close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

2621 zeynulinaa.f ulttikh oylaudin keibir psihologiyalikh erekshelikteri men til madenieti a. f. zeynulina

код для вставкиСкачать
----------------------------------------------------------
mшЯI Ш
■ ■ н ам ававШ ш
i m i i f i ^ i i s i k i r ш mm
тмттт»тмФ*шптттт
mm
ттшмштт
99
m
at
ft * * В 9 Я 9 1 в в > 9 1 1 в в в в
ISSN 1811-1823
«8М Ш
Я mюMш
FblAblMH ЖУРН
(. ТОРАЙГЫРОВ АТЫНДАГЫ
Павлодар
memaekettik
УНИВЕРСИТЕТ!
ФИАОАОПМАЫК(ЕРШ
I/
2'2013
Г1МУ ХАБАРШЫСЫ
ВЕСТНИК ПГУ
ж
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. N92
5
СОДЕРЖАНИЕ
V Авазбакиева Ф. Р., Капанова Д. Е.
Оценочный компонент семантики прилагательных, положительно
характеризующих человека по уровню воспитанности,
в английском языке.............. ........т
..................................................................... 9
V Акошева М. К., Рахимжанов К. X.
Комплексное специализированное изучение языков как инструмент
формирования интеллектуального потенциала общества........................ .16
Алишариееа А . Н.
Двуязычие в Казахстане: языковые процессы и межкультурное
взаимодействие................................................................................................ 24
Андрющенко О. К.
Стратегия аргументации в политическом дискурсе...................................... 31
Ворошилова М. Б.
Креолизованный политический текст: иллюстрация и плакат..................... 37
у Демесинова Г. X.
Переводоведение в Болгарии.........................................................................-46
Жусупов Н. К Б а р а т о в а М. Н.
Понятия «дорога», «любовь», «алчность» в стихотворениях
Машхура - Жусипа............................................................................................52
Звйнулина А.Ф.
Некоторые психологические особенности национального мышления и
культуры речи.................................................................................................... 58
Кадырова Б. М .
Экспрессивно-стилистические функции повторов........................................ 65
\/Канапьянов К. Н.
Мультимодусные тексты в контексте развития СМИ.................................. -72
Карагулова 5 . С.
_
Неологизмы и термины в казахском языке: виды и
пути их возникновения.....................................................................................80
\ f K енжебал и на Г. Н.
Русский язык как инструмент межэтнической коммуникации..................... -85
V Кенжебалина Г. Н.
Концепт «Казахстан» в дискурсе СМИ..........................................................-91_
Мамбетова Ж. И.
Характерные особенности современного казахского
разговорного языка........................................................................................... 97
V Рахимжанов К. X., Акошева М. К.
О главных жизненных университетах поэта Павла Васильева................. ЮЗ
у / Сарсенбаева А .С., Кулахметова М. С.
Проблема классификации заимствований.................................................. 107
;
- и * м г *
т т ч г Т Г
■
—
£”
н7е авиационные торминм с к=
е«том ааиа, азро- а
украинском, русском, белорусском и немецком язы ка.................................^
(семантический аспект)....................................... ..
V1Шаикова Г. К.
.............. 122
Образный компонент концепта «знание»........................................
v " и ч Г и й
анализ художественного текста (на материале.............. ^
стихотворений М.Ю. Лермонтова)..............................
'
жанра комедии в казахской драматургии....... 137
Шапауов А. К., Ж усупов Н, Ш
.......... ^47
Конфликт и характер в детской драматургии.................................................
V
а 1980 -1 9 9 0 -х годов........................... « *
Худо^стве'нно-стипевыа д а н н о е » оовраманной драматургии......... 163
J Шапауов А. К., Ж усупов Н. К.
>j0g
Художественное мастерство в драматургии.............................................
Ы скак Б. А.
10лпвлй
Природа психологизма в рассказе писателя Ш. Кумаровои
(на примере рассказа «KeniH боп тускен жы лы »).........................................
Джансеитова С. С.
^
Наименования исполнителей казахской музыки............................................
Джансеитова С. С.
л1И.АЙ
Концептуальная и мифологическая картина мира традиционной
^^
казахской музыки.....................................................................................................
Ром аТ^Белого «Петербург» в его отношении к творчеству Д жойса...... 200
Наши авторы.............
Правила для авторов
206
208
58
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
0ОЖ 81
А. Ф. Зейнулина
УЛТТЬЩ ОЙЛАУДЫЦ КЕЙБ1Р ПСИХОЛОГИЯЛЫК;
ЕРЕКШЕЛ1КТЕР1 МЕН Т\Л МЭДЕНИЕТ1
Мсщалада улттьщ сана-сез1мнщ цалыптасу тутастыгы мен mi.i
мэдениетт дамытудагы психологиялык, acneKtnimpi царастырылады.
Дурыс сейлеу мен керкем ойлау мэселелерш е психологиялык
катынастьщ мэш ттдш бш м беруде терещрек тусшшедь Бул керкем
шыгармашылыкты кешецщ уйренудщ жалпы тенденциясыньщ 6ip турь Бутан
кешнп кездер1 жарык керген б)ркатар енбектер дэлел. Бул енбектердщ 11шнде
acipece Ж устбек Аймауытовтыц «Жан жуйе жэне онер тандау» деген енбепн
ерекше атап етуге болады. BipaK кабылдау мэселесшен баска, тищж бш м
берудщ баска да турл1 мэселелер1 бар. Олардын арасында б!з ен алдымен
озара баиланысты уш мэселеш ерекше атап ётегф. Буларда стиль мэселеа
психологиялык тургыдагы кейб1р завдылыктармен уштасады. Булар - стиль
жэне тщпк ойлау угымы, стиль жэне шыгармашылыктын психологиялык
механизм!, стштьдж талдау yniiH соз OHepiH кабылдау психологиясынын роль
Т1лд1к стиль - улттык ойлаудын ерекшелжтерш керсету, ойлаудын
ерекше шыгармашылык формасыныц турлерк Бул стиль мэселесш
психологиялык зандылыктар тургысынан карауга непз болатын сэт.
¥лттык ойлауды мейлшше кыска, жалпылама турде туащцргенде, оны
есте сактаудьщ улттык-интонациялык есту тэж1рибесшщ кемепмен
игершген, кайталанган улттык кабылдау нэтижесшдеп улттык-бейнел1'
елестетулермен ойлау деп жетюзуге болады. Улттык ойлау - эдегге тишк
IfLIlAiPT 1/гиг niAiv
X______
улттык
улттык
1ч а л ч с I 11
H C I I 3I H к у р а и д ы . О л а р Г у Л Т Т Ы К
УЛТТЫК ТЭрбИб, Олаолын зп^яйгицпат
сипатындагы айырмашылык катыстык кана.
улттык
Ш Ж ^еуметтис-мэдени уакыт пен Щ Щ Щ накты координатында
болады. Казак тип мен эдебиетшде, тарихы мен мэдениетшде сырткы
пш ш . карапаиым, бФ ак ш ш кубылысы терец. Шыгарманьщ интонациялык‘
C V n ' k P l f T U D T I If Т \ / Т П Л Т ¥
v m
- - -
-
В З « И
Н
“
« мЙШ
---------------—
----------- j
1
д
а
и
т
т
а
п
n a i v
1 Ы
• _____ •
0„“c m ,Z ™ 7 raCTb,rb,Hb,H'" Р ®
Ш
—
w
В S W B S * кейщкердщ!5шуы.
Ш
u a v i
Л
d i
F l l i l U i
туындыньщ субъективт!к элемше терен бойлаган.
Ё И
Сондыктаи
кулак
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. N»2
59
I бгркатар жал мы психофизиология л-ык; зандылыктар мен сезшудщ жогары
I жуйке кызмст! функциялары (эмоционалдык жэне интеллектуалдык),
I кабылдау мен олардын талдаулары, елестетудщ пайда болуы мен есте
I сактау, логикапык жалпылау, ер»кпк актшер т.б. тэн. 0cipece улттык ойлауды
I калыптастыруда ойлаудын тш мен сейлеуге катынасы ерекше орын алады.
I
Табиги (сейлеу) жэне роты к тшдердщ шынайы кызмет етуЫн табигаты
| мен сипаты эр турл i болганымен, олардын ойлаудын мазмунын жеткпу icyрапы
I ретшяеп жэне элеуметпк-коммуникативтж кызметшщ KepiHyi ретшдег i оргак
белгшер! бар, Будан жаппылыктын будаи аргы ортак белплерк ен алдымен
пайда болу мен дамудагы ортактыктар, ягни улттык ойлау мен сейлеу тшищ
(
I тарихи, биологиялык-антропологиялык аспектщеп алгашкы генетикалык езара
I байланыс туралы белгш гипотезаны ес1м]зге туарсек болады. Адамнын сэби
I кезшдеп сейлеу Tinin уйрену процесш жэне улттык ойлау тшжщ непшн игеруд!
бакылау осыпай айтуга непз болады. Балалардынсез шыгармашылыгына, ягни
улкендердщ тшдершдеп жок сездер мен сез лркестерш сезжасам логикасына
сэйкес жэне тшдщ грамматикалык нормаларына сай шыгару кабшеттер!
бар екеш жалпыга белгшь Улттык тшдщ, улттык ойлаудын нормаларынын
стихиялы турде етт жататын бундай тапдауы, эдетте сэби жасында басталатын
болса керек. Сейтт, улттык ойлаудын кажет шарты - есте узак сакталатын
f туракты улттык тьщдау тусшжтерш ойсыз каггыптастыру.
Улттык ойлаудын психологиялык механизмжщ гипотетикалык
моделшщ сипаты жолында тагы да 6ip кажеттшк - улттык кундылыктарды
Удэр1птеу мен иасихаттау.
Егер улттык кундылык угымы жалпы алганда лингвистикалык
тургыдан улттык тш угымына сэйкес келсе, онда угым улттык ойлаудын
6ip KepiHici ретшде айшыкталып, ш т свйлеу угымына сэйкес келедк Ол
корга непзделед! де, сонгынын латентпк. тусшбейтш жагдайдан субъективт^
тусшшетш жагдайга ауысуын бишредь
Керсетшген кубылыс улттык угым тэж1рибес1 бар кез-келген тулгага,
эаресе ен алдымен сейлеушйге тэн болуы керек. Кебше ер1ктен тыс турде
пайда болып, угым назардьщ тшсп багытымен байланысты туындайды. Ол
жалпы тщшк тыс ойлаумен перманента (унем1 саналы турде болмаса да)
катар журед! десек те болады. C 0йлeciм дагдысы аркылы сананын улттык
кагидага кажет дэрежеде дамуга мумкшдж тугызады.
Тшд 1к сана кублысы улттык ойлаудын непзп болып табылатын
шарты ретшде ё щ ш карым - катынас, улттык менталитет, тшдгк мэдениет
шыгармашылык ойлауга тэн. BipaK дэл осы жерде тындаушылык пен
шыгармашылык ойлаудын арасындагы айырмашылык танылады. Олар
6ip-6ipiHeH интенсивтж шамасына гана карай емес, мазм^нына карай да
ерекшеленед1.
60
_______
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
Алаш зиялылары Ж у ст бек Аймауытов пен М агж ан Ж умабаев
педагогикалык гылыми ецбектершде ултык сана кундылыгы мен тш
мэдениет1 туралы мэселелер гылыми-теориялык тургыдан талданды. Осы
енбектерден шабыт, эмоция, epiK, назар, музыкалык, ундестк, музыкалык
есту кабшеп, есте сактау, елестету, шынайылыкка эстетикалык кезкарас т.б.
аныктамаларын табуга болады. Тмшк кабшеттердщ кептеген белплер! мен
касиеттершщ калыптасуы дамудын жалпы зандылыктарына багынатынын
атап ету кажет. Мэселен, Ж устбек Аймауытов «ешкандай дары ндылык деген
жок, 6ipaK адамдардьщ кандай да 6ip эрекетке ынгайлы болулары мумюн».
Жалпы педагогнканьщ мына ережесше дэл келетш улттык педагогнкада
аныктама бар. Ол: «Тш ик кабшет дамудьщ ен басында дайын куйшде
беришейдь Ол улттык даму кабшетшщ белсенд1 шыгармашылык кызметшде
калыптасады»,- делшген. Ал улт устазы Ахмет Байтурсынов улттык ойлау
туралы угымды т и ш к дарындылыктьщ синтетикалык KepiHyi ретшде
енпзд1 жэне оны курушы курамдыс бшпктерш аныктады. Олар: шындыкка
эмоционалдык-эстетикалык катынас, бейнел1 ойлау, улттык ойлаудын турл1
сапалык касиеттершен туратын улттык - есту жуйесц уйлеамдшк жэне
керкем ой тутастыгы
Элшпеш ойлап тапкан внертапкыштар мнемоника саласындагы улы
нег1з калаушылар болды. Мнемониканыц непзшде ce3ci3 , ассоцнацияньщ
жалпы психологиялык зацы жатады, онда окуга, жазуга, есептеуге, тшдесуге
жэне т.б. уйретуд1 калыптастырады. «Зердел1 eMip бай болуы ушш, KepiHic
корынын мол келем1 болганша, KepiHicTi же Hiл байланыстыратын кабшет!
кажетпрек».
_
.
'
I 9В
Психологтар беюткендей, адамньщ турл1 объекплерд1 кабылдауы
кебшесе сол нэтижеш кутумен аныкталады, ал нактырак айтсак, езгач жеке
тулгалык мшезше, еткен Ш щ тэж^рибесше, ™ i бшу дагдысыныц бар
екенд1гше, т.б. байланысты езшщ кандай да 6ip раекциясын кврсете бшу
M ^ ir i. Осылайша, кандай да 6ip субъектшщ вм1рлж кубылысында
кергеш сол жеке тулганьщ ез1 жобаланатын взшдж 6ip экран болып табылады.
Мундай жобалаудьщ механизмдер! 3. Фрейдтщ классикалык енбектершде
api зерттеушшер адамдардьщ жеке тулгалык
мшездерш объектив™ беютуге мумкшдж берет! н турл! тестер курастырды.
Олардын вмфлш кундылыктары мен багдарлары, алга умтылушылыктары
мен мотивациялары, Щ | щ мазмундылыгы мен тэж1рибеа дурыс
аныкталмаган, ягни тусшдаруге 6ip магыналы емес сауалдарга бершетш
жауап немесе картина мазмунын суреттеу непзшде бектледь Парасаггы
жэне ыкыласты педагог тестиз-ак окушысынын жеке гулга екендап туралы
объективп niKip жасай алады, ол калай езгерсе де, «еш взг-epic байкатпайды»
егер ол апперцепция механизмдер.мен таныс болса жэне rinri ец кшкентай
бш ш аз белпнщ непзшде улкен мэселелерд! уйренуге жол ашуга мумкшдш
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. N92
61
ajVVt
болады, ce6e6i барлыгы 6ip-6ipiMeH байланысты, ягни, кшкентай термин
улкен ерекше терминмен б1р1гед1, ал тэж4рибенщ барлык алдын-ала
элементтерш туЫну керек, оларды 6i3 сырткы кабылдауга енпзем1з жэне
олар эд1ст! аныктайды. Баскаша айтканда, апперцепция дeгeнiмiз бугшпш
калыптастырудагы б1здщ алдьщгы ташрибенщ катысуы секыд1 баска 6ip
жагдайды бтд1ред!
Эл еуметпк-психологиялык факторлар (жасы мен жынысы, 6LniM денгеш
жэне накты 6ip элеуметтж-демографиялык кабатка жатуы) M p i быу эрекет
сипатына эсер етед1, ол эрекет-улттык кабылдау нэтижеЫ - сэйкес кабшеттшк
пен кэсгби дайындыктан кем емес. Олар барлык элеуметтж-психологиялык
фактордыц жеке тулганьщ кундылык багытыньщ мазмунына жалпы жэне
улттык кызыгушылыгыньщ жекелей олардьщ рухани мэдениетшщ ортак
б1ртутастыгыньщ кураушысы ретшдеп еш даусыз эсерш сешмд1 турде
дэлелдещц, мунда толык немесе аздап кана тутастыкта ©зше тэн кундылык
багытымен барлык жеке тулга айнадагыдай керше алады.
Б1пш алушылардыц психикалык дамуыньщ концептуалды жуйелшп
бакыланып отырган зерттеулер1 непз калаушы болып табылды. Бш м
берудщ психологиялык непзшщ дамуы бш м берудщ басталуына зиянын
типзбещц, тек кана онымен ажырамас iimci байланыста жетишршедь
Бул жаца теориялык курылымныц принциптерш аныктайды: адамныц
психикалык дамуы индивидтщ туа пайда болган кабшеттерш жан-жакты
дамытатын «когамдык улпш» жэне тэрбие мен бш м беру процеешде арнайы
психикалык кызмегп тагайындау туршде жузеге асады. Соньщ нэтижесшде:
- бшш алушынын психикалык даму сипатымен сэйкес келетш тэрбие
мен бш м берудщ imKi байланыстарын уйрену ушш кажегп багыттамалар
калыптасады;
- бул байланыстардьщ сипатын уйренудщ ерекше эд1а ретшдеп
экспериментгщ турлерше психологиялык зерттеу енпзуге кажетп жагдайлар
аныкгалган.
Эксперименталды бш м берудщ бш м алушыньщ психикалык дамуына
9cepiH уйрену ерекше эдштс колдануды талап erri, оны психологияда
калыптасушы эксперимент &щсг деп атау кабылданган. Оган уйренш отырган
процеске зерттеушшщ белсещц араласуы тэн болып табылады. Цапыптасушы
эксперимент журпзу калыптасып отырган психикалык жанашылдыктьщ
мазмунын жобалау мен модельдеуд1 усынады.
Бшм алушымен жургшлетш оку жумысы процеешде мундай жобаньщ
(модельдщ) icKe асуыньщжолдары мен формапарын зерттей отыра, сонымен
6ipre сэйкес келетш психикалык жанашылдыктьщ пайда болу зацдылыктары
мен шарттарын да уйренуге болады. Осылайша, калыптасушы эксперимента
генетикалык-модельдеуцп деп те атауга болады. Бул эдютер бш м алушыньщ
психикасын да эрекетте кателжке экеп согатын туракты да, кездейсок та
62
_________
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
____________
з е а б те ё а щ Е^е в е ^Ев з щ в н щ а з а т а дй ваи щ ж аи ю аи еавваи ваш ам яанавзи ваи и !
жацашылдыктын калыптасуы ньщ ce6enTepi мен шарттарын накты аныктау
манызды болып табылатын кез-келген зертгеуде аныктаушы болады.
/§
Аталган мэселелерд] зерттеу ушш педагогика мен психологияньщ адамнын
кабитет1, шыгу теп жэне дамуы мэселелерщ карастыратын бетм дер! де аса
кунды болып табылады. Жалпы педагогика саласында К.К. Платоновтьщ
«Кабшеттшк мэселелер!» атты ецбегшде кэслби ipiinrey эд!с! талдауы кезшде
осы зерттеу упин мацызды мынадай туйщ жасалады:
«Кабшетп» бш м алушы дегешм1з ол — кате жасамайтын адам емес.
«Кабшегп» бш iM алушы ол - 6LniM алу процеанде дерею жэне туракты кате,
кате эрекет жасамайтын адам, ягни, нактырак айтсак, алга койган максатына
жете алмайтын адам.
Улттык кргдыльщ нысанасында барынша ен нэтижел! тэрбие мен терен
бш м беру. Осындай ортак максатта улттык педагогикада улттык сана мен
улттык тэрбие шецбершде, 9cipece, тшдж бш м беруде педагогика жеткшкп
турде оку кызметшщ керкем нэтижесшщ багасынын субъективт! болуына
кеб1рек кецш белшу кажет.
Ж ас урпактын улттык кабшеттерщ дамыта отырып. ен алдымен,
жагымсыз innci жэне сырткы жагдайлармен курес ушш, эрекетп де, нэтижеш
де бурмалайтын, туракты кателжтерге урындыратын богеттермен курес уилн
кажетп мшез-кулыктьщ жеке езгешелiicrepiн ныгайтуга да куш салу кажет.
Ф. Де Соссюрдщ «ттл-когамдык кубылыс» деген квзкарасын колдай отырып,
Т1ЛШ1 «тш котам катынастары жуйес1нде гана адам мен адам арасында гана
жарыкка шыгады»,-деп атап керсетп. Э р тшд^к угымнын кезещик даму
ерекшелжтерж талдай келе, К- Жубанов ой туралы, оныц тш Щцмщце
зерттелу! жайлы б1рнеше пшрлер келетрд!. Атап етсек, тш ш енбектер^нде
«осы кунг1 «жан», «рух» мэселелершн; бупнгщей психика, психология
тургысында емес, мистика, спиритизм нысаны ретшде гана сез болганы
аталды. Формалистер «Сейлем ойда болса болар, 6ipaK сезде болмайды»
дейда. Магынаны мулде жауып коятындарын осы галымдардьщ баскалары
ультра-формалист деп атайды» деген тужырымдардыц тым б1ржакты сипат
алгандыгын дэлелдеу аркылы тиши «психологиялык киялдау», «тану,
ойлау, ат кою», «ойды се заз ым аркылы жепазу» секшд1 мэселелерге мэн
бердь Галым тишк механизмдердщ 6ip белшеп ретшде алынатын сезд
де, сейлемд1 де ой жемйл ретшде, жеке угымдарды 6ipiicripeTiH жиынтык
есебшде туЫщйрген дурыс деп есептедь «Создан курылысы магынага
сэйкес езгередь Bip магынанын eai эр жерде эр кырынан танылады. Э р сез
ез алдына жеке угым...»-дей келе, осындагы «угым» сезш автор затгын не
болмаса кубылыстын «неше турл! касиеттерш бшш уйрену», сол аркылы «...
уиренушйдщ ж инагын угым деп кабылдау кажетпгш дэйектейдг. АЙталык,
«Кжз уйд]н тунд1пнен жарык туседь терезе де жарык туаредь Сондыктан
Алтай елшде терезеш тундак дейдЬ деген угым сипаттамасы халык
ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. №2
63
v./•А>С^-ь4>|Су)^>У-|гДя№5|^:»^
кабылдауында орныккан баламалы танымнын непзш курайды. Мундай
«улттын немесе халыктын «ужымдык санасындагы ассоциациялар» аркылы
тиши кез келген сездщ этноментальды ерекшелшн айкындады. Угымды
калыптастыратын бёягш 6 ip орталар мен этникалык кауымдастыктар
болатынын ескерсек, адам санасында туындайтын алуан t f p t i сездер мен сез
TipKeciepi де, 6 ip жагынан «уйрену аркылы» этнопсихологиялык танымнан
нэр алса, екшип жагынан эртурл1 жаглдайларга тэуелденш, белгш 6 ip
эмоционалды-экспрессивт1 бояуларга немесе «кендл райын» сипаттайтын
■
ерекшел{ктерге ие болады.
Когамда e M ip c y p in , когам кажеттш пн етейтш езге кубылыстар
катарында тш де жеке дара улттык сипаттармен 6 ipre жалпыадамзаттык
белгшердз бойына жинай дамитыны сезс1з. Кез келген тшдщ лингвитсикалык
ерекшел!ктер1 мен азшдш сез саптауларынан баска барлык дуние жуз!
тыдерш 6ipiKTipeTiH ортак керсетюштердщ зерттеу нысанына айналуы да
сондыктан болар. Тшдщ пайда болуы, шыгуы; тшдщ табигаты, кызметц
когамдагы орны; адамзат ушш мацызы сиякты мэселелердщ эркайсысы
С. Аманжоловты н ш ю р-кезкарастары н дэлелдеумен катар, онын
лингвитсикалык багыт-багдарын дэл айкындады. «жер жуз1 тшдер» 6ipiHci3
6 ipi адмымас та едь Сондыктан да тшдердщ езара системасы, сатысы белек
болганымен, жалпы даму, баю жолдары б^рьщгай болып келедЬ> деген
тужырым непзшде айкындалатын гылым шартына орай, лингвистиканьщ ею
турл1 багытта дамып отыратындыгын ескерген зерттеуцн казак тш бш мш щ
езекп api тьщ мэселелерш «тш гылымнын» максат-мшдетше, мадызды
тужырымдары мен устанымдарына, угымдарына аркау e iri. <<Т1ЭДЩ зрб!р
жана сатыга Keiuyi —онын 6 ip кезещц я б!рнеше кезещц аттауымен барабар.
Осылай туып всу, аттап отыру барлык тшге ортак зан сиякты» деу аркылы
С.Аманжолов тшдщ табигатын, оньщ функционалдык кызметш жалпы тшд?к
зандылыктардын езепне айналдырды.
«Халыктык тш тарихынын да, эдеби т?л тарихынын да когамнын
даму жолдарын бшуде мэш орасан зор. Тшм1здщ езге тшдермен ортак
зандьшыгын, онын езше гана тэн iniKi айырым елгшерш бшсек, халы к
тарихын тануга да жол ашамыз» деген тужырым непзшде галым тш-хал ыккогам сынды улгпк угымньщ ара салмагын танымдык принциптермен
дэйектед1, ейткеш ол твдц dpi «когамдык кубылыс», api «тарихи дуние» деп
таныды. Осыган орай, тштанымньщ екшии кезещ темендепдей ею теориялык
тужырымнын уштасуымен езгешеленедк
• Т1лдш курылым - танымдык фактор
• тш тарихы - таным сатысы.
Тшдщ табиги сипаты мен адамзат когамында аткарар кызмет1
лингвитсиканын алдына жана максаттар коюмен катар, тиши галымдардын
1здешстерш тын арнага багыттауга себепкер болды. Тиш к фактшер esi нiн
64
ISSN 1811-1823. Вестник ПГУ
1ШК1 потенциалымен oipre сырттан эсер етуии куштердщ ыкпалымен
айкындалып, коршаган элем зандылыктарымен тыгыз карым-катынаста
талдана бастады.
«Адамньщ рухани енершщ ен iq^iperrici, eMipre ен кажегпа - тш.
Рухани енердщ баска турлер! сиякты тш де адам когамынын 6ipre шыгып.
сонымен 6ipre езгерт, дамып отырады» деп тшдщ адамзат ем1ршдеп
манызын жогары багалаган тиши тш гылымы мэселелерш шешуде танымдык
б1рл1ктерд! утымды да уйлес!мд1 пайдалана бшдь Сонымен тицпк катынас —
адамдарга тэн ойлау мен сейлеам удеркянщ белгии6ip когамдык катынаста
тш аркылы жарыкка шыккан KepiHici болып табылады. Тщщк катынастын
басты ерекшелнт: ол - тек адамга гана тэн кубылыс, ол узд ж аз козгалыста
болатын катынас куралы т§щ||| санамен 6ipjriri аркасында жузеге асады.
Tin байлыгы -сез байлыгы. Ал сез байлыгы эр адамнын лексикасындагы
колданылатын сездердщ санымен байланысты болганымен, непзп байлык —
ой байлыгы, сол сездерд1 киюластырып, эсем де эсерл! ой мунарасын калай
бшуде. Ce6e6i сезд! кеп 6uiin, 6ipaK оны орынды, ойлы, образды жумсай
алмасан, одан не пайда? Ал сезге кеп магына сыйгызып, эр сездщ мэн паркын, мэн-мазмунын, етильдш бояуын деп басып беру ойлау кабшетсмен.
онын шыгармашылык сипатымен уштасып жатады. Ал ой байлыгына жету
ymiH тш дамуынын Keinerici мен 6yriHriciH, лексикалык кабаттын баю.
толыгу жолдарын, тшде пайда болган жаца кубылыстардын ем1ршещипн.
6ip сезбен айтканда, тшдщ ш к 1 , сырткы мумкшшшшн жаксы менгерш, оган
камкорлыкпен, жанашыр кезбен кадагалап отыру керек. Тек улттык сана
жолында гана улттык тш табигаты таза болып, п’л мэдениетшщ мэртебес!
бшк болатыны сезаз.
ЭДЕБИЕТТЕР TI3IMI
1 Балакаев, М . Казак тш нщ мэдениетшщ мэселелер! / М . Балакаев.
-Алматы : Казакстан, 1965. - 186 б.
2 Сыздык, Р. Тш мэдениел жэне оньщ проблемалары / Р. Сыздык //
Тишк норма жэне онын калыптануы. - А стана: Елорда, 2001. —230 б.
3 Байтдосынов, А. Тш тагылымы. - Алматы. «Ана тип» 1992. - 443 б.
4 Ж умабаев, М . Педагогика. - Алматы, 1989. - 150 б.
5 К убрякова, Е. С . Язык и знание: На пути получения знаний о языке
Части речи с когнитивной точки зрения. Роль языка в познании мира - М
2004. - 506 с.
’’
С . Торайгыров атындагы
Павлодар мемлекетпк университет!, Павлодар к.
Материал 20.08.13 редакцияга тусть
серия ФИЛОЛОГИЧЕСКАЯ. 2013. N92
65
А. Ф. Зейнулина
Некоторые психологические особенности национального мышления
и культуры речи
Павлодарский государственный университет
имени С.Торайгырова, г. Павлодар.
Материал поступил в редакцию 20.08.13.
A. F. Zeinulina
Some psychological peculiarities of national thinking and culture of speech
Pavlodar State University named after
S. Toraigyrov, Pavlodar.
Material received on 20.08.13.
В статье рассмотрены психологические аспекты единства
формирования национального сознания и развития культуры языка.
The article is devoted to the psychological aspects o f formation o f
national consciousness and development o f the culture o f language.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
766 Кб
Теги
men, oylaudin, ulttikh, erekshelikteri, madenieti, 2621, til, zeynulina, psihologiyalikh, keibir, zeynulinaa
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа