close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Презентация

код для вставкиСкачать
Химия п?н?нен интерактивт?
online саба?ы
8-9
сыныптар
Астана ?аласы, Назарбаев Зияткерл?к мектеб?,
химия п?н?н?? м??ал?м?
Уралбаева ?арлы?аш Абдулхаировна
Химиялы? байланысты?
(типтер?), валентт?л?к,
тоты?у д?режес?
Саба?ты? ма?саты:
? ?осылыста?ы атомдарды? б?р-б?р?не
?сер? ар?ылы ж?зеге асатын к?ш
таби?атыныны? м?н?н т?с?нд?ру;
? Атомдар арасында химиялы?
байланысты? ?алай т?з?лет?н?н
аны?тау;
? Молекулада?ы байланысты? т?з?лу?н
шартты т?рде жазып ?йрету;
М?ндет?:
1.Химиялы? байланыс жайлы ??ымды
?алыптастыру.
2.Жай ж?не к?рдел? заттардан химиялы?
байланысты? т?р?н аны?тай б?лу, ?р
т?рл? байланыс т?р? бар заттар?а т?з?лу
схемасын ??ра б?лу; ковалентт?, ионды?,
металды?, байланыстарды? т?з?лу
механизм?н т?с?нд?ре б?лу.
М?ндет?:
3. Дамыту:
?Интеллектуалды да?ды- себеп ? салдарды аны?тап,
соны? нег?з?нде ?орытынды шы?ару, материалды
ж?йелеу, т?жырымдау с?ра?тарын ??растыру.
?С?йлеу да?дысы ? топта ж?мыс ж?рг?зу кез?нде
?ылыми т?лде ойын жетк?зе б?лу.
?Коммуникативт? да?ды ?д?лелд? мысалдар келт?ре
отырып ?з ойын жетк?зу, ?згелерд?? п?к?р?н ты?дай
б?лу.
? ?леуметт?к да?ды ? топта ж?мыс ?стеу.
?ткенге к?з ж?берей?к,
ертедег? адамдар б?л туралы
?алай ойлады екен......
АУА
ЭМПЕДОКЛ
С
У
Ж
Е
Р
(б?зд?? эрамыз?а дей?нг?
V ?асыр)
ОТ
?аламда?ы бар т?рш?л?кт?? т?рт т?б?р? бар :
От ж?не су, ж?не жер, шектеус?з ?лем б?л?г?;
Не болды, не бар, ж?не не болады барлы?ы да
солардан т?з?лед?, жал?асын таба бермек?.
ДЕМОКРИТ
(б.э.д. 460 ? 370 ж.ж. )
?лемде тек ?ана атомдар,
бос ке??ст?к ж?не ?оз?алыс
бар, деп о?ытты.
Ол атомдарды? бос ке??ст?кте со?ты?ысуыны?
механикалы? ?ажетт?л?г?н ойлап тапты.
Т?с?н?кт? болуы ?ш?н, атомдарды б?р-б?р?мен
?ш?н ?лгешекпен, ?лгект? пайдаланды.
бек?ту
ПЛАТОН
(б.э.д. 427 ? 347 ж.ж. )
Атомдар ? б?л ек? т?рл? т?к
б?рышты ?шб?рыштар: катет?
те? б?й?рл? ж?не
гипотенузаны? жартысына
те?.
Платон ?з?н??
ш?к?рттер?не ?те к?рнек?
т?рде ?шб?рышты?
б?лшектер? ар?ылы
орындалатын барлы?
?згер?стерд? к?рсетт?.
тетраэдр
октаэдр
ОТ
СУ
икосаэдр
АУА
ЖЕР
куб
ЙЁНС-ЯКОБ
БЕРЦЕЛИУС
(1779 ? 1848 ж.ж.)
Электрохимиялы? теория
Химиялы? элементтер арасында?ы байланысты оларды?
электрл?к ?асиет? т?р?ысынан ?арастырды. Я?ни, химиялы?
элементтерд?? б?р т?р?нде о?, ал ек?нш?лер?нде тер?с заряд
басым болады. О? заряды басым элементтерге металдарды,
ал тер?с заряды бар элементтерге металл еместерд? жат?ыза
отырып, химиялы? ?осылыстар осыларды? арасында?ы
тартылыстан туындайды деп есептел?нд?.
Атал?ан ?л?м б?рт?рл? атомдардан т?ратын
оттег?, сутег?, азот сия?ты жай заттар
арасында?ы байланысты т?с?нд?ре алмады.
H-H
H2
O=O
O2
N?N
N2
ХИМИЯЛЫ?
БАЙЛАНЫС
- химиялы? ?осылыста?ы атомдарды?
б?р-б?р?не ?сер? ар?ылы ж?зеге асатын
к?штер жиынты?ы
Химиялы? элементтерд?? Д.И. Менделеев жаса?ан периодты? ж?йес?
Химиялы? байланыс т?з?луде е? басты рольд?
электрондар ат?арады.
Химиялы? байланыс т?з?лген кезде
атомдарды? электронды? ??рылымы
?згер?ске ?шырайды.
Атомдарды? электронды? ??рылымы
ана??рлым т?ра?ты бол?ан жа?дайда
?ана химиялы? байланыс т?з?лед?.
Сырт?ы электронды? ?абаты ns2np6 типт?
бол?ан жа?дайда электронды октет ж?не 1 s2
ая?тал?ан, ана??рлым т?ра?ты болады.
Бас?а элементт?? атомдары химиялы?
байланыс т?зу кез?нде осындай электронды?
??рылым т?зуге ?мтылады. Атомдар арасында
т?ра?ты (ая?тал?ан) электронды? ??рылымда
болатын е? ма?ызды ек? т?рл? химиялы?
байланысты? т?р? ионды? (электровалентт?)
ж?не ковалентт? байланыс бар.
Ионды? химиялы? байланыс
электртер?ст?л?г? бойынша
айырмашылы?ы ?лкен металл мен
бейметалл атомдары арасында т?з?лед?.
Ионды? химиялы? байланыс ?арама ?
?арсы зарядтал?ан иондарды?
электростатикалы? тартылысы
н?тижес?нде ж?зеге асады.
КОССЕЛЬ (Kossel),
Вальтер
1888 ? 1956 ж.ж.
Ионды? байланыс теориясын
1916 жылы нем?с ?алымы
В. Коссель ?сын?ан болатын. Б?л
теория типт?к металдар мен
типт?к бейметалдар атомдары
арасында: CsF, CsCl, NaCl, KF,
KCl, Na2O, CaO т?з?лет?н
байланысты т?с?нд?ред?. Осы
теория?а байланысты ионды?
байланысты? т?з?лу кез?нде
типт?к металл атомдары
электронды беред?, ал типт?к
бейметалл атомдары электронды
?осып алады.
Металдар химиялы? ?рекеттесуде валентт?к
электрондарын бер?п, о? зарядты иондар?а (катиондар?а):
Na0 ? e = Na+
Бейметалдар электрондар ?осып алып, тер?с зарядты
иондар?а (аниондар?а) айналады:
Cl0 + e = Cl-.
?р аттас зарядты иондар б?р?н-б?р?
тартып молекула ??райды:
Иондар т?з?лу ар?ылы ж?зеге асатын байланыстарды
ионды? байланыс, ?осылысты? ?з?н ионды? ?осылыс
деп атайды. Ионды? ?осылыстарды? ?айнау, бал?у
температурасы жо?ары, ?ызу?а т?ра?ты, олар
полюст?к ер?тк?штерде тез ерид?, ер?т?нд?лер? электр
тогын жа?сы ?тк?зед?.
Ионды? химиялы? байланыс
натрий атом
натрий ион
хлор атомы
хлор ионы
ионды? байланыс
Ионды? ?осылыстар молекуласында?ы барлы?
иондар зарядтарыны? алгебралы? ?осындысы
н?лге те? болу ?ажет. Осы?ан байланысты кез
келген молекула электр бейтарап б?лшек болып
табылады.
Ковалентт? байланыс ? б?л атомдар
арасында орта? электронды? ж?п
есеб?нен ж?зеге асырылатын
химиялы? байланыс.
Ковалентт? химиялы? байланыста электрон
ж?быны? атомдарды? арасында орналасуына
?арай полюст? ж?не полюсс?з деп ек?ге б?л?нед?.
Джильбер Льюис
Ковалентт? байланыс теориясын
1916 жылы американды? ?алым
Джильбер Льюис ?сынды. Осы
теория?а сай, ковалентт?
байланыс т?з?лу?н?? нег?зг?
себеб? атомдар арасында орта?
электронды? ж?пты? т?з?лу?
болып табылады. Ковалентт?
байланыс жай зат молекулалары
арасында (H2), Cl2 , O2, N2 ж?не
?р т?рл? бейметалдар атомдары
арасында (HCl, H2O, PCl3 , NH3
CO2 т?з?лед?.
Полюсс?з ковалентт? химиялы?
байланысты молекулада электрон ж?бы
атом?а ауыспай, симметриялы т?рде
ортада орналасады. Полюсс?з химиялы?
байланыста?ы ?осылыстарды? ?айнау
ж?не бал?у температуралары т?мен,
полюст? ер?тк?штерде иондар т?збейд?,
электр то?ын ?тк?збейд?.
Сутек атомыны? электронды? формуласы 1s1.
Сутект?? электртер?ст?л?г? 2,1.
S ? электрондарыны? электрон б?лттары сфера (шар)
т?р?зд?, оларды? ?зара ?серлесу?н былай к?рсетуге болады:
сонда s электрондарыны? б?лттары ?зара ?абысып,
ек? электрон ек? ядро?а да орта?, олардан б?рдей
?ашы?ты?та орналасады.
Сутег? молекуласында?ы атомдарды? ?сталып
т?р?ан к?штер?н?? таби?атын ал?аш 1927 жылы
а?ылшын
?алымдары
Гейтлер мен Лондон
квантты? механика т?р?ысынан т?с?нд?рд?.
Олар Шредингер те?деу? бойынша
байланысты? ек? сипатын - энергия мен ядро
аралы? ?зынды?ты есептед?. Сутег? молекуласы
т?рт микроб?лшектен т?рады. Ек? атом б?р ?
б?р?не жа?ында?ан кезде тартылыс к?ш?, ал ек?
ядро мен ек? электрон арасында теб?лу к?ш? пайда
болады.
Осы тартылыс ж?не теб?лу к?ш?
те?ескен
жа?дайда молекула т?ра?ты к?йге
келед?.
H +1 )
1
1s
1
1s
Атомдар арасында тартылыс ж?не теб?лу к?штер?
пайда болады. ?андай к?ш к?п болады?
?
?
Fтеб.
?
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fотт.
Fпр.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fотт.
Fпр.
Fотт.
Fпр.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
Fтеб.
Fтарт.
АТОМДАР ЖА?ЫНДАС?АНДА ОЛАРДЫ? ЭЛЕКТРОНДЫ?
Б?ЛТТАРЫ Б?РКЕСУ?НЕН ЯДРОЛАРДЫ? АРАСЫНДА?Ы
КЕ??СТ?КТЕ МАКСИМАЛ ЭЛЕКТРОН ТЫ?ЫЗДЫ?Ы БАР
МОЛЕКУЛАЛЫ? Б?ЛТ Т?З?ЛЕД?.
?
+
Б?р орта? электрон ж?бы б?р химиялы? байланыс
2?
Н
+
Н
Молекула т?з?лу?н??
электронды? схемасы
?
Н Н
2?
Молекуланы? электронды?
формуласы
2?
Н
+
+
Н
?
?
Н Н
2?
p
Cl2
+17
Cl
3s
Cl + Cl ? Cl Cl
Cl Cl
Енд? оттег? молекуласында?ы байланысты? т?з?лу?н
?арастырайы?.
Оттек атомыны? электронды? формуласы 1s22s22p4,
валентт?л?к электрондары 2s22p4,
электртер?ст?л?г? 3,5.
Электронды-графикалы?
формуласын
?араса?,
валентт?л?к электрондар саны 6, оны? екеу? дара к?й?нде,
м?не, осы электрондар ек?нш? оттек атомында?ы д?л
осындай электрондармен ек? ж?п т?зед?, я?ни байланыс
саны ек?.
Енд? ?р атом ядросын 8 электроннан айналатын болады.
С?йт?п, б?л мысалдан да к?рет?н?м?з молекула т?з?лгенде
ая?тал?ан 8 электронды ?абатты? пайда болуы.
Оттек атомдарыны? тоты?у д?режелер? н?лге
те?, валентт?л?ктер? ??-ге те? болады. Есел?
байланыс дара байланыс?а ?ара?анда бер?ктеу
болады.
Электрондарды? электрон б?лттарыны? формаларын
?олданып байланысты? т?з?лу?н к?рсетсек:
? - байланыс деген?м?з электрон б?лттарыны?
?абысу ауданы ядроларды? ?осылу
сызы?ыны? бойында жат?анда т?з?лет?н
байланыс (а). Ал ?-байланыс ? электрон
б?лттарыны? ?абысу ауданы ядроларды
?осатын сызы?ты? ек? жа?ында орналас?анда
т?з?лед?. Оттег? молекуласында атомдар б?рб?р?мен ек? байланыспен байланыс?ан, оны?
б?р? - ? болса, ек?нш?с?н?? ?-байланыс екенд?г?н
бай?айсы?дар.
Олай болса ? - байланыс, тек ?айталан?ан
байланыстарда болса, ? -байланыс дара
байланыс кез?нде т?з?лед?.
Ковалентт?
полюсс?з
байланыс?ан
Вещества
с КНС
имеют:
заттар
Молекулярную
Молекулалы? кристаллическую
кристалл торлы
заттар
решетку (все
остальные)
Атомды?
кристалл торлы
Атомную
кристаллическую
заттар (С,
решетку
(C,Si,Si,B)B)
Заттарды? ?асиеттер?
1.?атты
2.?айнау ж?не бал?у
температурасы
жо?ары
Заттарды? ?асиеттер?:
1. ?алыпты жа?дайда газ т?р?зд?
заттар (H2, O2), с?йы? (Br2), ?атты
(I2);
2. Заттарды? к?пш?л?г? ?ш?ыш
заттар, бал?у ж?не ?айнау
температурасы т?мен;
3. Ер?т?нд?лер? мен бал?ымалары
электр тогын ?тк?збейд?.
Полюст? ковалентт?к байланыс деген?м?з
байланыстырушы электрон ж?быны?
б?лты электртер?ст?г? басым элемент
атомына ?арай ы?ыса орналас?ан
байланыс. Молекуланы? полюст?л?г?
диполь момент? ар?ылы к?рсет?лед?.
Полюст? молекулаларды? ?айнау ж?не
бал?у температурасы т?мен, полюст?
ер?тк?штерде ?йектел?п иондар?а
ыдырайды.
H +1 )
1s
1
1s
1
Cl +17 ) ) )
2 8
7
2
2
2
2
5
1s 2s 2p 3s 3p
p
3s
H + Cl ? H Cl
Ковалентт? полюст?
байланыс?ан
Вещества
с КПСзаттар
имеют:
Молекулалы? кристаллическую
кристалл торын
Молекулярную
(барлы?(все
бас?а
заттар)
решетку
остальные)
Атомды? кристалл
Атомную торлар
крисаллическую
Решетку
(SiC, (SiC,
SiO2)SiO2)
Заттарды? ?асиеттер?:
1. ?алыпты жа?дайда газт?р?зд?,
с?йы?, ?атты;
Заттарды? ?асиеттер?:
2. Заттарды? к?пш?л?г? ?ш?ыш
заттар, ?айнау, бал?у
температурасы to т?мен;
1. ?атты;
2. Бал?у to жо?ары.
3. Ер?т?нд? ж?не бал?ыма
к?й?нде электр тогын
?тк?зед?.
Металды? кристалл торыны? т?й?ндер?нде атомдар немесе
оларды? иондары орналасатыны белг?л?.
Металды? торда?ы бостау к?йдег? делокальдан?ан
электрондар к?птеген ядроларды? арасында ?зара тарту
к?штер?н тудырып, металды? байланыс т?зед?.
Металды? байланысты? т?з?лу схемасы (М ?
металл): Me ? ne- ? Me+n
М?ндай ?аб?летт? металдар бос к?йде де, химиялы?
?рекеттесу кез?нде де к?рсетед?. Бос к?йдег? металды?
белг?л? физикалы? ?асиеттер?: электр ж?не жылу
?тк?зг?шт?г?, ?аттылы?ы, и?л?мд?л?г?, созыл?ышты?ы,
?з?не т?н жылтыры, т.б. б?ларды? барлы?ы да металды?
байланыс?а т?уелд?.
_
Химиялы? байланысты? нег?зг? сипаттамалары:
?байланыс энергиясы
?байланыс ?зынды?ы
?валентт?к б?рыш
Байланыс энергиясы ? ?зара байланыс?ан атомдарды
не иондарды б?р ? б?р?нен ажырату ?ш?н ж?мсалатын
энергия.
Байланыс ?зынды?ы ? химиялы? байланыста?ы
атомдар ядроларыны? арасында?ы ?ашы?ты?,
валентт?к б?рыш ? байланыс?ан атомдар ядролары
ар?ылы ж?рг?з?лет?н жорамал сызы?тар арасында?ы
б?рыш.
Б?л к?рсетк?штер зат молекуласыны? ??рылысын,
п?ш?н?н ж?не бер?кт?г?н сипаттайды.
Тоты?у д?режес?, тоты?у саны ? химиялы?
?осылысты тек иондардан т?рады деп
?арастыр?анда ?р атомда болатын шартты
зарядты? сан шамасы. Б?л ??ым молекулада?ы
атомдарды? к?й?н сипаттау ?ш?н ?олданылады.
Кез келген ?осылысты ионды ?осылыс деп
?арастыру?а болмайтынды?тан, тоты?у д?режес?
шартты т?рде алынады.
1. Барлы? к?рдел? ?осылыста?ы металдар тек
?ана о? тоты?у д?режес?н к?рсетед?.
2. Бейметалдар о? ж?не тер?с тоты?у д?режес?н
к?рсете алады. Бейметалдар сутекпен ж?не
металдармен ?осылыстарында ?нем? тер?с
м?нге ие.
3. Элементт?? е? жо?ар?ы (максимальд?) тоты?у
д?режес? периодты? кестедег? топты? н?м?р?не
байланысты болады.
4. Металдарды? е? к?ш? тоты?у д?режес? н?лге те?
болады.
5. Е? жо?ар?ы тоты?у д?режес? мен е? т?мен
тоты?у д?режес?ндег? аралы?ты аралы? тоты?у
д?режес? деп атайды.
т?ра?ты
H,K,Zn
ауыспалы
Cl,P,Se
Тоты?у д?режес?
о?
Na,Al,Ca
тер?с
S-2 ,N-3 ,O-2
жай заттарды? т.д.
Fe0,Cl20,H20
Тоты?у д?режес? бойынша химиялы?
формуланы ??растыру.
АЛГОРИТМ:
1.Химиялы? элементтерд?? та?басын жазамыз.
Al S
2.Д. И. Менделеев кестес?нен элементтерд?? ТОТ
д?режес?н табамыз Al+3S-2
3. ЕКОЕ тауып индекстерд? аны?таймыз.
Al2S3
+3
-2
ЕКОЕ=6 Al S
Al2S3
ЕРЕЖЕ:
элементтерд?? тоты?у д?режес?н?? алгебралы?
?осындысыны? жиынты?ы н?льге те?.
Тоты?у д?режес? о
К?к?ртт?? тоты?у д?режес?
?андай?
S+16 ))) 1s22s22p63s23p43d0
2 8 6
_
2 ж?птасп. е т.д. -2
3s2
S*
3s2
3p4
3p4
3d0
H2S
3d1
_
4 ж?птасп. е т.д. +4
SO2
_
6 ж?птасп. е т.д. +6
S**
3s2
3p3
3d2
SO3
Элементт?? тоты?у д?режес?н аны?та
Al2O3
Ca3N2
K2Se
P2O5
Cl2O7
As2O3
Al2+3O3-2
Ca3+2N2-3
K2+ Se-2
P2+5O5-2
+7
-2
Cl2 O7
+3
-2
As2 O3
Кез келген молекула электробейтарап б?лшек.
Молекулада?ы барлы? атомдарды? тоты?у
д?режес?н?? ?осындысы н?льге те? болады.
?р т?рл? ?осылыста?ы к?м?ртект?? тоты?у
д?режес?н аны?тап к?рей?к. К?м?ртект??
валентт?л?г?н к?рсету ?ш?н графикалы?
формуласын к?рсетем?з. Б?л ?осылыстарда
к?м?ртек барлы? уа?ытта т?рт валентт?
болады, ал тоты?у д?режес? -4 тен + 4 дей?н
?згер?п отырады. Барлы? уа?ытта элементт??
тоты?у д?режес? валентт?л?г?не сай келе
бермейд?.
Валентт?л?к.
Атом ??рылысы мен химиялы?
байланыс
т?р?ысынан ?ара?анда валентт?л?к ?рб?р атомны?
молекула
т?зуге ж?мсайтын
электрондарыны?
санымен аны?талады. Атом, химиялы? байланыс
т?зуге неше электрон ж?мсаса, оны? валентт?г? де
сонша болады.
Мысалы, сутек молекуласын т?зуге ?рб?р сутек
атомы б?р электроннан, оттек молекуласын т?зуге
оттект??
?рб?р
атомы ек?
электроннан, азот
молекуласын т?зуге ?рб?р азот атомы 3 электроннан
ж?мсайды.
Сонды?тан сутек атомы молекуласында сутек
атомдары 1 валентт?, оттек молекуласында
оттек атомдары ек? 2 валентт?, азот
молекуласында азот атомдары 3 валентт?
болады.
Молекулада?ы атомдар арасында?ы ?рб?р ?ос
электрондарды б?р сызы?шамен
ауыстыру
ар?ылы затты?
??рылымды? формуласын
??рады. ??рылымды? формула молекулада?ы
атомдарды? валентт?л?г?н к?рсетед?.
Б?р сызы?ша б?р валентт?л?к байланыс?а
с?йкес келед?. Сонымен б?рге ??рылымды?
формуласы молекулада?ы элементтерд?? б?р
? б?р?мен байланысу рет?н де б?лдеред?. ?рб?р
элементтен шы?атын сызы?ша саны сол
элементт??
валентт?л?г?н
к?рсетед?.
Мысалы, мына к?рсет?лген
Н -, О= ,
│
│
-N-, - C │
Элементт?? валентт?л?г? - б?л бер?лген молекулада?ы
атомны? бас?а атоммен т?зет?н химиялы?
байланысты? саны. Б?р химиялы? байланыс т?зу
?ш?н атом б?р ж?птаспа?ан электрон ?сынады.
Сонды?тан элементт?? валентт?л?г? атомда?ы
ж?птаспа?ан электрон санымен аны?талады.
К?птеген элемент атомдары ?здер?н?? валентт?л?г?н
(ж?птаспа?ан электрон санын) ?алыпты жа?дайдан
?оз?ан жа?дай?а ауыс?ан жа?дайда к?бейте алады.
Атомны? ?оз?ан жа?дайы - б?л ?алыпты
жа?даймен салыстыр?анда жо?ары энергиясы
м?лшер?мен ерекшел?нед?.
нег?зг? жа?дайы
?? валентт?
?оз?ан жа?дайы
IV валентт?
VI валентт?
К?к?ртт?? ауыспалы валентт?л?г?н?? себеб? болып табылады.
H2S
SO2
SO3
Мысал
Заттарды? формуласы мен химиялы?
байланысты? арасында?ы с?йкест?кт? к?рсет??дер.
Заттарды? формуласы
Химиялы? байл. тип?
А) I2
Б) ZnSO4
В) К2S
Г) Н2О
1) КПБ
2) КПСБ
3) ИБ, КПБ
4) ИБ
5) ИБ
6) КПСБ, КПБ
Заттарды? формуласы мен химиялы? байланысты?
арасында?ы с?йкест?кт? к?рсет??дер.
Заттарды? формуласы
Химиялы? байл. тип?
А) I2
Б) ZnSO4
В) К2S
Г) Н2О
1) КПБ
2) КПСБ
3) ИБ, КПБ
4) СБ
5) ИБ
6) КПСБ, КПБ
Крестер мен н?льдер ойыны
Ионды? байланыс
H2O
I2
CaCl2
HCl
KCl
KBr
Cl2
NH3
Li2S
?тымды жолды тап
Ковалентт? полюст? байланыс
H2O
I2
NaF
N2
HCl
NH3
H2
Cl2
HI
Крестер мен н?льдер ойыны
Ковалентт? полюсс?з байланыс
N2
I2
HF
S8
HCl
F2
H2
Cl2
HI
Тапсырма
Молекула т?з?лу?н?? электронды схемасын орында?дар:
А) аммиак
Б) бром
Осы заттар молекуласында?ы электрон орбитальдарыны?
б?ркесу сурет?н салы?дар.
Терминологиялы? с?зд?к
?аза? т?л?нде
Орыс т?л?нде
А?ылшын т?л?нде
Химиялы? байланыс Химическая связь
Chemical bond
Ионды? байланыс
Ionic bond
Ионная связь
Ковалентт? полюсс?з Ковалентная неполярная
байланыс
связь
Non-polar covalent
bond
Ковалентт?
полюст? байланыс
Ковалентная полярная
связь
Polar covalent bond
Электртер?ст?л?к
Электроотрицательность Electronegativity
Тоты?у д?режес?
Степень окисления
Oxidation level
Валентт?л?к
Валентность
Valency
Металды? байланыс Металлическая связь
Metallic bond
8-9 сынып о?ушыларыны? ?Химиялы?
байланысты? (типтер?), валентт?л?к, тоты?у
д?режес?? та?ырыбы бойынша б?л?м де?гейлер?н
ба?алауды? критериалды? шкаласы
О?ыту ма?сатына сай ба?алауда ?олданылатын
критерийлер дескрипторлары
Жалпы ба?алау критерий?н ??деу
Критерий
К?т?лет?н н?тиже
О?ушыны? ?орша?ан ?лем ж?не таби?атты?
химиялы? за?дары ж?н?нде ж?йел? химиялы?
б?л?м? ?алыптас?ан, ?аз?рг? ?лемн?? ?ылыми
бейнес?н т?с?нед?, таби?атта болып жат?ан
??былыстарды т?с?нд?ре алады;
С
Бер?лет?н тапсырмаларды орындай отырып,
?ылыми о?ушы ма?ынасы жа?ынан ??иынды?
б?л?м ж?не де?гей? жо?ары д?режедег? та?ырыптар?а
т?с?ну
?ылыми лексиканы ке? к?лемде ?олданып,
?ылыми терминологияны ти?мд? пайдаланып,
?ылымны? нег?з?н ?те жо?ары д?режеде т?с?не
алады;
Е
О?ушы ?сыныл?ан деректер бойынша
Деректерд? логикалы? формада с?йкес келет?н ?лшемдер
??деу
ж?рг?зе отырып графиктер ??ру,
за?дылы?тарды ??ыну, есептеу н?тижелер?н
алу, ?з?н?? ?ылыми б?л?м?не с?йене отырып,
химияны? эксперименталды ?д?стер? бойынша
алын?ан н?тижелерд? т?с?нд?ре алады.
Е? жо?ар?ы
?пай
А
Д?ниен??
б?рл?г?
6
6
6
КРИТЕРИАЛДЫ БА?АЛАУ К?РСЕТК?Ш? (рубрикаторлар дескрипторларымен б?рге).
Рубрикатор ? ?рб?р критерийге байланысты о?ушыны? о?уда?ы жет?ст?г?н ба?алау?а ?ажетт?
?пай саны
Дескриптор ? ?рб?р на?ты ?пай?а жету де?гей?н?? сипаттамасы.
Критерий
АКритерий?
Д?ние
б?рл?г?
(max 6)
Жет?ст?к
де?гей?
0
1-2
3-4
5-6
Дескрипторлар
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен
жо?сыз.
С?зд?? таби?и ортада болып жат?ан ??былыстар жайлы т?с?н?г???з
таяз, химиялы? байланыстар жайлы б?л?м???з на?ты ж?не д?лелд?
емес. Терминд?к с?здерд? д?рыс ?олданбайсыз.
С?зд?? за?дылы?тар жайлы т?с?н?г???з бар, химиялы?
байланыстарды жа?сы т?с?нес?з, м?л?меттерд? логикалы?
ретт?л?кпен жетк?зе аласыз, терминдерд? орынды ?олданасыз.
Алайда, ?олдан?ан мысалдары?ыз ?те ?арапайым ж?не толы?
емес.
С?зд?? за?дылы?тар жайлы т?с?н?г???з бар, химиялы? байланыстар
т?рлер?н сен?мд?, толы?, орынды жетк?зе аласыз. Терминдерд?
д?рыс, на?ты, сен?мд? ?олданып, химиялы? байланысты? т?з?лу?н
д?лелдей аласыз.
С
?ылыми
б?л?м ж?не
т?с?ну
(max 6)
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен жо?сыз.
0
1-2
3-4
5-6
С?з бер?лген м?т?ннен ?ажетт? а?паратты табуда ?иналасыз.
А?параттарды талдай б?лмейс?з, та?ырып бойынша
проблеманы шешуге пайдалан?ан ?осымша м?л?меттер???з
ма?сат?а сай келе бермейд?.
С?з та?ырып?а байланысты ?ажетт? а?параттар мен
м?л?меттерд? жина?тай аласыз. Дегенмен, жина?тал?ан
деректерд? талдап, оны ?ажетт? жа?дайда ?олдана бермейс?з.
С?з кесте бойынша ?осылыстар формулаларынан химиялы?
байланысты? т?рлер?н ажырата аласыз, сараптау ж?мысын
ж?рг?зе аласыз, бер?лген м?т?ндерден ?ажетт? а?параттарды
тауып, ?ылыми а?параттарды та?ырып бойынша туында?ан
проблемаларды шешуде ?олдана аласыз.
E
Деректерд?
??деу
(max 6)
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен жо?сыз.
0
1-2
3-4
5-6
С?з есептеулерд? ?з бет?нше ж?рг?зе алмайсыз, ?ател?ктер
ж?берес?з.
С?з периодты? кестен? пайдаланып элементтерд?? тоты?у
д?режес? мен валентт?л?г?н аны?тауда ?ат?л?ктер ж?берес?з.
А?параттарды ?орытып, химиялы? байланысты
сызбан?с?алар т?р?нде тек м??ал?мн?? к?мег?мен к?рсете
аласыз.
С?з ?зд?г?нен периодты? кестен? пайдаланып элементтерд??
тоты?у д?режес? мен валентт?л?г?н аны?тап, формула ??растыра
аласыз. А?параттарды ?орытып, химиялы? байланысты
сызбан?с?алар т?р?нде к?рсете аласыз.
Ба?алау пара?ы
Критерий бойынша
?пайлар
А
C
E
?пай
жиынты?ы
16-18
Ба?а
?5?
А
C
E
14-15
?4?
А
C
E
11-13
?3?
А
C
E
8-10
?2?
?йге тапсырмасы
Кестеде бер?лген ?осылыстардан химиялы? байланысты? тип?н
аны?та.
? н?с?а
1
2
3
4
5
Заттар формуласы
CaCl2
Na2O
Br2
N2
CCl4
Cl2
O2
CO2
SiF4
K2O
CS2
CH4
BaI2
MgO
S2
М?т?нн?? аудармасын жаза?ыз.
Bonding models and AIDS Drugs
In 1989, researches used X-ray crystallography- a
technique in which X-rays are scattered from crystals of the
molecule of interest- to determine the structure of a molecule
called HIV- protease. HIV- protease is a protein (a class of large
biological
molecules)
synthesized
by
the
human
immunodeficiency virus (HIV). This particular protein is
crucial to the virus?s ability to multiply and cause acquired
immune deficiency syndrome, or AIDS. Without HIV- protease,
HIV cannot spread in the human body because the virus cannot
replicate. In other words, without HIV- protease, AIDS can?t
develop.
Назарлары?ыз?а
рахмет!
Документ
Категория
Презентации по химии
Просмотров
254
Размер файла
2 934 Кб
Теги
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа