close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1339 juspekova n. j. bibolov sh. k. aljanov a. b nakhti gazdardagi molekulaaralikh aserlesudi modeldeu

код для вставкиСкачать
FblAblMH ЖУРНАЛ
4
С ТОРАЙГЫРОВ АТЫНДАГЫ
ПАВЛОДАР MEMAEKETTIK
УНИВЕРСИТЕТ!
ФЮИКШТЕМАТИКАЛЫКСЕРИИ
2'2010
ПМУ ХАБАРШЫСЫ
ВЕСТНИК ЛГУ
138
Вестник Л Г У № 2, 2010
e^graaBHgmeEfflmraifflsaaiHaffiiHOHaEmromffla oBgsBmE^jKnoBmaMBamaa
о о ж '.а
Н А КТЫ ГА ЗДА РДА РЫ М ОЛЕКУЛА А РА ЛЫ К
вСЕРЛЕСУД! ИОДЕЛЬДЕУ
Н.Ж. Жуспекова, Ш.К. Биболсв, А.Б. Альжаное
С. Тор&йвырав зтыидаеы Павлодар мемлекетт/к
университет!
Накгы 1-аддардын. касиеттерш сипагггауга жарамды тендеуш iaaeудш зя!стерт in 6ipi, метеку лапардын алшемдерш жене молекулаапалык эсерлесу кчЩН ескерет1н тузегулер гнпзу баяып табылады
Накты газ молекулаларынын эсерлесуш ескеретш бел гш
жене карапайы'м куй тендеу! | Ван-дер-Ваальс тендеу1.
Ван -де р- В;шльс тендеу! накты газдардын касиетгерш кысым мен
чемперэтуранын кен диапаэокында ажептэу1р дашцкпен сипатгайды.
Накты газдын касиеттер.нш e p eK U ien ifcrep tH газда молекулапарды туракты топтамалары болуы аркылы тусшд1руге болады. Ол топтамаларды молекуланын ассоциациялары немесе
кластсрлер леи агайды. Е л карапайым комплекс болып димер
габылады Ол ею молекуланын fiipirin, байланыскан 6ip бутш
молекула, ясни массасы eKi есе артык молекула репнде карастырылады. Тем ен энергияда ею молекула массалар орталыгы
манайымда 6 ip-6ipiH айналып, козгальгста болады.
Кластерл! газда турл 1 елш емд 1 кластерлер 6ip-6ipiMeH жене
молекулалармен тепе-тенд1кте болатын коспанын жеке компоHeiiTTcpi репнде карастырылады. Сонгы кезде накты гаддарды ц касиеттерш тусшд1ру учли кластерлер, ассоцияииалар,
молекулалык топтасу eflici колданылады.
серия ФИЗИКО - МАТЕМАТИЧЕСКАЯ
139
Кластерлер концентрациясы аркылы сыгылу факторы былай аныкталады:
2= — ^ С ,
1- b , i s *>
мундагы Ьс —молекулалардын менш 1ктт келемше енпзшген
тузету, C g - g молекулалардан ку рал ран кластерлердщ концент­
рациясы, /■- карауга енттзшетш ен улкен кластердщ елш емь
Белшекгердщ. соктыш суы кез!нде багытынын ертурш болуымен байланысты, молекулаларды соктыгысуынын зффекгив-ri диаMerrpi у шарлар реггшде карастыруга болады. Бул молекулалардын
меншисп келемше енпзшген тузету ушш Keneci формуланы беред::
,
2\|1
з
Ьс = —*-пяа
.
з
мундагы у - молекулалардын соктырысуынын эффективт1
диаметра Ш —кластерге енетш молекуланын орташа келем ж щ
63repiciH ескеретш жиыннын параметр!, я ■- 6iрлiк квлемдеп
молекулалар саны. Жогары кысымда Ван-дер-В аал ьс тендеу)
тэяарибеден жэне кластерлш модельден улкен ауытку беред!.
Ол кластерлердщ улкен концентрацияларында моль санынын
айнымалылыгымен байланысты. Газдарда жогары кысымда
эртурл! елшемд! кластерлер болады, жене оларды есептеу
тэж 1рибел[к бершгендермен сыгылу факторымен свйкес келед!
Идеал газдын 1 мол]Нда N A молекулалар саны болады
Онда куй тендеу]
P V - v ii r
осыдан:
140
Вестник ПГУ №2, 2010
Накты газдын касиеттерш суреттеу уипн Z —сыгыяу фак­
торы кец колданылады. Ол накты газдын куйш сипаттауга
ынгайлы, бул маселе бойынша кептеген зерттеулер журлзш дь
RT
мундагы Уьл —мольдж келем; Р - абсолют кысым; Т - термодинамикалык температура; R - универсал газ турактысы.
Белгип куй тендеулерш осы гурге кел'Прш, сыгылу факто­
ры Ван-дер-Ваальс текдеу! тем енп формуланы береди:
Z
I
=
мундагы а жене Ь - Ван-дер-Ваальс тузетулерь
Идеал газ ушш Z — 1. Накты газдарда мольднс келем Ум \ НаV*
кгы газбен идеал газдын мольдж квлемдершщ катынасы р к *
*
ей ткет накгы газдардагы мсшекулалар саны идеал гаддагы молекулалар санынан аз, ягни накггы газда топтамалар панда болу ынан.
I
= а, + а а + а 3+ а 4 + ...
мундагы 62 - димерлердщ пайда болу улесу, 63 - тримерлерндщ пайда болу улес? жене т.с.с.
Накты газдардык мольдж саны идеал газдын мольдж санынын кластерлер пайда болу улестерше кебейтшдгсше тек:
v=
{
а , а , а л а.
а , - —L j._ J .4 -—± + - 2 - +
V
2
I
|
I
Бул врнектен кереттшшз накты газдын мoльдiкcaны идеал
газдын мольдж санынан oipneine кем. Айталык мысалга, идеал
серия ФИЗИКО - МАТЕМАТИЧЕСКАЯ
141
газдын Vm келемшде он молекула болатын бол с а, накты газда
осы он молекуланын алтауы димерге айналуы мумкш. Соида
накты газдын Ум' келемшде 7 топтама болады.
v ё'= а,7У
? J*
Накты газдар ушш Z ©те жогары кысым жане температуралар ауданынан баска аудандарда нелзшде б!рден кем.
Ею молекула 6 ip - 6 ip iM e n жакындай тускен icc-зде. yuiliiuii
6 ip молекула энергиянын 6ipa3 бол inn алып кетгсенде. м д ы н даты ею молекулапотенциалдыкшункырдын ш ш щ е 6ip-6ipi.vieii
байланып калады, ягни димер пайда болады (1-сурет).
Тшелей молекулалардын есерлесуш экспериментте аныкталмайды. Ал олардын эрекеттесу потенциаидары артурл! молекулалык кубылыстарды карастыру ушш компьютерлж модельдеу кажет. Газ молекулапарыныц эсерлесуш модельдсуд!
ушбурышты потенциал мысалында карастыранык (2-mi сурет).
Вестник ПГУ N92, 2010
142
ашааааанпявйамайиввтовшвпшеЁИВаваошадммшюиивиотиддташсяЕкеие
г
/
V
2-iui сурст
Еееп ксл со дей тужырымдалады: N молекула кабыргалары /
келемде орналаскан. Y шбурышты потенциал бойынша, егер мо­
лекулар арасындагы каш ыктык г> /ги болса, олардын арасында
зсерлесу байкалмайды. Егер г< /О болса, молекул ар сертмд1 асерлесел! /;,< г < /ш болганда эсерлесу куил /'^туракты болады.
М олекулар вселесугн сипаттау уш!н келесп алгоритм усы­
пи л;:,ды
1
м скулар бср|лгсн колемде кездейсокорналыстырылады (ap.'Liы ндагы каш ы кты к /• > /■ болуы ecKepLnyi кажет).
2 \'1 о л е к у л а р д ы н хл-, у.у ж ы л д а м д ы к п р о ек ц и я л ар ы
-8 7
,u Л/ —
л
cos - аралы гы нда кездейсок, орнатылады.
3,
Цикл !Ш1нде ap6ip молекулага баска молекулар жагынан
асср e ic iin иэти ж е-ni куш аныкталады.
г - р ( - г ,У + (_i>, 1 Г|)3 формуласы бойынш а ею молекула
арасымдагы каш ы кты к аныкталады. Е г е р / < г болса, молекусс-ргнмд! соктыгысу модельденедг г > /ап болса,
щ ш г \ ;'а у т ы лары /л г- 0. [у = 0 болады Ьаска жагдайлардл ек!
молекула лраплйдагы куш курзуи/ыдары келес1дей аныкталаллр арасы нда
дм
_ .г, - л
:
/ соsа , /, -=/-„sir.о . б бурышы ' • £ | р"_г” формуласы
бойынша апыкталады.
Н э т и ж е л 1 к у ш к у р а у ш ы л а р ы : Л - | й .<,
Ъ
~
Л ..
4. Н э т и ж е л 1 к у ш а р к ы л ы Н ь ю т о н н ы к 2 - ш : 'й к ы б о й ы н и ш
<'J
-i<
V.
1
’
м о лекул ан ы н удеу курауш ы лары аны кталады :
_j\
а- - щ
_К
, ", ^ да ,
м у н д а г ы тО - м о л е к у л а н ы н м а с с а с ы .
5. М о л е к у л а н ы н ж ы л д а м д ы к к у р а у ш ы л а р ы а н ы к т а л а д ы :
Ччi - л )
=
и «« + a
'^ t у
л, I о,,,, + я ,eft .
Keneci циклда м о л екул алард ы н ж а н а коо рдинатал ары аны кт а л а д ы : х „ л = дг,.л + 1
+и
, .
У сы н ы лган алгоритм га н еп зд ел е о ты ры п , накты газдардагы
м о л е к у л а а р а л ы к з с е р л е с у д 1Н т у р л 1 е с е п т е р ш к а р а с т ы р у г а б о л а д ы
Резюме
В ст атье освещ аю т ся вопросы задач м еж м о лекуляр ­
ного воздейст вия дейст вит ельны х газов.
Resume
The gi\vn article dwells on inter-molecular influence o f base gases.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
158 Кб
Теги
gazdardagi, 1339, modeldeu, molekulaaralikh, aljanov, aserlesudi, juspekova, bibolov, nakhti
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа