close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

2247 jusip kh.p tinimbay hurmagambetov angimelerindegi khrkemdik izdenister kh. p. jusip g. kh. malikova

код для вставкиСкачать
ISSN 1811-1823
FblAblMH ЖУРНАЛ
SpZS
ЩаЫг-
С ЮРАЙГЫРОВ АТЫНДАГЫ
Павлодар memaekettik
УНИВЕРСИТЕТ!
ФНЛОЛОГИИЛЫК СЕРИИ
Ь.
1/2013
ПМУ ХАБАРШЫСЫ
ВЕСТНИК ПГУ
ООЖ 882.151.212.2
ff. П. Жуст, Г. Ц. Мэлшова
ТЫНЫМБАЙ HYPMAFAMBETOB ЭЦГ1МЕЛЕР1НДЕГ1
К9РКЕМД/К13ДЕН1СТЕР
Мак/хлада балалар едебиетшде взтдт орны бар жазушыныц 6ipi
- Тынымбай Нурмагамбетов туындыларыныц квркемЫк ерекшелт
талцыланады. К^аламгердщ «Ата цоныс», «Шашубаи», «Eip уйдщ
бацыты», Он тврт жасар жтт» атты вцг1мелерте талдау
жасалады. Ширак,, шымыр шыгармалардыц идеяльщ-квркемдгк
isdemcmepi, сол арцылы крзак, эдебиеттщ проза жанрыныц дамуына
______
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
105
KpcKflH yjBci сарапталады. Шагын etfeiMe.'Bpdeei щламгер к,олтацбасы,
жазушыльщ шеберлш пайымдалады.
“Адамныцрухани жетшу1 бала кезден басталатыны, ал бала элемшщ кашан
да ерекшел жтерге толы, киык да курдел1 дуние екеш белгш i. Осы курдел i дуниеге
бойлай, бала психологиясын жете ecnepin жазу, ягни «балалар жазушысы болып
туа жаралу керек” [ 1,202 б.] деген niidpre назар аударткымымыз келедкОйткеш
балалардьщ ойлауында, дуниетанымы мен карым-катынасындабаскаша KepiHic
бар. Соны тусше бшу жэне бейнелеу - шеберлж.
1960-1980 жылдар казак балалар прозасынын, сонын iuiiwie балалар
эцпмелершщ, же\пст1 даму кезещ болып табылады. Дэл осы жылдарда
бупнп тандагы казак балалар прозасынын ен тандаулы шыгармалары туган.
Атап айтканда: Б.Сокпакбаевтыц«Менщ атым - Кожа» noeeci мен «Олгендер
кайтып келмейдо> романын жэне «Б1р калта курт», «Ултан окигасы», «Бурыл
ат», «Койлек мэселесЬ сиякты эцпмелер1, С.Бегалиннщ «Бала Шокан»,
«Кексегеннщ кергендерЬ шыгармалары, М.Иманжановтын«Уэде», «Талап»,
«Жол устшде» эцпмелер1, Т.Нурмагамбетовтын «Жер исЬ> к1табы мен «Мука
шалдьщ кыздары», «Булак», «Ата коныс», «Он терт жасар ж|’пт» эцпмелер!,
МДабанбаевтьщ «Аю-аю, аюлар», «Кабан каргын», «Куралай», «Кызык пен
шыжык», эцпмелерш т.б. бшпп керсетем1з. Булар казак балалар энпмелерш
байытты, жаца бшкке кетердк
K a 3 ip r i уакы тка дей ш казак эдебиеттану гы лы мы нда балалар
эцпмелерш арнайы зертгеген галымдар аз. Бекен Ыбырайымнын «Сырлы
элем», «Керкемдж кокжиеп», К^улбек Ергебековтын «MefiipiM шуагы»,
НДазыбековтын «Ой таразысы» атты ецбектершде осы такырыпка 6ip-eK b i
ганатарау арналган. Ал 1990 жылдардан берп б1здщ такырыбымызга катысты
коргалган гылыми диссертациялар мыналар: Отегенова Э. «ByriHri балалар
энпмес 1туралы» (канд. дис.) 1992 жыл, Ыбырайым Б. «Ka3ipri казак балалар
прозасы жэне рухани-эстетикалык даму мэселелерЬ 1998 жыл, Рустемова Ж:
«Казак балалар прозалык эдеби epT erici» (канд. дис.) 2004 жыл.
Аталган енбектерде казак балалар эцпмелершщ такырыптык, идеялык
жуйес1 талданады, acipece 60-70 жылдардагы кеб1рек карастырылган.
Жогарыдагы айтылган мысалдардан казак эдебиеттануында казак
балалар эцпмелерш щ мулдем ескеруаз калмаганына, сойтсе де кеншен
зерттелген такырып емесгппне де кез жетюздш.
Ал б1здщбасты максат- каз1рп кезендеп казак балалар жазушыларыньщ
тандаулы энпмелерш карастырып, оган непз болган такырыптар мен
идеяларды, бейнелерд1 талдап, ем ip шындыгы мен керкем шындыктын
уйлеамш байымдау жэне автор экелген тын жаналыктарын ашу.
Балалар эдебиетшде езшдш орны бар жазушыньщ 6ipi - Тынымбай
Нурмагамбетов. Каламгерд1н«Ата коныс», «Шашубай», «Bip уйдщбакыты»
106
____ ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
____
атты эцпмелершде карапайым ауыл адамдарынык eMipi, турмыс-тсршшп
шынайы бейнеленген деуге непз толык. Ал оныц «Он терт жасар мипт»
атты эдпмес! согыс кезшдеп ауыл eMipiH кезге елестетед). Бул шыгармада
баланыц согысты калай кабылдаганы жэне сол согыстыц баска салган
нэубетс аркылы калай есейгеш эсерл1 бейнеленген. Э ц пм е «ширак, шымыр
жазылган»[2, 247 б.] деген Б. Ыбырайымньщ nkipiH e 6i3 де косыламыз.
Экес 1согыска кеткен Кияс балалыкты тастап кекесшщ орнына тары суарып
ецбек етедь Осы кезецнен бастап ол есейедь Озшен Kiuii бауыры Сауытка
езшше камкорлык жасап ага болады. Кун тас тебеде шакырайып турган
ыстыкта кетпешн иыгынан тастамай eric даласында жупрщ журшол iHiciH
де ойлайды. Sip ауык агаштын келецкесшде дем алып отырып: «Ары-бер!
журш, ыссылап шаршайтын шыгар. Ka3ip не icTen жатыр екен вз1»[3, 70 б.]
деп езш е ас-су экелетш iHici Сауытты аяйды. Ауру iueuieci Тержанды да 6ip
сэт кецйшрсем дейдь
Кандай жумыс icTece де, ол экесше ел1ктейд1. 1штей езш-ез1 экесше
уксатып содан кэд1мгщей куш алып: «Кудай бшед!, мен каз^р кекемнен
айнымаймын. Топырак тастауым да TinTi аумайтын болар. Бэлк1м, сырттан
караган 6ipey «мынау Кайыпбек емес пе? Сол гой, бэт1р-ау» деп таныркаган
да болар едЬ>[2,72 б.],-деп бала квщшмен езше-ез1 риза болып iciHe кулшына
KipicyiHeH, кимылын удете TycyiHeH де оньщ енбеккорлыгын керем1з. Эке
орнын жоктатпауга тырыскандыгы психологиял ык жагынан шынайы бершген.
Кулап калган кетермеш куш бойы жалгыз 63i кайга орнына келт^рш
шаршап келе жаткан бала ауыл шетшдеп ойнап журген кур был ар ын керш,
олардын жанынан еткендеп эрекетш «Кияс иыгындагы кетпенш дурыстап
устап, 63iH аса 6ip салмакты куйде танытты. Бурын осындайда балаларга
косыла кетш, б ip ауык ойнап те кететЫ бар едг Бул жолы олардын жарыса
свйлеп 6ipa3 жерге кабаттаса жургенше де мэн берген жок. Кияс езш дэл
осы сэтте экесше уксатып келе жатты» [3,76 б.] - деп, жазушыньщ шынайы
бейнелегенш кврем1з. Бул жерде казактыц «¥яда не керсен, ушканда соны
шерсщ» немесе «Океге карап ул есер» деген данапыгы еске туседь в к е а
оньщ жанында болмаса да, сабырлыгы мен енбеккорлыгы бал ага улп болып
тэрбие 6epreHi байкалады, Киястьщ 03iH «он торт жасар жйчт» ce3iHyi
осылайша квз алдымызда втедь
Осы шыгарманьщ авторынын балалык шагы согыстан K e f i i m i жылдагы
ауыр турмыстьщ тау кыметш еткергеш ангарылады, ж еар калган аналар мен
жет1м балалардьщ мунды eMipiH жастайынан керш ескен ол сол Циястай
ерте есейгеьп бейнеленген. Автор сол 031 керген киындык. согыс салган
таукыметтен аттап етпеген тэр1здк Осы жагдайларды ол керкем эдебиетке
алып келген, ягни eMip, заман шындыгы мен керкем шындыктыц арасы алшак
емес. Бул жайында Ш.Айтматов: «Бала кейшкерлер1м езшщ автономиялык
дербест1пн сактай тура, менщ балалык шак ем1рбаянымнын эсершен
________
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
107
жаралады» [4, 31 б.] дегеш тепн емес. Демек Тынымбай Нурмагамбетов
езшщ бала кездеп керген-бшгенш осы туындысында утымды ернектеген.
«Ата коныс» атты suriM eci Мука деген карт езшщ бошалап кеткен сиыры
- Аймушзд1 i3flen oMipmiH, жартысынан Ke6 i еткен Талтогайга баратыны,
сондагы керген-сезгендерш керсетуге арналган. Автор буп шыгармасында
да согыс кезшдеп ауыл eMipiHe кайта оралады. Мука шалдын психологиялык
жай-жапсарын беруде шебергпк такытады. Басты кешпкердщ кешл-куйшдеп
кшт езгерютердщ ce6e6 i накты детальдармен бершедь
Аймушздщ бошалап K eiyi эцпменщ басталуына Heri3ri себеп болса,
Мука шалдын атамекенше бармаганына он жыл уакыт еткеш, эне барам,
MiHe барамын деп журш осынша уакыттын етш кеткенш сезбей калуы
- 6api нанымды суреттелген. Уш улы-уш жерде директор, дуние-мушк,
imin-жемнен кенде емес аксакалдъщ 6ip кездер1 ездер 1 еккен epiK агашынын
жемктерш жеп отырып еткен кундерд1 eciHe алуы эсерлй Бэйб1шесшщ T i p i
кезшдеп, уш улыньщ сэби шагындагы осы уйдщ кабыргасында етюзген
бакытты кундерш eciHe алу cyperrepi де нанымды бершген. Сонымен 6ipre
Муканын ecKi досы Шынаркул де сагына бул ержтщ дэмш алады:
Кудайым-ау, мынау слздщ уйдщ бауыньщ opiri емес пе? Алда, жарыктыкай... Эл 1 солып тур екен-ау, э? ...Кудайым-ау, эл 1 азбапты. Эркайсысы баланыц
жудырыгындай... Сап-сары. Сары алтын дерсщ [3, 18 б.] деп тамсануынан
кешпкердщ ангаргыштыгы, табигат жем1сше езшдж тамсануы, сол аркылы
epiK шалдын еткен кунге деген сагынышы, жан-дуниеа, ce3iMiH 6epeTiH
багалы деталь кызметш аткарып тур.
Мука сары epiKTepfli еткен куннщ белпсшдей ыстык icepin алып
келгенде кейшп алган жас эйел1 Торгын «Йемене, балаларын таудын, жабайы
epiriHe карап отыр ма ед1? ©piK керек пе саган? Анда eKi ж э ш т тур..» [3, 31
б.] деп ашуланады. Эйел! Мука карт берген матаны кагып ж|'бергенде epiK
шашылып калады. Долдана сыртка беттеген Торгын «б5разын езш кетп»
[3 ,3 1 6 ]
Осы epiKKe байланысты окигалар шалга едэу^р эсер erri. Торгыннын
долданган MiHe3iHe сыр 6epMeyi шалдын кентерль K6 H6 icTiriH керсетедь
Жалпы, аталып еткен epiicri багалауды жетюзген суреттеу кешпкерлердщ iiuKi
жан-дуниеан, мшезш беруде манызды роль аткарып тур. Муканын 6 ip epiicri
аузынасалып, шан дэмш байкауы: «B ip a K менщ кеудемдеп ю’рден элдекайда
таза гой. Шан деймш-ау, кайдагы шан» [3, 3 1 б.],- деп ойлауы да сешмдк
Жазушы «туган жерд1, ата конысты сую керек, кад1рлеп, курметтеу
керек»,-деп, жалан урандамайды, карапайым 6 ip шалдын эрекет!, басынан
еткергендер1 аркылы соны, табиги накышта накыштаган. Q c i p e c e Аймушздщ
ecK i журтка карап мешреген тусындагы Муканын:
- Menipe... АймуШз мещре... ceHin кунэн жок, Аймушз. Сен тазасьщ.
Сен бул журтты еш уакытта да умыткан жоксын. Тагы да 6 ip телйип сен езщ
108
ISSN 1811-1823. Вестник П
Г
У
____________
ескен жерден аяктандырып кайттыд...» [3,29 б.] деушен оньщ осы макулык
курлы болмаганына уялуы, oKiHyi 6 ipiuaMa 9cepni бершген.
Бул туралы белгш зерттеуип Б.Ыбырайым былай деп орынды niKip
туйедк “Ен бастысы, кай шыгармасы да кызыктырып, окырманды тартып
отырады. Оньщ сыры кейшкердщ психологиялык тургыдан дэлелденушде.
Т. Нурмагамбетов характер психологиясын авторлык бипаз баяндаумен
талдамайды, утымды, тапкыр детальдар, олардьщ кылык-кимылдары
аркылы мегзеп, дэл жетюзедь Сондай-ак жазушы мэнерше тэн ш> акты юмор
да окырманды кызыктыратыны созаз. BipaK депзепш - автордьщ юмор
аркылы мшездеуге талпынуы жш. Бул талпынысы балаларды даралауга
келгенде жатык, ал шалдарды суреттегенде cypimn кететш carrepi бар”
[2, 249 б.]. Т.Нурмагамбетовтьщ юморы жайлы С.Асылбекулы: «Оньщ
юморы тапкыр, эжуашыл» [5,23 б.] деп жазады. Енд1 соган б!з шыгармадан
мысал тауып кореек: «К^олым сынсын деймш-ау. KiM сындырады менщ
колымды. Оншец дерекпрдщ экесшщ кольщ сындырып бул журт еле
алмай жур ме»[3, 31 б.],- деп, езше ез 1 кекесГнмен жауап катуы да оньщ
парасаттылыгын жайып салады.
К,алай дегенмен де Т. Нурмагамбетовтын аталган эцпмелерше ортак
сипат - ауыл eMipi, олардьщ тыныс-т1ршшп. Барлык i3fleHicTepi де осы
тараптан кершедь Ce6e6i ауыл туган елгмвдщ эдет-гурпыныц, ем 1р суру
салты мен улттык психологиясыныц, ана Tuii мен дш нщ алтын 6eciri, осы
кад1р-касиеттердщ каймагын бузбау куннен кунге ancipen келе жаткан тэргсд!
деген ойды ол Мука шалдьщ бейнес!, ойы аркылы айтатыны K epiH in тур.
Жалпы эцпме - керкем эдебие1лгщ ец курдем жанрларыньщ 6ipi.
Эцпменщ киындыгы сол, егер роман 6ipHeuie жыл окигаларын 6ipneine
ондаган кейш керлердщ катысуымен непзделсе, повесть б 1рнеше
кейшкерлердщ 6ipep кырын керсетуге беШм турса, эцпменщ 6ipep
кейшкердщ 6ipep сэтш гана берумен шектелетш1 мэл!м. Сондыктан ондагы
айтылатын ой жинакы, колем! шагын болуы тшс.
Бул жайында Э.Дербюэлин: «Эцпмеге де улкен жанрдагы шыгармаларга
койылатын талаптар жукгелед!» [6, 174 б.] деп орынды niKip айтады. Ал
Л.Толстой былай дейд!: «Эцпме - искусствонын ец киын T y p i. Колемд*
повеете тамаша суреттеулермен, e n r i p диалогтармен, тагы сондайлармен
окушыны алдарката салуга болады. Ал мунда и з тугелдей алаканда
тургандайсыз. Ci3 акылды болуга тшеткяз, ci3 мэщц болуга тшетхш, - шагын
тур улкен мазмуннан с1зд! куткармайды. Ci3 сонета жазган акын сиякты сезге
саран, ыкшам болуга г г ш е п ш , 6 ip aK ыкшамдылык материалды жинактаудан
ен кажеттЫ тал r a n ала бшуден тууга керек» [7,213 б.]
Демек эцпме жанрынын жазушы тарапынан улкен шеберлжп тал ап
ететйн анык. Бугпш балалар эцпмес! такырыптык жагынан кешеп кецеетж
кезецнщ барлык салаларын камтыган. Ал Ka3ipri тэуелЫздш алганнан
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
109
6epri балалар eMipiH суреттейтш, бала образын берет!н шыгармалардьщ
(энпмелердщ) жуйелену1 жагы курт азайган.Эйтсе де болашакта б.уп ип
icKe жете кенш белшу ыктималдыгы есте болган жен.
Кезшде орыстын жазушысы М. Горькийдк «Жана адамнын ecinеркендеу1 балалардан айкын кершедь Ал олар болса эдебиет назарынан тыс
калып отыр, б1здщ каламгерлер 1м 1з балалар жайында жэне баларга жазуды
м1н керет1н секш и» [4,31 б.],- деген niKipi Ka3ipri казак балалар энпмелершщ
жагдайына сэйкес келш отырган сиякты...
Кернекп каламгер Т. Нурмагамбетовлн шыгармашылык жолындагы
идеялык-керкемдж 1здешстер1, сол аркылы казак эдебиетш щ проза
жанрыньщ дамуына коскан yneci эл 1 де ж еткш кп дэрежеде сарапталмай
келедк Т. Нурмагамбетовтщ шагын эцпм елерш щ идеялык-керкемд1к
табигатын жете талдап, каламгердщ езш дж колтанбасы, жазушылык
шеберлшн пайымдайтын енбектер кажет-ак. Эз]'рге жекелеген макалалар
мен Тамабаева К.©. Коргаган кандидаттык диссертация гана.
Баршамызга белгий эц пм е - кыска, нуска, киын жанр. Сонысына
карамай бул кеп кырлы шеберл1кт1 кажетсшедь Т. Нурмагамбетов - бул
жанрдьщ табигатын барынша жетж бшетш сез зергерлершщ 6ipi. “Кып-кыска
энпмелер1 аркылы-ак каламгер езш щ улкен концепциялы суреткер екенш
таныта алды” [8,7 б.]. Ол эцпме аркылы туган жерге деген суйюпеншинкп,
карапайым да енбеккор ауыл адамын, онын адами касиеттершдеп улылык
пен адамгерш шк игшктерд1 жырлап келедь Оцпмелершщ кейткерлер1
- кебше пэк, таза, ойлы жандар. Басына тагдыр таукымет! тускен, ерте
есейген Бала, (Кектембай-” Кош бол, ата”, Елжан- “Тунык су”, Кияс_”Он
тертжасар жш т”, Шорман-”Карлыгаштын уясы”, т.б.), ертецш|'нт|'реп болар
жеткшииктер тагдырына аландап, урпак тербиеЫнщ улттык тэл1м-тэрбие
бастауларынан ауыткымауына бас Tirin журген Карт, (Сапарбек-”Перзент”,
Нуржан-”Кауын nci”, Камка кем тр -”Журек жылуы”, Тэуекел-”Тунык су”,
Нагашыбай-”Бойтумар”,т.б.), карапайым енбек адамы, (сушы Жаманкул”Сушы”,”Жер nci” романындагы-Коныр), т.б.
“Оцпме такырыбы жазушы кемрепне тыннан келген 6ip ойдынуялауынан
туындайды. Ол ой суреткер бастан кешкен е\лрдщ сэулеа мен нуры, сыры мен
шындыгынан 6ipre-6ipTe келш тарамдалады. Ягни, каламгер сол ем1рдщ нуры
мен сэулесш, шындыгы мен сырын сырттай зерттейдк Оларды жан дуниеа
елепнен етюзш, каламмен калыптастырып, шабытпен шарпу аркылы шыгарма
тудырады” [8,7 б.]. Сол 6 ip творчестволык толганыстан жаралган туындысы
аркылы окырманга когам, eMip, адам туралы тушцш пайым зерделетедк 03in
жэне езгеш толгандырган суракка жауап табуга умтылады. 0 йткен1' максатсыз
шыгарма жазылмайды. “Айтары жок дуние де-ел1 дуние” [8, 7 б.].
Демек, кандай 6ip туындыдан да жазушынын не айткысы келгенш, оны
не себепт1 кетергенш жэне каншалыкты айта алганын, сондай-ак, айтпак ой-
110__________
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
идеясын калай жетк1згенш керем1з. Жазушылар шыгармаларындатакырып
ортак, мегзер идея уксастыгы кездесе бередь Ецбастысы - алган такырыпты
игере бшуде, идеяны шеберлжпен жетюзе бшудё. Шыгарманыц жаксыжамандыгыныц, шынайылыгыньщ H eri3ri елшемдер1де - осы айтылгандар.
Шыгарманыц езшдж бет-бедер1, салмагы мен куны да содан ацгарылады.
Керкемдшк-шеберлжтен туады десек, суреткер ш еберлт ен алдымен
OMip шындыгьн ж щ керш, тусшуден, сан-алуан адамдардыц мшез-кулкы
мен кимыл-эрекетш, психологиялык ерекшел1ктерш танып-бшу кабшетшен
K epiH ic табатыны белгш. Осы тургыдан келгенде, Т. Нурмагамбетов каламгер
ушш нагыз шеберлж мектеб1 болып саналатын эцпме мектебшде эбден
шындалган, ез такырыбы, ез колтацбасы бар дара суреткер.
Шыгарманьщ керкемдж сапасы, идеялык мазмуны когамдык-элеуметпк
мэш жагынан курдел1 шындыктарды KOTepin, соган катысты байыпты ойлар
тушндеу1мен елшенш, таразыланатыны белгш. Т. Нурмагамбетовтщ бул
багыттагы жеткгогшщ K epiH ici ретшде “Сушы” эцпмесш атауга болады.
Шыгарманыц басты кейшкер1• Жаманкул. Кецшаржумыскерь жоцышка
епсшщ 6anKepi, сушысы. 0Mipi 6ipeyre бастык болып кермеген, басшылык
дегеннщ дэмш татпаган карапайым адам. Сонда эцпменщ айтар жайы кайда
багытталады? Эцпме дегенде бул - элдеб1р окиганыц кур баяндалуы емес.
К^апамгер эцпмеа кеШпкерш “ейтп”, “буйтп” деп баскан biH санап, тэптштеп
жатпайды. Bui rip, акыл айткыш эцпме Heci мунда жок. Сонау жылдарда еткен
окига кез алдыцца дэл бутшгщей келбецдеп, окига 6ipTe-6ipTe epicTeftai.
Кешпкер езше тэн мшездерш сол окига барысында, эрекет устшде керсетш,
1ШК1 жан-дуниесш шым-шымдап ашып, накты характерге айналдыртады.
Шыгармада кекесш араласкан суретл сез осылай каланады. Сушы бойындагы
осал касиеттерд1 жазушы жецш кулю араласкан юмормен суреттейдк
“Сушы” эцпмеЫ кулд1ре отырып, кецшге ой уялатады. Жазушы осы
шыгармасында басты кейшкерше туе керпзд1ред1. Туе ержкеннщ ермеп
емес, белгип 6 ip максаткерл1ктен алынатын тэейп. Жазушы осындай амалтэсищер аркылы кейшкерлершщ керген туеше керкемдж-эстетикалык,
терец элеуметтж-философиялык жук артып кояды. Бул жагдай оныц соцгы
жылдардагы энпмелер 1 мен повестершщ б|'рсыпырасында кездеседк
Бул шыгармада автор культ такырыбына калам тербейдк Жазушы мунда
келмеске кеткен осындай кубылыстыц когамымызда эл 1 де болса белп
6 ep in калатын K ep iH icT ep iH кулкч етедь Ецбек адамыныц Tepic мшездерш
ашыктан -ашык керсету кунэ саналган Кецес тусында жарык кергенджтен
бул эцпмеде жазушы ирониялыкбаяндау аркылы кейшкер болмысы туралы
езш толгандырган акикатты дэл суреттейдь
Эдебиетте ецбек адамдарын керсете бшу - каламгердщ алдындагы
зор мшдеттердщ 6 ipi. Т. Нурмагамбетов эцпмелершде де ез iciHe жантэшмен бершген ецбек адамдары бейнеленедь Олар кебше кейб1реулерге
_______________ серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
111
унамсыз KepiHce де, алган бедней кайтпайтын кайсар, адал болып келедк
Онын «Корашылар» энпмесшдеп Жылкыайдар, Жакып образдары да тек
енбек адамдары ретшде гана бейнелент коймайды. Олардын эркайсысы
адамгершшк, бауырмалдык, т.б. секшд1 i3ri касиеттер1мен танылады. Сол
аркылы езше тартып турады. «Он терт жасар Ж1ггг» эцпмесшщ такырыбы
да согыс уакыты, сол 6ip буындары катпаган балал.ардан кажымас кайрат,
Te3iMfliniK, т.б. i3rmiicrepfli талап еткен сурапыл кезенге арналады. Каламгер
эцпмесшде он терт жасар Киястьщ балалык мшезшен repi, жасынан ерте
есейген, eMip TaKcipeTiH ерте таткан саналы. ересекке тэн жауапкершшктщ
кай-кайсысын да кетере бтетш енбеккорлык бейнеа тулгаланады. “Мундай
эцпмелершде де автор б 1рде салмакты ой иеа болумен 6ipre, енд1 61'рде
эдем1 юморы аркылы адами болмысты накты ашуга умтылады. Осы жолда
керкемдж куралдардын кайсыб1рш болмасын ерекше талгампаздыкпен, ез
орнымен пайдаланып, Heri3ri максатына кол жетмзе алады” [8, 7 б.] деген
Тамабаеванын nixipi орынды.
Т. Нурмагамбетов эц пм елерж щ идеялык-коркемдж Ъдеш стерш
салмактап, онын кешпкер келбетш суреттеудеп езшдж ерекш клтн сез
еткенде, “Бер1байдьц тымагын ит алып кашкан кыс” эцпмесше сокпай оте
алмаймыз. ©йткеш, “упт”, “улттык” деп айтпак турмак, сез етудщ ез)’ мун
болган 80 -жылдарда да бул эцпме таза улттык болмыска, казаки мшезге
курылган болатын. Бул эцлмеде де юмор мен э$1л басым. Эдем) ернектелт,
табиги e p 6 ir e H диалог пен ic-эрекет астарынан улттык касиет, улттык
психология мен мундалап жатады. Ен 6 ip суйсшетш жайт - каламгер казаки
мшез-кулыкты, психологияны тамыршыдай тап басып, шынайы корсете
алган. Мысалы, куйеущ кайын журтыныц карсы алуы, оны калжындап,
сынауы, т.б. “Кэнпескенщ аргы жагы ме едх, 6 e p i де ме едГ деп бастап уш кун,
уш тун эцпме соккан кайран казактыц шалдары H eri3ri меселеш умытып та
кетед1. Баглан козынын етш жеп, кайта айналып келмес кайран бозбалалык
пен ж ттш ипк шактарынын ен кимас сэттерш тамылжыта эцпмелегешмен
Элмембеттщ жасы 6 a p i6 ip белпаз куйде калады. [9,145 б.] Эрине, автор ушш
де маныздысы ол емес. Элмембеттщ жасын непзп TipeK eT in алган жазушы
ойыньщтуп казыгы казактын еткеш, асыл касиеттер|’, халыктык сипаты екеш
белгш. Кешпенд1 гумыр кешш, баласынын туган кезш “ел кыстауга кешер
кез, бидай орылар сэт, жайлауда, т.б.” ез турмысына катысты атай салатын
казактын туган жылын, кунш хаттаганы бар ма? Осындай уакытта OMipre
келген каншама Элмембеттер бар. M iH e, осыны мазмундай отырып, автор
шалдардын эцпмелер1 аркылы халкымыздын H e6ip казаки салттарын, эдетгурпын тамсана эцпмелеп, сагыныш сазына белейдк Мундагы автордын ен
6 ip тамаша табысы - Нуркабыл эцпм еа екенш айта кеткен жен.
“Кейткер характер! н сомдауда портрет, диалог кандай Miидет аткарса,
керкем деталь да сондай кызмет аткарады” [8, 9 б.]. Э аресе, жазушы
112
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
шмтвтшштжт/ш&шмт&тмшттшшттттттшш&шзтш,
прозасында ерекше орын алатын “Ата коныс” эцпмесшде эдем! детальдар
аркылы басты идея мен н е п з п толгам туйандеяедь Коаламгердщ eMip,
TipmLniK, туган жер, Отан, атамекен хакындагы жан толганыстарын тегшд1ре
жетизген осы 6 ip шыгармасы - eMip дастаныныц езгеше кырын, жана 6 ip
жырын толгаган туынды. Адам уцйн кшдж канын тамган жерден ыстык
ештеце жок екещ айдан анык. Осы негйде жазушы сол жайындагы жайдак
тусшпьцп терендетш, сана-сез1м!н(Д1 байытып, тал бойьща улкен нурлы шуак
куяды. Автор бул шыгармада acipece, сары epimri кейшкер характерлерш
ашып, болмысын танытуда с э г п колданылган утымды деталь ретшде
кажет! не жаратады.
Т.Нурмагамбетов энпмелерш деп(здеш стердщ б1ркатары - онынжещл
юмор мен сатира, ирониялык баяндауында жатыр. “Ю морга непзш ен
тазалык пен туралыктьщ, игш к пен 1згш ктщ KaflipiH бшетш, адамгерш ш п,
кайырымы мол адамдар бешм болады” [10, 36 б.]. Оган жалпы ел-журт,
когам атаулыныц камын ойлаган камкорлар гана ненщ дурыс, ненщ repic
екенш тап басып тану Fa акыл-парасаты жететшдер гана барады. Осы юмор
аркылы автор кундел 1кт 1ем!рде кеп кездесетш адамдар арасындагы карымкатынастар аркылы керш етш кейб 1р мшездер, келенш касиеттерд 1, кулкш
эдеттерд! сез кылады. Астарында з ш жок женит кулю, халыктык юмор бар
шыгармалардьщ 6 ip meTi халыктык этикамен уштасады.
Прозалык жанрдьщ барлыгына да калам с 1пте ген Т. Нурмагамбетов эр
кейшкердщ аузына тек кана “оньщ мшезше лайык сез салып”, “езш суреттеп
отырган адамдардьщ орнына койып, олардьщ эркайсысы кандай тшмен
сейлейтшш ап-анык 6 uiin отырган”. “Белесебет”, “Балалык шактьщ эндерГ,
“Жарамазан”, т.с.с. энпмелерш ен автордьщ езш танысак, “Корашылар”
энпм есш ен ewipre бой усынган карапайым енбек адамынын шынайы
тулгасы сомдалады. Жазушы e 3i суреттеп отырган ортаны ете жаксы olnin,
адамдардын кенш -куй мен жан дуниесше терен бойлай алгандыктан, окушы
ceHiMiHe ие боларлыктай, шыншыл образдарды дуниеге келп'рген.
Т.Нурмагамбетов кешпкер портреттерш беруде, жекелеген мшездеу,
сипаттауларда унем 1 ез кезкарасы, кецьл-куйш айкын KepceTin отырады, Ал
енд 1 кейб 1р окига тусында, не уждандык мэселелерге катысты кыскаша ойбайламдарын TinTi ашык сезд1рш отырады. Эпикалыксуреттеулерде барынша
байсалды, бейтарап керш етш жазушы шыгарма табигатымен кабысып
жаткан табиги тапкыр юморлар аркылы карапайым халык болмысын жарк
eTKi3in аша б т е д к Каламгер шыгармаларында кейшкерлердщ эр алуан
психологиялы к ассоциацияларын эсерл 1 бейнелеу максатында ауыл уйдщ
мысыгы, купли, ит 1, eceri жэне казакы мшездес малы - жылкы кулынтайларын, Аймушз, Жезмушз деп аталатын сиырлар бузауларын ертш, мидай
араласып журед1. Осыган байланысты да каламгер шыгармашылыгында
ирониялык баяндаудьщ элементтер1 кептеп кездеседг Ирониялык баяндау
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
113
8В01®«*0«180Ш013^1ЭВДв989®В8И@^еЭ11Ва|?В0в8Ш1Ш8В0ШШ088§В01ШвдВ01Ш1дВ№Р006
кебше, авторлык баяндаумен туй iHдел in отырады. 0 c ip e c e , мундай баяндау
ауыл адамдарынын кал алы к болгандарынык образы нда жып-жылы юмор
аркьшы берш едь Ж азуш ыньщ кешпкерлердщ атын коюы да кызьк. Ол 6ip
ж а т н е п з п идея, 6ip жагы ж ещ л иронияны мегзеп турады. Жаманкул,
Ш ашубай, К,игашбек, Бэд1гул, Ш одьф, т.б. - осы нын накты куэсшде.й.
“Казак эдебиеттануында философиялык шыгарма немесе философиялык
роман деген угы м накты ж анрлы к аныктауыш ретш де колданылмайды.
K e6 iH ece, с у р е т к е р д щ б е л ги п 6 ip э л е у м е г п к ой -туж ы р ы м д ар ы н ы н
кыры р е т ш д е эл ем , та б и га т , к о га м , ад ам ж а й л ы д у н и е та н ы м ы н а,
к езк ар асы н а сай бейн елеу п р и н ц и п те р ш щ ер е к ш е л ж те р ш е катысты
сез болады , Е вропа эд е б и е тш д еп когамды к занды лы ктарды танытуда
бастауын XVIII гасырда басталган бул тенденция XX гасырда Ф. Кафка,
Ж. П. С артр,т.б. ж азуш ы ларды ц ш ы гарм алары нда осы калам герлердщ
танымдык концепциясы ретш де жалгасын тапты” [11, 56 б.].
Казак прозасыныц шагын турлерш де осы ypflic зор мэнге ие болып,
6ipKarap жазушыларымыз улкен жетют1ктерге кол жетм зген-дь Мэселен,
Дулат Исабековтщ “Суйекнп”, “ Д ерм енесГ, Орал хан Бекеевтш “ Сайтан
K enip” , “Атау кере”, “ Кар кызы”, т.б. Бул кубылыска каламгер ретш де
Тынымбай Нурмагамбетов те ез улесш коспай калган жок. O cipece, соцгы
жылдардагы жазган “ Кене”, “ Купия кездесулер”, т.б. эцпмелерш де автор
адам гумыры, оныц адам герш ш к санасы, жалпы жамандык пен жаксылык
туралы езш щ философиялык кониепциясын усынады.
Адам е ш р ш щ мэн-максаты неде? Санасын сарсы лта, кекейш тесе
толганды рган осы сауал т е щ р е п н д е п ойды ж ацаш а толгагысы келген
суреткер экзистенцистж едгске жугш едь Мундагы басты авторлык идея -eniM .
киналу, урей сеттер шде гана адам езш щ нагыз eMip сурудеп максатын, ез
табигатын угынады, ал баска уакыттарда кэд 1м п коныртебел ку лрш ииктщ
куйбещмен журе беред! деген угымга саяды.
Осыган байланысты, жазушыньщ “ Кене” эцпм есш атап кеткен орынды.
“ Ш ы гарм ада “ экзистенци ялы к” eMip ф илософ иясы колданы с тап кан ”
[12, 11 б.]. Э лем эдебиетш де бул эдгст! 9cipece, француз модернистер1
Д. Джойс, Жан поль Сартр, Альберт Камю, орыс эдебиетшде JT. Н. Толстой,
Д остоевски й ж аксы колданганы н б ш е м 1з. Т 1 р ш Ы к тщ 6api де б!здщ
санамыз аркылы ашылатын улкен элем 6ip екендцш философиялык оймен,
суреткерлж сез 1мталдыкпен керкемдж ойлау ж у й е а аркылы ашып беретш
бул агым шынайы е м 1рдщ ащы шындыгы мен кемеск|’ тустарын нактылап
керсетед!. “Батые эд еби етш д еп бундай эдгстерд! Т. Нурмагамбетов ез
ш ы гарм аш ы лы гы нда уптты к ренктер мен халы кты к сипатка сай етш
пайдаланады. 9 c ip e c e , оныц бул тустагы колтацбасынан Ф. Кафкамен
мол ундеетш н байкаймыз. Ф. Кафканыц niKipiHme, когамдык сана онын
болмысына би лш н ж урпзедк Ол ез шыгармаларында адамзаттыц рухани
114
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
тш&штштшжшмжтт/швжтжш&шжжжттжшшъташзж
кулдырауын, адамньщ жан айкайын бейнеледь” [8,116.] Онын Г. Залезаньщ
отбасы туралы жазылган “Превращение” шыгармасы Тынымбайдын осы
6 i3 сез етш отырган “Кене” энпмеЫмен ете уксас. Онда да бас кейткер 6 ip
кунде ез уйшде конызга айналып кетедь Ал, Ж. Сартрдьщ сана, болмыс,
eMip жэне ел1м туралы философиялык“Мухи”, “За закрытыми дверами”, т.б.,
А. Камюдщ “Чума” (“Оба”) атты керкем туындыларында куши когамньщ
рухани куйреуге карай бет алып кулдырап бара жатканы осы эдкпен терен,
шынайы суреттелген.
Мундагы баяндаушы позициясындагы сез Бименнен repi жазушы
стихиясына жакын. BipaK, дэл осы образбен 6 epuiyi керкемд!к-эстетикалык
тургыдан нанымды шыгады. Осыньщ желкпнде тел сез (диалог), iuiK i сез,
ортак тел сездер каламгер шыгармаларыньщ баяндау кабатын курайды.
Шыгарманьщ баяндау курылымында acipece, ортак тел сездердщ пайдасы
ете зор.
Жазушыньщ каламынан шыкканына кеп бола коймаган, каламгердщ
6 yriHri кун тынысына арналган энпмес1 “Аугандык кустар” деп аталады.
Каламгер осы энпм есш де осы заман тынысы мен адамыньщ келбетш
бейнелейдй © cipece, акш а табудын арзанкол жолымен байып алган
бупнпнщ байларыньщ бейнеа эдем 1беритген. Эцпмеде элдекандай б ел п аз
кустьщ элепне ушыраган, ездерш белгш топ деп есептейтш 6 ip ауланыц
тургындарыньщ Tipiuuiiri сез болады.
Бул энпмеде, авторды кызыктырган байыган мырзалар емес, елдщ
тэуелс 1зд 1к жагдайындагы турмыс-тагдыры екеж анык. Аугандык кустардын
ез иелер 1 ушш ipi кадамдарга баруы да тепннен-тепн емес. ©з жерлершщ
азаттыгы ушш самолетке шабуыл жасаган ежет елдщ жауынгер кустары
61зд 1н елдеп зорлыкшылардьщ кас жауы, зорлык кергендердщ жокшысы
есебшде бейнеленедь Каламгердщ бул шыгармасы 6yriHri кунге арналып,
“жана казактардьщ” турмысынан сыр шертедь “Мундагы автор идеясы
айкын. Каламгерпж колтанбасындагы езшщтанбабасты ерекшел1гш сактай
отырып, ол адам бойындагы жагымсыз касиеттер мен адами калыпты
шынайы суреттей бшед!”[8 , 11 б.].
Т. Н урмагам бетовтщ жанаш а сипаттагы келеЫ э н п м е а “Купия
кездесулер” деп аталады. Бул шыгармадан да автордьщ жана 1здешсшщ
Kydci боламыз. Батые эдебиетшщ тагы 6ip ерекше эдкш е бой урган жазушы
мунда да ел!м1з ансап кол жетюзген, талай курбандыкпен келген ТэуелЫзд1к
жайын козгайды.
Ызгарлы желтоксанда улы мурат жолында кыршынынан киылган
боздактардьщ 6 ip i - Эбд1рахманньщ iHici - Бид1рахман ед(. Арага узак жылдар
салып ол Сауал болып eMipre кайта келедг Typi жас, акыл-ойы, жан-дуниёа
дэл ш еш щ к ш д ей балага 0 бД]рахман алгашкыда тосыркай караса да,
келе-келе уйренш, оган камкорлык жасайды. Сауалды автор тепннен-Тёпй
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
115
iB№S58B5E8igg9g98gggBge9B9i9eme8e5B8iiB86iB3e9@i§9B®gBg6s@ifi9f5Q69B9Hi58i5B859e96ie96gBee9egB
кедей отбасына экелш отырган жок. Соншалыкты кымбатка тускен ерюндгк
пен тэуелс 1зд 1ктщ елдеп KepiHici кандай? Mi не, авторды толгандыратын,
epiKci3 ж азуга итермелейтш сауал осы. Т эу ел а зд ж алдык дегеж иш бен,
бу гш п казактын, елдщ жагдайы Б ид 1' рахман ансагандай, сол окиганьщ
курбандарынынойлаганындай емес. Е нбасты мэселелер анатиш пздщ даму
децгеш , баска д ш н щ ыкпалында KeTin жаткан жастар, т.б. Э н п м е Сауалбала ел1м!мен аякталады. Бул трагедиялык к ер Ы с адамды к у й зел тт кана
коймайды, сонымен катар, м ы ц сан сурактардьщ шытырманына жетелейдь
Ш ыгарманын керкем дю н д еп де идеялык курылымындагы да басты куш Сауал сурактары болып табылады.
Терец ой мен магыналы тагылым, енеге мен есиет жазушынын ap 6 ip
туы нды сы нан табы лады . Каламы ш ы цдалы п, ой -epici эбден толыскан
оныц энпме-повестер! OMipre деген куштарлык, болмыска деген е з ш д к
к езк ар а ста р ы м ен кы зы к ты рады . “Ж азуш ы н ы н ш ы гарм алары н ы н эр
кайсысыныц ен бойынан салт-дэстурдщ саналы да халыктык сипаты opiciH
тауып, Kipirin жатады, жастарды улттык тэрбиеге шакырады. Мунын 03i
каламгер эц п м елерш щ м эн д ш гш таны тса керек” [8, 11 б.].
Т. Нурмагамбетов ш ыгармашылыгында улкен орны бар, кесек туынды
-”Ш ал, мая жэне жел” n o e e c i. О баста “ Муц” атты эцпм е болып жарияланган
бул ш ыгарм аны н н е п з п идеясы - Кецес yKiMeTi кезш д еп халыкка Tici
баткан,”шаш ал десе бас алатын” шолак белсендш ердщ эрекетш корсету
болатын. 30-жылдардагы тарихи ужымдастырудан сыр шертетш бул эцпме
сол уакыттагы к е л е ц а з жайттарды баяндайды. Ш ебер жазушы баяндап
кана койм ай, 6yriH ri ем1рмен сабактасты ра талдайды . Осы орайдагы
Курысжанныц - басты тулга - карапайым шаруа адамыньщ iiuKi ойлары
талай жайларды угындырады.
П овестщ H eri3ri такырыбы казак халкыныц кецес дэу1р1нде, a c ip e c e ,
30-жылдар аумагында еткен oMipi. B ip баса айтатын басы ашык мэселе - повестщ
азат елдщ аспанында дуниеге келуй Эйтсе де, автор кецес дву ipiH эарелемейш,
сыцаржакгана бурмапамайды, кецестж eM ip TipuiuiiriH еш бурмасыз энпмелеп,
шынайы баяндайды. Шыгарманын идеялык мазмуны ете терен. Повеете OMip
кубылыстары тартымды окига, эсерл)' тшмен эсем баяндалып, пакты когам
келбет 1 алдына жайып салынады. B ip ерекш елИ - жазушы кай такырыпка
калам тартпасын, кай кезенд! суреттемеа’н, алдымен адам тагдырына согып,
оныцтыные-тсршингш, ом 1рдеп курес-таргысын, элеуметпк ортадагы эрекетш,
когамымыздагы алар орнын терецнен ашып, танытуды басты максат етедк
Аталмыш повеете карапайым жаннын коцыркай T ip m in ir i аркылы заман
шындыгы мен уакыт бедер! танылып, таразыланады. Кешпкер Tipmmiri жазушы
m e6 ep n iriH in аркасында элеуметпк, когамдык мэнге ие болады.
Bip кезде осы н дай ш олак бел сен д ш ер д щ K e c ip iH e H казак халкы
кенес yniMeTiHiH алдында шынашактай “кунэсш е” oMipiMeH жауап 6epin,
116
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
миллиондап кырылганы тарихтан бесенеден белгш. Автордын мундагы
айтпагы халкымызды торгайдай етш тоздырганга, ен екшш тю 1, ез!м1здщ
кшзл! болгандыгымызда дегенге саяды.
Сол уакытты шынайы бейнелеуде Т. Нурмагамбетов сэтп колданыстарга
барады. ЭЫресе, мая мен ботаныц, Курысжаннын зарын жел кылып
кэрленд1ру1аркылы казак журтыньщ азынаган азабы мен тарткан таукыметш
баса бейнелеуге умтылады. Осындай параллелизмдерд! каламгер ез идеясын,
усы нар тагылымын жете жетмзуде сэтп пайдаланады.
Повестей кешпкерлер басынан еткен eMip керш стерш керкемдш
кабылдау йецбёршде суреттеу, адамньщ когамда алатын орнын, элеуметпкморальдык ролщ табигн турде дамыту белгш 6ip жннактаушъшык ойга,
эстетикалык тужырым жасауга алып келмек. MiHe, сондыктан да, уакыт
жагынан алганда колхоздастыру кезш камтитын бул шыгармада сол кезецнщ
шындыгы табиги куйде кершш, нанымды болып шыккан.
Дунйежузшйс эдебиеттщ асыл муралары болып табылатын б1ргалай кесек
шыгармаларда адамзатгын бакыты мен врш к ушш, емщшк улы мураттар
уш!н KypeceriH кешпкердщ тагдыры аянышты халде немесе ел 1ммен аякталып
жатады. Осы 6ip сарын - Т. Нурмагамбетов шыгармашылыгынан да тыс калган
жок-ты. Бул турасында зерттеуий Тамабаева: “Мунда“ Айтматов мектебшен
уйрену “ i3flepi анык байкалады. Ягни, “ Кош, Гулсары”, “Ак кеме”, “Ерте
кайткан тырналар”,” Боранды бекет” сиякты туындыларында осы сарын бой
керсетш отырады” [8,12 б.] дегещй айтады. Бул шыгармалардагы трагедиялык
кешпкер мен трагедиялык сюжеттердщ 6epwyi аркылы шын мэншдеп
Жаксылык пен 1згшк, Имандылык барынша дэрштеледь
Т. Нурмагамбетовтщ энпме жанрындагы езше гана тэн ерекшелжтер1
мен шыгармашылык жолындагы идеялык-керкемдш 1здешстерш сараптай
келе, мынадай туш ндер жасауга болады:
Т. Нурмагамбетов керкем энпме жанрын жан-жакты байытгы. Онын
энпмелержде терен адамгершшк ойлар айтылды.
Жазушы эцпмелерш щ улттык сипаты айкын, ейткеш, каламгер
кейшкерлерш улттык болмыска сай бейнелейдь
Каламгер энпмелершдеп Heri3ri мазмуны женш кулы араласкан эдем1
юмормен, ирониялык баяндаумен уласып жатады.
Туындыгердщ 6yriHri кун тынысын бейнелеген шагын туындыларында
жанаша керкемд1к эдютерге бойлау байкалады. Сондыктан да, онын
шыгармалары терен этикалык-философиялык толгамга толы болып келедь
Щз жумысымызда кернекп жазушы Тынымбай Нурмагамбетовтщ
прозалык шыгармаларын талдай отырып, ондагы идеялык-керкемдш
1здешстерд1тануга умтылдык.
Эдебиетте ёаш рк ернек-айшыгы, окшау тэсшмен дараланган жазушы
сез енер 1н жана образдар мен соны !здешстермен байытты. Онын сомдаган
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №1
117
кешпкерлер1 окушы есшде узак сакталады. Ойткеш, олардын кай-кайсысы
да кунделж-п ем1рде кездесетж, OMip шындыгынан жаралган шыншыл
бейнелер. Автор шыгармашылыгынын барлыгы дерлж такырыптык-идеялык,
проблематикалык мэселелерден туындайтын автордын 1здешс жуйесж
танытады, каламгердщ стильдж дарапыгын айкындайды.
Т. Нурмагамбетов кеш пкерлержде халкымызга тэн кенпеж лдш к,
мешр1мдшк, конакжайлылык секшд1 улттык касиеттер б1рден байкалады.
“Оньщ шыгармашылыгынын басты ерекшел1п оньщуакыт тынысына mecin
отыруында” [8,20 б.]. Ол ©3i OMip суретш ортаны, заманды бар жан-тэшмен
суйш, уакыттьщ керкем кестесж жасай б!лд1.
ЭДЕБИЕТТЕР TI3IMI
1 Белинский, В. Г. Избранные статьи / В. Г. Белинский. - Москва :
Детская литература, 1986. - 500 б.
2 Ы б ы р ай ы м , Б. Керкемдж кекжиеп / Б. Ыбырайым. - Алматы :
Жазушы, 1981. —396 б.
3 Нурмаганбетов, Т. Ата коныс / Т. Нурмагамбетов. - Алматы : Жалын,
1977.-465 б.
4 Сезстан / Курастырган К. Ергебеков. - Алматы : Жалын, 1983. - 397 б.
5 А сы лбекулы , С. Ka3ipri казак повестерждеп заман шынлыгы /
С. Асылбекулы. —Алматы, 1997. - 37 б
6 Д ербкэлин, Э. Ыбырай Алтынсарин / 0 . Дерб 1сэлин. - Алматы :
Казахстан. 1965. - 312 б.
7 Т о л с то й , JI. Н. Ш ы гарм алары ны н толы к жинагы. 29-том. /
JI. Н. Толстой. —Москва, 1964. - 431 б.
8 Тамабаева, К- 0 . Т. Нурмагамбетов прозасындагы идеялык-коркемдж
1здешстер / К- 0 . Тамабаева. —Алматы, 2005. - 22 б.
9 Нурмагамбетов, Т. Тандамалы / Т. Нурмагамбетов. - Алматы : 0лке,
2 0 0 5 .-3 1 9 6.
10 Ж ары кбаев, Кч К аляев, С. Казак тэл|’м-тэрбиеа / К- Жарыкбаев,
С. Калиев. - Алматы : Санат, 1995. - 349 б.
11 Рахы м ж анов, Т. Романнын керкемд1к элем1 / Т. Рахымжанов.
- Алматы : Рауан, 1997. - 362 б.
12 Эуезов, М. Уакыт жэне эдебиет. / М. Эуезов. —Алматы : Казактын
мемлекетпк керкем эдебиет баспасы, 1962. - 550 б.
С. Торайгыров атындагы
Павлодар мемлекетпк университету Павлодар к.
Материал 10.05.13 редакцияга тустк
118
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
§тшш8шшт№тш£§тт8вшшшш8з&№ш8штзт§жш8штш&
К. П. Жусип, Г. К. Маликова
Художественные поиски в рассказах Т. Нурмаганбетова
Павлодарский государственный университет
имени С. Торайгырова, г. Павлодар.
Материал поступил в редакцию 10.05.13.
К. P. Zhussip, G. К. Malikova
Artistic quest in the stories of T. Nurmaganbetova
Pavlodar State University named after S. Toraigyrov, Pavlodar.
Material received on 10.05.13.
Автор статьи рассматривает художественные особенности
произведений казахского дет ского писателя Тынымбая
Нурмаганбетова. Анализируютсярассказы «Ата крныс», «Шашубай»,
«Б1р уйд'щ бащыты», «Он торт жасар жшт». Рассматриваются
идейно-художественные поиски писателя, которые внесли весомый
вклад в развитие казахской прозы.
The author considers the artistic features of the works of a Kazakh
children’s writer Tynymbay Nurmaganbetov. Analyzes the stories «Ata
konys», «Shashubay», «Bir uidin bakyty», «On Fort zhasar zhigit». The
ideological and artistic quest o f the writer, who made a great contribution
to the development of the Kazakh prose is considered.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
589 Кб
Теги
angimelerindegi, 2247, malikova, jusip, tinimbay, izdenister, hurmagambetov, khrkemdik
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа