close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1157 zeynullina a.f okhushilardi sauatti jazuga uyretu jane orfografiyalikh khatelerin joyuga baylanisti khoyilatin talaptar a.f.zeynullina

код для вставкиСкачать
УДК. 372.880.
ОКУШЫЛАРДЫ САУАТТЫ ЖАЗУРА УЙРЕТУ
ЖОНЕ ОРФОГРАФИЯЛЬЩ КАТЕЛЕР1Н ЖОЮРА
БАЙЛАНЫСТЫ КОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР
А.Ф. Зеинулина, К .К Ратаев а
С. Торайгыров атычдагы Павлодар мемлекеттЫ университета
Мацаяада оцушыларды сауатты жазуга уйрету Macejienepi мен орфографиялъц цатеш жоюга байяанысты цойшатын таяаптар жвмнде кррастырылады.
В статье рассматриваются вопросы обучения грамотному письму и требогания. свяжи/ные с исправлением орфографических ошибок учащихся.
210
Вестник ЛГУ №4 2003. г.
Филологические науки
The article deals with the problems o f teaching correct writing and considers
demands related to correction o f pupils' spelling mistakes.
i:
Ана тшш окытудьщ 6ip максаты - бипмда, сауатгы, ез ойьш анык жегазё бшетш,
мэдениетп жастарды даярлау. Окушыларга тш мпдщ байлыгын, онын керкемдйп мен
ернепн, ойды анык, айкын жетюзе бшу тэсшдерш уйрету казак xini мен едебиет
окытушыларьшьщ басты мшдеп. Тщщ ap6ip адамньщ дурыс колдана 6uiyi ауапылыктьщ
\У'.
басты талабы болып табылды. Дурыс жаза бшуге, ез niicipiH сауатгы баяндауга уйрететш,
сейлей бшетш адамдарды, даярлау - dp6ip тш пеншен сабак беретш мугалмнщ непзп
мшдеп. Tin сабагьш журпзетш мугалймдер окушылардьщ грамматикалык ережелерщ
канагаттанбай, сол ережелерд1 сауатгы жазуына пайдалана бшуге де капы кадагалау керек.
Казак тип грамматикасын окьггуда практика мен теорияны байланыстырудын typni
ezucrepi кеп. Егер окушылар сауатгы болса, онда олардын барлык сабакган да жексы
окуьша, ойындагысын дурыс айта бшуге, сауатгы жазуына толык мумкщщк болар едь
Деген мен, ережеш, теорияны жаксы бшгенмен орфографиялык кателнегердо кеп вдберегсн
окушылар да кездеседь Окушылардьщ сауатгылыгьш арттьфу ушш турл1 жаттыгу
жумыстарьш, орфографиялык сездпс жумыстарды турлещцре отьфьш, ер турл1 едкгп
пайдалану керек. Ол ушш эр мугал1мнщ катемен жумыс журпзетш арнаулы дэптер1 болу
керек. Бул дэптер ер окушыныц кандай ережеш толык мецгермегендцтне айгак болады.
Эрине, бул дептер мугал1мнщ узбей жумыс icreyiH талап етедь
;
Дептерге жаттыгу л ардан, жатжазудан, мазмундамадан ж1берген кателерд1
TipKen отырады. Енд1 осы катемен жазган сезд 1 менгерту ушш кандай жумыс ж урпзу
керек. Bipm nii сол сездеп катенщ ережесш еске Tycipy, оны дурыстау, сол сезбен
косып сейлем курау, сол сездщ синонимдпс, омонимдш катарларын тапкызып
магынасын ашкызу. Не сол катеш орфогрофиялык сезджке карап жендету. (шапшач,
тез, жылдам, дереу).
•
/
Кейб1р окушылар сезд1 ecTyi бойынша жазады жумыссы, кешсе, кессе кешше., ал кейб!реулер1 у, у, ы - i, ц, м, н epinTepiH ажырата алуайды . Зул
оку шылармен косымша сабак етюзшш, жеке арнаулы тапсырма да берщцЬ Мысалы:
кате ерпш дурыстап 5 - 1 0 сезден жазып келуге, соган сейкес ережеш окуга, сабакган
тыс бершген тапсырманы орындагандары тексерш п отырады.
Катеш кеп ж1беретш, сауатсыз окушыларыныц жеке косымша дептер1
болады, оган сабакган тыс жатгыгулар берте/ц, сез ойлау, не жеке сездермен сейлем
курау, не ж1бершген ерштерд1 кою сиякты.
Бул тапсырмаларын орындаганы ж енш де тексеру ж урпзш едь (уйде, не
сыныпта).
BipKafap балалар 6ipimceH сезд1 m repiw u, кейшд1 ыкпалды кеп тусшбей, не
мен бермей узак уакыт кателерш мойындамайды.
211
Л.Ф. Зейнулина, К.%. Ратаева
М: Иманахмст, Бскбол, д р агер , Кызылбалак. Бул окушыларды, сездщтуб1рт
айыруга дагдыландыру керек. Кебшесе окушылар шылаудын «да, мен» турлерш
септигпн жатые, комектее формасымсн шатастырады. (б1рде, 6ipre. б1рде белек
жазыдалы). Буларга да салыстыру эдюмен шылау мен жалгаудын айыру эдгсш уйрету
кажет М. Дамет орындыкта отыр. Клубта орындык та... бар. Павлодарда химиялык
заттаршыгаратын завод бар. Павлодар да - ipi кала. Окушылардын орфографиялык
катесш жокяа жагжазудын accpi кеп. Мугалш творчестволык шеберл1гше суйене
отырьп, турл1 адютерд! пайдаланып окушыларды сауатты жазуга жетшзедт
Орфопфиялык катете жаттыгу журпзгенде жеке карточканы кеп колданылу кажет.
Мысаш: косаяк, ка рабура, ак суйек, кырык аяк сез TipKeci, бйрйскен сез турлерщ
ажырггу т.б. Орфографиялык KareHi болдырмаута туспшрмел1 жаттыгудын acepi кеп.
М угэлт эр окушынын ж1беретт катесш бшген сон, туЫадирмел1 жатгыгуды сол
бала а айткызып отыруды талап ету керек. Анкау андамайды, энгудж тындамайды.
(карлыгаш, осы сейлемде а, е, ы, - эрштершен сон не жаздын?).
Бесатардыц 6ip огы Жамалдын кулагынан ду erri. (алдьщгы сезд! капай
жаздын?) Косып бас a pin пен. Онда шекара аскершде болатынсьщ.
Орфографиялык кателердщ тур! томен депдей:
1. Кейб1реулер1 ер тд ж дауыстылар деп аталатын у, у, у, эрштерш ажырата
алмайды. бугш - бугун, бугун, бурун, бурун - бурын.
2. Жщшнсе и мен й (кыска) ажыратпай жазады.
кьимыл, селем бшлеу, кнйм, сшрек, сыиыр т.б.
3. я, ю дч дурыс колданбау не алдынан я,ю -дын ы, i жазу кия, сойу т.б.
4. BipiKKeH сездерд! ажырата алмауы.
Алтыатар
апты атар
Кырыкбуын
кырык буын
Аскала
ак кала
Бесаспап
бес аспал
5. Сыскар» ан сездердш магынасын ажыратпаудан колхоз дегеиш кол коз деуг
Б|л орфографиялык кателерд1 тузетуге темендепдей эдге кол да иды.
1 К атет кеп ж!бергён окушыларга кате сездер! жазылган карточканы 6epin,
дурысьи езше жаздыру кулын - кулун, бугун - бупй т.б.
I.
у, у, н, н, м, й, и эрштершен кате Ж1бергендерге ар ершке 10,20 сез жаздыру,
бул ок/шынын ез б е л мен 1зденуше эсер етедт
3. Жогарыда керсеплген apirrrepi бар сезге, еоздж журпзу (ед. сабагынан да)
4. Окушылардын apirrrepfli дурыс айтуын талап ету да, эн, эм, т.б.
5. Эрш емес, сездерш де дурыс айтуын талап ету, кадагалау. Мысалы: совет
- сэбет, газет - кезит, космонафт - касманапт.
Окушылардын epimi, сезш дурыс айтпауынын 6ip ce6e6i, олардын керкем
212
Вестник ЛГУ №4 2003 г.
Филологически науки
эдебиет пен газет -журналды аз окитъшын керсетсе, сондай-ак TypFarf оргасы,
жануясы эбден сауатты, дурыс сейлемейтшдичн ангартады.
6. Косарлы эрштердщ 6ipiH тастап жазуда жш кездсседь Усен -йен, ецбекке, газет-Ti. Бундай к атет болдырмау ушш окушыны сез тулгасын дурне ажырата
бшуге уйрету керек.
' 1»
Мысалы: Б1з халы карал ык жацалыкты газет - тен, радио - дан, телевизор дан естивт. Осындай турл! жумыстар яедпзудщ нэтижесшде мулдеи болмаса да
окушылардыц аздап сауаттылыгы жаксарады. Кейб1р калыптастирып алган
орфографиялык кателерд1 б1рден жою киын, ол ушш мугатм катет коп ж^беретш
окушылармен узбей уздШссЬ жумыс журпзу1 кажет. Сауат апггыру эд1стершщ женжобасын А.Байтурсынов «Элш-би астары» атты ецбегшде корсетедо. Мектеп
балаларына арналган окулыкта, улкендерге арналган «Сауат ашкышты» Солсын
А.Байтурсынов улкен тербиелж MdHi бар тш устарту муддесш кездейдь Автор жалпы
окулыкка тан «жeнiлдeн ауырга устап макал-мвтелдерден, накыл сездерден
мысалдар алады. Олардын барлыгы дершк адамгершшкт1, адалдыкты, ецСек
cyiiriiirriKTi, т.б. i3ri касиеттерд1 уагыздайтыны белгшь
Сауаттылык - дамымалы кубылыс, талапты жумыс, оныц басты езеп колдану жшгшде. Тш тазалыгы, сауатты калам карымы - тш мен ой, тш мен таньш,
тшмен ой, тшмен улт байланысы - бол мыс пен рухтыц непзшен келе^. Сауаттылык
тендециянын орныкты болуы - тш мамандарыныц жогарыда белгшёнген
талаптардьщ орындауыныц мэш мен
б1ртутас жуйеде жузеге асуынан
болары созс1з.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
112 Кб
Теги
1157, baylanisti, sauatti, zeynullina, jazuga, jane, khatelerin, orfografiyalikh, uyretu, khoyilatin, okhushilardi, joyuga, talaptar
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа