close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1167 blekbaeva s.e kasibi-pedagogiklikh tarbiege khazirgi kezdegi khzkharas s.e.blekbaeva v.v.sergeeva

код для вставкиСкачать
Ғ Й Ю
І
Вестшис П Г У Л гІ, 2004
40
УДК378. 1
КӘСІБИ-ПЕДАГОГИКАЛ ЫҚ ТӘРБИЕГЕ ҚАЗІРП КЕЗДЕП
КӨЗҚАРАС
С.Е. Бөлекбаева, В .В . Сергеева
С.Торайеы рое аты ндаә ы
П аелодар м е м л е к е т т ік у н и е е р с и т е т і
В статье уделяется внимание воспитательному процессу в педагогических вузах, так как проблема воспитания в свете новой парадигмы образования актуальна на сегодняшний день.
Бугінгі куні тәрбиенің нәтижесі айқын корініп тур. Сондықтан да олардың жаңа нарық жагдайына бейімделу урдісі өте ауыр
ж уріп жатыр.
Іп іһіх аггісіе іһе ргоЫет затергіпсіріез о/іһе сопіепіз іп а үосаііопаі
ігаіпіп% І5 сопзШегесІ а і Ігапзіііоп.
Педагогикалық жоғары оқу орындары студенттерін тәрбиелеу
мәселелерінің өзіндік ерекшеліюгері бар, себебі ол жеке түлғалық басты қасиеттер қалыптасып үлгерген ересек адамдар тәрбиесі.
Педгогикалык әдебиеттерді талдау тәрбиені төрт түрлі мағынада түсіндіруге болатынын көрсеттіғ:
- тәрбие - қоғамның адамға тигізетін әсерімен қатар жүретін
әлеуметтену үрдісі ретіндеү;
- кеңірек педагогикалық түсінік бойыиша, тәрбие белгілі мақсатқа бағытгалган және тәрбиені білім беру мекемелер жүйесі іске асырадыү;
- бір жақты педагогикалық мағынада, тәрбие - тәрбиелеиушіде
белгілі қасиеттер, көзқарастар жүйесін калыптастыру мақсатымен
жүргізілетін тәрбиелік жүмыстарү;
- тәрбие - нақты тәрбиелік мәселерді шешетін үрдіс ретінде.
Кенестік педагогика кезінде, тәрбие - жеке түлғаға көрсетілетін,
үйымдастырылған педагогикалық әсер деп анықталган, оның мақсаты жеке түлғада коғаммен аныкталган әлеуметтік сапапарды қалыптасгыру немесе әлеуметгік және мәдениепік тәжірибелерді үлкеннен кіші үрпаққа беру үрдісі ретінде қарастырылған. Мүндай көзқарас бойынша тәрбиеленупгіге тек қана бағынушы айтқанды екі етпей
орындаушы рөлі беріледі.
Бүгінгі күні ондай тәрбиенін нәтижесі айқын көрініп түр. Авторитарлық тәрбие жүйесінің өсерінен осіп-оркендеген, кеңес үкіметі
кезіндегі оқушылар қазірдің өзінде іскерлігі және ынтасы үшін жаза-
ссри я Педагогическая
ланудан кымсыньш бвтен, жат адамдардың еркін орындан жүр. Сонлыктан да олардын жаңа рынок жағдайына бейімделу үрдісі өте ауыр
жүріп жатыр.
Торбнені педагогнкалык категория ретінде карыстыра отырын,
мына жағдайларды көрсете кету керек:
- тәрбие - ғылым түрғысынан недагогика категориясына жатады, әрі оқы ту категориясымен бірге «білім беру» категориясын
қүрайды;
- тәрбиені тек кана әлеметгену үрдісі деп карастыруға болмайды, себебі ол басқарылатын үрдіс. сонымен қатар тәрбиені жеке түлғаның санасын, қасиетгерін қалыптастыратын үрдіс ретінде де калданған дүрыс емес. Айта кететін нәрсе, сана тек кана іс- әрекет үрдісінде
қальпггасады, сондықтан карым-қатынаста немесе қарым-қатынас
жүйесін тәрбиелеуге болады.
- тәрбие - тек кана мәдениәлеуметгік тәжірибені тарату емес,
сонымен катар, оны жеке адамның іске асыру, оздігінен даму, жаңа
әлеуметгік жағдайға бейімделу максатымен белсенді творчестволық
меңгеру.
Қазіргі заманғы тәрбне қандай болу керек? Бүл мәселені шешуде
В.В.Сериков, Е.В. Бондаревский, И.С. Акиманская, Н.А. Алексеев,
В Л . Созанов, Л.М. Фридман сияқты ғапымдар жете зерггеген жеке
түлғаға бағдарлаған білім беру парадигмасының орны б ө л е к .
Жаңа теорияны негізгі приншші - басты іс-әрекет етуші фигура
ретінде студентгің, бүкіл оқу-тәрбие үрдісі келтірілген. Ж еке түлғаға
бағдарланған тәрбиені мәні- ең алдымен студент білім беру үрдісінің
субъетісі ретінде түтас көрінуі, дамуы үйренгенін іске асыруы үшін
жағдай жасау.
Педагогикалық жоғары оқу орындарында тәрбиенің оны үлкен
кеңістікке шыгаратын шекарасы бар (ақыл-ой, физикалық, күкыктык.
эсгетикалық).
Педагогтын кәсіби тәрбиесінде таңцай алған мамандығына тән
айқын накты анықгалған кәсіби қарым -қатынастың шеңбері бар.
Педагогтың негізгі қарым-қатынас жүйесі мынадай:
- еңбекке катынасы;
- еңбек үрдісіңде адамға карым-қатынасы;
- педагогикалык мәдениетке қатынасы;
- кәсіби іс-кимылдын субъекгісі ретенде өзіне қатынасы.
Кәсіби іс-әрекет субъектісі біріншіден, іс-әрекетгі жобалаушы
ретінде немесе алғашқы этапта іс-әрекеттің бағдарламасы ретінде
көрінеді, екіншіден, өз жобасьшың орындаушысы ретінде .
42
Веспииік П Г У Х іІ, 2004
Әрі ол кезде субъект кәсіби тірпііліктіц баска да субъкгілерімен
карым -катынаста болады. Жеке түлғалық бағдарланған білім беру
мәселелерінде жеке түлға карым-катынас субъектісі ретінде көрінеді.
Теориялык талдау және тәжірибелік бақылау көрсеткендей,
қазіргі кезде педагогикалык ЖОО оқылатын пәндер болашақ маманға
нәтижелі тәрбиелік әсерлерін тнгізетін практикалык шеберлікті толық мөлшерде меңгеруге мүмкіндік бермейді, ал шындыгында тәрбиеленушіде, педагогта білім беру үрдісінің теңқүқықта субъекталары
болатындай әрі дәстүрлі насихат арқылы әсер етуде алшақтау және
ынтымақтастық қарым-қатынасқа көшу, окушыларда қажетгі әлеуметгік қасиеттер мен мінездердің дамуына қолайлы жағдай жасау
сияқты тәрбиелік әрекетгердің маңы зы зор.
Біздің көзқарас ымы з бойынша, Ж О О ны ң тәрбиелік функциясы,
жеке түлғаның абстракты әлеу метгендіру емес, ап жеке түлғада кәсіби
маңызы бар, әлеуметтік сананы жобапау. ЖОО-ның тәрбиелік функциясы педагогтың «халық арасындағы адам» ретіндегі бейнесін
калыптастырады.
Студенттерді тәрбиелеу деген, жеке түлғаға әсер ететін дәстүрлі
әдістерді қолдану емес (сендіру, үйрету, жаггықтыру, марапатгау,
жазапау т.б), себебі ересек адамдарға ондай әдістердің әсері тимейді.
Бүл арада айтылып отырған, студенттердің ойындағысын іске асыра
алатын, жеке түлғаның өзін-өзі тәрбиелейтін, іс-әрекетгерінің өзіне
ғана тән стилін қалыптастыратын өзінің жеке кәсіби позициясын туғызатын жағдайлар жүйесін жасау керек.
Сондықтан кәсіби педагогикалық тәрбие біздің түсінігімізше ол тек кана оқытушының әлеуметтік мәдени тәжірибесін студентке
беру емес, ол сол тәжірибені студентгіц ісін асыру, даму, кәсіби орта
жағдайына бейімдесу мақсатымен белсенді, творчестволык, үлттыц
дәстүрлер негізінде меңгеруі.
Тәрбие- ЖОО-ныц ец алғашқы мақсаты екені есте үсгай отырып,
педагог өзініц барлық кәсіби іс - әрекетгерінде адамзатгың ец жаксы
қасиетгерін студентте тәрбиелеу керек. Әрине ец тиімді, нәтижелі
әдіс - педагогтыц жеке басыныц төртібі.
1991 жылдан кейін ЖОО-ның тәрбиелік кызметтері азайды «Деологиязация» қогамдық жүмыстарды қысқартты: жастар қүрылымдары жойылды, наразылық пен түцілу, кажетсіздік сезімі, маңысыздык,
сүраныссыздық пайда болды. Сонымен катар, студенттер өздерінде
қоршаган ортаға кажетті үлкен энергия потенциялы бар екені сезінеді. Сондықтан, студент күштерін өздерініц потенциялдық күпггері
мен мүмкінпііліісгерін белсендіруге багыттау керек.
ссри я Педагогическая
43
«Дамьггу потешшялы» деген үгымда бір қатар ғалымдар пәндерді
педагогикалық ЖОО окыту әдістерінің мөселелерін қарастырғанда
қолданады, оның негізгі мақсатын былай деп аныкгайды - мүгал імнін
жеке түлғасын мақсаттылықпен калыптастыру үрдісі, жылдан жылға
мамандыгын. өзінщ сөйлеу мәдениетін ж әне өзін үстай білу өнерін
менгеру. Осы мақсаттардың жнынгығы ғана оқу-тәрбие үрдісінің
түтастығын қалыптастыруға, әрбір оқу пәнің дамыту потенциялын
пайдалаяуға, студенттік емірді педагогтандыруға, болашак маман
дайындайтын ортаны жасауға мумкіндік береді.
П. Терехов жалпы білім беретін, жалпы мамандық ж әне арнайы
пәндер мазмүның педаогикалық потенциалын болаш ақ п едагогш ң
педагогшсалык компентенңиясын калыптастыру сүрактарына, педагогикалык ЖОО студенттерінде педагогикалық ойлаудың қалыптасуына байланысты әлеумеггік мәдени білімде қарастырады.
Қазіргі кезде тәрбиенің жаңа стратегиясын жөне негізін қалаушы жақгарын интенсивті іздестіру жүріп жатыр. Білім берудің көптеген қүкықтық нормапары жаңарды, тәрбиелік үрдістің әртүрлі жүйелері мен қатынасушыпары мойындалды. Өсіп келе жатқан үрпақта
тәрбнелеудің отандық тенденциясы қүрылды, онда белсенді әлеуметтік мәдени өмірдің қүндылықгары, жеке және үлттық мүдделер,
жалпы мәдени және кәсіби компанеттігі анық керсетілді.
Тәрбиенің маңызды белгілері оның анықтамасында көрсетілген,
ал анықтамасы «Қазакстан Республикасыньщ білім беру үйымдарында тәрбиенің комплексті бағдарламасында», 2003 ж., «Қазақсган Республикасыныд орга білім беруді дамыту концепциясында»,1997 ж.
көрсетілген. Бүл қүжатгарда тәрбие былай деп карастырылады: «мақсатгылы іс-әрекет, жаішыазаматгық және үлтгық қүндылықтарға негізделген оқушылардьщ рухани дамуына жағдай туғызуға бағдарланган; оларға өмірде өз тағдырын өзі шешуге, адамгерпгілік, қүлықтылық және кәсіби түрактануда көмектесу; жеке түлғаның ойын жүзеге
асьфуына жағдай жасау».
Болашақ мүғалімнің дамуның әлеуметгік ситуациясы ең апдымен студенггік шақгың ерекшеліктерімен, яғни студент-жастардың
ерекше категориясы екендігінен анықгалады, олар жоғары білім беру
институтына бірікгіріпген жене кәсіби дайындықты мамандардың
жетекпшгігімен алады. Қарым-қатьшас өздерінің қүрдастарыньщ ара> сында жүреді. Ең басты әрекетгірі-кәсіби -о қ у және ғылыми- зерт; теу жүмыстары, әрі өз беттерімен жүмыс ісгеу қабілетгері тез өседі.
'*
Сонымен, педагогтарды кәсіби тәрбиелеу мөселелеріне айрықша
жаңа көзқарастар керек, білім беру үрдісіне жеке түлғаньщ бағдарлан-
44
Вест ник П Г У Щ , 2004
ған жаңа технологиял арды еңгізу керек, онда ең басты күндылык ретіңде педагогшң ерекше қаснетгері, сапасы, оның күндылык саулығы,
кәсіби интеллектісі және педагогикалык мәдениеті саналады.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
731 Кб
Теги
1167, pedagogiklikh, kezdegi, sergeev, blekbaeva, tarbiege, kasibi, khzkharas, khazirgi
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа