close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1319 kayshanova a. j. kunyazova s. k alemdik kharjilikh dagdaris sebepteri men shigu joldari

код для вставкиСкачать
серия Экономическая
111
У Д К 3 3 8 .1 2 4 .4
ЭЛЕМД1К КАРЖЫЛЫК ДАРДАРЬЮ:
СЕБЕПТЕР1 МЕН ШЫРУЖОЛДАРЫ
А.Ж. Кайшанова, С.К. Кунязова
С. Торайрыров атындагы
Павлодар мемлекегпк университет!
Казакстан —ол элемдш экономиканьщ б е л т . Б1здш
мемлекепм1з елемдж экономикалык жене эрине, каржы­
лык урд1стердщ тольщ канды катысушы. Жене осы орында
барлык елемде болып жаткан дагдарыстык кубылыстарды
сезш б^ мумюн емес. Бул уюметашздщ бунын: 6epiHe кант
етпей отырантындыгын б1лд1рмещи.
2007 жылдьщ жазында АКЩ-тыц каржылык нарыта нда басталган жаЬандык экономикалык жане каржылык
дагдарыс Ka3ipri уакытта жаЬандык экономикалык тусуге
ауысты. Keft6ip экономикалык елдер ашык TyciM re буп нп
уакытта ушырады, Keft6ipi одан да зоры эл1 алда деп
болжайды. Барлык элемнщ уюметтер1 мен саясаткерлер1
ездершщ елдершщ болашагына алаундаулы, калыптаскан
ахуалдан шыгу жолдарын 1зд^де.
Дагдарыстьщ ce6e6i осы елдердеп турмыстык нарыктагы багалардьщ теменддп болды. Каржылык дагдарыска
кептеген факторлар есер e r r i. Мумюн каржылык сектор
акыр сонында турактанады, алайда экономикалык еммш ц
калыпты децгешн жасау ушш каржылык секгордьщ калыбын кайтару керек.
Бугш анык болгандай, Ka3ipri замангы дагдарыс -о л ажмдцс
валкггалык жуйенщ дагдарысы. Жеке елдердщ ажадщк ретщде
улттык валктгаларды монополиялык пайдаланулары эжмдйс
экономиканьщ жаЬандык сипатына карсы кежда.
128
Вестник ПГУ №2,2009
Ka3ipri дагдары с — жаЬандык экон ом и калы к ж у й ап н
каржы лык, дем ократиялы к, институционалды н епздерш щ
дам уы ньщ логи калы к оры н басу шыл ы гы ны н бузылуымен
туган куры лы мды к д агдары с. Э лем дж реттеудш принципTeprniH ж ана сап алы экономика ш ы ндыгына сэйкес кел ме/i
карж ы ланды ру бан кин гтщ инсти тутгары ньщ бузы луы на
акедгп; туты ну когам ыньщ ку нды лы ктарынын бузылуына;
ел дж деф олттарга; нары ктарды н ж ум ы стары на мемлекет■пк араласуды н кенгт ecyi; ую м етгер м а ) алемд1к эконом и­
калы к peT T ^iorrepre сежмнщ тем ен д^ч.
Бугшп тан да алем дш валю талы к-карж ы лы к жуйеш
кардиналды реф ормалау м ш жуйел1к ж анарту к а ж е т п л т
мен мемлекет арап ык ултты к ycrri е с е г т к -т в л е м д ж 6ipniicri
ен пзу к а ж е т п л т бар.
Элемдж валюталык-каржылык жуйеш н жетшгшаздоп
мен оныц 0 3 re p ic T e ri алемьпн жагдайларына лайыкталуында ypfliciHiH калып коюы жаЬандык жене аймакгык
каржылык нарьщтардагы е т т жаткан катаклизмдердщ
непзп ce6enxepi болып отыр.
K a3ipri зам ан гы ал ем д !к э к о н о м и к а л ы к с а у л е т к е ,
атап айтканда дем ократи ялы к, басек еге к абш еттш ж ,
в р к е н и е т т Ш к , л е г и т и м д ш ж пен э л е м д ш к а у ы м д а с т ы к к а е с е п бер у ш ш 1 к ке с э й к е с келт1ру ж олы м ен б а р
элем дш валю та ж у й есж щ радикалды ж ацарты лу
к а ж е т п л т п а й д а бо л д ы .
Осыган байланысты:
эл ем дж валю талы к-карж ы лы к жуйеш адам затты н
дам у м аксаттары м ш каз1рп элем нщ мэселелерш щ максаттары на сэйкес келтгру бойынша консенсустык шеш1МД1
табу бсйы нш а барлы к куш терд1 6ipiKTipy. Ол \тш н B YY
эгидасымен G 20 елдер! м ш дауыстары халы каралык валюталык-каржылык жуйеш калыптастыру
серия Экономическая
129
кезш де ескершмеген баска елдер арасындагы дискуссиялык алацды куру усынылады;
- елем дш валю тал ы к ж уйеж н ж ум ы с icTey ж агдайлары барлы к катысуш ы елдер у ш ш езар а колайлы жэне
легитимд! куры луы кажет. М аксаты эл ем дж валю талы к
ж у й ай Ka3ipri замангы ж а И а н д ы к э к о н о м и к а л ы к ; сеулетгщ Heri3 салуш ы критерийлерш е сэйкес келтсру болаты н элем дж валю таны куру идеясы н занды турде бекггу
сурагы н барлы к елдерд щ niKip алысуы алгаш кы кадам
болуы мумкш. Б ер тген зацньщ л е ги т и м д ш п оны барлы к
Б ¥ ¥ елдер-каты суш ы лары ны н ж актауы на непзделед 1;
- гарм ониялы к жэне э д ш элем дж валю талы к-карж ы л ы к ж уйенщ н е п з п ал гы ш ар ттар ы н ж асаган нан кеган
ж эне ел дерд щ экон ом и калары н ы н и нтеграци я мен кооперацияньщ к а ж е т п дещ -ейше жеткеннен кеш н н е п зп
саудалы к-резервт1 валю таларды н эм и тен ттер-елдердщ
ар ты кш ы л ы ктары н ж ояты н э л е м д е п алю талы к-эконом икалы к Kayinci3fliKTi кам там асы з ету ymiH ултты к уст!
элем дж валю таны снизу м аксатка лайьщ ты.
Ж аЬанданган элемдис валю талы к-карж ы лы к жуйенщ
к е я е а дестабилизациялануы ньщ те}екелдер1 ж ене элем дж
курылымн ы н барлы к конструкциясына онын эпидемиялык
таралуы элем дж кауы м дасты ктан тездетшген эрекетгерд 1
талап етедь
Э рекеттеп елемднс pe3epBTi валю тадан аймакты к сауда-валюталык есеггпк 6 ip n iK T e p жуйегане ж уктемш 1 жедел
кайта тарату к аж етти пгш щ ecyi айкын.
А льтернативалы pe3peBTiK валю таларды ен пзу жолымен тэ}екеядерд1 осындай ди версиф икадиялау б!рщ рай
елемдш вал о тан ы н з т з у г е ету кезещ болуы керек жене
у л тты к валю тал ары р е зе р в т ж р ет ш д е п айд аланы луы
м ум кш ултты к валю талары бар елдердердщ экономикалары на 6 ip w a f t талаптармен катар журу! керек:
130
Вестник ПГУ№2,2009
- узак мерз1м iuiinfle телемдш банастыц сальдосыньщ
кенет тербелютершщ жоктыгы;
- эмиссия келемдершщ ВВП елдщ таза экспорт улеЫне
байланысы;
- елдеп инфляцияныц дэстурл 1 тем ® каркындары.
Осы кезде, KeJieci тэуекелдердо ескеру кажет:
- евро типт1 аймактык 6ipiwaft валютаны куру кeзiндe
эскери жан-жалдарсыз жэне манызды денгейдеп саяси интеграциясыз каушаздш аймагын камтамасыз ету керек;
- аймакта басым валютага байланыс жагдайында ай­
мактык валютаны енпзудщ ойластырылган жоспардын
жоктыгы нвгативтп эсерлерге алып келуа MyMKiH;
- б1рщгай аймактык валютаны внизу инфляциялык
урдостер мш бизнес-циклдердщ синхронизациясына, катысушы-елдер ушш эзшдш акша-несиелш саясатты журпзу
кезшде маневрд1 кысуга экелед!.
Элемдш валюталык-каржылык жуйесшщ трансформациясыныц бершген урдосш жаЬандык экономика мен
алемдш валюталык жуйенщ мемлекет аралык ретт^дш
элемдж институционалды курылымынын желлд 1ршу1ма 1
езара байланыста карастыру кажет. Ол ушш бар хапыкаралык жэне ултгык институттардын тшмдипгш жогарыл атуды жузеге асыру кажет, атап айтканда Б1рлескен Улттар
¥йымы, Халыкаралык Валюталык Кор жэне Буюлэлемдш
Банк, сонымен катар жана халыкаралык жэне аймактык
уйымдарды, онын шпнде валюталык-каржылык уйымдарды уйымдастыру ymiH алгышарттарды жасау кажет.
Элемдж каржылык- эконом икал ык дагдарыстьщ 9cepi
ендарютщ, экспорттын, импорттын кэлемдершщ кыскаруында, жу мыссыздьжтын есупнде бiлiнeдi жэне мемлекеттерда танымал емес шараларды жасауларына мэжбур етед1.
Сырткы саудалык протекционизм, демпинг, капиталдьщ
козгалысы жолындагы кедерплер элемдш экономикалык
серия Экономическая
131
жуйенщ рецессиядан шыгу проблемаларын шешпейди
керюшше дагдарыстык терецденушщ спирашнщ тууына
алып келу1 мумюн.
Каржылык-несиелж жуйенщ шекс^з либерализациясы шамадан тыс жогары энергиялык несиелавдру мен
камсыз каржыландыруга, шынайы экономиканьщ тамырларынан жулынган каржылык нарыктардын жуйелершщ
курылуына алып келдь Г ипер езгерген каржыл ы к-нес иел iк
жуйемен колдап отырылган жасанды сураныс врекеттеп
тутынушыльщ когамнын дагдарысына алып келдь
Нэтижесшде влемнщ квптеген елдершщ уюметтершщ
дагдарыска карсы шаралары ултгьщ банк жуйелгрш крлдауга
багытгалган, осы салага айткысыз миллиардтык салымдар
жэне олар аркылы мемлекегпк каржыларды экономиканьщ
баска секторларына кайта тарату журпзшш жатыр.
Эдамдш каржылык-экономикалык дагдарыстьщ алганщы
киындыкгарын женген еллдердщ теж4рибес! керсеткшдей,
экономиката калыпты несиелж агымдарды кайта куру Keneci
непзп принциптерд1 устануды талап етед1:
- дастурл 1 жэне жацадан курылган куралдар аркылы
ет1мдшк пен корландырудыц улгаюы;
- бйпкп органдардьщ багапарына сэйкес жеке каржы­
лык институттарынын капиталды базасынын кушекн;
- элс1зденген активтердщ проблемаларын шешуд1
реттеу;
- осы е л д е р д щ бан к ж у й е л е р ш щ ж ум ы сы ны н
мецщрлггш кушейту;
- карыздык м уткгщ кунсыздануы мен каржыландырылатын жобалар бойыншатэ^екелдердщ ecyi фонында коммерциялык банктердщ активтер1 мен пассивтершщ курылымын
багалау адютемеоне, олардьщ етсм д ш тн щ жагдайына,
каржьшьщ туракгылыгына, сшардьщ несиешк поргфеддершщ
каушЫздтнг взгер!стерд1 э т з у максатка лайыкты.
132
Вестник ЛГУ №2,2009
Ел Президент! накты керсеткендей, Казакстан экономикасына ecepi бар элемде болып жаткан каржылык
дагдарыска карамастан, 6ipfle-6ip влеуметпк жоба токтатылмайды, жэне эл^метпк ахуалды келешекте жаксартуга
багытталган халыкка Ел басынын Жолдауынын барлык
nyHKTTepi толык жузеге асырылады. Уюмет, ез кезелнде
Президенттщ барлык нускауларын орындауда. Зейнетакылар мен жэрдемакылар уакытында те лен in отырады.
Сонымен катар мемлекет 1 кантар 2009 жылдан бастап
халыкка елеумегпк телемдерд1 телку бойынша барлык
мшдеттерш орындайды.
Сезспз, жалпы кушпен дагдарыс жещпгдо.
Тушндеме
В статье рассматриваются тенденции мирового
финансового кризиса и его влияние на экономику Казахстана,
причины и пути выхода из нега
Resume
This article touches upon the tendencies o f the world crisis
and its effect on the economy o f Kazakhstan. As well as its causes
and ways o f coming out o f this crisis.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
189 Кб
Теги
alemdik, men, shige, kharjilikh, kayshanova, sebepteri, 1319, kunyazova, dagdaris, joldari
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа