close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

3250 e.g.abdildin e.kh balapanov b.b.bribaev internetke kirispe. bukilduniejuzilik rmek

код для вставкиСкачать
КЛЗЛкС ІЛН І*і СІІУІКІИКЛСЫ ЛЕНСЛ>ЛЫҚ СЛҚТЛУ
Щ-Ъ£Н
ЩЫ 1
І.І ІІМ ЖӘІІКСПОН МИНИСТІМІГІ
ОРТЛ Ж ӘІ1
І І КОСІП ГІК КІЛ ІМ К О М ІІГК Т І
Б ІЛ ІМ БЕРУ САЛАСЫН АҚПАРАГГЛЦаЫРУ
РЕС11УБЛ И КА.ІІ Ы Қ ҒЬІЛЫ М И -ӘДІСТЕМ ЕЛIК
ОРТАЛЫҒЫ
ИНТЕРНЕТКЕ КІРІСПЕ
«Б Ү К ІЛ Д Ү Н И Е Ж Ү ЗІЛ ІК ӨРМЕК»
әдістемелік күрал
АЛМАТЫ, 1999
&
' Л
іг Т Ш # г
/1
^К Н Й
Күрасіыріа 11лар С.Ғ АОлилмин. П Іч.Балапаиов, Б.Г,бвВДасв
ПікірГи.руілі. Т. НүрлыОасв - И „ т ,р н е т Т РеПнині-0 Ргалыгыныи
дирскторы
-
ИНТЕРНЕТКЕ КІРІСПЕ
1 1 1 К І Л Д Ү Н И Е Ж Ү З І Л І К ӨРМ ЕК»
әдістемелік күрал
Денсаулык сактау. Г.ЫІм жәнс спорт министрлігі жогары сынып
окушылаііына аРналган оку кұРалы Ретінде үсынган.
Һ Ү Л Ә Ш С Т С М С Л ІК Г ч Ү р о л
алғаш рет -------Интернет
жүйесімен
жү\шс
*
. *
. . „„Л п о т т о и у гя
бастагандарга арналган. Мүнда | Ң
В
П
І Ш
£ .
түсініктер мен практикалык тәсілдер
пеі-те колданылатын терминдердін накты түсш
Р
берілген.
С. Т ор аи гы р ов
атында+ы ПМУ-Д'Н
а к а д е м и к С.Ббйсөмбаөв
атындагы ғылыми
КІТАПХАНАСЫ
© Е.Ғ.Абдильдин, Е.Қ Балапанов, Б.Б.Бөрібаев
Мазмүны
л
І.Іп іетеІ үғымы ......................................................................................... |
2.ІпІетеІ желісінің қүры лы мы ................................................................ *
..........................................................................................................................®
4.Жүйелік параметрлерді бекіту.................................................................|
5.ІпІегаеІ-тің қызмет бакгары....................................................................... |
5.1ЛҮогИ Ш бе ... ............................................................................................... *
5.1.1.Көру жабдықтары ............................................................................ '
5.1.2..ІЖЬ-адрестері........................................ ...............................................I
5.1.3.ІпІетеІ Ехріогег аспапгар тақтасы (панелі).................................... - 9
5.1.4Л¥еЪ-парақтарын көрсетуді басқару....................................................
5.1.5.Іздеу серверлері................................................................................... ....
.................................................................................................. |
5.3.1І8епе1 ...................................................................................................
6..ІІКЬ адрестері............................................................................... | ...........
7.Гипермәтін, гиперорта..............................................................................|і |
Глоссарий .........................................................................................................
Бақылау сүрақтары.................................................................................... Ц
Пракгикалық жүмыстарға арналган тапсырмалар................................. 24
Қызықты мәліметгері бар адрестер.............................................................26
Әдебиетгер............................ ............................................. 1..............................
Іпіегаеі;
1. Іпіегпсі үгы мы
Іп іетег (бас әріппен жазылса) — кез келген компьютерді жер
шарында орналасқан басқа жүмыс станциясы мен, яғнн телефон
арнасына қосылған басқа компьютермен жыдцам байланыстыратын
Дүниежүзілік Желі. Оны дүниедегі ең үлкен ауқымды (глобальный)
желі деп атайды. Осылай телефон арнасы арқылы байланыса алатын
компьютерлер бір-бірімен ТСР/ІР хаттама (протокол) ережелерімен
мәлімет алмасады, оларды бір нүсқада, яғни бір тілде «сөйлейді» деп айтса
да болады. Дүниежүзілік Халықаралық телефон желісі сияқты оны ешкім
басқармайды, ол епікімнщ, жеке меншігі емес. Міне, осы Интернет желісі
көмегімен электронды қ почта арқылы хабар алып (беріп), басқа
компьютерлердегі ақпаратіы көріп, қашықтан телеконференцияларға
қатынасу жүмыстарын жүргізуге мүмкіндік бар.
ТСР/ІР — Интернет желісіне қосылған компьютерлер арасында
ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін мәліметгерді бір жүйеге келгіру
ережелері немесе оларды қүрастыру хаттамасы.
ІР (Іпіегпеі Ргоіосоі) — мөліметтерді оны алушының адресі
көрсетілген ш ағын тақы ры птары бар бірнеш е бөліктерге немесе
дестелерге бөлетін желіаралық хатгама.
ТСР (Тгапзтіззоп Сопігоі Ргоіосоі) — мәліметті жөнелту ісін
басқаратын хаттама, ол желідегі ақпарат дестелерін дүрыс жеткізу үшін
жауапты болып саналады.
; 1
Интернет жүйесін пайдалана отырып, үйден шықпай-ақ, көптеіен
елдерді, қалаларды аралап, м узейлерді, кітапханаларды көріп,
дүниежүзілік мәдени және ғылыми жетістіктермен танысып, оларга
өркениетті елдің азаматы ретінде өз үлесіңізді қосып, өзіңізді дүниенің
бір кішкене бөлігі ретінде сезіну мүмкіндіііне ие боласыз.
интернет (кіші әріппен жазылса) —Т С Р/ІР хатгамалары негізінде
желіаралық байланысу технологиясы.
2. Интернет желісінің қүрылымы
Жалпы Интернет қүрылымын 1-суретте көрсетілгендей түрде
бейнелеуте болады. Әрбір түтынуніы компьютері кәдімгі телефон
арналарымен түйінді машиналармен байланысады. Ал түйінді немесе
негізгі машиналар бір-бірімен қуатгы оптикалық талшықты немесе
спуш икгі арналармен жалғасады. Түйінді машиналар кез келген жай
компьютерлер арасында байланыс орнату үшін қажет, олар: тәулік
бойынша үзіліссіз жүмыс істеп, байланыс сеанстарының арасындагы
уақьпта жолда жүрген ақпаратгарды уақытша сақтайды; ақпаратгык
серверлер деп аталатын мәлімет жинақтауыш компьютерлермен жылдам
істейтін оптикалық түрдегі байланыстыру ісін қамтамасыз етеді.
4
Ақиараттық сервер - дегеніміз
қалың көпшілікке арналған, өрбір
түтынуіны пайдалана алатын көптеген ақпараттар түрлері жинақталған
арнаулы комгіьютер. Мүнда жаңалықтар, мерзімді баспасөз (газетжурналдар), жарнамалар, т.с.с. мәліметтер сақталады.
Желіге қосылған әрбір компьютерге қайталанбайтын айрықша
өзіндік адрес (ІР-адрес) беріледі, адрес компьютердің типімен (ІВМ,
Масіпіосһ), операциялық жүйенің түрімен (М8 0 0 5 , \Ү іпбот 98,
У/іпсІот ЫТ) байланыста болмайды, демек жіберілген ақпарат тура адрес
корсетілген компьютерге келіп түседі. Түйінді машина мәліметгерді
тасымалдау кезінде хабарды жіберген және оны алатын компьютерлер
арасындағы ең қысқа жолды таңдайды, жүмыс барысында ол байланыс
арнасының бос аралықтарын тиімді түрде пайдаланады. Бүл мүмкіндік
Интернетті қазіргі кездегі ең жылдам, өрі арзан, әрі сенімді байланыс
жабдыгына айнаддырды деуге болады.
Ал, енді түйінді машиналар жүмысы қалай үйымдастырылған,
Интернетте адресті кім тағайындайды, компьютерлер арасындағы
байланыс қалай қамтамасыз етіледі, компьютер телефонмен қалай
қосылады деген мөселелерге келсек, бүның бәрін істейтін арнайы қоғам
- Интернет провайдері деген үйым, мекеме бар. Мысалы, Алматыда
Интернет провайдері болып қызмет атқаратын Интернет трейнинг
орталығы, ІЧигзаІ, 8& 0 Соштипісаііош, Рагазаіщ, Қазақтелеком, Астел
Арна Спринт т.с.с. мекемелер жүмыс істейді.
Ігйетеі-те қызмет көрсету провайдері - І8Р (Іпіетеі 8етсе Ргоукіег),
Іпіегпеі-пен қарапайым түіъшушылардьщ тікелей қатынас қүруын жүзеге
асыратын заңды тулга.
Түйіңді
Түйіңді
1-сурет. Интернетгің қүрылымы
5
3. Бағыттаушгар
Ақпаратты сақтау - желіге косылған түтынуіпыларға қызмет етуге
арналған сервердің ішкі функциясы. Бүл қызметі үшін сервер провайдер
ретінде ақша алады. Ал, сервердің сыртқы функциясына — ақшратты
тасымалдау жатады. Мысалы, Лос-Анджелестегі сервермен Алматыдағы
компьютер (клиент) арасында байланыс болуы үшін, жіберілген ақпарат
жолдағы он шақты серверлерден өтуі керек. Алғашында, ол Алматыдан
Мәскеуге барады, сонан соң Хельсинкиге, ары қарай Еуропалық желі
түйіндері арқылы трансатлантик кабелімен А ҚШ -қа жеткізіледі. Ал,
егер ол бағыт бос болмай қалса, онда мәлімет бірден спутникалык
арналармен Мәскеуден тура Нью -Иоркке кетіп қалуы да мүмкін.
А қпаратгаң қай жолмен жүретінін алдын-ала болжауға болмайды, бүл
ешкімді қызықтырмайды да. Желідегі әрбір сервер бір жерден ақпарат
дестесін алғаннан кейін, ол жөнелтілуге тиіс сервердің адресін біледі
де, ақпаратгы сол бағыттағы «жақындау» орналасқан серверге жібереді.
«Жақындау» дегеніміз тегін емес, «жақындау» орналасқан сервер байланыс
мүмкіндігіне, белгілі бір арнаның жүмыс өнімділігіне, оның қуатына т.б.
факгорларға төуелді болады. Екі ауыл арасындағы ең төте жолмен машина
арқылы жетуцің қиьщдығы тәрізді, мысалы, жол тегіс емес немесе жауыннан
соң тас төселген алыс жолмен жүру ыңғайлы, т.с.с. шаралар сияқты
байланыс арналарьшда да арасы қашық болса да, ең жылдам орындалатын
мүмкіңцік таңцалып алынады.
Ж елі бойы ндағы түйінді серверлерде м әлім еттерді реттеу
мақсатында арнайы аппараттық-программалық жабдықтар жүмыс
істейді, оларды бағыттауыпггар (маршрутизаторлар) деп атайды. Олар
келіп түскен мөліметгі қайда жіберу керектігін анықтайды, мысалы,
хабар жеткізілуге тиіс керекзі сервер уақытша жүмыс істемей қалса,
онда мөлімет айналма жолмен басқа компьютерге жіберіледі. Жоғарыда
айтылган мысалда, Мәскеу мен Хельсинки арасында байланыс болмаса
да, Алматыдан ш ыққан мәлімет бәрі бір бағыттауыш программалар
көмегімен Лос-Анджелеске жылдам жетеді.
4. Компыотерді желімен жүмыс істеуге ддярлау.
Жүйелік параметрлердд бекіту
Интернег желісімен жүмыс істеу үшін компыотер, модем, телефон
арнасы, осыларды байланыстыру ісін атқаратын программалық жасак
қажет жөне белгілі бір провайдермен байланысу керек. Интернетпен
жүмыс істеуге мүмкіндік беретін компьютердің ең кіші (минимадцы)
параметрлері мынадай болады:
\^іп<іо\У8 95 оп ерац и ялы қ ж үйесі (ж елі ж үмы сы на \¥іп<1о^$ 98
ыңгайлырақ);
■ Ш•
486/66 МГц Ь х процессоры немесе одан жоғарғы модельдердің бірі;
6
К’
| компьютердің жедел жады (КАМ) көлемі —8 Мб немесе одан жоғары;
| катгы магнштік диск (НОӘ) көлемі — 500 Мб немесе одан жоғары;
I модемді қосуға арналган СОМ РОКТ болуы тиіс;
5УОА мониторы;
| модем (модулятор-демодулятор);
1 тыппсан тетігі.
[
Қазіргі кездегі желімен жүмыс істейтін ең кең тараған компьютер
і қүрамы:
I Репііит 2 /350 МГц немесе АМЭ К6-2 /350 МГц;
| КАМ көлемі —64 Мб;
НЕЮ көлемі — 5000 Мб;
і ЬО не 5атзип§ фирмаларының 8УОА мониторы;
дыбыстық карта мен акустикалық жүйе;
і ІІ5 КоЬоІісз модемі, мәлімет алмасу жылдамдығы 33,6 Кбит/сек.
І
Модем дегеніміз — провайдер торабымен дербес компьютердің
байланысын қамтамасыз ететін арнайы қүрылгы. Модемнің негізгі
] сипатгамасы болып ол арқылы бір секупдгағы тасымалданатын биттер
! санымен өлшенетін оның мәліметгерді қабылдау/жөнелту жылдамдыі ғы (бит/с немесе кбит/с - Ъ/з, кЬ/з) саналады. Модемнің жылдамдығы
жоғары болган сайын оның бағасы да өсіп отырады. Модемдер орналаі суларына қарай іппсі және сыртқы болып екіге бөлінеді. Ішкі модемдер
арзанырақ болады, оларды сатып алу кезінде провайдерлермен ақылдасқан абзал. Бірақ Алматыда көптеген провайдерлер 50 кбит/с-тан
| жоғары жылдамдықты қамтамасыз ете алмайды, оның үстіне біздегі
| телефон желілері де әлсіз келеді, сондықтан жылдамдығы 56 кбит/с модем
| алудып қажеті шамалы.
I
|
'1
|
|
|
|
|
>
-
V. ^
,
5. Іпіегпеі-тің кызмет баптары
Қазақстанның темір жол желісін қарастырайық, бәріміз де сол
жолмен жүрдік, теміржол желісі - жолаушыларды тасымалдау жүйесі.
Бірақ бүл толық түсінік емес, өйтюені жолаушыларды тасымалдау ~
теміржоддың көптеген функцияларының бірі. Бүдан басқа почта жетюзу
ісі бар, өндірістік жүктерді тасымалдау қызметі тагы бар. Бүл қызмет
баптары өр түрлі топқа жатқанмен, барлығы темір жол желісін
пайдаланады. Адамдар да, бір қап бидай да теміржол арқылы елдің бір
шетінен екінші шетіне жсте алады. Ал, бірақ олардың жолда орналасу
шарты да, жүру мерзімі де өртүрлі болады ғой. Оларды жеткізу кезшде
әртүрлі мамандар қызмет етеді, өртүрлі техника пайдаланылады, оларды
тасу қүжаттары да әртүрлі екені белгілі
*
Сонымен, темір жол желісінде өртүрлі қызмет'баптары жүмыс
істегені сияқты Іпіегпеі-те де сондай бірнеше қызмет түрлері бар. Олар
- ДҮогШ У/ісІе \ҮеЬ деп аталатын дүниежүзілік тармақталған өрмек, яғни
7
желі, оны Ү/^/Ү/ немесе Ү/еЬ деп те айта береді, элекгрондық почта (Етаіі), Іпгегпеі Ие\У5 (Ш епеі) - Интернеттік жаңалықтар жүйесі, ҒТР,
Сорһег, Іпіегпеі Таік Касііо, Іпіегпеі Кеіау Сһагі (ІКС),Те1пег т.б. Бүлардың
ішіндегі ең жиі қолданылатындары 1 алгашқы үшеуі.
\Үогі(і \¥і(1е \¥еЬ
тщ
дүниежүзілік тармақталған
таралган, күннен күнге тоқтаусыз өсіп жатқан қызмет түрі. \Уогіс1
\ҮеЬ —Іпіетеі-те барлық қүжатгар және мультимедиалық ресурстар и:I
мәліметтерді пайдалану жолында оларды оқып
сипатгайтын теріи
Іегпег Ехріогег, Кеізсаре ЫаУІ§агог сияқты
М ісгозой
Іп іе т е і-т е н керекгі
программалық жабдықтар қолданылады. Олар
(
қүжаттарды іздеп табуга, қарауга, жазып алуга мүмкінд
«Гипермәтін» (байланысқан мшіңцер) мүмкіндііі Ү/еЬ мәлімеперінің бірінен
біріне көшуді жеңідцетеді Файдцардьщ «НТМЬ» (һірегіехі тагкир 1ап§ш§е)
форматын іске қосатын гипермәтін мүмкіндігі \^еЬ парақтарының бір
бетінен екінші бетіне «сілтеу» бойьпшіа көшуді жеңіл жүзеге асырады.
Бүл бетгерде суретгер, бейнежазбалар, дыбыстар, үшөлшемдд (кеңісгікіеіі)
нақш бейнелер т.с.с. орналасады. Осындай сілтемелер арқылы баиланысқан
Ү/огЫ \¥іс!е \ҮеЬ-тің негізііі қүрылымьш қүрайды. \^еЬ жүйесіне
қосылганнан кейін әрбір адам
желісіндегі кез келген мәліметгі
болады
басқалармен бірдей пайдалану қүқыгына
компьютерлермен байланысу үппн немесе қосымша артықшылық,
шекгеулер үшін ақы толеудің қажеті жоқ.
'^й
Д'
\Үог1(1 ЛҮісІе \¥еЬ (ҮАҮ\Ү немесе \ҮеЬ) Интернет мәліметгерін жеңіл
көруге болатын графикалық интерфейс мүмкіндігін береді. Ондагы
мәліметгер мен олардың бір-бірімен байланысын ақпаратгық «өрмек» деп
айгса да бола,II
\¥еЬ-тің әр бетінің басқа парақтармен байланысын көрсететін
парақтардан түратын
сілтеме белгілері бар, оны бф-бірімен байла ІІ
өте үлкен кігапхана деуге болады. Бір торангық компьютерде орналасқан
мәліметтер \ҮеЬ кітабы секілді, ал оның бетгері кітап парақтарын көзге
елесгеді. Бүл бетгердегі мәліметгер дүниенің кез келген бүрышында
орналаса береді. Солар арқылы жер шарындагы барлық серверлік
компью терлердегі ақпараттар көз алдыңызда орналасаді
олардын
қашықтағы
қымбат, жақыщ
бағасы тек мәліметгің көлеміне немесе сіздің байланысып отырган
уақытыңы зды ң үзақтыгына байланысты.\УеЬ мөліметтерін қарау адресі
көрсеіілген белгілі бір тораптық (түйінді) компьютерден басгалады.
Түйінді компьютердегі мөліметгің бірінніі беті кітаптың сырты
немесе мазмүны тәрізді, әрбір бетгің ІЖ Ь (Ііпіуекаі Кезоигсе Ьосаіог)
(Ьогматында берілген қайталанбайты н өзіндік адресі болады. Ол
жабдықтары» деп аталатын арнайы
бетгердегі мәліметгі
проіраммалар арқылы орындалады
8
5.1.1 Көру жабдықтары
МІСЮ50Й Іпіегпеі Ехріогег, Ыеізсаре Каущаіог программалық
жабдықтары осы топқа жатады, оларды Ьгошег - броузер (браузер) деп
атайды. Місгозой \Үогс1 программасының мәтінмен жұмыс іетеуге, ал,
Місгозой Ехсеі-дің электрондық кестелермен жұмыс істеуге арналганы
сияқты Іпіегпеі Ехріогег мен Иеізсаре Иауі^аіог \ҮеЬ-қүжаттарын көру,
олардың бірінен біріне ауысу, ягни олармен қатынас қүру қүралдары
болып саналады. М үндай программаларды соңғы кезде көрсеткі
(обозреватель) программалар деп те айтып жүр.
Көрсеткі программаның негізгі қызметі — Интернеттегі \УеЪпарақтарын оқып, экранда көрсету. Керекгі парақты іздеп табу УЙУ
адрестерімен анықталады.
5.1.2 ІЖЬ-адрестері
Бүл Интернетте орналасқан қүжаттардың адресін жазудың арнайы
формасы. Ол —желінің қай серверінде орналасса да, керекгі мәліметті
айнытпай қатесіз табуды қамтамасыз ететін сөз тіркесі ІЖ Ь адрестерінің
жазылуынан мысал келтірейік.
Һ і 1 р ://т у \ү . з о с с е г . п і/с ііп а ш о /г и з /іп <1ех.һ і т і
мүндағы
һіір — протокол, яғни хаттама;
\у\у\ү.80ссег.ги—адрестің домендік бөлігі, оның ішінде:
—компыотердің (сервердің) аты;
зоссег.га —доменнің аты;
сііпато/гш» —сервердегі каталог аты;
іпсіех.һіті- \УеЬ-парақгары файлының агы;
Домен - бір компъютермен басқарылатын немесе бір желілік
жүмыс машинасының (желі торабының) басшылық етуімен істейтін
информациялық желі қорлары (ресурстары) тобы.
5.1.3 Іпіегпеі Ехріогег аспаптар тақтасы (папелі)
Сілтеуіш (Проводник) программасымен таныс адамдар Іпіегпеі
Ехріогег программасымен бірден қиналмай жүмыс істей береді, өйткені
бүл программалардың интерфейстері өте үқсас. Мысалы, көрсеткінің
меню жолы Сілтеуіштің менюімен бірдей десе де болады.
Көрсеткі аспаптар тақтасы желі меліметтерімен жүмыс жасауга
арналғандықтан, оның айырмашылықтары болуы да заңды қүбылыс.
Дегенмен, егерде көрсеткі ортасында жергілікгі жаңа бума (папка)
ашылса, онда оның аспаптар тақтасы Сілтеуіш программасыныкімсн
бірдей болып шыгады.
Көрееткі аспаптар тақтасы батармаларының бірінші тобы (2-сурет)
9
басқа парақтарға ауысу ісін басқарады. Олар келесі не алдыңғы \™еЪпарақтарына көшуді, парақ мәліметтерін жүкгеуді тоқтату немесе ондағы
мәліметтерді жаңарту жмыстарын орындайды. Бүл батырмаларға Ауысу
(Переход) меню і командалары сәйкес келеді, ал оны ң Тоқтату
(Остановить), Жаңалау (Обновить) командалары Т\р (Вид) менюінен
алынған. Осы топтың соңғы Негізігі парақ батырмасы (Основная
страниңа) \УеЪ-парақтарының ең неғізғі бетіне - Іпіегпеі Ехріогег
цроіраммасы жүкгелген кезде келісім бойынша бірден шығатын алғашқы
бетке ауыстырады.
©
<
=
Назад
■
=
>
0
0
Вгеред Стоп Обновитъ Основная
_________________ страница
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________1
£
*
>
Ш
М
.
й
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Поиск
Избранное Печэть
Шрифт
1
ш
Почга
2
Правка
3
2-сурет. Іпіегпеі; Ехріогег проғраммасының панелі
Іпіегпег Ехріогег терезесінің аспапгар тақтасы батырмаларының
екінші гпобы көрсеткінің арнайы тақтасын ашады, олар Сілтеуінггің сол
жақ терезесі рөлін атқарады. Бүл тақта Интернетте мәлімет іздеуді,
таңдалып алынған \ҮеЪ-парақтарын экранға шығаруды (жүктеуді),
бүрынғы қарастырылған парақтарға оралуды қамтамасыз етеді. Оған
қоса, бүл батырмаларды қолдану концепциясы Іпгегпег Ехріогег 4.0
нүсқасымен келген \ҮеЪ торагггарының жаңа типтерін -Ү/еЪ-түйіндерін
пайдалануды жүзеге асыра алады. Бүл батырмаларды Тур — Көрсетпкі
тақталары (Вид —Панели обозревателя) командалары арқылы да ашуға
мүмкіндік бар.
Көрсеткі батырмаларының соңгы тобын арнайы қызмет ету
функцияларын орындау үшін пайдаланады. Олар Тур - Толық экранды
режимге көиіу (Вид - Во весь экран командасы), Электрондық почта
(Переход - Почта командасы) арқылы хабар жөнелту, қаріп түрлерін
алмастыру (Вид - Ш рифт командасы), \ҮеЪ-парағын қағазға шығаруды
(Файл -П ечатъ) және экрандагы мәтінді \¥еЪ ішкі редакторы көмегімен
түзету төрізді жүмыстарды атқара алады.
Енді \ҮҮАҮ мүмкіндігін іс жүзінде қолданудан мысал келтірейік.
Ол үшін жүмыс үстеліндегі Іпгегпег Ехріогег көрсеткісі бешішесінде
тышқанды екі рет шертеміз. Көрсеткі іске қосылғаннан кейінп эқран
бейнесі 3-суретте келтірілген. Оның терезесі \¥ іпсіоү^ Сілтеуішінің
терезесіне үқсас, кез келген батырманың атқаратын қызметін білу үшін
оған тышқан курсорын алын барып, эқранның төменгі жагындағы қалып
қатарына шығатын түсініктеме мөтінді оқу қажет.
Мысал ретінде музыка әлемімен танысып көрелік. Ол үшін
көпшілікке белгілі МТУ музыкалық арнасы серверіне былай кіреміз:
тышқан курсорын адрес қатарына орналастырып, оны бір шертеміз де,
у т\у .тгу .со т деген адресті енгіземіз, соңында Епіег пернесін басу қажет.
10
3-сурет. Іпіешеі Ехріогег көру терезесі
Егер провайдерге өлі қосылмай түрсақ, онда онымен телефон арқылы
байланыс орнататын программа терезесі экранға пшғады (4-сурет).
^ Устдіювка связи
Ргоуісіег
Ц м я польэоватеяя:
Оароль:
(7 Сохранит ь пароль
ХалоФон.
I
А
есто в ы э о м :
ІО бьпіноа
Установигь свяэь
4-сурет. Байланыс орнату терсзесі
іі
Терезенің Баиланыс орнату (Установить связь) деген батырмасын шертеміз,
сонда эқранға провайдер торабы мен өз компьютерщіздің арасындағы
байланыс нәтижесі пштады. Егер арнаның бос емесіігі іуралы хабар шықса
(5-сурет), ОК батырмасын басып, шамалы уақытган соң, осы әрекетгі
қайталау қажет. Байланыс сәтті орнатылған жағдайда компьютеріңіздің
желімен мәлімет алмасу жылдамдығы көрсетіледі де, экранға МТУ
парақтарының басгапқы (тнтул) беті шығады (6-сурет). «МТҮ пе\уз» сөзін
тандап, оны тышқанмен шертеміз, сонда экранға келесі беттеғі мәлімет
шығады. Егер ол толық көрінбесе, терезе жақтауындағы жоғары-төмен
сырғу батырмаларын баса отырып керекгі мәліметгерді түгел қарап шьпу
керек.
5-сурет. Мәлімет терезесі
сурет. Байланыс жылдамдығының белгілісі
МТҮ парақтарының бастапқы бетіне қайтып оралу
(Назад) батырмасын шертеміз. Енді «Мизіс» сөзін таңдап, келесі мөлімет
парағына көшейік. Мүндайда экранға пайдалы хабарламалар шығады
(7-сурет). Осы герезедегі Ашу (Открыть) батырмасын, сонан кейін ОК
батырмасын шергіп, керекті м әлім епі өз компьютершіздің буферіне
көшіріп аламыз. Одан ары қарай музыкамен танысуды жалғастыру
Ші
(тыңдау) үшін Бастау (Старт) батырмасын шерту қажет
компьютеріңізге жазып алу мақсатында Ең тәуір жиырмасы (Лучшая
191ггің бейнесінде тышқанның оң жақ
цатка) атгы парақты
пайда болатын жанама менюден
батырмасын шерту
сақтау (Сохранить элемент как...) сөзін шергіп, экранга
Файлды сақтау диалог терезесін шығарамыз (8-сурет) Одан қатга
дискінің керекгі бумасьга (көбінесе Интернет бумасы) тандап алу қажет
немесе жяңядян аты енгізілген бума ашса да болады. Соңында Сақтау
(Сохранить) батырмасын басу керек. Егер бума аты көрсетілмесе,
12
Іпіегпеі Ехріогег
л \
Открыгие:
Ж р йіе://Е:\9ТАЯТІ_0С\МТУЗД□Е..Л1234.М0V
I
Некоторьіе файлы могуг содержапгь вирусы или
повредить ваш компыогер другим способом Важно
убедигься, чго Файл получен из надежного источника.
Что преаполагается сделать с этим Файлом?
Открыгь
<• Сохранигь на диск^
Всегда выдавагь запрос при огкрыгии таких Файлов
7-сурет. Іп іетеі Ехріоіег хабарлама терезесі
Оларды көру үшін жүмыс үстеліндегі файл белгішесін екі шеріу
сеткілікзі Келесі жолы бүл мәліметгерді іздеп отырмас үшін көбінесе
Е Таңдамалы (Избранное) менюінің Бумага енгізу (
:апку) командасын тандап, өзіңізге белгілі Ең тәуір жиырма (Лучшая
вадцатка) деген атпен сақтауга да болады. Кейіннен ол қажет болганда,
іөрсеткі программасы арқылы сол буманы таңцасақ, экранга оның
Сояранеиие Ф айло
Сокранитьй' [ 5 Ғабочий стол
^
МоЙкомпьютер
§я| Сөтөвое окружение
Портфель
МмяФаЙле:
Хип файла:
Соңраиить
0
ігпе Моуіе
Отменл
8-сурет. Файлды сақтау терезесі
іайыргы парагы шыгады. Егер жазып алынган мәлімет көбейіп кеткен
кағдайда, оларды сүрыптап басқа бумаларға орналастырып қойган
іүрыс.
\
13
9-сурет. «Таңцамалы» жарлығын қосу беп
л
\ҮеЪ
Көрсеткі мүмкіндіктерін қарапайым түрде басқару іур (.овд;
менюі арқылы орындалады. Бұл меню командаларының алғашқы тооы
Іпіегпеі Ехріогег терезесінің сыртқы түрін өзгерте алады, олар асшштар
тақтасының, қалып қатарының және қосымша тақталардын бейнеленуш
басқарып отырады.
, _____________
иігигіъу (Ш рифты)
----*
_____оларды
ң
м
өлш
ерін
ж
әне
қолданы
латы
н
символдардың
түрлерін,
кодталуын өзгерте алады. Соңгы мүмкшдік әртүрлі тілдерде жазылган
қүжатгардың дүрыс бейнеленуін қамтамасыз етеді.
Тоқтату (Остановить) және Жаңарту (Обновигь) командалары
экранда я ш т түрған тЪ -п ар ағы н а қатысты орындалады, бүл е^ У шщ
оны
қайталап
парақтың жүктелуш
алғашқысы
өйткені
бүл
қүжатты
жүктеу
өзгеріілуі мүшсін, сондықтан оның езгертілген нүсқасын қайіалан
Н Т м Г ^ р Ш е (В3ввде НТМЬ) командасы НТМЬкодын коРу
ісін атқарады. Кез келген \УеЪ-парағының ішкі мазмүны НТМЬ атта
арнаулы тілде жазылган. Броузерлер \УеЪ-парашн
"
кодіары арқылы хазы лкш басішщы м эпш е сәйкес 6ейнеле№ ЛпІеш еІ
Ехпіогег көрсеткісі тек \ҮеЪ-парағын бейнелеуді ғана емес, оның
кодтарын да қарауға „үм кіндік береді Ол білімідді ары карай жетшшру
максатында нроіраммалау мен днзайн хасау
өз қолыңызбен жасалған парақтардың неге әртүрлі күйде бейнеленуш
түсіну үшін қажет болады.
Толык экранга (Во весь экран) қатары көрсеткі проғраммасын
толы қ экранды режимге көш ірін, оны ң парағын экранға толы қ
б Х л е ^ ^ й ге'ж етк ізед і ( меню жолы, аспаш ар
мейді). Бүл мүмкіндік қазіргі кездеп әртүрлі бейнелерді
м ам ан д ^ ү п й н к ^ г а с ы мен меню қатарындағы басқару элементгерінін
көшігіне қарамастан, көрсеткі проіраммасының
мүмкіндіктері шекгеулі. Парамеірлерді толық масш ^бты баш ауд
өткізу үш ін арнайы Тур -Көрсетпкі қасиеттері (Вид
обозревателя) командасын пайдалану қажет.
14
. :® Я І І Ш
Й і
5.1.5 Іздеу серверлері
Интернет жүйесіндегі мәліметгерді миллнондаған
..
_______ *
%/ г \ ТТІІ / О Т » Г Р П Ш
Ч - 1 Л
уСІ
минут
сайын
аіпарат мухшында керекгі молімеггі калай
^ а л у г а болады?! Мүндайда көмек беретш І « а Ш | Ц Д И В
ОлардамыңДагаі іріктелген кужаггарды к, сайттардын жөне
ИРаКтаК е ^ д 1 у Са" л е р і н і н іш інде кеД тараган ■
Көнтеген
у у
ү .... „„пптл /срягсҺ епеіпез) бар. Олар
ттшгтаеы
Ш І М К Кыетсгі күжат төменгі деңгейлерден
П
еервер - каталог™
йіптінлеп анықіау
Хомпъютгрлер деген атаулар болса,
алғашқы деңгейінде Қаржы, ьы т ,
- Биржаяар, Компаниямр, Банктар
К,аржы үғымының еюнші деңгеишде
банкгар
Ал
топтарга бөлінеді. Осылай пирамида
Н
Ш
Ш айкындай огырып, кажетгі мелшеттер
жылдам тауып алуға болады
К а т а т о т р күтатгарды стрт, мсшитмр, ойынЭар
аіаулар аркылы іздеуге ыщайлы. Де™ “ н ’
меліметтерді
мәімепердіа тек бір бөлігш гана камщщ. ^ с т И ш м мүмйнЬік
адеу машшшлары деп аталатын серверл р___ ш
- д и а ҮіЯа,
і^пж ы іске танымал іздеу маншналарьша ^ н а п а р д а жатқызуға
КатЫег, Үапдех, ІпГо8еек
болады.
Мысалы, біага кдшыктан окшу
Эл ушін КашЫег Ьдеу м аш ш асш
^ н т һ е й ік :
өріске оның алдын ала аны қталған
г™аныс катарына (строка
гашЫег. ги. Іздеу машинасы тере ^
+ «окыгу»
^
“^ й ^ &
е р д і (—
—
(«дисганңионное» + «обраэование») енпземіз д > У КӨпсетілген өзекті
( № ) . Сонан кейін іздеу
“ “^
^
“ ^ і ^ о д а н орі
сөздер кеадесетш күжатгарда ф ж к п та
^ еш ічте
айқьшдай іүсу мақсатында тагы да бір н
^
бастайды. Егер
Өзекті сөздер көп болган сайын ізд у Д
о
ШІІШНасолсөздер
қосгырнақшаға алынған қүрама сөздер(® ^ ^ е*цеІІ кдшықган оқьпу»
кездесетін қүжатгарды тауып бередо.
ы сөздер бар көіггеген
сөздерін енгіздік делік. КатЫ ег
Томск, Новосибирск
қүжатгарды тауып береді, олардан
’екенін көремЬ. Тышкан
универсиггеперіндеқашықтан°к^ужүйелерібареке
аймақтың
курсорының ашылған алақан бейнесін
ттгетугілсе онда сол сөзбен
көрсетілгенін мегзейді де, сол сөтге
„ -^ ^ ^ Іц а р а ғ ы ашылады.
гипермэтін түріңце байланысқан жаңа
Нбасқа қүжат ашылсын
Осындай бір сөзбен шпермшін түршде байланыскдн баска қү**
ийонниііоиіиоооя гм а а ю ИсіткЦсі Ни^ъоіІ іпіміи I Ьн;Іог«:і
Осганоекг»
Обновмгь
Доной
Ивбминое
Журиал
Канілы
В съьсъ
Псчтв
Шрмфтьі
Пачмь
И ім ң ^
экран
һйр://у*л%у гатЫе; ги/
;ж | Іһ о ваппеп З ухіе тсп КагпЬіеі
внционноө♦образованиө)
ІІДІОР
10-сурет. КатЫ ег іздеу машинасы
дежк, оны тез қарап пшғып, керексшсек, көшірмесш жұмыс үстеліне
орналасіырамыз да, кейін желіден шыққан соң, асықпай ол қүжатгы зертгеп
шыгуға мүмкіндік болады. Егер ол қүжат басқа символдармен өрнекгеліп
оқылмай түрса, оның кодталу режимін
өзгертеміз.
Пе реход Из6 ранное 2
Шрифты
Ол
үш
ін
Вид
анель и нстраментов
командасын таңцап (11-сурет), МІМЕ Еп* Сірока сосгояния
собіпё өрісіне \¥іпс1 о^8-1251 кодын
орнатамыз
немесе
керісінше,
К
0І8-К
►
Щрифгы
кодын енғіземіз (12-сурет). Бүрынғы
парақшрға қайтып оралғанда, мөтін қайга
Езс
Стоп
оқылмайтын
түрге
келсе,
кодтау
режимін
□бновигь
Ғ5
тағы да өзғертуге болады . К өрген
парағымыздың адресін кейін тағы іздемес
И сгочмик.
үшін, Таңдамалы (Избранное) бумасына
Параметры...
жазып қою қажет. Әрине, киберкендстікгі
аралап жүргенше, керекті
11-сурет. «Вид» менюсі
адресін алдын ала тауып алган жақсы
екені белгілі.
16
жазылатын файлдар, унсіз келісім бойынни, жүмыс үстелінде сақталаі
Кейбір қызықты сайттар адрестері қосымша беттерде келтірілген.
Ондай адресгер «Интернеттегі сарғыш парақтар» («Желгые страницы
Интернет») кігабында толық жазылады.
Ғоп!&
{
Ь
а
л
д
и
а
д
: Ое^аиІІ
е
з -------------------
3
Кириллица
>• ••
г Сһагасіег $еЬ
і
Греческий
Западиая Европа
Кириллица
Ценгральная Европа
РгорогііопаІ ҒопЬ:
}Т'впе$ ЫемРотап
Ғіхесі-гасЙҺ Ғопі:
МІМЕ ЕпсосЙпд:
:^іпйош-1251
СапсеІ
:еі
12-сурет. Кодтау режимдерін орнату
5.2 Е-таіІ
Е-таіІ немесе элекгрондық почта - нақгы абоненперіе желі арқылы
хабарлар жіберу жолымен мәлімет алмасу төсілі. Ол арнайы почта
программалары көмегімен жүзеге асырылады, мысал ретінде, Оийоок Ехргезз
нрограммасын атауға болады.
.
Электрондық почтяның белгілі бір адресін анықтау. Мөлімет
алушылардан олардың адресін сүрап алу керек, өйтпесе хабарлама
алғанда оның «Кімнен:» («ОТ:» (йгот:)) деген адрес өрісін қарау қажет.
Элекгрондық почтаның адрестері ^еЪ парақтарында жю көрсетіледі.
Оған қоса, Іпіегпеі Ехріогег программасының «Реоріе оп Іһе \ҮеЪ» деген
каталогын пайдалануға да болады, сарғыш парақтарды пайдалану туралы
гт. т
айтыді
еіуге
Электроидық почтаны қолдану кезшде одан знян
Иә, болады. Соңыңызға түскенде
бере-йн
мбарлам^лардан,
нақты
мағынасыз үстіне-үсті қайталанып
ттерденэдхдоііШ
.ібощн
дүрыс,
адрестерден деп келген өтірік мө
желі арқылы осындай жайсыз м
мүмкін.
атындағы ғьідыми
ш
т
ё
ш
ІШ
КІТАГІХАНАСЬ
&
к
е
л
у
і
17
5.3 1]§епеі
Іізепеі - бір-бірімен жаңалықтар алмасып отыратын бейкоммерциялық, бейформалдық, дәлірек айтқанда анархиялық жүйелер тобы.
Ж аңалы қтар б асқа ж елілердің хабарланды ру тақталары ндагы
мәліметгерге үқсайды. Басында ІІзепеІ бірнеше компьютерлерден
түратын ІЛ ІС Р желісі болатын. ІІзепеІ Іпіегпеі ішінде орналасады,
дәлірек айтсақ оның жартысынан кобі ІпІегпеХ-те жазылған.
Жаңалықтар тобы (пе^8§гоир8). ІІзепеІ-тегі жаңалықтар тобы —
дүнне жүзіндегі адамдардың пікірлесетін, ягни ақпарат алмасуъша
арналған электрондық пікірталас топтары. Мүндай жаңалық топтарында
белгілі бір тақырыпқа арналған көптеген мақалаларды оқуға болады,
олар әртүрлі тақырыптарды талқылауға да арналады. ІІзепег-тегі
жаңалықтар ретінде оқы ған м ақалаңы зға жауап беруге және өз
ойларыңызды мақала ретінде жариялауға болады. Бүлар қүрама сөздер
арқы лы белгілі бір тақ ы р ы п тар ға топтасты ры лады , мы салы ,
іес.зрогІ.ЪазкегЬа11.со11е§е тобы, мүндағы гес — тақырып атауының —
гесгеаііоп сөзінің қысқартылған түрі, зрогі — аталмыш тақырыптың
спортқа арналған бөлігін көрсетіп түр.
Іпіегпеі-пен жаца гана байланыс қүрылды, енді жүмысты қалай
бастасақ екен? Уақытты, әрі ақшаны бекер жоғалтпау үшін, алдымен
жүмыстың сценариін жасап алған дүрыс: \Ү\ҮҮ/-ден не тапқыңыз
келетінін алдын ала нақты анықтап алыңыз да, "\ҮеЪ-ке кіріңіз, іздеу
машинасының ішкі парағына ауысыңыз да, керек мәліметгі тауып
алыңыз. Бүны өзекті бір ғана соз енгізу жолымен немесе арасында «+»
таңбасы қойылған бірнеше сөздер арқылы да іздеуге болады. Іздеу
тақырыбы көпшілік қызығатын мөселелердің бірі болуы мүмкін, мысалы,
футбол, белгілі бір шикізат, не өнім, әлде бір мекеменің, басылымның
немесе атақгы адамның аты да іздеу негізі бола алады. Іздестіруді
қайталау керек болып қалуы ықтимал, әйтпесе кездескен қиындықгарды
шешу үшін сізге көмек керек болуы да мүмкін. Керекті ақпараттар
табылса, олардың ішкі беттеріне кіріңіз. Еш нәрсе табылмаған жағдайда,
іздестіруді басқа сөздер арқылы жүргізу қажет. Өзіңізге белгілі ІШЬ
адресін енгізіп, ондағы мәліметтерді көруге де болады.
6. Ш Ь адресі
ЦКЬ үғымы «ІіпіГопп Кевоигсе Ьосаіоі» деген сөзден шыққан, яғни
«ресурстардың әмбебап атауы» деген үғымды біддіреді Бүл ж ліге қосылған
компьютерлердің ^УеЪ-тегі адресін нақты, өрі дәл белгілеп, олардын
орналасуын ыңғайлы жөне бір мәнді түрде анықтайтын адрестеу тәсілі.
ІІКЬ адрестерін көрші бөлмедегі достарыңызға немесе Австралиядағы
таныстарыңызға жіберуіңізге болады, соның нәтижесінде олар да сол
ақпаратгарды сһ сияқты пайдалана алады. Бүл адрестер почталық адреске
не телефон нөмфіне өте үқсас.
18
ГиперорталардЫ (НТТР://) сипатгайтын, Оорһег (Оорһег://) мен
ҒТР (Ғ Т Р://) ресурстарын, жаңалыктар топтарын, электрондық
хабарландыру тәкталарын (И е т ://) т.б. сипаттайтын IIКЬ адрестері бар.
—
ксз келген ресурстың орналасуының нақты анықтауышы.
Кысқаша айтқанда, ол - көру программаларына (броузерлерге) белгілі
бір іс-әрекетті орындататын нүсқау. Мысалы, мынадай адрес: РШ һйр:/
горпеі ги/о§опуек/ - Ошнек журналы сайтының Интернеттегі
адресі. Осы адресті броузердің адрестер өрісіне енгізсек, Огонек
журнальшың алғашқы іске қосу (бастапқы) парақтарын оқимыз.
«ЦКЬ алресі габылмай жатыр» деген хабарлама шықса, не кггеу қажет?
Ол әлі аяқталмаган, әлде қате терілген ІЛКЬ адресі дегенді білдіреді, әлде
осы адрес көрсетіп түрган парақ басқа орынга ауыстырылған немесе өшіп
қалган. ІЖ Ь адресін енгізу кезінде (енгізгеннен кейін) оның дүрыс екеніне
көз жеткізу керек. Терілген ІІКЬ адресінің ішінде бос орын болмауы тиіс.
Гипермәтін, гиперорта
Гипермотін және гиперорта ішіне басқа мәліметтерге сілтеу
енгізілген өзге түсті м әтін н ен нем есе суреттен түрады. ^ еЪ
парақтарындагы гипермәтіндік не жай қарапайым сілтеулар асты
сызылган сөздер арқылы немесе белгіленген сурет көмегімен іске
қосылады. Сол сөзді (суретті) тыш қанмен шерткенде, сонымен
байланысқан басқа қүжат ашылады. Ол қүжаттар мәліметгер шгіндеп
басқа парақтарда, \УеЪ жүйесіндегі басқа тораптарда орналасып,
бейнежазба, сурет немесе жазылған дыбыс күйінде болуы мүмкін.
\ҮеЬ-ті Сорһег-мен және \Үак-пен салыстыру. Оорһег жүйесі \УеЪтің алташкы түрі болатын. Олар қарапайым мәтшдік қүжаттар мен меню
түрінде жасалды, оларда Ш ^ - н і ң артықшылыгы болып саналатын
гиперсілтемелер мен ішіне енпзілген графика болмаған. ТАгаіз қызмет
жүйесі де Ү/еЪ-тің басқа бір түрі болатъш, ол үлкен мекемелердщ көлемді
ақпаратгарын
атқару
үішн
иаііаиіж а іздеу және индексаңиялау
------*
---------/ жүмыстарын
*
л
анылатын. Бүл жүйелердің екеуі де әлі қолданылып келеді, Місю
программасы арқылы
пайдалану мүмкін.
парактарын қарап отырып, вирус жүктырып алу мүмин ое.
Ж оқ, \ҮеЪ п арақтар ы н көру кезін д е оны ң іш інде сУР®тт ®Р>
бейнежазбалар, дыбыстар немесе көлемді суреттер барболса д ,
компьютерге вирус кіре алмайды. Бірақ жаңа қолданбалы
программаны іске қосқанда, оларды жүктегенде кез келтен
проірамманы іске қосқан сияқты компьютерге вирус енш кету^
Сондықтан программа алынған желі торабы сенімді ме, жоқ па, ол
жағын әркім өзі шешеді «Автоматгы» көру режимінде компьюгерге виру
кіріп юетуі мүмкін емес.
ч
19
Г лоссарий
А8СІІ(Атегісап 8іаікіагіі Сойе Гог ІпГогтаІіои Іиіегсһаи§е) -мәліметтер
алмасуды ң ам ери кан ды қ стандартты коды. К өнтеген есептеу !
жуйелерінде мәтіндік (текстік) мәліметтерді бейнелеу үшін қолданыла- |
тын жеті разрядты екілік код.
і
Ьй - биг. Цифрлык информацияны кодгау бірлігі (0 немесе 1, ИӘ немесе *
ЖОҚ). «Віпагу сіщІТ» сөзінің қысқартылган түрі
Ьаи<1 - бод. Сигнал түріндегі элементер мөлніерінің бір секундта
жіберілетін көлемімен анықталатын мәліметтер алмасу жылдамдығының
өлшем бірлігі. Мәліметгі тізбектей алмасу кезінде - Ібод = Ібит/ секуңдқа
сәйкес келеді Басқаша жағдайларда тасымалданатын сигнал элементі
бір битген артық та бола береді.
ВВ8 (Виііеіеп Воагй 8у8Іет) - элекгрондық хабарландыру тақтасы,
электронды тақтаны ң компьютерлік аналогі. Бүл модем арқылы
байланысуға болатын компьютерде сақталатын мәліметтер, онда
басқаларға арналған хабарламаларды қалдыруға, бүрын жазылган
мәліметгерді оқуға болады. Егер компьютерде сізге керекті программалар
немесе басқа мәліметтер бар болса, оларды көшіріп алуға болады. Әдетге
бүл бейкоммерңиялық жүйе болып саналады.
Виртуалды (елестейтін) желі - виртуальная ееіъ - үігіиаі пеі\үогк. Ортақ
пайдаланылатын (жалпы мақсатта) желі компьютерлерінің бірсыпырасын
бір-бірімен байланыстырады, бірақ олар өз трафигін жөнелту үшін осы
ж ел ін ің тасы м алдау м ү м к ін д ік тер ін п ай далан ады . О сы ндай
компьютерлер желінің басқа машиналарымен байланыспай, бір-бірімен
виртуалды түрде қатынасады.
Виртуалды (елестейтіп) байланыс - виртуальпое соедипепие - ұігіиаі
соппееііоп. Байланысатын компьютерлердегі бір деңгейдегі екі модулді
біріктіру, негізінде, ол мүнан төмен орналасқан көптеген деңгейлерден
түратын көпсатылы мәлімет алмасудан түрады. Осындай жолмен мәлімет
алмасу кезінде әрбір деңгейде тасымалданатын информация бірнеше
рет түрлендіруден өтеді.
Виртуалды арпа - виртуальпый капал - УС (УігіиаІ Сһаппеі или УігіиаІ
СігсиИ). Д естелерді (п акеттерді) байланы сты ру ж елілерінде мәліметтердің бастапк,ы кезегін сақтай отырып (маршруттары әртүрлі
болса да), екі торап арасында дестелердің тасымалдауын қамтамасыз
ететін арналар. Виртуалды байланыс шақыру кезінде орнатылады да,
байланыс сеанс аяқталған кезде жойылады.
Бөліпген сымжелі - выделеппая липия - (ІеЛісаіеД Ііие (БЬ ). Ол желідегі
екі нүктені түрақты байланыстырып, толығынан түтынушы қарамагына
беріледі Провайдер компьютері арқылы орта мөлшердегі жергілікгі
желіні (локальная сеть) Іпіегпеі-ке қосу үшін қолданылады.
Бөлінген немесе тікелей қатынас қүру - выделеппый или непосредствеппый.
20
I ' орямой достун - йссіісаіегі ассе88. ІпХегпеІ-ке қосылған түтынушының
■ барынша ж огары м ум кіндіктерді пайдаланатын қаты нас қүру
| ( мүмкіндігін орнату. Мүндайда Іпіегпеі-ке қосылып жүмыс істеу бірден
Е хост арқылы жүргіізіледі.
1 (Іотаіп - домен. Бір компькугермен басқарылатын немесе бір желілік
| і жүмыс машинасынын (желі торабының) басшылық етуімен істейтін
І | информациялық желі қорлары (ресурстары) тобы.
I [ 1)08 ф в к Орегаііои 8у8Іет) - дискілік операциялық жүйе. Ол жүйелік
проіраммалық жасақтар тобына жатадьі- Көп жағдайларда 0 0 8 үғымына
ІВМ компькугерлеріне арналған Місгозой фирмасы үсынған програм-
І
I
I
I
I
?
I
I
I
I
I
малық жасақтар жатады.
Қашыктан жүктеу - удаленная загрузка - сіо\үпІоаіІ. Қашықтағы
компыотердің мәліметін жүмыс істеп түрғант түтынушы (қолданбалы)
шмпыотеріне жіберу/алдыру.
Е-шаіІ (Еіесігопіс Май) - элекгрондық почта. Желі түтынушылары
арасында мәлімет алмасу ісін жүзеғе асыратын қызмет жүиесі.
ҒА(^ (ҒгециепИу Аккей Оиевііопз) - жш қойылатын сүрақтар, яғни жш
қойылатын сүрақтар мен олардың жауапгарының тізімі. ҒАО тізімдері
көптеген Іі&епеі жаңалықтар топтарында және кейбір телеконференцияларда болады.
ҒШО (ҒШ ОІЧЕТ) - ауқы м ды бей ком м ерң и ялы қ виртуалды
компьютерлік желі. Ол мәліметгерді тасымалдау ортасы ретінде
қарапайым телефондық байланыс желілерін қолданады.
Оорһег - Іпіегпеі ресурстары мен сервистерін іздеу, олармен байланысу
1 және пайдалану үшін қолданылатын интеракгивп қоршау программасы.
НТГР (Нурег-Техі Тгап8іпі88Іоп РгоіосоІ) - гипермөтінді жіберу хаттамасы.
\ҮҮАҮ-да клиент пен сервер арасында қатынас болу үшін қолданылатын
{ хаттама.
' Шоғырлауьпп - концешратор - һиЪ. Жүлдыз тәрізді топологиялы желідеп
оріалық қүрылғы. Бүларда жүмыс станциялары арасындағы мәлімет
алмасу тек орталық қүрылғы арқылы іске асырылады.
; ІР (Іпіегпеі Ргоіосоі) - мөліметгерді оны алушының адресі көрсетілген
’ піягкгя тақырыптары бар бірнеше бөліктерге немесе дестелерге летш
кодталған мәліметтерді басқа жүйелерде (0 0 8 , уҮіпсіот) оқу үшін
почта программалары мен броузер-программалар қайта кодтауыш
жүйелермен қамтамасыз етіледі.
Бағыттауыштар (маршрутизаторы) — желі тораптары болып келетін
серверлерде жүмыс істейтін арнайы аппаратты қ-программалы қ
жабдықтар жиыны.
МІМЕ (Миіііригрове Іпісгпсі М аі Ехіепііоші) - Интернет почтасын жалпы
мақсатгарға байланысты кеңейту. Бүл беймәтіндік мәліметтерді, мысалы,
графиканы, аудиомәліметтерді, факстерді, т.с.с. тасымалдай алатын
электрондық почтаның кеңейтілген стандарты болып табылады
Желі торабы - узел сеги - дойе. Бірдей хаттамаларды пайдаланатын
желЬіерді байланыстыратын компьютер.
Репііит - латьшша «бес» деген сөз. Әмбебап дербес ко мпьюгерлер ге арнап
ІШеІ фирмасының жасап шығарған проңессоры, олар бүрынғы 486-типті
проңессорлар орнына пайдаланьтлады.
Көрсеткі - Ьго\У8ег —обозреватель, броузер (кейде браузер). Гипермәтінді
(гипертексті) көру программасы. Ол «Іо Ъголузе» - парақтау, қарау деген
ағылшын сөзінен ш ыққан атау (зат есім). Қазіргі кезде бүл сөз
мәліметгері парақтарын аралап көру программаларының жалпы аты
ретінде қалыптасты. Мысалы: Місгозой Іпіегпеі Ехріогег, Иеізсаре
Иаүщаіог, Мозаіс. Кейде мүндай программаларды навигатор деп те атайды.
Іпіегпеі-те қызмет көрсету провайдері - провайдер Интернет - провайдер
сервиса в Іп іетеі —І8Р (Ь й етеі 8 е т с е Рго\іс1ег). М етеі-п ен қарапайым
түтынушылардың тікелей қатынас қүруын жүзеге асыратын занды түлга
ТСРДР тобыпыц хаттамалары —ТСРДР (Тгашггшзіоп Сопігоі Ргоіосоі/
Іп іе т е і Ргоіосоі) — АҚШ қорғаныс мшшстрлігі жасаған қолданбалы
програм м алар мен тасы м алдау хатттам алары ж иы ны . Т С Р /ІР
хатгамаларының іс жүзінде стандарт есебінде (де-факто) қодцанылатыны
белгілі. Ол ИКІХ операциялық жүйесінің қүрамына кіреді, дегенмен
кез келген операңиялық ортада пайдаланыла береді ТСР мен ІР тәрізді
мүның да қүрамында ІЮ Р тасымалдау деңгейі және 8ИМР желіпік
басқару хатгамалары бар, оған қоса қолданбалы деңгейдегі Теіпеі, ҒТР,
8МТР сияқты хаттамалар да кездеседі. Т С Р /ІР спецификаңиялары
(қолданылу форматтары) КҒС қүжаттарында жазылган.
8йе - сайт. Бір адамның мешпігіндегі өзіндік ІІКЬ-адресі бар ^огісі
\¥Ше \ҮеЪ парақтарының жиыны. Түтынушы белгілі бір сайтгы көру
үшін броузер-программада оның адресін көрсетуі тиіс, мысалы, Огонек
журналы сайтының адресі мынадай: ҺІІр:/ /\ ү\у\ү.горпеі. ги/о§опуек/.
(еіпеі - 1. Іп іе т е і хатгамалары ішінен алынған виртуалды терминал
хаттамасы. Іпіегпеі-тегі басқа компьютерлік жүйелерге кіріп, жай
түтынушы ретінде жүмыс істеу мүмкіндігін береді.
2. Іеіпеі хатгамасын пайдаланып, қашықтағы есепгеу машиналары
22
жүйелеріне кіру мүмкіндігін беретін қолданбалы программа.
ТСР/ІР ~ Интернет желісіне қосылтан компьютерлер арасында ақпарат
алмасуды қамтамасыз ететін мөліметтерді бір жүйеге келтіру ережелері
немесе оларды қүрастыру хатгамасы. Ол іпіегпеі технологиясы үшін
іргелі үғымдардың бірі болып саналады (ТСР хатгамасы ІР хатгамасына
негізделген).
ТСР (Тгап8ШІ550п Сопігоі Ргогосоі) - мәліметгі жөнелту ісш басқаратын
хаттама, ол желідегі ақпарат дестелерін дүрыс жеткізу үшін жауапгы
болып саналады.
Шепе( - бір-бірімен жаңалықтар алмасып отыратын бейкоммерциялық,
бейформалдық, д әлір ек айтқанда анархиялы қ жүйелер тобы.
Жаңалықтар басқа жслілердің жаңалықтарына үқсайды. Басыңда ІІзепеІ
бірнеше компьютерден түратын ІЛІСР желісі болатын. ІІзепеІ Іпіегпегтің ішінде орналасады, дәлірек айтсақ оның жартысынан көбі Іпіегпеіте жазылған.
ІІКЬ - «ЧпіГопп Кевоцгсе ЬосаІоп> - «ресурстардың әмбебап атауы». Бүл
жвліге қосылған компьюгерлердің \УеЪ-тегі адресін нақты, әрі дөл белгілеп,
олардың орналасуын ыңғайлы және бір мәнді түрде анықтайтын адрестеу
тәсілі. ІЖ Ь адресінің ішінде бос орын таңбасы болмауы қажет.
һошера^е —\ҮеЪ жүйесіңдегі байланысқан мәліметгерді алғашқы іске қосу
(үй парағы) парағы. \Уог1<3 \\^ісіе \¥еЪ жүйесіне саяхатты басгайтын парақ,
ол сайггың да алғашқы беті болып саналады.
Хост - Ъо8і. Белгілі бір тораптың (түйіннің) желілік компьюгері, ол желілік
функңиялардан басқа түтынушылардың тапсырмаларьга да орындайды
(программалар, өртүрлі есептеу жүмыстары).
һурегіехі —гипермәтіи (гипертексг) ппінде активп, яғни екпінді элементі
(апсһог) бар мөтін, мысалы, осы қүжаттың басқа бөлігіне сілтемесі бар
алгашқы нүкте ретінде қарастырылатын сөз. Гипермөтшді оқу үшін
Ъго\Узег8 ~ броузер деп аталатын арнайы көру программалары
қолданылады. Гипермөтін экранда белгіленген қарапайым сөз ретінде
түрады, егер курсорды сол сөзге жеткізіп, ЕИТЕК пернесін бассақ
(тышқанды шертсек), онда сонымен байланысты (сшгеп түрған) басқа
қүжатты оқимыз. Ол қүжаттар мәліметтер шііндегі басқа парақтарда,
\ҮеЪ жүйесіңцегі басқа тораптарда орналасьш, бейнежазба, сурет немесе
жазылган дыбыс күйінде болуы мүмкін.
жогкзіаііоп - жүмыс станциясы (торап, түйін). Дербес компьютер,
терминал немесе адамның басқаруымен мөлімегтерді қабылдай, өрі
жөнелте алатын басқа кез келген қүрылгы.
\У\У\Ү (\Үог1й \УМе \ҮеЬ), ^еЬ - дүниежүзілік кеңейгілген өрмек - әр
жерде орналасқан мөліметтер базасындағы керекті ақпараттарды
Іпіегпеі-тегі ғипермөтіндік логика арқылы іздеп табатын тармақталтан
гипермедиялық информациялық жүйе. Мүнда басқа файлдармен
23
байланысты нүсқап түратьга белгіленген өзекті сөздер болады. Ол
алғашқы рет СЕКЫ-дегі ядролық зертгеулер орталыгында жасалган.
—
Іп іегп еі-тегі барлы қ қүж аттар ж әне мультимедиа
ресурстарды сипаттайтын термин. Бүл мәліметгерді пайдалану жолында
оларды оқып көру үшін Місгозой Іпіегпеі Ехріогег, Nеізсаре Науі§а1ог
сияқты программалық жабдықтар қолданылады. Олар Іпгегпеі-тен
керекгі қүжатгарды іздеп табуға, қарауга, жазып алуга мүмкіндік береді.
«Гипермәтін» (байланысқан мәтіндер) мүмкіндігі \ҮеЬ мәліметгерінін бірінен
біріне көшуді жеңіддетеді.
Бақылау сүрақтары
1. Интернет қызметі деген сөзді қалай түсінесіз?
2. Интернет қызметінің қандай түрлерін білесіз?
3. Хаттама дегеніміз не? ТСР және ІР хаттамалары функцияларын
көрсетіңіздер.
*--К
4. Интернетте ЛҮогШ ЛД^ісЗе Ү/еЪ форматындагы жарияланган қүжатгар
қалай аталады?
5. \Үог1с1 \¥іс1е \ҮеЪ форматындагы қүжаттарды көруге жөне қабылдауга
арналган программалар қалай деп аталады?
6. \¥еЪ парагындағы элемент сілтеме сөз екенін қалай білуге болады?
7. Интернеттің ақпарат кеңістігіндегі ондаған, миллиондаған \УеЪпарақтарының ішінен керектісін табу мүмкіндігі неге негізделген?
8. Тандап алынған парақтарды қалай топтауға болады?
9. Іздеу сервері деген үғымды қалай түсінесіз?
10. \ҮеЪ парағындағы мәтін оқылмаса, не істеу керек?
Практикалық жүмыстарга арналған тапсырмалар
1. «Караван» газетінің электрондық нүсқасын атньш, жаңалықтармен танысу
қажет, ол үшін мына адресгік мәліметгерді пайдалану керек
сагауап.кг - домен аты, һир - хаттама,
- сервер-компьютер аты
2. \¥\у\ү.$ата1.к2 парағынан Таңдамалы бумасына жаңа параққа сілтеме
жасау керек. Ол парақта Сорос-Қазақстан қорының болашақ жоспарына
арналған мәліметтер орналасуы тиіс.
3. Алматы провайдерлерінің атқаратын қызметтері мен олардың бағасын
Интернет жүйесі арқылы анықтаңыздар.
4. Алматыдағы бүгінгі ауа райының болжауын Интернет арқылы біліп
алыңыз.
5. Интернет арқылы Ресей рублінің ММВБ -дағы (Международный
Московский Валютный Банк) курстық бағасын біліңіз.
6. Пейджері бар танысыңызга Интеренет арқылы хабар жіберіңіз.
7. \т\у.апек<1о1.ш адресінен өзіңізге үнағанын көшіріп алыңыз да,
досыңыздың (танысыңыздың) пейджеріне жіберіңіз.
8. Сіздің спорттың үлкен теннис түрімен айналысқыңыз келсін дейік.
24
іОның ережелерін төмендегі адрестер көмепмен іздеу машинасы арқылы
Ігауып алыңыз: Арогі (үд^.ароп.ги), КатЫег (\үүт.гатЫег.ги).
I Өзімізге таныс іздеу машиналарын пайдалана отырып, Астана қаласы
. гуралы қанша қүжат тауып алуға болатынын білейік. Ол үшін Ароті,
' ^ашЫег, АІІа Уівіа, Ме1аСга\УІег, Үапсіех, Ехсііе, НоіВоІ, Үаһоо арқылы
| ІСТАНА сөзін теріп іздеу жүргізу керек, олардың өрқайсысынан қанша
!<үжат табылганын анықтаңыз.
[Ю. Сізге Ресейдің астанасы Мәскеу қаласына бару қажет болсын делік
і Зол қалаға 2 тәулік ішінде 80 доллардан аспайтын ақша жүмсап жетуге
Золатынын, не болмайіынын анықтау керек Осыған қоса, Мәскеуге
[аейін үшақ және поезд билетінің қанша түратынын біліп, Мәскеудің
кандай қонақ үйлеріне нөмірлер брондауға болатынын және олардың
1Загасын да анықтау қажет.
і
ү Қызықты мәліметтері бар адр"
Іздеу машиналарыныц адрестері:
АІХа Уізіа - \у\т.а1іаУІ8іа.сот,
Арогі | \у\у\у.арой. ги - орысша,
Ехсііе | \ү\\пү.ехсйе.сот,
НоіВоі - \у\у\у.һо1:Ъо1;.сот,
ІпіоЗеек - \у\у\у.ілГозеек. с о т ,
Ьусоз - \у\у^.1усо8.сот,
МеІасга\ҮІег - \уту.те1асга\у1ег.с0т,
Ореп Техі - \ру\у\у.орепІех1.сот,
КатЫег - \у\у\у.гатЪ1ег.т - орысша,
8&е - \у\у\у.зйе.к2 - орысша,
Үаһоо | \у\у\у.уаһоо.сот,
Үапсіех - \т\у.уаіі(3ех.ш - орысша.
Алматьщағы провайдерлердіц адрестері:
Азіеі Агпа 8ргіпІ - \у\у\у.азІе1.кг,
Іпіегпеі Ігеіпіп^ сепіег - \у\ү\ү.5ата1.к2,
Кахакһіеіесот - \у\ууу.ЙІе.кг,
Иигәаі - \у\у\у.пиг8а1.кг,
Рагазап^ - \у\у\у.к2,
8а1е1сот - \уту. заіеісот.кг,
8&С С оттш іісаііош - \у\у\у.1оПоп.сот.
Кейбір қызықты сайттар:
\у\у\ү. сагауап. кг,
упт . кагакһвіап. кг,
\у\у^у.еап.кг,
һ«р://\уеЪтопеу.с1а.га,
\учу\у.сһа!га,
\у\у\у.кт.га,
\у\у\у.са1а1о§.га,
\у\у^у.1І8І8оЛ.га,
ҮАУту.опІіпе.га,
\уүт.геГега1.га,
^у\у\у,зуоЪосІа. ог§
\у\у\у.таі1.га,
\у\у\у.еигазіа. ог§. га,
\у\у\у.отеп.га,
\у\у\у.т5и.га,
\у>уіу.рагк.га,
\у\у\у.ІЪт.сот.
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
2 120 Кб
Теги
balapanov, bribaev, rmek, internet, 3250, abdildin, bukilduniejuzilik, kirispe
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа