close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1487 jumataeva e. o muhtar arin - ezoterikalikh kenistiktin danagy kili

код для вставкиСкачать
■
1 ТОРАЙГЫРОВ ATbllAAfbl ПАВЛОДАР МЕМЛЕКЕТТ1К УНИВЕРСИТЕТ!
ШШШШШЖ
УДК 141.339
MYXTAP АРЫН - ЭЗОТЕР ИКАЛ ЫК КЕЦ1СТ1КТ1Н ДАНАГОЙ
0К1Л1
Бес ан ы кты ц eiciHiiiici
Е.О. Жуматаева
С.Торайвыров атындавы П авлодар мемлекеттш
университ ет i
Автором впервые анализируются сложные теоретические воп­
росы религии и эзотерических знаний и их значение в духовном само­
определении человека, освещенные в книге М Арына «Пять истин».
Алгаш рет МАрынныц «Бес аньщ» ттабыныц негЫнде д'ит'щ
курде/й теорияпыцмэселелерi жене эзотерияльщ бш ш мен оныц адам-
серия Педагогическая
wbiff рухини dymtecinderi мажше талдау жасалынады.
Theauthor analytes deep theoretical problems o f religion and esoteric
knowledge, their part in spiritual self-determination o f a person, that have
been previously highlighted in MAryn s book "Five truths ".
Казак елшде «Аник» философиясыы танытушы ею гулама бар
десек жацсактык болмае. Оньщ 6ipi - шетел гьыымын эзотерикалык
денгейде мецгерген гулама - данышпан - Шекер1м Кудайбердиен.
Ш.КудаЙбердиевтщ«¥шаны1Ы» жайлы философиялык тужырымын
когггеген филологгар оз ецбскгернще талдап, оркайсысы ездершщ
саралы ой-пшрлерш кауымга танытып жур. Ал ектпп зиялы кауымныц окшше жагагын Дара Тулга - Мухтар Арын. Мухтар Арын кецестгк деу1рдщ карыиггаи, оркен жайып туркан кезщце еш р cypin,
коммуниз мнщ елесше кегпеген пенделер малданып-алданып журген
cerrepiiue ултжа ндылык улагат-тагылым тургысында ер ултта «Бес
анык» философиясыньщ бар екенш дел елдеген.
Авторезцпцбул ой-тошщцар концепциясын кешнп урпак уплнАсыл
мурарггас*: 1®ддырганыбодерго бугщдс фангып отыр Жогарьщагы бшзц
бергенМухтарАрын жайлы тужырымымыщы озшщенбепш талдау аркьь
лыдалелдеуге болады. Авторбес аныкгыцб1ршшнл улгсанасын зэотерикалыкденгейге ушылдырвтыны -тип дейогырып, оран «Bipuairi аник» топтама-тушнжасаган. Ал «Ншгаш анык» ерулггындйп деген философиялык
пайымсапгайды- Ыргажабы, тек казак елпшшм жайлы емес, барлыкулпар
мен улыстардын дип туралы озшщтугырлы шюрш айгады. Milс, осы мэселеш зерделеуцптоменлешей гылыми тужырымдарды гузедй
1.03in сол улттын окш мш дел санайтын адам сол ултгын дшш
жаксы бшу керек;
2.«Дш» деген нерсе улпы к рухка тиселей катысы бар;
3.Дшде улттык рухты кураушы (1); оган б ел гш 6ip мазмунын
беруип (2); адамды тартшке салушы куш бар (3). (Эзотерика - рух,
гарынпык деш ей -ж ан , тан - куш);
4. Дщщ сыргтан келген нерсе, букш дуние жузше та pan кеткен
идеологиялык курал деп каpay мудцем дурыс емес;
5. Дш ултгын дуниетанымдык психологияга, салака, тергш пен
тербиеге улхен есерштипзеш;
6. Дшс1з улт халык болмайды;
7. Кандай халык бодмасын озшщ тарихи тагдырына байланысты
дщщ белгш 6ip идеологиялык сананы тербиелеулд курал ретшде
кабылдал алады. Б1здin ултымыз ислам дшш калан алган.
I.
Жогарыда бершген касиетп ж еп сандык керсеткшпчц 6epi
дерллс улкен 6ip-6ip модульге жауал берершк санатты, саликалы, соиы
32
Вестник ЛГУ Л'гЗ, 2004
тужырымдар, Мухтар Арын ед к н ам а ш инен жинактык м ещ й тацдап
anFaHFa уксайды. Ce6e6i, «халык», «улт», «улью» деген уплмдарж алпылык категорияны бщщредо. Олай болса, дш н щ жал пы елге катыстыгын жинактап б е р у т езш е максаттуткан деп есептейш з. А л б ш е р
осы жалпыльщ к е р с е т к ш т жалкылауга тш с-пмп. в й т к е т , жал пы халыкты жеке лей карастырсак, ол 6ip рана а да мнын устанымы м ен е ш р
суру Д0стур1 бол ы п шьигады. Сейтш , «улт екипм ш » дёгеннщ орнына
«мен ез!мда тольщ кемалатка жеткен, кемелденген адаммын десем, оз
днпмнщ манызды тусы кыл ымын мецгерзам керек» деген устанымга
багдарлауы кезделедЬ Эрине, дщД1 туЫнбейтш тотышар, экстремист
жене т. б. хайуапдык двреж едеп (эфирш денгейден твмен) адамдардан баска санасы дурыс адамдар гана дш н щ гылымын менгеретпй
тэж1рибеде байкалып жур. M ine, М ухтар Арыннын айтып отырган
нускаулык философиясынын м о т де осында.
Д ш н щ ултгы к рухка каты стылыгы ултш ылдык ем есп гш де.
Мухтар Арын бул устанымында «ултгык рух» деген терминдо, рухани б ш к тш ж пен гылыми гужырымды сан ж ы лдар ж инактай бш ген
тужырымныц улттык рух курайтыны жайлы ой козгап тур.
Бул арада Арыннын озыктык бул ойыньщ туп тамыры кеш еп
гулама данышпандарымыз вбу-Н асы р вл-Фараби, Ж усш Баласаруни,
МвшЬур-Ж усш К епеевтердщ философияларын, эзотерикалык ойтужырымдарымен сабактастыкта екенш байкатады.
К еп ш ш к кауымга бул ой тусш йсп болуы унпн мына меселелердо еске алганы дурыс:
Абай ж ене МешЬурде бес нерсе жайлы эзотерикалык тужырым
кездеседа. Оныц 6ipim m ci —заттык нарселерге адамньщ ey ecriri.
Абайда (беек, eripiK, макгашпак, ершшек, бекер мал шашпак). Ал,
МешЬурде (Дуниенщадамга зияны) Куранда: «Yз деп айткан бес нерсе:
1.Дуние;2Мал(сол кездщелшемО; З.Осек, eripiK, урыс-жанжал; 4Румырды боска етюзбе «11 айда не кггедом?» - деген суракты удайы койып
отыруы; 5.0p6ip ж1берпен кемшиигш Аллага гибадатетш, катарсис,ягни
з ш р аффирмация, аутотренинг жене т. б. улпге сапып куненщ тазалау,
мал-дуние жисан, зекет 6epyi, курмалдык жасауы жене т. б.
МешЬурОКушптщбул конце пииясынын e3i М ухаммед Пайтамбарымыздыц куранынан алынган, автор осы бершген устанымга, езш щ
тую н сезш айтады. О л темендегтдей:
Осылай - бес нерсенщ тиянагы,
Урады: муны есттген - б а р кулагы!
Ж ш ттер, сактанатын бес нерсе екен,
KiciHiH киын екен кутылмары (2,233-239)
серия Педагогическая
33
М.Арынныц «Бес аиык философиясынын еюнишл «Д1н» жене
о н ы н cK u iiu ic i диппн улттык pyx ка катысынын оз! ш л и толкын даналардын тужырымдарын эерделеу негшище курылып, езйпц сол соци­
а л и с т когамда дурыс устанымда сксншс куменнщ болмауыныц ом
эзотсрикалык дуниетанымын айкындайды.
М.Арыннын бул же-ri гужырымыныц ец iiem rici, адамнын
oMipAcu рухапи мыкгы болып отушс inре к боларлыти - yniiiuuici.
Ynrimui тужырымында М.Арын уигпк коэфициенгпк сананын
формулас ыи бередь Оныц алгаллсысы - дшнщ палымынан адамньщ
улттык рухты кура алу шеберпиЧтандамуы. Ал, eiciinuici - ллплц гыльь
мынан адамнын сырткы тешне, эфирлйс денгейше мендшк, мазмундык касисг даруы. Yunmuici - (сырткы бакьшаусыз) дншш гылымып
мснгерген адамньщ Teprin пен i a r u iiirr i таЗШ 1Иш немесе III.Кулай­
бе рдисв тш мен айтсак, ноктасыныц мыкгы болуы. Каран отырсак,
М.Арынныц да «Бес анык» формуласында Пифагордыц ушбурышы,
Шекергмиин уш аныгы, Алан Леоныц эзотериканын барлык сабактарыныц ушбурылш шьлыптур. Булан шыгарар корытынды-туййлмо:
Бугшп галамдапу, жаЪа плану кещстнтшде баска, ка рымы мыкгы алпауыт имлериялык жуйедеп мемлекеттердщ арасьлща кшлсентай
казак халкынын «с pin» icenicci yuiin улттык рухы тугырлы, тамыры
теренболуыныц каже rriri айдан анык. Олай болса, М.Арын осындай
болашак платформасын осылан белен жылдар бурый жасап берген.
Аталган макро бес аныктын ец K iuii молекуласы - уш анык деп
TyciHCMii Олардыц езш философия тйпнс аударсак былай шыгады: 1)
эфирип; 2) гарьпшык 3) эзотерикальщ.
Эфирл1 децгейдсгшер - тен кумарин куалап, жан елемшдамыта
алмагандар. Рарьшпык денгейлер - жан куатын, якни 6 in iM кезш ашып,
интеллекпсш котерген зиялы субъекплер. Ал, эзотерикалык денгейдеплер - дшавн гылым алы и, баска палыми гусйштн соган багындырып, езщгищей ой-тужырым, пайым-парасат, да налык туйщцер кура нтын ерекше шлелл екциялы жацдар.
М.Арын академик Банзаров иен Ш.Уалихановтыц ислам мен шаманоык дш жайлы пшр-тужырымдарымен таныс екенш ацгаргады.
Бул орайда, карапайым халык, зиялы-шггеллекция тугарпы кауым
арасьлща «аруак» жайлы, «Тещр» мен «Кудай», «Алла» туралы по­
лемика баре ксга белгш. Осындай патуасыз дау-дамайга назар аудармай, жолдан таймай, барлык дшдсрдщ ец соцгы (алгоритм) дна - ис­
лам; Ислам ш ш —барлык гылым салаларыныц туйнп; бас ын 6ipiicripin
эергтсушкп; BipaK, оны тусшу уплн МалАур-Жусш айгханаай керетш
кез, естигш кулак, ойпайгын парасат кажет; Ол кеэ-келген эфирп децгей-
34
Вестник ПГУЛкЗ, 2004
деп адамдарга тусшнсп бола бермецщ; «Ислам дня шеттен келген, енщ
©3iMiandH баяга шамандык, Tonip баскаратын дшге оралуымыз керек»
дейпн дубера, дацгаза-демагогтардын ойынын дурыс ем есп п н осы
твртшпл устанымнан байкаймыз. Эрине, дшнщ KeH6ip тогашар, экстремистер уппн курал болатыны анык, 6ipaK, дшнщ мацызын гъшым деп
есегггейпн адамдар ушш дш курал емесппне М.Арын кенш б о л т тур.
«Дш планетарлы ой-гужырымга, усак курамдык м ввдел елемдцс
субстанцияларды тутастыкта карауга мумкщ дж бередЬ) - дегевдр
ацгаргуы. Адамдардьщ 6ip-6ipiHe сеш мдш пнщ болуы тек Аллага сену
ce3iMi аркылы icKe ала гын жайлы ёкевдитн бш/нредь М.Арын бул
арада жаксыга салу, жаманга сенбеу секидо жугаънс манда танытады.
1) «Иман» деген угымныц ез! сешм дегенш ангартатынына токгалган.
Kiriнпп меселенщ шаригат деп алган. Муньщ езш адамдар арасындагы карым-катынаста жалпы заццылыктарды устану дегецщ байкатады. Бузакылыкка тыйым салу, квледкел1 icrepre шара коддану ша­
ригат жолымен болганда, «сот» укзмшщ тергскакпай болмайтыпын
усынады. Бул тергшпп тужырымды М. Арын езш щ мынавдай атымен корытады: «Кенес деугрпеген ту ста пайгамбарымыз Мухаммед
Ралаиссаламды кубыжык кылын, мазактап, жаратпайтындай жагдайда алып келедь Tiirri оньщ атын айтуга коркатын едж. Ал, шындыгыцда ол -улкен талым адам. Оньщ аргына калтырып кеткен мурасы
—«Мыц 6ip хадапнде» каншалыкты гылым екецщл айкын ацгарылады. Мысал унпн, ол еылы мды , бшмш 6ipimui орынга койган. Бипмнщ
6ipiHDiici - журекте, екшппс! -тш щ де деген» [ 1,22]. Осьщдай корытындыны бере отырып, М -Арын Абай Куна нбаев тыгармаларындагы
гылым мен бипмге катысты ой-тужырымдарды талдап, онын улагатты, гуламалык мацызын сурыпгап керсеткен. Сейпп, М.Арын Абай
Кунанбаевтыц елеццер1 мен кара сездерщдеп ой-тужырымдарзын
генезисi Мухаммед Ралаиссалам пайтамбарымыздьщ айтканымен
уштасып жатка ны на дойекп тужырым жасайды. Раламдык кещстжте ултка, улыска бвлушшжгщжоктьлъш «фени» мен «баки» секщд1
араб сездерш б в д ц лексика мызта бекш енген жене гарме свз деп карамауымызг а М.Арын жен сштейдь Мундай салмакты да соны тужырымдарынан патриоттык сез1М1 мен интернационалдык устаныммен
ангару киын емес. BipaK, патриоттык сез1ме1з интернационалист бола
алмайтынына б1здердщ кез1м1здп жетюзедь
“Дшс13 улт-халык болмайды” —деген М.Арын концепциясына
аныктама беру орынсыз. Былайша айтсак, дшнщ im i n e H гылым мен
бипмге езше рухани нер ала алмаган жекелеген адамдар бупн халык
курастырса, ол халык болмайды дегецщ антартады. Шыныцда, д1цщ
серил Педагогическая
35
I
мойындамаган советпк жуйедсп "барлык тугае халык" халык болуI дан калганы бупнде жацалык болмаса керек.
Жетшип тужырымга да тек М.Арыннын ез гуйш-багамдарымен
I жауап берем1з: «Дшгр байланысты жаксы сез1мдер;и бойына мыкгап,
I кувт кып жиютан ултеш у а к ь г г т а утылмайды. АКШ, Англия, Франция,
L Италия. Герма) шя, Араб еддер!, Индия сиякгы мемлекетгсрдщ оркени| eiTuiiri, мвдениетгййп коп жагаайда дшге байланысты. Деме к, дйцц
I улпы рухтаидырвтын, ултгын взнпн мьпщаган жылдар бойына жинаI ган касиеттерш бойына жиягын, кен лс ке мел коеымни курал (жагымI ды устанымда, галымимзгйшеп багьпта) деп туешген жён. Бупнп гацI да улгымьшы таныгымыз келсе, тани отырып, ерекше, косымша рух
берпм!3 келсе, оны терещрек рухтандыра гусюмп келсе, осыган орай
I дшдп терец пайлалануымыз керек... Ултка твндЬщдц соган жататынI дыгыньшы далелдегщ келсе, сол ултгын длин epi терец, epi жаксы
6uiyiH керек деген аса кажетп шарг оз1нен-ез1 туындайды» [ 1,24].
Корьпыцды:
Агги бетке толар-толмас «Еюшш анык». Дш деген М Арынныц
[ eramni коннепциясынан ежепгеуйр модернизация талабына сай гылыj ми тужырымдар пшкты. Бул тужырымдарды дел осы нысаннан 6ip
. кггап колем ine дейш жетюзуге болады. Ce6e6i М.Арын аз со зге коп
| магына, философиялык ой сыйшза алган. Бугшде б1здер оны «интен| с mm» гужырымдардеймп. А л, эзотерикалык кещепк сапасызда келI сек, М.Арынньщ o3i дшнщ гылымын аталган алты бетке жуык кон­
цепциясын жазганга де№нп уакьпта кемелте кел л рт, кемецгершк
доуарге жеткенше б1эдердщ куметм1з жок. Осы ецбекп жазу устщде
тан каларлык эмоция, суггестивп калпымызды таньггарлык 6ipa3 модаль-одагай, елйггеуйп сездерщ колдангымыз-ак келш отыр. Эттец,
полыми макаланыц аукымы оны котермейдь Дегенмен, М.Ариндай
да нагой, елжанды, кептйцй мецгерген эзотерикалык кещетнеке колы
жетнен 6ipryMa казакгыц оMiрте xenyi -бую л халыктыц улп-енегесц
мактанышы.
ЭДЕБИЕТ
1. Мухтар Арын. Бес анык. Алматы: Арыс, 1996.
2. МешЬур-Жуст. 2 том. Павлодар, 2003.
3. Алан Лео. Эзотерическая астрология. Харьков: РИП Оригинал,
1994.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
2
Размер файла
166 Кб
Теги
1487, danagy, muhtar, jumataeva, kenistiktin, ezoterikalikh, arinc, kilin
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа