемы развития сравнительного 76с.
правоведения
в
системе
юридического образования: мат.
конф.
Проблемы
совершенствования 128с.
нормотворческой деятельности в
области тех. регулирования: мат.
конф. (17 января 2006г.)
2001
2
2009
1
2004
1
2005
1
2002
1
2006
3
Актоб 2001
е
3
2001
Алмат 2005
ы
6
6
2006
1
2007
1
2003
1
Алм.
1999
173
Аст.
2006
7
Алм.
Проблемы
теории
права
и 386с. Алм. 2005
государства, истории политикоправовой мысли: сборник работ
учеников О.Э. Лейста
Решетнико Правовые системы стран мира: 256с. М.
1993
в Ф.М.
справочник
Спб. 2009
Российский ежегодник теории 872с.
права.№1,2008/А.В.
Полякова
Российское законодательство 19172001
2001/ Р.К.Надеев: Справочник
Русская
философия
права: 437с. Спб 1999
антология/А.П. Альбов и др
Сейфуллин Ограничение права и свобод 28с.
Алм. 2006
а А.Б.
человека в правовом государстве
(общетеоретические проблемы)
Становление
правов
гос-ва:
2004
проблемы и перспективы / Сб. мат
конферен
Студенты в правовой науке. Вып.1. 184с. Ворон 1998
Проблемы
и
перспективы
еж
современного российского права
Сырых В. Логические основания общей
2004
М.
теории права
Судебная практика в Советской
1975
правовой системе.
Табанов
Совершенствование
1999
С.А.
законодательства: теория и опыт
РК.
Тарановски Энциклопедия права.
2001
й Ф.В.
иле А.А.
Время, пространство, закон.
1965
(действие советского закона во
времени и пространстве).
Тлепина Ш. Эволюция гос-прав науки в
540с. Алм. 2005
Казахстане
Токтогулов Эволюция форм государства и
24с.
Бишке 2009
А.А.
государственности
к
кыргызов/Автореферат
Трубецкой Труды по философии права
543с. Спб. 2001
Е.Н.
Ударцев
О некоторых тенденциях глоб
52с.
Карага 2004
С.Ф.
эволюц гос и права
нда
Фарбер
Правосознание как форма
1963
И.Е.
общественного сознания.
4
31
1
1
2
1
1
1
1
1
14
3
1
3
1
3
2
1
ФОрмирование и развитие
331б. Алм.
действующего права РК: материалы
конф.(рус.,каз.)
Формирование правовых систем
202с Карага
России и Казахстана: сб. научных
нда
трудов
Хрестоматия по основам
советского законодательства.
Хропанюк ТГП
В.Н.
Черняков Право, закон, правозаконность:
А.А.
Вопросы обновления
действующего права
и проблемы нормативной
терминологии.
Чиркин
Современное государство.
В.Е.
Чиркин
Публичная власть: Научное
В.Е.
издание
Что такое демократия
31с.
Vienna
Шайкенов Правовое обеспечение интересов 200с. Сверд
Н.А.
личности: Монография
ловск
Шайкенов Правовое обеспечение интересов
Н.А.
личности/Автореферат
Шаймерди Транссистемная онтология
30с.
Алм.
нов Е.Ж.
прелатов права/Автореферат
Collins M. AS Level Law
Faulk M.
The elements of legal writing
Rule of law in Russia& issues of
413p. M.
implementation, enforcement and
practice
Stim R.
Legal Research. How to find &
understand the law
Tilly C.
The formation on national states in
Western Europe
2002
2
2003
1
1974
1
2006
5
2001
3
2001
2
2005
1
1991
1990
2
19
1992
3
2009
1
2000
1994
2009
1
1
1
2003
1
1975
1
2011-2013 оқу жылына
«Мемлекет және құқық теориясы» пәнінен
кітапханадағы отандық және шетелдік оқулықтардың, мақалалардың жаңа
түсілімі
1.
67.0.2
1
А18
Авакьян С.А.
Десять конституционно - правовых "заповедей" законотворчества/
С.А. Авакьян //Вестн. Москов. Ун-та. Сер. 11. Право. - 2010. - №1. C. 6-28. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
2.
67.0.1
А50
Алибаева Г.А.
Методологические основы социального управления как основы
научного понимания исполнительной власти/ Г.А. Алибаева //ЌазЎУ
хабаршысы. Халыќаралыќ ќатынастар жјне халыќаралыќ ќўќыќ
сериясы. - 2009. - №6(44). - C. 83-90. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
3.
67.0.2
А51
Алпатов А.А.
О природе права/ А.А. Алпатов //Право и политика. - 2009. - №12. C. 2382- 2404. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
4.
67.0.2
А62
Аминев А.Т.
Механизм воздействия права на личность: понятие и основные
направления/ А.Т. Аминев //Современное право. - 2010. - №2. - C. 2224.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
5.
67.0.2
Б12
Бабаджанов И.Х.
Право на жизнь как юридическая квинтэссенция витальных
общечеловеческих ценностей/ И.Х. Бабаджанов //Юридический мир.
- 2010. - №1. - C. 49-53.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
6.
67.0.1
Б18
Байдильдинов Е.Т.
К вопросу о сущности социального государства: концепция
социальной республики/ Е.Т. Байдильдинов //Современное право. 2010. - №1. - C. 10-16.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
7.
67.0.2
Б43
Белоусов А.А.
Принцип коммуникативности правового понятия/ А.А. Белоусов
//Современное право. - 2010. - №2. - C. 11-17.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
8.
67.0.2
Б53
Беседин А.А.
Институциональный уровень механизма правовой идеологии/ А.А.
Беседин //История государства и права. - 2010. - №2. - C. 36-39. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
9.
67.0.1
Б77
Бойко Ю. П.
Историко-теоретические аспекты взаимосвязей нации и государства/
Ю. П. Бойко //История государства и права. - 2010. - №2. - C. 2-4. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
10. 67.0.2
Б86
Бочкарев С.А.
О достижениях и возможностях уголовного права в познании прав
собственника/ С.А. Бочкарев //Право и политика. - 2009. - №11. - C.
2181-2189. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
11. 67.0.2
В19
Васев И.Н.
Место и роль понятия "субъективное право" в современной
юридической науке/ И.Н. Васев //Право и политика. - 2010. - №2. - C.
180-187. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
12. 67.0.2
В19
Васев И.Н.
Субъективное и объективное право: единство терминологии/ И.Н.
Васев //Современное право. - 2010. - №1. - C. 3-5.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
13. 67.0.1
(2Рос)
В19
Васькова М.Г.
Внутренние функции электронного государства ( на примере
Российской Федерации)/ М.Г. Васькова //Право и политика. - 2009. №11. - C. 2231-2235. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
14. 67.0.2
Г15
Галиев Ф.Х.
Социальные нормы и правовая культура в призме исторического
развития/ Ф.Х. Галиев //История государства и права. - 2010. - №2. C. 5-9. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
15. 67.0.2( Галузо В.Н.
2Рос) Проблема институционализации власти прокурора в Российской
Г16
Федерации/ В.Н. Галузо //Закон и право. - 2009. - №11. - C. 21-23.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
16. 67.0.1
Г56
Гнатенко А.И.
Теоретико-правовые аспекты политической функции государства/
А.И. Гнатенко, А.А. Опалева //Современное право. - 2010. - №2. - C.
44-47.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
17. 67.0.2
1
Д33
Денисенко В.В.
Коллизии правовых актов: сущность и разрешение/ В.В. Денисенко
//Правоведение. Извест. высш. учеб. заведений. - 2007. - №5. - C. 2833.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
18. 67.0.1
Д57
Добрынин Н.М.
Государствоведение - область юриспруденции/ Н.М. Добрынин, С.А.
Капитонов //Право и политика. - 2009. - №12. - C. 2405-2415. -
Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
19. 67.0.2
1
Ж34
Жариков Ю.С.
Понятие законности административно - правового регулирования и
подходы к обоснованию ее форм и содержания/ Ю.С. Жариков
//Административное право и процесс. - 2010. - №1. - C. 36-39. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
20. 67.0.3
К18
Камышанский В.П.
Каким должно быть юридическое образование?/ В.П. Камышанский
//Современное право. - 2010. - №2. - C. 3-7.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
21. 67.0.1
К21
Каранина Н.С.
Теории идеального государства: практическое применение
теоретических разработок при построении современных государств/
Н.С. Каранина //Государств. власть и местное самоуправление . 2010. - №1. - C. 7-10.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
22. 67.0.2
2
К33
Кегембаева Ж.А.
Сравнительный
анализ
конституционных
ограничений
на
применение уголовных наказаний в США и в Республике Казахстан/
Ж.А. Кегембаева //ЌазЎУ хабаршысы. Халыќаралыќ ќатынастар жјне
халыќаралыќ ќўќыќ сериясы. - 2009. - №6(44). - C. 108-111. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
23. 67.0.3( Кененова И.В.
3)
Некоторые современные проблемы преподавания конституционного
К35
права зарубежных стран/ И.В. Кененова //Вестн. Москов. Ун-та. Сер.
11. Право. - 2010. - №1. - C. 109-120. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
24. 67.0.2
К60
Колесникова С.Г.
О проникновении института доверительной собственности (траста) в
систему романо - германского права/ С.Г. Колесникова
//Правоведение. Извест. высш. учеб. заведений. - 2007. - №5. - C. 2940.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
25. 67.0.2
К61
Колоколенков Д.С.
Особенности правового воздействия на экономические отношения/
Д.С. Колоколенков //Закон и право. - 2009. - №11. - C. 92-93. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
26. 67.0.2
1
К61
Колоколов Я.Н.
Аутентическое толкование как научная проблема/ Я.Н. Колоколов
//Юридический мир. - 2010. - №1. - C. 57-60.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
27. 67.0.2
К68
Коробеев А.И.
Философские основы учения о четырехэлементном составе
преступления/ А.И. Коробеев, Чанхай Лун //Современное право. 2010. - №2. - C. 25-28.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
28. 67.0.2
Л15
Ладер К.-Х.
Теория аутопойзиса как подход, позволяющий лучше понять право
постмодерна (от иерархии норм к гетерархии изменяющихся
паттернов правовых интеротношений)/ К.-Х. Ладер //Правоведение.
Извест. высш. учеб. заведений. - 2007. - №4. - C. 13-42.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
29. 67.0.1
Л88
Лысенко В.В.
Гражданское общество: к вопросу правопонимания/ В.В. Лысенко
//История государства и права. - 2009. - №23. - C. 43-47. - Библиогр. в
конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
30. 67.0.2
1
М17
Максуров А. А.
Проверка проектов нормативных актов на согласованность в вопросе
защиты прав человека/ А. А. Максуров //Современное право. - 2010. №2. - C. 41-43.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
31. 67.0.2
2
М30
Марченко М. Н.
Разнообразие взглядов на судейское право в современной романо германской правовой семье/ М. Н. Марченко //Правоведение. Извест.
высш. учеб. заведений. - 2007. - №3. - C. 17-27.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
32. 67.0.2
1(5Ки
р)
Н20
Найманбаев А.Б.
Право граждан на законодательную инициативу в Кыргызской
Республике: проблемы, пути решения/ А.Б. Найманбаев //Закон и
право. - 2009. - №11. - C. 101-103. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
33. 67.0.2
О-74
Осипов М.Ю.
Понятие и основные формы реализации права/ М.Ю. Осипов
//Современное право. - 2010. - №2. - C. 8-10.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
34. 67.0.2
О-74
Осипов М.Ю.
Соотношение правоприменения, реализации права и правового
регулирования/ М.Ю. Осипов //Право и политика. - 2009. - №11. - C.
2198-2204. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
35. 67.0.2
П31
Петрушев В.А.
Историческое толкование права/ В.А. Петрушев //История
государства и права. - 2010. - №1. - C. 2-4. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
36. 67.0.2
П58
Попов Е.А.
Постмодернизм и право/ Е.А. Попов //Право и политика. - 2010. - №2.
- C. 168-172. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
37. 67.0.1
П64
Потапов М.Г.
Субъект федерации - государство?/ М.Г. Потапов //Право и политика.
- 2010. - №2. - C. 322-326. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
38. 67.0.2( Поцелуев Е.Л.
2Рос) Понятие вины в российской дореволюционной энциклопедии права/
П64
Е.Л. Поцелуев //Правоведение. Извест. высш. учеб. заведений. - 2007.
- №5. - C. 184-193.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
39. 67.0.2
П73
Пресняков М.В.
Конституционная концепция правовой определенности/
Пресняков //Современное право. - 2010. - №1. - C. 17-25.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
40. 67.0.2
П73
Пресняков М.В.
Конституционно - правовые проблемы стабильности правового
регулирования/ М.В. Пресняков //Конституционное и муниципальное
право. - 2009. - №24. - C. 4-8.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
41. 67.0.2
Прокопович Г.А.
М.В.
П80
О системной модели юридической ответственности в публичном и
частном праве/ Г.А. Прокопович //Современное право. - 2010. - №1. C. 6-9.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
42. 67.0.1
Р21
Рамазанов Т.Г.
Понятийно - содержательная характеристика функций государства/
Т.Г. Рамазанов //Закон и право. - 2009. - №11. - C. 53-54. - Библиогр. в
конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
43. 67.0.2
1(5Каз
)
Р27
Рахмитов Ф.М.
О некоторых проблемах совершенствования оперативно-розыскного
законодательства
Республики
Казахстан/
Ф.М.
Рахмитов
//Актуальные проблемы совершенствования прокурорского надзора,
предварительного расследования по уголовным делам и уголовноисполнительного законодательства в свете конституционных
преобразований в Казахстане: Материалы международной научнопрактической конференции. - Астана, 2007. - C. 142-147
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
44. 67.0.1
(2Рос)
С29
Селиванов А. И.
Причинный комплекс современного российского государства/ А. И.
Селиванов //История государства и права. - 2009. - №23. - C. 6-10. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
45. 67.0.2
С46
Скурко Е.В.
Критерий сакральности / секулярности власти и права в условиях
глобализации/ Е.В. Скурко //Правоведение. Извест. высш. учеб.
заведений. - 2007. - №4. - C. 43-50.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
46. 67.0.2
С84
Стрельников К.А.
Моделирование как новое направление государственно-правовых
исследований/
К.А.
Стрельников
//Конституционное
и
муниципальное право. - 2009. - №24. - C. 2-4.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
47. 67.0.2( Стуров С.В.
2Рос) Перспективы актуализации правового тезауруса современной
С88
России/ С.В. Стуров //Право и политика. - 2009. - №11. - C. 23052309. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
48. 67.0.2
С89
Сумин А.В.
Эволюция правопонимания понятия "общественный порядок"/ А.В.
Сумин //История государства и права. - 2009. - №23. - C. 36-39. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
49. 67.0.1
Т57
Тонков Е.Е.
Юридические формы государственной деятельности и функции
государства: проблемы соотношения/ Е.Е. Тонков //Государств.
власть и местное самоуправление . - 2010. - №1. - C. 3-7.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
50. 67.0.1
(2Рос)
Ф33
Федосеева Н. Н.
Государственный контроль в системе функций современного
российского государства/ Н. Н. Федосеева //Государств. власть и
местное самоуправление . - 2010. - №1. - C. 30-33.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
51. 67.0.3( Шевердяев С.Н.
2Рос) Вопросы
организации
преподавания
антикоррупционной
Ш37
проблематики в российских юридических вузах/ С.Н. Шевердяев,
Р.А. Краснощекий //Вестн. Москов. Ун-та. Сер. 11. Право. - 2010. №2. - C. 121-129. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
52. 67.0.1
Ш97
Шустров Д.Г.
Конституционно - правовое регулирование целей, задач и функций
государства/ Д.Г. Шустров //Вестн. Москов. Ун-та. Сер. 11. Право. 2010. - №1. - C. 139-150. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
53. 67.0.2( Юдкин А.В.
2Рос) Проблемы плюрализма в понимании характера технических норм в
Ю16
российском правоведении/ А.В. Юдкин //Право и политика. - 2009. №11. - C. 2310-2315. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
Абдукаримова З.Т.
Некоторые проблемы нормативной регламентации процесса
создания закона в Республике Казахстан/ З.Т. Абдукаримова
//Құқық және мемлекет . - 2009. - №4(45). - C. 46-54. - Библиогр.
в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
54.
67.0.2
1(5Ка
з)
А13
55.
67.0.1 Азизов В.М.
А35 Консервативные технологии политико-правового развития:
теоретико-категориальный анализ/ В.М. Азизов //Право и
политика. - 2009. - №10. - C. 1995-1999. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
56.
67.0.2
1(2Ро
с)
А35
57.
67.0.2 Азми Д.М.
А35 Конституционно - правовые нормы в системе дуалистического
строения
права/
Д.М.
Азми
//Конституционное
и
муниципальное право. - 2009. - №22. - C. 5-9.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
58.
67.0.1 Акимова Ю. А.
А39 Социальная функция государства и принцип равенства в
решениях Конституционного суда РФ/ Ю. А. Акимова
//Современное право. - 2009. - №12. - C. 24-32.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
59.
67.0.2
1(5Ка
з)
А50
60.
67.0.2 Алпатов А.А.
А51 Проблемы научного исследования права/ А.А. Алпатов //Право
и политика. - 2009. - №10. - C. 1982-1994. - Библиогр. в конце
ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
61. 67.0.1
А92
Азизова В.Т.
Модель обеспечения единого правового пространства
Российской Федерации на уровне субъектов Федерации/ В.Т.
Азизова //Закон и право. - 2009. - №12. - C. 23-25.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
Алимбеков М. Т.
Логика, юридические конструкции, правовые фикции и
правовые презумпции в нормативных постановлениях
Верховного суда Республики Казахстан/ М. Т. Алимбеков
//Заңгер. - 2009. - №4. - C. 4-7.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
Атаманчук Г.В.
Государство и государственный аппарат: общее и особенное/
Г.В. Атаманчук //Ученые записки Академии экономики и права.
- 2009. - №2(17). - C. 3-14.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
62. 67.0.22
В19
Васильев А.А.
Мусульманская правовая доктрина как источник права:
исторические аспекты/ А.А. Васильев //Право и политика. 2009. - №10. - C. 2142-2153. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
63. 67.0.2
В27
Великосельская И.Е.
Взаимосвязи элементов и признаков состава правонарушения/
И.Е. Великосельская //Право и политика. - 2009. - №9. - C. 18071814. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
64. 67.0.2
Г78
Грачев Т.С.
К вопросу о структуре принципа единства прав и обязанностей/
Т.С. Грачев //Современное право. - 2009. - №12. - C. 11-13.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
65. 67.0.2
Г83
Григорьева М.А.
О тенденции искажения смысла термина "гражданский
правопорядок" в общетеоретической литературе/ М.А.
Григорьева //Закон и право. - 2009. - №12. - C. 12-14. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
66. 67.0.2
Д40
Джелаухов С.Г.
Имперский государственно-правовой режим: критериальный
теоретико-методологический анализ/ С.Г. Джелаухов //Право и
политика. - 2009. - №10. - C. 2019-2023. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
Д93
Дьяченко Е.В.
Поощрительные санкции как особая разновидность правовых
санкций/ Е.В. Дьяченко //Современное право. - 2009. - №12. - C.
64-66.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
68.
67.0.21
(5Каз)
Е96
Ештай А.Ж.
Об одной из возможных причин правового нигилизма, или о
проблемах сущностного перевода нормативно - правовых актов/
А.Ж. Ештай //Заңгер. - 2009. - №7. - C. 4-6.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
67.
67.0.2
69.
67.0.3
(7Сое)
К24
Карнаков Я.В.
Основные черты юридического образования в США, или
критические заметки из - за океана/ Я.В. Карнаков //Заңгер. 2009. - №8. - C. 39-42.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
70. 67.0.21 Кивленок Т.В.
К38 Функции атипичных правовых актов/ Т.В. Кивленок
//Государств. власть и местное самоуправление . - 2009. - №12. C. 3-5.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
71. 67.0.2
К85
Крючков Р.А.
Правовая презумпция риска/ Р.А. Крючков //Современное
право. - 2009. - №12. - C. 56-58.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
72. 67.0.3 Николаев Б.В.
(7Сое) Юридическое образование в США: история и современность/
Н63 Б.В. Николаев, А.Ю. Саломатин //Заңгер. - 2009. - №8. - C. 3438.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
73.67.0.3
Н73
Новикова Н.С.
Болонский процесс и высшее юридическое образование/ Н.С.
Новикова //Заңгер. - 2009. - №8. - C. 60-63.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
74.67.0.3
(4Фин)
О-66
Орлов В.Г.
Высшее юридическое образование в Финляндии/ В.Г. Орлов
//Заңгер. - 2009. - №8. - C. 43-55.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
75.67.0.1
Р27
Рахмитов Ф.М.
Влияние идеи правовой государственности на концепцию
правовой политики современного государства/ Ф.М. Рахмитов
//Құқық және мемлекет . - 2009. - №4(45). - C. 40-45. - Библиогр.
в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
76. 67.0.1
С34
Сигарев А.В.
Социальное государство как конституционно - правовая
проблема/ А.В. Сигарев //Государств. власть и местное
самоуправление . - 2009. - №12. - C. 10-12.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
77. 67.0.21
С79
Степаненко Д. М.
Термин
"инновация"
(Проблемы
законодательной
интерпретации на постсоветском пространстве)/ Д. М.
Степаненко //Закон и право. - 2009. - №12. - C. 32-37. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
78. 67.0.2
(2Рос)
Т48
Ткаченко С.В.
Мифология российской рецепции права: право частной
собственности/ С.В. Ткаченко //Право и политика. - 2009. - №9.
- C. 1815-1821. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
79. 67.0.2
Т48
Ткаченко С.В.
Современная модель российского федерализма/ С.В. Ткаченко
//Право и политика. - 2009. - №10. - C. 2013-2018. - Библиогр. в
конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
80. 67.0.3
(5Каз)
Т49
Тлепина Ш.В.
Помощь Ленинградского университета в становлении высшего
юридического образования в Казахстане/ Ш.В. Тлепина
//Заңгер. - 2009. - №8. - C. 28-33.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
81. 67.0.21
Т49
Тлупова А.В.
Принципы и методы проведения правового мониторинга
законодательства/ А.В. Тлупова //Право и политика. - 2009. №9. - C. 1868-1874. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
82.
67.0.
21
Т52
Толеубекова Б.
Теоретико-правовые основы прямого действия нормативных
правовых актов/ Б. Толеубекова //Юрист (Каз). - 2010. - №1. - C.
23-28. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
83.
67.0.2 Укин С.К.
У43 Некоторые
методологические
аспекты
соотношения
конституционно
процессуальных,
гражданских
процессуальных и уголовно - процессуальных норм/ С.К. Укин
//Заңгер. - 2009. - №6. - C. 115-118.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
Устинов Д. Е.
Некоторые аспекты теоретических основ законодательного
процесса в Республике Казахстан/ Д. Е. Устинов //Құқық және
мемлекет . - 2009. - №4(45). - C. 73-77. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
84.
67.0.
21
У80
85.
67.0.3 Хильгендорф Э.
Х45 Юридическое образование и новые технические средства
обучения/ Э. Хильгендорф //Заңгер. - 2009. - №8. - C. 64-73.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
86.
67.0.2 Юшин В.Ю.
Ю95 Естественное право и гражданское общество/ В.Ю. Юшин
//Государств. власть и местное самоуправление . - 2009. - №12. C. 5-7. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1)
«Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы» кафедрасы
оқытушыларының мақалалар тізімі
2010-2013ж.ж.
1.
2.
67.400
.3(5Ка
з)КазГЮ
У
Б18
Баймаханов М. Т.
Комментарий к Закону Республики Казахстан от 8
декабря 2009 года №223 "О государственных гарантиях
равных прав и равных возможностей мужчин и женщин" /
М. Т. Баймаханов // Вестник института законодательства
Республики Казахстан. - 2010. - №3(19). - С. 28-29.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
67.0.2 Баймаханов М.
Воздействие законности на осуществление прав
КазГЮ человека / М. Баймаханов // Заңгер. - 2012. - №1. - С. 19У
21.
Б 189
3.
67.0.2
1КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Кодификационные акты - важнейший компонент
систематизации законодательства / М. Т. Баймаханов. Астана : ГУ Институт законодательства РК, 2011 // Ұлттық
заңнаманы жүйелендірудің өзекті мәселелері : ғылымитәжірибелік конференция материалдары (2011 жылғы 18
наурыз) = Актуальные проблемы систематизации
национального законодательства : Материалы науч.практ.конф. (18 марта 2011 г) / Жалпы ред. Р.Т.
Түсіпбеков. - Астана : ГУ Институт законодательства РК,
2011. - С. 12-15.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
4.
67.7КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Модернизация нормативного регулирования
правоохранительной и судебной систем как средство
повышения их эффективности и действенности / М. Т.
Баймаханов // Қазақстан Республикасы Президентінің
жолдауы аясында сот және құқық қорғау жүйелерін
жаңғырту : ғылыми-тәжірибелік конф. материлдары (2012
жылғы 13 сәуір) = Модернизация судебной и
правоохранительной систем в свете послания
Президента РК : материалы науч.-практ.конф. (13 апреля
2012 года) . - Астана : Қазақстан Республикасының Заң
шығару институты ММ, 2012. - С. 10-15.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
5.
67.0.2 Баймаханов М.Т.
1(5Каз Может ли удовлетворить нас нынешний уровень
)КазГЮ
У
Б 18
правовой базы юридической экспертизы в стране? / М. Т.
Баймаханов // Вестник института законодательства
Республики Казахстан. - 2011. - №2. - С. 5-8. - Библиогр.
в конце ст.
6.
67.51.
2КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
О необходимости сочетания личностного, группового и
общесоциального уровней изучения причин преступности
и путей ее предупреждения / М. Т. Баймаханов //
Предупреждение преступности: реалии и перспективы в
ХХІ веке : материалы МНПК (25 марта 2011 г.) / ред. Б.
Ж. Әбдірайым. - Астана : ЕНУ им. Л.Н.Гумилева, 2011. С. 8-16.
Экземпляры: всего:1 - ЧЗН(1).
7.
67.0.2
КазГЮ
У
Б 18
Баймаханов М.Т.
Право в глобальном мире: принцип верховенства права и
актуализация традиционных начал и принципов (тезисы
доклада перед магистрантами и студентами) / М. Т.
Баймаханов // ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы. - 2011. №3(59). - С. 13-14.
8.
67.0.2
1КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Правотворчество и научная экспертиза / М. Т.
Баймаханов // Тәуелсіздіктің 20 жылдығы:
конституциялық құрылыстың тәжірибесі мен келешегі : ҚР
Тәуелсіздігінің 20-жылдығына арналған халықаралық
ғылыми- тәжірибелік конференция материалдары.
Астана 2011 ж., 28 қараша = 20 лет независимости: опыт
и перспективы конституционного строительства :
Материалы междунар.науч.-практ.конф., посвященной
20-летию Независимости РК. - Астана : ЦБО и МИ, 2011. С. 17-21. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
9.
63.3(5
Каз)КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Презентация "Книги скорби", содержащей расстрельные
списки жертв массовых политических репрессий,
захороненных в урочище Жаналык / М. Т. Баймаханов //
Вестник института законодательства Республики
Казахстан. - 2012. - №2. - С. 11-14. - Библиогр. в конце ст.
10. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Профессор С.Ф.Ударцев: ученый, педагог, общественный
и политический деятель (посвящается юбилею д.ю.н.,
профессора С.Ф.Ударцева) / М. Т. Баймаханов, И. У.
Аубакирова // Құқық және мемлекет . - 2011. - №3(52). - С.
216-229.
11. 67.400
.3КазГЮ
У
Б 18
Баймаханов М.Т.
Соотношение государственно - суверенных и
международных начал регулирования обеспечения и
реализации прав человека / М. Т. Баймаханов // Вестник
института законодательства Республики Казахстан. 2011. - №3(23). - С. 15-18. - Библиогр. в конце ст.
12. 67.0.3(
Каз)КазГЮ
У
Б 189
Баймаханов М.Т.
Участие сотрудников Института философии и права в
обучении студентов-юристов (Тезисы выступления) / М.
Т. Баймаханов // Жоғары заң білімі, ғылым және құқықтық
сараптама: тарихы және қазіргі жағдайы : Қазақстандағы
жоғары заң білімінің 70-жылдығына арналған
Республикалық ғылыми-тәжірибелік конф. материалдары
= Высшее юридическое образование, наука и правовая
экспертиза: история и современность : Материалы
республиканской науч.-теорет.конф., посвященной 70летию высшего юридического образования в Казахстане.
/ ҚазГЗУ. - Астана : ТОО "ЦБО и МИ", 2011. - С. 38-40.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
13. 67.0.3 Баймолдина З.
Жизнь во имя торжества права / З. Баймолдина // Заңгер.
КазГЮ - 2010. - №7. - С. 27-28.
У
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
Б18
14. 66.3(5
Каз)8
Б18
Баймолдина С.
Видный общественный и политический деятель, ученый
и юрист / С. Баймолдина // Заңгер. - 2010. - №3. - С. 8688.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
15. 67.412
.11КазГЮ
У
Б 928
Бусурманов Ж.Д.
Основные направления мониторинга международноправовых актов межгосударственных объединений / Ж.
Д. Бусурманов // Мониторинг международно-правовых
актов межгосударственных объединений в контексте
совершенствования национального законодательства :
материалы междунар. науч.-практ. конф. 29 ноября
2011г. / Под ред. Ж.Д. Бусурманова. - Астана : Институт
законодательства, 2012. - С. 36-43.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
16. 67.0.2
1КазГЮ
У
Б 928
Бусурманов Ж.Д.
Современные проблемы содержания и организации
правового мониторинга международно-правовых актов
СНГ, ЕврАзЭС, Таможенного Союза и Единого
Экономического пространства и их взаимодействии с
национальным законодательством: Аналитический
доклад / Ж. Д. Бусурманов, Т. А. Хабриева, В. Д. Ипатов //
Мониторинг международно-правовых актов
межгосударственных объединений в контексте
совершенствования национального законодательства :
материалы междунар. науч.-практ. конф. 29 ноября
2011г. / Под ред. Ж.Д. Бусурманова. - Астана : Институт
законодательства, 2012. - С. 9-33.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
17. 67.3(5
Каз) КазГЮ
У
Н90
Нурмагамбетова С. Б.
Теоретические и историко - правовые аспекты миграции
населения в дореволюционном Казахстане / С. Б.
Нурмагамбетова // Құқық және мемлекет . - 2010. - №1. С. 84-95. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
18. 67.401
.5(5Ка
з) КазГЮ
У
С20
Сарсембаев М.А.
Сравнительно - правовой анализ конвенции о
согласовании условий проведения контроля грузов на
границах и Таможенного кодекса Республики Казахстан /
М.А. Сарсембаев // Құқық және мемлекет . - 2010. №2(47). - С. 89-100. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
19. 67.0.1ҚазГЗ
У
С74
Спанов А.Қ.
Азаматтық қоғам демократиялық мемлекеттің шарты
ретінде / А.Қ. Спанов // Құқық және мемлекет . - 2010. №3(48). - С. 22-29. - Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
20. 67.0.1ҚазГЗ
У
С74
Спанов А.Қ.
Қазіргі кездегі демократия мен құқықтық тәртіп / А. Қ.
Спанов // Совершенствование института
представительства: вопросы правотворчества и
правоприменения [Текст] : Мат-лы междунар. науч.-практ.
конф. (г. Астана,19 марта 2010 года) / ЕНУ им. Л.Н.
Гумилева ; ред. Б. Ж. Әбдірайым. - Астана : Евразийский
национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2010. 417 с. - ISBN 9965-31-324-5 : Б.ц. тг. - 2010. - С. 397-404. Библиогр. в конце ст.
21. 67.0.2
1ҚазГЗ
У
Т18
Танатарова З.Л.
Құқықтық жүйелердің жіктеліну мәселелері / З. Л.
Танатарова // Құқық және мемлекет Право и государство.
- 2011. - №3(52). - С. 50-57. - Библиогр. в конце ст.
22. 67.407
.21ҚазГЗ
У
Т76
Турабаев А.Р.
Столпындік аграрлық реформа және оның заңнамалық
қамтамасыз етілуі / А.Р. Турабаев // Құқық және мемлекет
. - 2010. - №1. - С. 109-110. - Библиогр. в конце глав
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
23. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Академик Г.С.Сапаргалиев - историк государства и
права, политической и правовой мысли, теоретик
конституционного права (к 80-летию ученого) / С. В.
Ударцев // Қазіргі жағдайдағы Қазақстан қоғамның саяси
жүйесін жетілдіру мәселелері : атты РҒТК материалдары
(23 маусым 2010 ж.) = Проблемы совершенствования
политической системы казахстанского общества в
современных условиях, посвященной 80-летию
академика НАН РК, д.ю.н., профессора Г.С.Сапаргалиева
: материалы РНТК. - Алматы : Қазақ университеті, 2010. С. 14-50.
24. 67.400
.3(5Ка
з)КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.
Конституционные ориентиры межэтнического мира и
согласия в Республике Казахстан / С. Ударцев // Заңгер. 2012. - №1. - С. 39-44.
25. 67.400 Ударцев С.
.6Конституционный Совет и правотворчество / С. Ударцев
КазГЮ // Заңгер. - 2011. - №1. - С. 20-22.
У
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
У28
26. 66.3
Ударцев С.
(5Каз)- Смелый тренд XXI века / С. Ударцев // Казахстанская
КазГЮ правда. - 2012. - №439(16 декабря). - С. 7.
У
У 284
27. 67.401
.2(5Ка
з)КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Государственная служба в условиях демократизации
общества / С. Ф. Ударцев // Жаһандану жағдайында
мемлекеттк қызметті жетілдірудің құқықтық мәселелері :
дөңгелек үстел материалдары (ҚазГЗУ 22 желтоқсан
2010 ж. ) = Правовые проблемы совершенствования
государственной службы в условиях глобализации :
Материалы круглого стола (22 декабря 2010г.) / ҚазГЗУ. Астана : ЦБО и МИ, 2011. - С. 107-127. - Библиогр. в
конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
28. 67.0.3
КазГЮ
У
У284
Ударцев С.Ф.
Знаменитый профессор С.С. Сартаев / С. Ф. Ударцев ;
ред. Ф. Фахрутдинов. - Алматы : "Дәуір", 2010. - 505 с. :
фот.цв.
Экземпляры: всего:2 - РФ(1), ЧЗ(1).
29. 67.0.3( Ударцев С.Ф.
5Каз)- И делом право утверждал (памяти академика
КазГЮ С.З.Зиманова) / С. Ф. Ударцев // Құқық және мемлекет . -
У
У 284
2011. - №4. - С. 20-26.
30. 67.3.2
КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Идея космического государства в истории политической
мысли / С. Ф. Ударцев // Право и политика. - 2012. - №8. С. 1386-1399. - Библиогр. в конце ст.
31. 67.0.2
1КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Правовая политика, систематизация законодательства и
эволюция права / С. Ф. Ударцев // Право и политика. 2011. - №5. - С. 739-751. - Библиогр. в конце ст.
32. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Правофланговый юридической науки (памяти академика
С.З.Зиманова) / С. Ф. Ударцев // Заңгер. - 2011. - №11. С. 54-58.
33. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
И делом право утверждал (памяти академика
С.З.Зиманова) / С. Ф. Ударцев // Құқық және мемлекет . 2011. - №4. - С. 20-26.
34. 67.3.2
КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Идея космического государства в истории политической
мысли / С. Ф. Ударцев // Право и политика. - 2012. - №8. С. 1386-1399. - Библиогр. в конце ст.
35. 67.400 Ударцев С.Ф.
(5Каз)- Из глубины веков до наших дней / С. Ф. Ударцев //
КазГЮ Казахстанская правда. - 2012. - №282-283. - С. 5.
У
У 284
36. 67.0.2
1КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Правовая политика, систематизация законодательства и
эволюция права / С. Ф. Ударцев // Право и политика. 2011. - №5. - С. 739-751. - Библиогр. в конце ст.
37. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 28
Ударцев С.Ф.
Правофланговый юридической науки (памяти академика
С.З.Зиманова) / С. Ф. Ударцев // Заңгер. - 2011. - №11. С. 54-58.
38. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Профессор КазГЮУ А.Н.Таукелев: судьба и творчество /
С. Ф. Ударцев // Жоғары заң білімі, ғылым және құқықтық
сараптама: тарихы және қазіргі жағдайы : Қазақстандағы
жоғары заң білімінің 70-жылдығына арналған
Республикалық ғылыми-тәжірибелік конф. материалдары
= Высшее юридическое образование, наука и правовая
экспертиза: история и современность : Материалы
республиканской науч.-теорет.конф., посвященной 70летию высшего юридического образования в Казахстане.
/ ҚазГЗУ. - Астана : ТОО "ЦБО и МИ", 2011. - С. 45-67. Библиогр.: с. 59-67.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
39. 67.0.3(
5Каз)КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Сартаев Султан Сартаевич / С. Ф. Ударцев // Наука и
жизнь Казахстана. - 2012. - №3-4. - С. 199-229. Библиогр. в конце ст.
40. 67.3.2
КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Ученый-энциклопедист, автор статей о географии
Казахстана в Британской энциклопедии / С. Ф. Ударцев //
Құқық және мемлекет . - 2012. - №2-4. - С. 56-59.
41. 67.400
(5Каз)КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Феномен Конституции и истории / С. Ф. Ударцев //
Конституция-қоғам мен мемлекетті әлеуметтік
жаңғыртудың негізі : атты ХҒП конф. материалдары (2012
жылғы 30-31 тамыз Астана, Алматы қалалары) =
Конституция - основа социальной модернизации
общества и государства : материалы Междунар.науч.практ.конф., посвященной Дню Конституции РК (30-31
августа 2012 года Астана, Алматы) / ред. И.И. Рогова
және т.б. - Астана, Алматы : Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ;
ИИО, 2012
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
42. 67.3(0)
КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Эволюция идеи европейского единства и опыт ее
реализации в моделях государственного устройства / С.
Ф. Ударцев // Право и политика. - 2012. - №11. - С. 19251932. - Библиогр. в конце ст.
43. 67.0.3( Ударцев С.Ф.
5Каз)- Юрист. Профессор. Политик / С. Ф. Ударцев //
КазГЮ Казахстанская правда. - 2012. - №352-353. - С. 6.
У
У 284
44. 67.0.3 Ударцеву С.Ф. - 60 лет // Налоги и финансы. - 2011. - №8.
- С. 22.
КазГЮ
У
У 28
45. 67.3(0)
КазГЮ
У
У 284
Ударцев С.Ф.
Эволюция идеи европейского единства и опыт ее
реализации в моделях государственного устройства / С.
Ф. Ударцев // Право и политика. - 2012. - №11. - С. 19251932. - Библиогр. в конце ст.
46. 67.401
.1ҚазГЗ
У
Ш26
Шапак У.
Оралмандардың әлеуметтік бейімдеу және ықпалдау
қызметін ұйымдастырудың құқықтық негіздері / У. Шапак //
Әлеуметтік модернизация жағдайында құқықтық саясат
және әлеуметтік аясында азаматтардың конституциялық
құқықтарын іс жүзіне асыруының өзекті мәселелері
[Текст] : дөңгелек үстел материалдарының жинағы (17
қаңтар,2013ж.) = Актуальные проблемы правовой
политики в условиях социальной модернизации и
реализация конституционных прав граждан в социальной
сфере : сборник материалов международного круглого
стола / ҚазГЗУ ; ред. С. Ф. Ударцев. - Астана : КазГЮУ
Консалтинг, 2013. - 260 с. - ISBN 978-601-80377-2-6 :
1300.00 тг. - 2013. - С. 197-205. - Библиогр. в конце ст.
47. 67.0.2
2ҚазГЗ
У
Ш26
Шапак У.
Қазақ даласындағы әділ соттың "алтын ғасырының
"ерекшеліктері / У. Шапак // Құқық және мемлекет . - 2012.
- №01(54). - С. 46-48. - Библиогр. в конце ст.
48. 67.0.2ҚазГЗ
У
Ш26
Шапақ У.
Ру жиналысы эе-дің демократиялыұ негізі / У. Шапақ //
Құқық және мемлекет . - 2010. - №2(47). - С. 50-52. Библиогр. в конце ст.
Экземпляры: всего:1 - НЗ(1).
49.
Актуальные проблемы правовой политики в условиях
социальной модернизации и реализация
конституционных прав граждан в социальной сфере.
Сборник материалов международного круглого стола. 17
января 2013 года. / Редколл: С.Ф. Ударцев
(председатель), А.А. Кереев, М.А. Шакенов и др. –
Астана, ТОО «КазГЮУ Консалтинг»» - 2013. – 260с.
Документ
Категория
Рефераты
Просмотров
3 795
Размер файла
393 Кб
Теги
dorabotanny, kredit, 1178, umkd
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа