close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

1490 kabdullin b. t. kabdullin k. t. andirjanov t. z. bektursin z. n sarapshi khoritindisin bagalau jane oni kholdanudin keybir maseleleri

код для вставкиСкачать
УДК 343.13
САРАПШЫ КОРЫТЫНДЫСЫН БАРАЛАУ ЖЭНЕ ОНЫ
КОЛДАНУДЫИ КЕЙБ1Р МЭСЕЛЕЛЕР1
Б.Т. Кабдуппин, К. Т. Кабдуллина, Т.З. Андиржаное, З.Н. Е вктурсын
С.Торайаыров атындэаы Павлодармвмлекетт/к
университет/
В этой статье рассмотрены некоторые проблемы оценки и ис­
пользования заключения эксперта, а так жерассмотрены какому из
видов доказательств относится заключения эксперта.
Бул иацалада сарапшыныц щррытындысын багалаумен цолданудьщ квйСпр мисележ/я,сотЗай-ак;сарапшыныц щррытындысы дэлелдемежрд!ц чай т уpine жататыны царастырылган.
The article dials with the problem o f estimation and usinq o f exprl
conclusion, what o f proves the exprt conclusion is related to.
Сарапшыныц корытындысы озге долелдемелердщ алдыпда ешкаидаи артыкшылыш жок жэпе ол тергеупп жопе сотлев мшдегп
багалауга жатады. Каидай да Gip пакты гылыми мэДшёттерге сарапшы корытывдысы нсгпдслмесш, ол ссш ш г кабылдана а. тай л ы . Кылмысгык 1Cжурпзу зацпамаларында сарапшыныц корытындысы апыктама жургпупп адамдарга, гергеуппге, сот пен прокурорта мшдегп
дсп табылмабды дсп айтыпгав. Сараппш корытындысыпа сынсыз
катынастардыц жол бершыеупшпгше жане опыц мукшл, жал - жак­
ты зацда кезделгеп далелдсмелерд! багалаудыц жалпы кагндаггирымен сайкес багапаудыц кажеттшп КР Жогаргы Сотыныц Каулысыыда кврсетшген.
Сараппш цорьгшпдысы зерггеяепн материалдардыц мазмупып
кайталамайды жене ic бойывша жаца дэлелдеме болып табылады.
78
Вест ник ПГУЛЪЗ, 2004
Сондыктан сарапшы корьггындысы туынды емес, алгапщы делелдеме болып табылады.
Сарапшы корытындысы айьштаушы да, актаушы да дэлелдеме
ретшде болуы мумин, ойткеш сарапшы тужырымдары кылмыс субьекпсшщ кшэсш растауы немесе оныц кылмыска катыстылыгын
терюке шыгаруы мумин.
Далелдеу пеншщ катынасына байланысты сарапшы корытын­
дысы тшелей немесе жанама дэлелдеме болып табылады. Кептеген
жагдайларда корыгынды жанама дэлелдеме болып табылады, алабда
xefi6ip жагдайларда тшелей делелдемешц катарына жатуы мумкш,
бул мысалы, кебшесе сот-медицнналык сараптама саласына катысты
жатады. [9]
Сараптама тагайьшдалган органмен сараптама корытындысын
багалау е й typni сипатта болуы мумюн - алдын-ала тергеу кезшде ic
бойынша журпзу кезшде бершетш багалау жене ic бойышпа корытынды шеппм кабылдау кезшде журпзшетш багалау.
Сарапшы корытындысын багалау проблемасыныц узак тарнхы
бар, ол казгрп кунде де актуалды болып келеда, бул туралы сарапшы
корыгындыларын пайдалану практикасыныц талдап корыту нэтижелерх кернеи куэлендоршедь Алайда сарапшы корытындысын багалаудьщ киыншылыгы м е т бойынша тергеушшен жене судьямен сарап­
шы кызметш жан-жакты багалауды журпзуге мумюндок беретш
келемдо арнайы бипмдердц пелену кезшде жойылуы мумкш. Сарап­
шы корытындысын багалауга елеугн кемек маманмен керсетшу1
мумин, бул КР KDKK-шц 84 бабыныц 1 бел тяд е тйселей кезделдь
Сарапшы корытындысын багалау баска дэлелдемелер сиякты
езше оныц жал берупшпгшщ, катыстылыгыныц, растылыгыныц аныктамасын жене делелдемешк мацызын камтнды.
Сарапшы корытындысын багалаудын М1ндетгерг
1Жорытындыныд катыстылыгын багалау;
2)Корьпъшдыныц жол берупплМн багалау;
3)Корытындыныц дурыстыгып багалау;
4)Корьпынды уппн барлык далелдемелердщ жетюлйсппн багалау.
Алдымен, зацмен кезделген сараптаманы тагайындау жене
журлзудщ процессуалдык терпбшщ сакталуын тексеру керек. Алдын - ала тергеуде бул процедура езше айыпгалушыныц, сезюгшщ,
жэб1рленуппнщ, куэшц сараптама тагайындау туралы каулысымен
таныстыру (КР КДЖК-шц 244 бабыныц 1 белнчшц 1 тармакшасы)
жене оларга сараптама eHflipici кезшде неленетш кукыкгары мен
мшдеттерш туандррущ камтнды (КР KDKK-нщ 244 бабыныц 3 белт).
серия Г ум анит арны х наук
79
Сараптама аакталганнан кеШн айыпталушы, cenirri, жэбйрпепупп, ry e
саропшы корьггьшдысымсн (немесе опы корытыпды берудщ мумкш
емеспп ту ради хабарламасымсп) танысуы niic. Тэапрнбелс зацныц
бул талантары врлайьш сакталмайды, ocipeoe сараптама тулга айынталушы немесе ceiirri репнде танылганга лсшн жургЫпсе. Тергеунплер айынталушыларды, ceuninepni сараптама корытындысымен
кеп тапыстыра бермейлг 0 з кезегшде сотгар осындай кукык бузуты лы утярта ceairri, айыптапушы, жэ61ряенуип, куо осы сатыда са­
раптама матеряапдарымен жене еэ кукыктарымеп кеппгш танысса
да, жузсге асырылганына еиггеме жасаумеп мен бермейдь
Егер дэлепдеме взамен 6ipre ic ушш манызы бар мав - жайлардыц болуы туралы тужырымдарды растайтьш, жокка шыгаратын пемесе кумэн тугазатын фактш к мвлшетгерд! снпаггаса, опда ол icre
цатысты деп гапылады. Сарапшы корытындысыныц катыстылыгы
эдетге кумэн тудырмайды. Бул жагдайда багалау негЫпеп сараптама
объегпсшщ, сарапшынып еэ бастамашылыгы боны вша жасалгап
тужырымлардыц катыстылыгын тс гееруге багытгалуы тшс.
Сарапшы корытындысыныц катыстылыгы езшен 6ipre дапелдемслермеп п аш и те жататьш фаптлерд 1 аныктау куралы репнде
кабщеттшгш бшнредь Кятыстылык жол берупшпктен Караганда бул нысаннын каснет1 емсс, далелдеменщ мазмуны болып табылады.
Сараптама далелдеме пашне тгкелей спспн фактиюрд! апыктай алады {затгардып ок - кару санатыпа жататындыгы, оп1мнщ себептерЛ
жене сонда гана оныц катысгылыгына кумэн тумайды. Корытындынын катыстылыгы ец апдымен сарапшымен эертгелген объектшщ
квтыстылыгына башшнысты жэне егер соцгысы расталмаса, онда ав­
т о м а т турде бул касиетт! сарапшы корытыпдысы да жогаптады.
Мысалы, егер сарапшымен эертгелген саусак Ьдер! кылмыекы катысы жок жагдайларда окнга болтан жерле калдырганы аныкталса, онда
сарапшы корытындысы кагысты емес болып табылады. Далелдеменщ
катыстылыгы ереже бойынша тергеудщ соцында, жнналган далелдемелердщ жеткипгп жиывтыгын багалау кезшде апыкгалатыпьш ескеру керек. Тергеудщ бастапкы кезещнде ол кебшесе тек болжалды
турде гана аныггалады. Сондыктан сараптамалык эерттеу объегпnepiniH процессуалдык сапалылыгы эрдайым тексершу! керек.
Сараптамалык эерттеу объегпешш катыстылыгына оны any ережесш сактау гана емес, сонымен катар оны алганнав кеШв оны тшеп
турде сактау да эсер етсдь Ол объегпшц алмасу мумювднпне жол
бермеу! кажет, ейткеы сараптамалык эерттеу объектLnepima
тупнускалылыгынв келпршген кумэн сарапшы корытындысыньш жол
Вест ник Л Г У М 3, 2004
бершмеушиппне де экеп согуы мумкш. Алайда сараптамалык зерттеу объекпсш fmcfi- турде сактау баска да катыяастарда мацызды.
Сарапшы корьпъшдысыныд жол бериш еуш тл туралы жене оны
мукият жане жал - жакты багалаудыц кажеттшнт туралы КСЮ-ныц
Жогаргы Сот Пленумьшъщ №1 16 наурыз 1971 жылгы «Кылмыстык
icrep бойынша сот сараптамасы туралы» Каулысында айтылып кетхен [10]. Аталган жагдайдыд езектишт Ka3ipri кунде де сакталды.
Сарапшы корытындысыньщ жол берушшш: критерии болып
сараптаманыд процессуапдык Tapri6i мен нысанын сактау жатады.
CapamnbiFa карсылык бшдарудщ орны бар - жогын, сарапшымен зерттелген осы объектшердщ жол берушшщ, ягни сэйкесшше объекплердо алудыц процессуалдык тэрйбш жане оларды алганнан кешн
THicri турде сактау тэрпбш сактауы жане сарапшы корытындысыныц paciMflenyi, онда КР КДЖК-нщ 251 бабында кезделген кажетп
барлык реквизиттердщ болуы тексершуге жатады.
Сарапшы корытындысыньщ жол берупшпп сот далелдемелер1
ретшде оныц нысаны бойынша жарамдылыгын, ic журпзупшшс зац
талаптарына сайкестшн бтдоредь Оныц гылыми непздшйт мен
сетмдшптнщ децгейше карамастан зацды eneyni турде буза отырып
алынган корьггынды ic бойынша дэлелдеме ретшде бола алмайды.
Сарапшы корытындысыньщ жол берупшцп:
1) Сараптама ныц THicri субъекпсш бйодред1 - сараптама
субъекгка болып арнайы 6uiim бар, тергеупп немесе сотпен ic бо­
йынша сарапшы ретшде тагайындалган тулга болып табылады. Са­
рапшы талап етшегш бипм салаларында жеткшйсп турде Kipiperi бо­
луы керек. Сараптама журпзу мекемелерше н тыс сараптама журпзгенде тергеупп жане сот оныц мамандыгы мен Ky3iperriniriHe ездер1 кез
жепозулер1 керек. (КР KDKK-нщ 246 бабыныц 1 белит).
2) Оныц объектшершщ процессуалдык жарамдылыгын бщщредц
- Сараптамалык зерттеуге T H ic ri турде процессуалдык рэздмдеяген
объектшер гана жатуы кажет. Оларды рэимдеудеп eneyni бузушылыктар болтан жагдайда, олардыц жол бершмеупшйгше экеп согьш,
сарапшы корытындысыньщ дэлелдемелйс купи жойылады.
3) сараптама тагайындау мен ж урпзудщ процессуалдык
тэрпбш щ сакталуын бш ^редй - сараптама тагайындау мен
журпзудщ прцессуалдык тэрпбш сактау кажетп жаедай болып та­
былады, ейткеш сараптама ©Hflipici кезшде жiбepiлгeн eneyni бузушылыкгар (осipece ce3iirri мен айыпталушыныц кукыктарын шектеу) ез1мен 6ipre сарапшы корытындысыныц жол бершмеушиппне
экеп согады.
_______________сера» Гуманитарных наук
81
4)Опын нэтижелерш дурыс pecivujcyin бшд|ред1 - тергеупп жене
сотлев сараппш корытывдысыныц дурыс pocivmejiyi, заиды жене
езге де порматш тк акгшердё козделгеп барлык кажетп реквтпиттердш болуы rcKccpijiyi игрек.
5) Далелдеменщ жол беруш ш п, егер тексеру нотнжесшде оиыд
игапдыщ я сейквспп аныкталса, тапылады жале оны авъщтау бага­
лаудыц курдел! кезещ болып табылады. бйткеш пакты формальны
критерийлср! жок.
Сараппш корытындысыныц жол берупшппн багалау ею таейшен
журеда:
- Алдымел о цыц талымн непздшлт багаланалы, корытын ды хеке
дара езге далецдемелермен банланыссыз талданады.
- Соеын оны ic бойынша баска дэлеядемелермен салыстыруды
талап ететш корытындыпыц дурыстыгыв багалау журедг
Сараппш корытындысыныц талыми непздшйп мыналарды тексеруда бйииреш:
1) Сараппшмен колданылгап зерттеу метода каемныц сен1мдипп.
Аталганды багалау уппв еггалгаптурдеп сарантамапыц жасалган талы­
ми непзшщ бар-жогы, сараппшмен капдай полыми ережеяер колдапылганы, онымен эерггсудщ saaipri жене тшмд! aflicrcpi мен куралдары колданылганын апъщтау кажет.
Ереже бойынша, саралшылар квлрп сыналгаи жене беютшген
методикаларды пайдаланады. Алайда соцгы везде сараптамалык зерттеудвд жаца турлерщщ белссши пайда болуымен жале «жеке» сараппшлар ннстнтутынын болуымен сипатталатын сараптамалык зерттеу процесшде жаца, мукшгт талдаута жататын стандартеыз методнкаларды пайдалану жагдайлары орын алады.
Компмотертк техннканы пайдалану га пепзделгеп сараптамалык
зерттеу методикаларына ерекше кецш аударылады. Мундай сараптаманыц тужырымыиыц лурыстыгы багдарламаныц ссш мдш ш тц децгейшен аныкгапады, сондыктан корытындыдагы формальды белплер бойынша багдарпаманыц сешмдййгш тексеруге мумпндйс беретш
малшетгердщ бопуына назар аудару керек.
2) Сарапшыга усынылгап матерналдардыц дурыстыгы жене
жеткшйгпп. Сарашпы корытывдысыныц сапасы огав усынылгап ic
материалдврыпыц сапасыпа байланысты. Kaaipri зацга сойксс (КР
KDKK-нщ 248 бабыныц 2 белпт) сараптамалык зерттеу обьсктшершщ
жол беру пилiri мен дурыстыгыв сараптама тагайындагав орган
кешпд1к етедг Бул жагдайда сарашпы матсриалдарга, кебшесс олардыв акикаптыгы туралы суракка мэн бермей, зерттеу журпзедц. Со-
82
Вест ник П ГУМ З, 2004
нымен 6ipre тэяарибеде бастанкы мэшметгердо жинау функциясын
еарапшыга жуктеу тенденциясы орын адцы, осы уппн тергеушшер
еарапшыга кейде карама - кайшы мэл1меттер1 бар барлык ic материалдарын усьшады Сонымен катар тэшрибеде сарапшылар косымша
материалдарды талап ету кукыплн эр уакытга пайдалана бермейш
жэне зертгеуд1 олардыц жеткшшсЬ жиынтыгы непзшде журпзе/Ц,
бул сараптамалык кателпсгердщ cc6e6i болып табылады.
3) Журпзшген зертгеудщ толыктыга. Корытынды багалау барысында аталган параметрлер бойынша мыналар тексершедо: барлык
методикамен коздслген эдоетерщ пайдалану; усынылган материалдардыд барлык келемш зерттеу; корьггындыда барлык койылган еурактарга жауаптардыд болуы; тужырымдар уппн мацызы бар еарапшымен жасалган жумыстардыц керЬпешщ толыктыид;
4) Сарапшымен аныктапган белгшердщталдауыныц дурыстыгы.
Сарапшымен аныкталган обьектшердщ бепгшердщ дурыс багаланганын, сарапшы тужырымы аныкталган белплерге сейкес келетщщгш
аныктау кажет.
5) Сарапшы корытындысыныц журпзшген зерттеуге сэйкеспп,
зерттеу нэтижезд мен сарапшы тужырымыныц арасындапл логикалык баиланыстыц болуы. Багалау сараптамалык зерттеу стадняеыньщ кезектийпн, осы кезекгшкгщ логнкалык шартгыгын талдау жолымен журедь
Сараптамалык корьггындыда орын алатын формальды-логнка­
лык катешкгердщ катарына келесшер жатады:
- Тужырым журпзшген зертгеудщ логнкалык нэтижес1 болып
табылмайды;
- Корьпъшдыньщ мазмуны innd жагынан карама - кайшы;
- Сарапшы тужырымдары жеткипкп непзделмеген.
Сарапшы корытындысыньщ непздершен катар жол берупшшгп
багалауда оныц дурыстыгы енедг
Сарапшыньщ корытындысыныц дурыстыгы езшен 6ipre ею ке~
зецщ камтнды: б1ршппден, оныц дурыстыгы, обьекпгопк пплндыкпее сэйкеспп жэне екшппден, багалаудыц кебшеее курдел1 жэне
жауапты элемент! болып табылады. Сарапшы корытындысыныц
дурыстыгы оныц езш, мазмунын жэне innd курылымын талдау жолымен жэне оны езге дэлелдемелермен салыстыру, олардыц жиынтыганда оны багалау жолымен аныкталады. Сарапшы корытындысы­
ныц мазмунын багалау езшен 6ipre мыналарды камтнды:
Б1ршпццен, багалауга сарапшы альш отырган жал пы полыми жагдайлар жатады (улкен еиггеме), ягни сарапшымен колданылган метода-
ярии Гулчшитвриых паук
83
кяпьш каншалыкты турде сетмд1 болуы багалапады. Ерсже бойынша,
сарашшдлар ресил турде сыпалran жопе бекгплгеп алдът - ana ясаеачfbb методнкалар бойынша зертгеу журпзеш. Одврдыц ссшмдшнз эдетге
жогары болып табылады. внтсе де тергеупв мен септа осы сешмдйикгщ
тикеру кукЫга калаберсд1, саропшыдвл хауап алу пемесс озге косымша дэлеядемелерд1 жнвау жолымен жасалады. Сот таж]рнбесшде сирек кездессе де, сарапшы методнкасыпып гылыми пепздййп icioe катысушы тулгапардыц GipiueH (кобшесе адаокатгармен) кумэп ке}гпршед|
жене сот отырысывда белееimi талкылаудыд пэш белый шыгатып
жагдайлвр кездееедь Кобшесе бул дестурш смес, жаиадаи курылгаи,
aid жалпыга оргак танылмвпш метикнкашрга жасалады. Алайда кобшесе
сарапшы меггодпкалык гылыми нсгадипп смес, осы пакты жагдайларда оиы колдапудыц кукылыгына кумэп келприкл. ТааЬрибеде саралшылармен есюрген немесе езге де кестелш матметгерш дурыс тацдамау жагдайлары да кеэдесш жатады.
Екшппдеи, сарапшы корытыпдысьпшц дурыстыши багалау ке­
зшде сарапшыга бершген зертгеу матеряалдарыныц жеткшктшгш
ескеру кажет.
Уцпшшден, багалауга сарапшыга усынылган бастапкы матметтердщ дурыстыгы жатады. Осы жагдайларда мыоаларды ескеру кажет:
Бфшгшдсп, бастапкы малшеттердщ дурыетыгыи багалау сарапшыныц куз»репне ырмейдь Бул мал1метгер сарашамашк емес, тергеу ж алымей орнвтылады. Сараишьшыц жасай алатыпы - бул тергеуoxi немесе соттыц вазарын калдай да 6ip айгактыц техиикалык жарамсыздыгына аудару болып табылады.
Екшппден, e r c p ic материалдарында осы молшеггер туралы карама-кайшы м а т меггер болса, сарапшыга есептеу ушш бфнеше нускаулар берщул мумкш. Мупдай косымша нусквуды сарапшыга сотгыц
бастамашылыгы немесе сот отырысынын катысушыларыныц
e r i n i n n e p i бойынша сот бастапкы мэлшегггердщ кайсысы дурыс деи
танылуына байланысты 6ip e y iH кабылдаЙды. Егер вускаулардын сшкайсысын кабылдау мумин болмаса, ягнв жойылуга жатпайтын кумвн
калса, одна ол яйкппапуппдгыц, еезйегшщ пайдасына таякыданады жане
айыпталушы, cerirri ушш ец колайлы вариант тацдалуга ттс.
Уппшшден, сараппшмен журпзшген эертгеудт толыктыгы текcepinyi керек (мысалы, мойггп зертгеу кез1пде уш полосгщ барлыгы
яппллды ма). Сараптамалык кателйпер сарапшыпыц зерггсуш толык
емес турде, барлык методикаларды колдавбауышш болып жатады.
Мысалы, балластнкалык сараптама ясурпзу гезщде сарапшы металлзад ня картинасын аныктау ушш ату Ьдершщ хнмшшык зерггеуш
84
Вест ник П ТУ MiS, 2004
журпзген жок. Натижесшде атудыц ара-кашыхтыгы женшде (25-50
см) дурыс емес корытынды жасалды. Осындай непздер бойынша кайталама сараптама тагайындалуы мумюн
Тертшппден, сарапшынын корытындысы уппн непз болып табылтан онымен аныкталган белплердщ дурыстыгы текеерту i керек.
Одетте мундай белплер сейкесшше арнайы 6wiMi бар тулгаларга гана
кол жетюзерлпс Мысалы, КР Жогаргы Соты сарапшыныд Heriacb
корытындысына дурыс бага бермегендистен бipm mi сатыдагы сот
yidMi езгертшда. Бул уюмнщ непзше сот-меднцнналык сараптама корытындысы бойынша жаб1рленушшщ кабыргалары мен тес суйегшщ
сынуы ауыр дене жаракаггарына жатады деген корытындысы непз
болтан. Сарапшыныд бул корытындысымен кешсуге болмайды, се6e6i дене жаракаттарыныд ауырлыгын аныктау ережелер1 бойынша
кабырга мен тес суйекгщ сынуы ауыр дене жаракаггары катарына
жатпайды, ягни жазылу мерзймше Караганда, бул жаракаттар орта
дарежедеп дене жаракаггары деп есептеледц [10].
Бул багалаудьщ киьш кезещ, еигкеш сэйкесшше арнайы бипмдер1 жок
тулгаларга сарапшы непздеген мал1метгерда багалау киьщдык тудыргады.
Дегенмен, мундай багалау уппн кандай да мумкшдцсгер бар - ол квбшесе
сараптама корышвдысывьщ квзге кершегш сэйкессвдйеге$л жатады.
Бесшппден, аныкталган белгшердщ сараптамалык тусшдормеа
(интерпрнтациясы) жене олардыц корытынды уппн жеткшйспп багалануы тшс. Багалаудыц бул б о л т арнайы бщмда алдекаида кеп децгейде талап етедо. Алайда осы жагдайларда да Kefi6ip сараптамалык
кателйстерщ тергеупп немесе сотпен косымша сараптама журпзу аркылы аныктауга болады.
Сараптаманыц корытындысы ic бойынша жиналган баска да
далелдемелермен жинакталып багалауга жатады. Кейде ол ез мазмуны бойынша кандай да 6ip кумэн тугызбайтын жагдайлар болып жа­
тады, алайда !стщ езге материалдарына кайшы келедь Эдетте мундай
жагдайларда кайталама сараптама тагайындалады. Натижесшде алгашкы сараптаманыц бурын ескершмеген кандай да 6ip жепспеунплнт
аныкталады немесе расталады жене алгашкы тужырым косымша непзге неленеда. Бул корытынды мацызды делелдемелж манге не болгаи жагдайда дурыс болып саналады. Егер сарапшымен тергеупп не­
месе сот байкамаган кателнс ж1бершсе, ол кайталама сараптама журпзу
кезшде аньщталуы мумюн.
Сарапшы корытындысыныц дурыстыгы багаланганнан кешн
оныц далелдемелж мацызы, оныц ic бойынша жиналган дэлелдемелж
жуйелерде алатын орны аныкталады.
Сарашпы корыг ынлысыпыц далелдемелйс мацызы сарапшымен
кандай факплердщ апыкталатыны, icriq сииатына, пакты саг - гергеу снтуацнясына, оныц шипде далелдемелердш жиынтыгына байлапысты ар турлг болиды. Дс ген мен сарашпы корытындысыныц
далелдсмсшк мацызын багалау туралы жалиы усыиыстар шыгарука
жанс коп кездесетш кателисгердт к о р с е т е болалы.
Сарашиы корытындысыныц дэлелдемслйс мацыэы сарашпы даЙындагап корытындыныц тоитастырушылык ту pi не байланысты
apnypni болуы мумкш. Егер сараптамалык категоршшыц корытындысы далелдеменщ тйсслсй кай мар кезт болып табылса, ал сараппш
тужырымында келпршген фактипк мал 1мсттер ic бойынша далелдемелер деп табылса, онда болжамды корытынды далелдеменщ Ke3i
болып табылмайды, ол тек кеЖнп косымша жедел - 1здеспру шара iaры мен ic бойынша пшндыкка кол жетюзудщ максатында тергеу арскеггерш журпзу ушш жедел - Ьдеспру мошне не болады.
Сараппшмен аныкталган фагплер далелдеу пашне ктрмейтш
жагдайда, олар жанама далелдемелер болып табылады. Жанама далелдемелср болып табылатын сараппш корытындысы уюмнщ непзше
тек езге далелдемелердщ жнынтыгымен 6ipre койылуы мумкш. Сопдыктан оныц рол! ic бойынша накты ситуацияга байланысты болып
табылады. Олар квбшесе тергеудщ алгашкы сатыларында кылмысты
ашу уппн пайдаланылады, KefiiH Tiiccncfi далелдемелер алынганнан
кешп езшщ багалылыгын жогалтады. Алайда егер ic жанама далелдемелермен жургпшсс, онда ap6ip айгак, соныц катарында сарапшыпьщ тужырымы, ерекше мацызга не болады, ап баска жагдайларда
ерекше багалылыгын керсетпейдь
Сараппш корытындысыныц далеядемелж мацызын багалау кезгаде ж п кеадесепн квтеэпкгердщ 6ipi, алдымен бул тергсу немесс сот
оны жеке уксастыру туралы корытынды регшде кабылдауы жатады.
Сарашпы корытындысыныц даледцемелнемацызы езге турдеп далепдемелердщ мацызы регшде багаланады, ойткега осында катысгылыгын
аныкгау пезшдепдей оны аныкгау куралы емес, накты аныкталган факп
мяцкпды деп санялады. (егер бул факт растылы болса). Соныыен катар
сарашпы корытындысыныц осыган катысты кейб1р ерекшелнаер1 бар:
1) Оныц далелдемелис мацызын аныктау кезшде сараптамалык
тужырым канагаттандырылуы тшс. Жогарыла айтып кегхен талаптарга жауап бере алмайтын тужырымдардыц далелдемелис мацызы болмайды. dcipece кукыктык суракгар бойынша, мысалы idei елпру немесе езш - оз1 елпру дш орын алуы туралы сурактар бойынша сарапшыныц корытындысын далелдемел1к мацызынан айырылады.
Вест ник Л Г У М 3,2004
2) Сараптама корытындысыныц далелдемегак мацызып багалау ке~
зшде сараптамалыктужырымныц логнкалык ньюанын, оныц мэшн дурыс
тусшу кажет. Сондай багалаудаты кепетсгсн K a re n iic re p тужырымды
дурыс емес талкылау жасаудан, оныц мэшн дурыс тусщщрмеуден шыгап жатады. Кептеген жылдар боны сараптаманыц болжалды тужырымдарыныц даледдеметк мацызы туралы сурак даулы болып кепедц. Кепте­
ген анторлар мундай тужырымдар дапелдеме ретшде колданыла алмайды, тек багьптаупш манызга не деп ойлайды. Баскалары олардыц жол
берушшшн непздейд!.[11] Kefi6ip галымдар «ол дэлелдеме ролш аткаруды токгатады жэне сот - тергеу кызметше знянын тигтзедо, ейткеш ол
кумэн мен кудактугызуы мумюн») 12] децщ. Баска галымдар «сарапшы
болжалды корьггындысыи пайдаланудан бас тарту накты корытындыга
сынсыз карау снякгы дурыс болып табылмайды»[ 13]. Сонымен катар
уппнпп niicip де кездеседо, ол болжалды корытынды тергеуде елеулi
кемепн тнпзсе де, дэлелдемелпе мангс не болманды деп кврсетедь Осыгаи байланысты корьпындыныц зерттеу бвлптн тергеупп осы болжалды
тужырымдарды аныкгай алатындай баяндау усьшылады. Сараптама
корьпындысында мундай жагдайларда суракгарды накты нысанда шешудщ мумюн вместите нускауы кажет [14].
Аталган еурак бойынша ортак niicipдщ болмауы мундай корытындыны тергеуппмен жэне сотпен багалауды киыпдатады. Сондыктан процессуалист галымдарыныц 6ip мшдеп болып осы мэселет
кетнп жетшдору табылады.
3) Сараптама корытындысыныц дэлелдемелпе мацызын багалау
кез1нде корытындыныц толыктыгына, сарапшымен шешшген сурактардыц келемше (корытындыныц растылыгыньщ шарты болып табылатын зертгеудщ толыктьнымен шатастырылмау керек) назар ауда­
ру кажет. Кейде сараптама тагайындау кезшде eneyni мацызы бар
сурактар назардан тыс калып жатады, ал бул сарапшы корытынды­
сыныц дэледемелж мацызын твмендетедо жане ез1мен icri косымша
тергеуге ж1беруге немесе жаца сот отырысын тагайындауга экеп согады. Сарапшы корытындысын багалаудыц нэтнжес1 бойынша жогарыда айтып кетксндей сараншыдан жауап алу немесе косымша неме­
се кайталама сараптама тагайындалуы мумюн. Егер icre 6ipHeme кара­
ма - кайшы корытындылар болса, олардыц 6ipi тергеупп немесе сотпен кабылданып, калгандарынан, бас тартылуы мумюн. Апайда корытындымен кслюпеу сэйкесшше процсссуалдык кужагта (айыптау
корытындысында, уюмде) непзделу1 тшс.
Сараптама корытындысыныц дэлелдемел!К мацызын сот жэне
тергеу пракгикасы мына жагдайларда танымайды:
серил 1'мианнтариых наук
- сарапшы тужырымдары zcn d o irri турде непэдслмаен;
- корытмлды сараншыныц аллыва койылган барлык сурактарды шешпесс немесе жасау мумкш болмапш жагдайларда оларды шешудщ мумкш емесппне нешд1 тусшистсме бермесе;
- сарапшы цорытындысы сарапшымен орындалгая зерттеулердш толык жопе пакты тусйпгщ камтымаса;
- тужырымдар есептеулермен сарапшымен журпзген зерттеулердщ нэтпжсс 1мси расталмаса (аналкздермен, фотосуретгермен, са­
раптамалык эксперименттермеп, математнкалык)Сарапшы корытындысыньщ формальды-логикалык бузылуын
тергеупп осы кужатта багалау кезшде мынадай бузупшлыктарды
аныктауы мумкш:
- тужырым сарапшымен журпзшгсн эерттеулердщ материалдарыньщ логнкалык салдары жане онымен жасалган ережелер1 болып
табылмайды;
- 6ip пен бойынша сарапшымен карама - кайшы тужырымдар
бершсе;
- корытынды inuci жагынан карама - кайшы, ягнн оныц болек
cpcKeacpi 6ip - 6ipiMea сэнкес келмейдк уйлсспейш;
- сарапшы тужырымдары ж еткш гп турде непзделмейдь
Сараптама тагайындау мен журпзу кезшде, корытынды жасау
мен тужырымдарды курастырудьщ логика зацдылыкгарыныц озге де
бузушылыктарын аньщтай отырып, тергеупп сарапшы корытындысыныц сот далелдемелш кушш мойындамауга кукылы.
Корьпъгадыны кате багалаудыд Keneci ce6enrepi болып оныц манызып ic бойынша озге далелдемелермен салыстыру кезшде дурыс емес
аныктау табылады. Тергеупп немесе сот оз каулыларында сарапшы
корытындысыньщ непзш емес екецщгше талдау 6epyi керек. Алайда
тергеупп жане сот кайталама сараптама тагайындау кезшде* азгашкы
сараптаманыц корыгындысымен озшщ гешспеупшппн нспздемейщ.
Жогарыда айтылгандарды корытындылай келе, тергеу мен сот
органдары дэлелдемешц 6ip Typi ретшде корытындыны багалауда
THicri кешл батмейтшш, ал кей жагдайларда сараптаманыц теорнясы
мен тэж1рнбесшш жане дэлелдемелер теорнясынын непздерш
бшментшш кврсетсд!. Жанадан ашылган мэн-жайларга орай ic журлзуда
козгауга нроцеске катысушылардыц осы ic бойынша oTininrrepi, уйымдардыц лауазымлы адамларыныц хабарламалары, сондай-ак баска
кылмыстык icrepfli тергеу жане карау барысында алынган дерекгер
себсп болады, алайда ашылган ман-жайларга орай ic журпзуш козгау
кукыгытек прокурорга тиесип. Ол взшщ каулысымен осы ман - жайга
Вест ник ПГЪ'М 3,2004
орай ic журпзудо козгайды, тшсп тексеру зкургаедц, ic бойынша ic
журлзудо канта бастауга непздер болтан кезде прокурор icii о шин
корытындысымсн, уюмнщ квппрмесшсн THicri сотка жолдайды. Сот
бул туралы немесе прокурордыц корытындысын кабылдамай тастау
туралы каулылардыц 6ipin шыгарады. Сарапшы корытындысыныц
квршеу жалгандыга аныкталган соттыц зацды куппне енген уюАпнщ
купи жойылганнан кешн тергеу жэне сот талкылауы, сондай-ак шыгарылган жаца сот шепнмдерше шагым жасау жэне наразылык бищ ру
КР KDKK-де белпленген жалпы тэртшпен журпзмедь
ЭД ЕБИЕТ
1.Казахстан Республнкасыныц Конституцнясы. - Алматы, 1999;
2. Казахстан Республнкасыныц Кылмыстык 1с Журпзу Кодека. Алматы, 1998;
3.12 караша 1997 жылгы Казахстан Республнкасыныц «Сот сарантамасы туралы» Зады;
4. КР Кылмыстык ic журпзу кукыгы. Ерекше бел!м. Сотка дешнп
стадиялар. Твлеубекова Б. К-> Капселомов К- Ж., Шынарбаев Б. К-,
Вскипев Д. К- - Алматы, 2002;
5. Бычкова С. Ф. Организация назначения и производства судеб­
ной экспертизы. - Алматы, 1999;
6. Сахнова И. В. Экспертиза в уголовном и гражданском процес­
се. - Москва, 2000;
7. Энциклопедия судебной экспертизы. /Под ред.Т. В. Аверьяно­
вой, Е. Р. Российской. - Москва, 1999;
8.Жэюшев Е. Г. Сот сараптамасы немесе оны тагайындау
жешндеп Kefi6ip nixipriep. // Фемида. №11. Алматы, 1997;
9. Пригузова В. А. Заключение эксперта как доказеясьтво по делу.
М.; 1959ж.
10. КР Жогаргы Сотыныц Бюллетень №10,2001 жыл.
11. Вандер М. Б. Тактика криминалистической экспертизы ма­
териалов, веществ и изделий. - Санкт-Петербург, 1993.
12. Р. Д. Рахунов. Теория и прктика экспертизы в советском
уголовном процессе. М,.1950 ж.
13. В. Я. Колдин Идентификация при производстве криминали­
стических экспертиз. М,. 1957 ж.
14. А. Н. Колесниченко, В. Е. Коновалова. Вероятные заключе­
ния криминалистической экспертизы. «Соц. Законность». 1955 ж., №
10,69-70 бетгер.
п
ВестникВТУШ, 2Ш
орай к жургпуд! кшгаалы, т ю т текссру журпзея, ic бойынпв к
ж ургиуд кайга баст в та негш ер бсшгн юле прокурор icri п ш
к орш ы нды еы м еа, упишш вмшрмвши nucri сотка жаоаайды. Сот
б у з туралы аеивое прокурорши корытыщысыв рбнддпай челу
туралы каулыларяыв 6ipin шыгарадк. Сарапшы корыгавдысывыя
к в р а е у ш ш влы гы ш о п и и соггап «яды купше сагсп укшшв
купп жойылпнн— trihH тергеу жаае сот тждылуц. сондц- g шмгеры гав жана от пкпшекргае пигьш яасау кавс варкшлык оедру
КР KDKK-ле б елян ке* ж алш гврпшкя журтаад
аДЕБИЕТ
1 Казахстан РеепуГшпвсыньщ Консшутщвсы. • А дата, 1999;
2- К л и с с п я Р еси уб аякасш ы а Кылмысшк 1с Жургоу Кодеш. -
Алмаш, 1998;
3 .1 2 « о
pU T U W
' жмагы Казахстан Респубшпвсывыц «Сот сз*
рСШ» -.'ЛЫ,
,
4Д Р К ы л м ы сi -v 1сж \ргаухук ь и ы .Е реш ебеда.С щ а дейшп
стаднялар. Т м е у б ш т Б. К ., Каосалэиов
Ь сп п св я К
К- Ж., Шыпар&ев К. К.,
Алматы, 2002;
5 Бычкова С Ф. Оргашгавда влвачсаи* н прон звц ет судеб­
ной экспертизы. - Алшты. 1999;
6. Сахнова И- В. Экспертиза в уголовном в гражданском процес­
се. - M o c sm . 2000;
7.Энп?! • » соя! . >лебноЯ экспертизы. /Подред.Т- В. Авсрино-
ВОЙ.ЕР. Россивской
8 Ж .'v:
же
- Москва, 1999;
Г Г. С от сараптанаш вемесе оны тагаМындау
н л >■Keaoip ош р-кр.
Н Фсмша. №11. Алмвты, 1997;
9. П рипухай В. А. Заключение эксперта как дадасасню до деау.
М
I
1 9 5 9 s.
№0,2001*ыл
1и
КР Жогаргы Сотыныи Бкшетеш.
II
Ваалер 2.1. Б. Тактиха криминалистической экспертизыма­
тер. .
к, *
,ст » н ic u tm fi
Санкт-Петербург, 1993.
[ Р о у в о в . Теория и притаи эксперты в соалшш
у с л о в н о м п р исосе.
13.
М ..1950*.
н Я К еш и н Идентификация врипрошводеж крнынваав-
стячсскнх ж епергнз. М , 1957 ж.
14.
ш
А. Н . Колесвнчевко, В. Е Коновалова. Вероятные « а »
к р т а ш п и г т г о с х о к экспертизы. «Сок Законность». 1955 к , Jfc
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
333 Кб
Теги
kabdullin, khoritindisin, bagalau, 1490, sarapshi, kholdanudin, bektursin, jane, andirjanov, maseleleri, keybir, oni
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа