close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

2843 omarovt. s ustel tenisi

код для вставкиСкачать
Н РЕСПУБЛИКАСЫНЫН Б1Л1М Ж0НЕ ГЫЛЫМ МИНИСТРЛ1Г1
С. ТОРАЙГЫРОВ АТЫНДАГЫ ПАВЛОДАР МЕМЛЕКЕТТ1К УНИВЕРСИТЕТ!
L
ПА
Л
НМ I
А
УСТЕЛ ТЕННИС1
Барлык мамандыктарыныц студенттерше
арналган оку-эд1стемелж кздралы
швш
Павлодар
Казакстан Республикасы ньщ Б ш м жэне гылым министрл1п
С- Торайгыров атындагы Павлодар мемлекеттж университет!
Химияльщ технологиялар жэне жаратылыстану факультет!
Дене шьщыктыру жэне сп орт кафедрасы
УСТЕЛ ТЕННИС1
Барлык мамандыктарыньщ студенттерше арналган
оцу-эщстемелж куралы
Павлодар
Кереку
2013
ЭО Ж 796.386:372.8(0758)
КБЖ 75.577 я7
057
С . Торайгыров атындагы Павлодар мемлекетпк университетнпн
Химиялык тсхнологнялар жэне жара гылыстану факультетшж
оку-адотемелдо кенеамен баспага усынылды
П т рсарап ш ы л ар:
С. К. Ксембаева - педагогика гылымдарынын кандидаты,
доцентк
,
“
V;
Ж. А. Усии 1 педагогика гылымдарынын докторы, Павлодар
мемлекегпк педагогикалык институтыньщ профессоры.
Курасты руш ы : Т. С. Омаров
057
Y стел гснииа : барлык мамандыктарынын студенттерше
арналгаи оку-эдктемелж куралы / карает. Т. С. Омаров.
- Павлодар : Кереку, 2013. - 75 б.
Устел T cim iici «дене шыныктыру» пзш бойынша студенттердщ
бш м жуйесщде оте кец тараган ойын. Бул \хтел тенниатн спорттык
жэне козгалыс ойындары ретшде аса коп материалдык шыгынды жэне
спорттык жарыстарда, жаттыгуларда аса коп орынды талап етпейдк
Устел теннис i непздерш окыту Ж О О багдарламасына юредк
Студенттер ойыннъщ жаца элементтер! мен ойын тактикасын
мецгерш, оиыинын нелзл ережелер1мен танысуы кажет. Окуэдктемемк курилды студенттер мен окытушылар пайдалана алады.
-Торайгыров
атындагы ЛМ ОДаК 7^6.386:372.8:(0758)
академик О.БейсКИК*731577я7
атындагы былыми
ш
Г.и Я
■ ■ Щ
013
С. Торайгыров атындагы ПМ У, 2013
Магериалдмц л\ рыс болуына, грамматикалык жэне орфографиялык кателерп
а вторлар мен курастырушылар жауапты.
Kipicne
Устел теннис1 «дене шыныктыру» йэй бойынша студентгердщ
бш1м жуиесшде ете кеч тараган ойын. Бул устел теннисшщ спортгык
жэне козгалыс ойындары ретшде аса кеп материалдык шыгынды жэне
спортгык жарыстарда, жаттыгуларда аса кеп орынды талап етпейд!.
Сонымен 6ipre ойын кезжде жогары козгалыс белсендипп мен
ерекшелене отырып студентгердщ бойына жылдамдык, ептшж,
кимылды баскарушыпык, зейшдшпн арттыру , эрекет жасау, кезбен
мелшерлеу, ойлау сиякты кабшеттшктерщ калыптастырады.
Устел тенниа ете кызыкгы, жан жакты, эр жастагы адамдар
ушш кол жетерл1к ойын. Ол ете кумарлы жэне назданбайды кимыл
козгалыстьщ тездт, шабуылдардыц шапшандыгымен, техникалык
киыстырулардьщ кенетгшпмен окигалардыц эсерлшпмен езше
катты кызыктырады. Кимыл козгалыс, дагдылардьщ эр турлштмен,
Typni уйлестж пен кушейте TycyiMeH, барлык физикалык сапалардьщ
дамуына жагдай жасайды.Ойын кезшде ойыншы жалынды, ж 1герл1
кушпен 6ipre дене козгалыына косымша куш бередь Устел тенниа
непздерщ окыту Ж ОО багдарламасына юредк Студентгер ойыннын
жана элементтер1 мен ойын тактикасын менгерш, ойынньщ непзп
ережелер1мен танысуы кажет. Устел тенниамен ш^гылдану
студентгердщ физикалык дамуына, пэнмен, кун тэрт1б1мен, гигиена
жэне ез взш бакылауымен танысуга багытталуы тшс.
3
I
1 Теннисонлердщ техникалык дайындыгы
1.1 К^лакты у ста у тэнлдер1
Жаксы ойын уцин тек жылдам козгалу гана емес сонымен 6ipre
катты да, дэл соккы жасай бшу керек. Устел теннисш жаксы ойнау
бул енер, ойыннын териялык ЙШИш гана емес, сонымен 6ipre
техникалык езгешелггш де игеру керек. Ен алдымен калакшаны калай
устау KepeicririH бшу керек.келденен (европалык) жэне TiriHeH
(азиаттык) устау WittfcКалакшаны устау S M fifp P
оныц ociHiH келденещнен
тургандагы салыстырмалы жагдайына сзйкес болады. TiK устаган
кезде калакшанын устагышын бас бармак пен сук саусакпен, калам
устагандай eTin устау. Сондыктан да бундай устауды «калам устау»
деп атайды. Бул устау эдю1мен калакшаньщ алакан безмен допты
кайтару ьщгайлы.
Европалык устел теннисшде жэне б*1здщ елде «калам» эдю1мен
калакшаны устау кец таралмаган, сондыктан калакшаны устаудыц
баска эдютерш карастырайык. «Калам» эдюшде ойыншы устелдщ сол
жак бурышына жакын орналасады, сейтш устелдщ он жагындагы
ойынды бакылай алады. Бул устаумен, тэалмен езщнен жакын допты
кайтарган ьщгайлы. Сонымен 6ipre сол актан соккы беру, кия согу,
астынан алып согу, доптьщ «топ спин» айналуы болады. «Калам»
устел манындагы ширактыкгылыктыкажет етедь
1-сурет - Кзлакты TiK устау
Калактын туткасын келденен устау кезшде уш саусакпен
ортангы, аты жок, шынашак саусакпен устайды. Ортангы саусак
калактын шет1мен созыла, ал бас бармак сырт жагына орналасады
4
жэне ортангы саусакка болар болмас тиш турады. Кул калактын eKi
жагымен де бгрдей ойнауга тшмдь Бул устау шабуылдау мен
корганыс соккыларын сол жагынан да, он жагынан да жасауга
ынгайлы.
2-сурет - Калакты квлденец устау
1.2 Окыту эдкггемес!
Калакты жылдам жэне жец1л колга уирету ушш, эртурл1
жаттыгулар бар. Оларды кай жерде болмасын вз б ет ш ш ё, уйде де,
далада да жасауга болады.
Допты согу.Допты калакка койып алып, шамамен белуардан
денгешнде усталган калакпен допты астыцгы жагынан согу. Эуел1 6ip
жагынан согу, сосын eKiHmi жагынан согу, кеш н н ен сол ж эн е он
жагынан кезектеспрш согу.
Кабырга жанындагы ойын. Кабыргадан 3-4 метр кашыктыкта
жартылай онга бурылып туру, допты калаксыз жайлап согу, калакпен
оны кабыргага согылып, езвдзге кайтып келетшдей етш согу керек.
В р жагдайда допты эр соккыдан сод бос колымен кагып алып
отыруга, содан сон бул карапайым техникалык элементтен сон
калакпен соккыларды токтаусыз, соккы санына жасауга болады. Бул
жаттыгуды курделендгруге болады. Ол ушш ауадагы допты эуел!
еденге согып, сосын кабыргага, одан кейш езвдзге кайта соккы жасау
ушш кайтып келу1 тшс.
Жаттыгулар жиынтыгы;
- калакты дурыс устау аркылы доппен жонглерлш ету:
- калактын 6ip жагымен;
- калактын баска жагымен;
-еш жагымен кезектеспрш;
-кабыргадан ушырып ойнау;
- еденге тигеннен кей|н кабыргага согу;
- калакпен допты согу (бадминтон ойыны сиякты)
Жонглерлж жасау кезшде калак белуар денгешнде болуы керек,
ал доп бастын денгешне дешн кетерщу1 тшс.
5
2 Teiiiiiicmiiiiii турысы мен козгалысы
2.1 Кыскаша теорнилык мэлтеттер
Спортшынын дурыс туруы, бул аяктарын иыктын колем;л-и
ке ш рек. т!зенi сэл бупп, iuiK e карай устау. табанды толык жерле
устах, аяк у mi сэл гана ек.| жакка каратылган. p i аздап алга еаксп;:!
турады. эр ойыншы езше ьщгайлы турысты тандап алалы. Бул
ойыншынын бойына, физикалык кушше. кимыл козгалысын
баекаруына, ойын стилшщ ерекшел!пне байланысты.
Козгалыстын техникасын жылдам, 9pi тез игеру ушш бастапкы
калыпты дурыс тандап ала бшу керек, бул соккы мен козгалысгыц
жылдамдыгынын сапасына эсер етед’|.
Ойыншынын козгалыстарынын басты максаты. негурлым
жылдам орын ауыстырып соккы беретш жерге жету, дурыс, ыкгайлы
турып, дэл соккыны жузеге асыру.
Дурыс бастапкы калыпты тандау техникалык соккынып
дурыстыгына гана емес, сонымен 6ipre козгалыстын жылдамдыгына
да эсер етедi.Устел теннис! ойынындагы дурыс туруды карастырайык.
Бейтарап жагдайда теннисил устелге белмен карап. аяктары
иык кенд1г!ндей немесе одан да кен, аяк yuiTepi сэл ек*1 жакка карап.
екшелер‘| кетерщю, салмакты аяктын уш’ше Tycipin, т1зелер"| сэл нике
карап, т щ тусында аяк аздап бупледк
Л-сурет — Теннисшшщ бейтарап
жанынан карагандагы жагдайы)
турысы
(алдынан
Жтщ
Дене сэл алга енюш, иыктарды бос устау, калакшаны уста г:ш
кол т1к бурыш жасай шлген жэне жогары кетершп туралы. доптьш
ушуын бакылап кездер1 алга карап, турады. Бул калып шамалы куш
жумсап керекп багытка козгалу унйн ете ьщгайлы.
6
Ойында теннисшитер козгалыстьщ мынадай турлерш жш
колданады; 6ip аттамалы тэс1л адымдар, кадам басу тэсш айкастырылган жэне аякты жылжытып отырып кадам жасау.
Адымдар тенннсштщ шамалы жерге дешн ауысуы жэне дурыс
калып алу уш*н колданылады. Бул кезде ушкан допка карай адымды
допка жакын аяк жасайды, ал екшпи аяк соккы жасау уш т ынгайлы
жагдайда тирады.
Адымды алмастыру 6ip орында турып айналыс жасауга жэне
алга артка шамалы козгалыс жасау жасауга колданылады. Ойыншы
6ip орында тургандай болады.
Алга карай козгалыс непзщде кыска немесе кигаш келген
доптарды кабылдау уШШ колданылады. Алга карай козгалыста допка
жакын аяк кец адым жасайды жэне т\зе катты шледь
4-сурет —Кыска допты кайтарудагы алга карай козгалыс
5-сурет — Кигаш келген допты кайтару. Шетке карай козгалыс
жасау
Аякты жылжытып отырып кадам жасау непзшен устел жиепнде
оцга солга козгалу упйн колданылады.
Сонымен 6ipre Heri3ri кадам допка жакын аякпен жасапады, ал
eKiHmici непзп турыстын денгейше дещн созылады. Ойыншынын
7
доптан сэл алыстауы кезшде «аякты жылжытып отырып кадамдау»
адымы жасалады.
6-сурет —Аякты жылжытып отырып кадам жасау
Айкастырылган адымдар орта жэне алые аракашыктыктарда
колданылады. Бул тэсшдерд! козгалыста 6 ipiH m i болып доптан алые
аяк 6 ip iH m i адым жасайды, салмак салатын аяктьщ алдында
болады.(алдьщгы айкастырылган адым) немесе салмак салатын
аяктьщ артында болады.(арткы айкастырылган адым) Сонан сон
салмак салатын аяк созылып соккы согуга ьщгайлы жерге койылады.
7-сурет - Айкастырылган адымдар
Доптын ушу багытында допка жакын турган аяк емес, алые
турган аяк бастайтынына назар аударьщыздар.
Мысалы
Солга алга козгалысында адымды он аяктан бастау керек.
Диогоналды козгалыста айкастырылган кадамды колданган дурыс.
8
2.2 Окыту эд1стемес1
Козгалыстьщ техникасын дурыс жэне жылдам игеру ушш жэне
ед «жылдам » допты куып жету уш!н мына акыл кедестерд! окып,
ойын жэне жарыс кезшде орнымен орындауга тырысывдар:
1) соккы жасалмастан бурын, дурыс бастапкы калыпты тавдап
альщыз, бул Ыздщ соккьщыздьщ сапалыгына гана емес, вдздщ жылдам
козгалысьщызга да эсер етедц
2) козгалыс кезшде тенниашнщ непзп турысын устаныз,
немесе аякты койган кезде дурыс турыста болыдыз;
3) козгалыстьщ турл1 тэсшдерш эр багытта колданган кезде
салмактьщ орталыгы аяк ушше тусш, соккы беретш багытка
ауысканы дурыс;
4) эр соккы жасаган сон кыска жолмен устелдщ орта тусына
келш, келес! соккыга даяр турьщыз;
5) устел жанында козгала турып, асыкдадыз, жедш козгалыдыз,
артык козгалыс жасамацыз, 6ip адым жасауга болатын болса, eKi адым
жасамадыз. Артык козгалыстар алтын уакытьщызды алып, соккы
жасауга дурыс дайындалуга бегет жасайды;
6) эртурл! козгалуга эр багытта козгалуга, эр жакка бурылыс
жасадыз, бул аздщ ойыньщыздьщ шеберличн артгырады;
7) арнайы физикалык шеберл!гЩзд1 унем! жетиццрш отырыныз
жылдамдык,
икемдЫкп
шыдамдылыкты,
кимыл
козгалыс
координациясын, 3cipece тепе теццш сактауды кажет етед1 ейткен!
устел теннисшде козгалыстьщ кеп бол т екшщц, шапшад орындалады
жэне кеп куш жумсауды керек етедц
8) козгалыс жасаудьщ тшмд1 тэсшдерш игеруге уакытьщыз бен
ынтадызды аямадыз, ейткеш дурыс, ™i\mi, жылдам козгалу ойын
кезшде жещске жетудщ б1рден 6ip кигп;
9) козгалытьщ дурыс техникасын игеру жэне беюту ушш
алдамшы
жаттыгулар
жасауды
уйренвдз.
Ал
устелдеп
жаттыгулардыдоптьщ кайда жэне кай доп ушып келетшш бшгенде
тапсырмалар бойынша жасадыз.
Бундай жаттыгулар козгалыс техникасын тез1рек игеру ушш
жэне есеп уиин ойынга жаттыгуга жаксы дайындалу ушш тшмдь
Жаттыгулар комплекс!
Жаттыктырушыныд баскаруымен козгалыстар жэне турыстар
жасау.
Солдан, однан соккы жасау ушш ти1мд1 турыстар.
9
3 Доп беру (подача)
3.1 Кыскаша теорнялык мэл1мет
Допты беру 6ipiHiui ойнау соккы болып табылады жэне ол
соккыдан упайдын ойналуы басталады. Сондыктан допты дурью беру
ете кажет. Допты беру - статикалык жагдайдан жасалынады жэне
бакталастьщ эрекеттершен тэуелс1з болатын жалгыз техникалык тэал.
Доп беруд1 орындау техникалык eKi бол1мнен куралады: допты
лактыру жэне соккыньщ езшен. Доп берудщ непзп ережелерщ
карастьфайык.
,
Доп ашык алаканмен лактырылады, бас бармак баска жакка
карай калдырылады, ал калган терт саусактар 6ipre устап созылган
жагдайда болады. Мшдетп турде, доп пен колын устелдщ денгешнен
туспегенш, устелдщ арткы сызыгын киылыспагандай жэне устелдщ
басында тэдрмагандай eTin байка, ондай жагдайда доп беру дурыс
бершмеген деп саналады.
Доп кандай болса бшктпсге, бакталас допты кере алатындай
eTin, 16 см-ден кем емес, сштеу ymiH жэне доп беру ушш ьщгайлы
болгандай eTin бершедь Доп беру аркылы допка эр турл1 айналу
багыттарын беруге болады.
Доп беру — бул баьсгаластьщ осал жерше беретш 6ipiHuii
соккысы, жецуге 6ipiHiui кадамы. Доп беру шабуылдьщ белсенд1,
ынталы Kypeci ymiH куралына
жаткызады. Б1здщ кез!м1зде,
бакталастьщ шабуыл эрекеттерш кыска араласкан курдел! айналыстар
мен алдау козгалыстары тзтлщ колайлы доп берулер деп есептелшедь
Оларды кенет эеерн алу ymiH жылдам узак доп беру1мен уйлестарш
колданады.
Доп берудщ турлерк
1) теменп лактырудыц сол жактан доп беру.
Сол жактан доп беру кезде барлык утелдщ жагдайын едэу}р
накты есепке алуга болады. Бул доп беруд1 т\к жэне келденен тэсш
ойыны аркылы пайдалануга болады, сондыктан, калактын eKi жагын
да шабуыл мен т|дуд] колданатын спортшылар бул доп беруд! жш
колданады.
Устелдщ сол жагынан сол жактан доп беру деп алгашкы калпы,
шамамен устелден 30 см болады, алайда, спортшынын туру калпын
бойына карап реттеуге болады. Он жак аягы юшкене алдында, сол жак
аягы юшкене артта калады. Дене кшкене сол жакка карай енкейтшедь
Доп устаган алакан, TiK доп алаканнын ортасында; ол устел бетшен
юшкене жогарырак арткы сызыгыньщ артында орналаскан. Ондай
туру калпы дененщ жэне бшектщ козгалыстарын уйлеспруге, денеш
10
®¥РУ У » ьщгайлы, соньщ нэтижесщде доп берудщ жылдамдыгы мен
кущ! кебеедь Жалпы, эр турл! сипаттагы 6ip тэсшде гана доп берудщ
туру калпы мен дайындау козгалыстары мумкшдшнше бгрдей болу
керек. Сонда бакталаска доптьщ кайда ушатын дайындау фазасын
алдын-ала ескерту киын болады, ал бул еэйкесшше доп беруд1
кабылдауын киындатады;
2) жылдам узак доптардьщ жогаргы айналыммен сол жактан
беру.
Heri3ri козгалыстар:
1) 6i3 жогары айткандай, боп берудщ туру калпы мен дайындалу
фазасы сондай болады. Доп жогары жецш лактырылады: осымен 6ipre
сол уакытта калакмен колды артка карай сиггеу ушш апарады, дененщ
о и жагына карай суйенедг,
2) тордан томен болган кезде, тусш бара жаткан допка соккы
бередь Калакньщ устап турган колдьщ oci шынтак болады. TiK
козгалысы кезшде бшек алдына допка соккан кушш жет1лд1ред1;
3) доппен калак жанаскан кезде, калактьщ жазыктыгы к1шкене
ецкейген болу керек; калакпен жогаргы жактан доппен жанасады ортасынан сэл жогарырак, осыньщ салдарынан белгш жогары
айналуымен доп алдына карай жылдам козгалады.
4) доптьщ калакшадан жулынып алганнан кейш, устелдщ арткы
сызыгына жакын c e K ip in кету керек.
Кыска баяу доптардьщ сол жагынан беру
Непзп козгалыстар:
1) алдын-ала дайындалу фазасы, алдында айтып кеткен доп беру
сиякты. Осында тек кана доп беру ушш колды сштеу уш!н алдымен
жогары-артка апарады;
2) доп тордыц децгей1нен сэл жогары томендегенде, ойыншы
бшепмен жогары-алдына козгалысын орындайды, калакшаньщ
жазыктыгы юшкене артка карай шлген жэне доппен ортасынан сэл
томен жанасады;
3) доптьщ 6 ip iH u ii ce K ip in тусу устелдщ ортасында, содан кешн
ол, тордан ушып, бакталасыньщ устелшщ жартысына тордьщ касына
кулайды. Баяу кыска доптар 6epyiH кенет, устщп жэне теменп
айналысымен шапшац узын немесе буй!р ycTiHri жэне астынгы
айналысыньщ узын доптар 6epyiM eH уйлеспршедк Кенет кыска жэне
узын доп беру ушш алдын-ала дайындау ушш фазасыныц талаптары
б1рдей. Жед1л кыска допты берген кезде, бакталас узын шапшац
допты алам деп дайындалып жаткан кезде, колдьщ кулшынуын
тосыннан 1стейд1, немесе Kepiciimie, егер бакталас жещл кыска допты
11
алам деп дайындалып турса, допты беруд1 шапшан узын соккымен
\стейщ. Бул козгалыстар шапшан жэне бешмделпш болу керек.
Астынгы айналумен доптын сол жактан шапшан 6epyi
Heri3ri козгалыстар:
1) жазыктыгы сэл артына карай шлгендей етш, бас бармак
калакнын сол жагына кушпен басылады. Доп беру алдында бшеп
сшшу ушш артына-жогары кояды;
2) доп тордын астына карай тускен кезде, доппка соккы бередь
Бшек шапшан алдына-темен козгалады жэне допка кушпен соккы
бередь Доп калакнын ортасынын теменп жагымен жанасады,
нэтижесшде доп екшщц алдына карай белгш теменп айналумен
козгалады;
3) доп пен калакнын жанасу кезшде колдын буыны соккынын
козгалысыньщ кушш сэл кебейту керек;
4) доптын 6 ip iH iiii cexipin Tycyi устелдщ арткы сызыгынын
касында болу керек.
Y стщп жэне теменп айналумен он жак бушршен сол жактан
доп беру.
Н епзп козгалыстар:
1) бастапкы туру калпы, бурын айтып кеткен жагдайга уксайды.
Доп лактырылганнан кешн, колдагы калак сол жакка темен жэне
жогары сштеу утшн козгалады. Сштеу кезшде калакнын жазыктыгы
сэл артка ишген, кол буыны сэйкесшше шлед!, буынга куштеу
ынгайлы болу y m iH , калакнын туткасы темен багытталган;
2) колдагы калакмен сол жактан-темен-жогары, он жаккаалдына-темен сштеу козгалысын жасайды; доп калакмен жанаскан
кезде, сол жактан он жагына теменп жагынан сырганайды;
3) колдагы калак денесшщ алдында сол жактан-жогары карай
сштеуш он жакка темен козгалады; доп пен калак жанаскан кезде, доп
сол жактан теменге жазыктыктьщ ортасына сырганайды;
4) егер узын доптар куласа, онда 6ipiH iiii ceKipin тусу арткы
устелд1н сызыгына карай жакын тусед1; егер кыска доптар кездессе,
онда бакталастьщ жартысына карай.
Сол жактан теменп айналыммен жэне айналусыз доп беру.
Heri3ri козгалыстар:
1)
алгашкы туру калпы, бурын айтып кеткен жагдайга уксайды.
Бул доп беруд1, тж тэсицц колданатын ойыншылар колданады.
Доппен жанасу кез1нде калак т\к орналаскан, доп теменнен
жогары карай сырганаган сиякты болады, доп айналу ушш, алдына
карай темен багытта куш салынады;
12
2)
доп калакнын жазыктыгын жанап еткенде, тж калпында
болады, допка айналуын болдырмау ушш тебедг.
Допты темен лактыру аркылы сол жактан беру.
Спортсменнщ сол жактан допты темен беру лактыруында
устелге бет1мен немесе бушр1мен тура алады.
Егер бакталас устелдщ он жагында нашар ойнаса, спортшы он
жакта турып, онын он жагына допты лактыра алады, накты он жактан
шабуыл жасау ушш мумюндж табу керек.
Егер бакталастьщ сол жагынан ойыны нашар болса, сол жакта
болып, жарты кырынан онга карай туру жагдайында онын сол жагына
жэне сол жактан шабуыл жасауга моментш тосуга болады.
Сол жактагы доп беруден repi, он жактан доп беру ишпш жэне
табиги жэне он жактан доп беру мен тж туру тэсшш колданатын
ойыншылар, иыгы мен кол буыньш толык колдана алады.
Спортшы кайда болмасын жерде - устелд'щ он жагында немесе
он жактан доп беру кезшде жарты кырымен сол жакта, тэртш
бойынша, сол жак аягы алдында, ал он жак аягы - артында, дене сэл
апдына шлген, Ti3eci юшкене бугшген, денешщ устщп жак белш
юшкене алдына ечкейтшген.
Доп пен кол дененщ алдында орналасады, калаксымен колы доп устаган колмен - бул он жактан доп беру ушш жш кездесетш
алгашкы туру калпы.
Устщп бушр айналумен доптын кенет узын он жактан беру.
Heri3ri козгалыстар:
1) алгашкы туру калпы, бурын айтып кеткен жагдайга уксайды.
Осы кезде доп колмен жогары карай лактырылады, кол капакмен
арткы-онга-жогарыга сштеу жасайды. Сщтеу ушш бшекпен артка
козгау кез1нде, кол буыны бос болу керек, калакнын жазыктыгы тж
дердщ болу керек;
2) доп жогаргы ушу нуктесше жеткен жэне темендеген кезде,
иык Ш ш Ш козгалтады —ол артынан-он-сол-алга карай козгалады, 6ip
уакытта оннан солга дене де бурылады;
3) доп калакмен жанаскан кезде, бас бармак калакнын сол жак
шетш катты басады, 6ip уакытта кол буыны ж1герл1 козгалысымен
алдына карай с 1лкид1, доп калакнын он жагымен жогаргы жакка
багытында калакнын ортасымен жанасады.
4) доптын калакдан сек1ргеннен кей1н он жак жетер интенсивт!
жогаргы буЙ1р айналысына ие болгандыктан, онда тордан ушып
кеткеннен кей1н, ол бакталастьщ аланкайынын он жак бурышына алга
карай диагональ бойынша козгалады.
Жогары лактырумен доп беру
13
Бул доп берудщ непзп ерекшел1п доптын 2-3 метрге жогары
карай лактыруында болып табылады; темен лактырумен доп берумен
салыстырганда, кулау ушш кеп уакыт керек. Бул доп берумен
ойыннын баяу ритм! бершедц егер бакталас ондай доп беруге
машыктанбаса, онда оган оны кабылдау киынга туседь
Допты жогары лактырылады, сондыктан ол твменге тез
кулайды, осыдан калакга допка салу купи кебеедц сондай-ак колдьщ
козгалу жылдамдыгы мен доп беруд! кенетген согуы. Жаксы доп беру
эдетте шабуылдын немесе ынтасын кесушщ бастау |ррй колайлы
жагдай тугызады.
Жогары лактырумен доп беру кезшде ец алдымен доптьщ ушкан
турактылыгын назарга алу керек, доп жогары TiK лактыруга тырысу
кажет, спортшыньщ алдында-он жактан тускендей eTin лактыру керек.
Ол ушш лактыру кезшде, колдыц шынтагы доппен сол жак бушрше
жакындатып жэне кушпен допты жогары карай лактыру керек.
Сондай-ак доппен согу нуктеа спортшыньщ денесшен алые турмау
керек. Допка езшен шамамен 15 см алдында согу жаксырак болушы
едь Доппен сешмд1 баскару уиин, кол мен иыкден артына карай сштеу
жасап уйрену кажет.
. | ^ ,
^
BniK лактырумен онга карай кырынмен туру калпында доп беру
Жи1 кездесет1н доптьщ бшк лактырумен солга карай кырынмен
теменп айналу жэне сол жак 6yftip айналумен доп беру; 6niK
лактырумен он жактан кыска доптын лактырылуы орындалады (кыска
доптардьщ 6yftipiHeH теменп дэне устщп айналумен жэне айналусыз)
жэне т.б.
Жартылай кырынын он жакка туру калпындагы сол жактан
жэне сол жактан теменп бушр айналысымен доп беру.
H eri3ri козгалыстар:
1) алкашкы туру калпы, теменп лактырудыгы калпы сиякты.
Доп ушкан кездеп жогаргы нуктесше дейш жеткен кезде, содан кешн
темен кулап бара жаткан кезде колдагы калакны онга-жогары карай
багыттайды, калакньщ жазыктыгы TiK, допты согуга дайын.
2) сол жактан бушршен ycTinri айналумен доп беру кезвде,
доптын бастапкы би1кт1пне жеткенше дейш, колдагы калак он
жактан-жогарыдан сол жакка-темен сштеу жасайды. Доп калак
бойымен ортасынан он жак шетше сырганайды.
3) сол жактан бушршен астьщгы айналумен доп беру кезшде,
колдагы калакмен он-артынан-жогарыдан сол жактан-алдына- темен
сштеу жасайды. Доп калакньщ теменп жагымен оннан солга
сырганайды.
Отыру жагдайында доп беру
14
TiK тэсшш колданатын спортшылар, бул доп беруд! жш
колданатын ce6e6i, TiK тэсш бшек пен колдьщ буынынын майысканын
колдануга болатындыгында. Бул доп беру жогаргы доп беру тишне
жатады. Буны орындау кезшде калакша онын уст^ п жагымен
жанасады. Сондыктан, доптьщ айналу синаты тшшй айналу сиякты
болмайды.
Мысалы, отыру тэсии кезшде доп он бушршщ ycTinri жэне
теменп айналумен жэне тор аркылы карсыластьщ жагына тускен
кезде, ол алдына карай диагональ бойынша онга емес, карсыластьщ
аланына солга карай, акырында, сайыстын iueiumyi кезшде, егер
спортшы отыру тэсиинде доп беруд! алса, карсылас дурыс кага алмай,
би1к доп немесе кателж жасай алады.
Бул доп беруд] ютеген кезде, ережен1 бузбау ymiH, ен алдымен
доп 45° бурыштан кеп лактырылмауы керек.
Сондай-ак допты соккан кездеп MOMeHiH бакылап - ереже
бойынша, доп тордьщ децгешнщ сэл бшпрек жеткен кезде согады.
Доп берущ жедел шабуылымен есептеу кажет.
Мысалга, егер калакша он колда болса жэне жедел шабуылдар
он жактан жаксы орындалса, онда устелдщ сол жагында турып, он
колмен отыру тэсшш орындауга болады. Егер спортшы сол жэне он
жактан шабуылдарды жаксы орындаса, онда доп беруд! устелдщ
ортасында турып берген жен.
3.2 Окыту эдхстемен
Доп берудщ жаксы техникалык непзде ендеу жэне доп берудщ
сонында шабуыл соккымен уйлест1румен немесе жазу эдютщ каз!рп
кездеп жарыстардьщ, сондай-ак б1здщ елдщ техника мен ойынынын
эд1стщ 6ip ерешишш болып табылады. Кеп доптармен машыктандыру
осында улкен нэтижелер беруде.
Доп беруд! cepiKTecci3 ендеуге болатын 6ip гана техникалык
кабылдау болып табылады. Сондыктан, машыктану тек кана устелд1н
бойында ган емес, сондай-ай ез безмен эр жерде орындауга болады.
Доп берулерд! 10 немесе 20 минут узЫстерй пайдаланып орындауга
болады.
Устел бойында машыктану. Кэрзенкес! бар допты пайдаланып
(100-200 дана), спртшы ез безмен жоп беруд! ендейд!, ондай
максаттарга арналган арнайы денгелек устелд! пайдаланган жаксырак
болады. Ондай устелд!н бойында накты кисайган агаш (немесе баска
да материал) кабыргалары болады, бул кисайганнын аркасында кулап
тусудод багатында каргып тусед!.
15
Сондыктан теннисист доптарды кетеруге уакытын шыгармау
мумюндЁп бар. Карама-карсы кабыргасы доптар ушып кетпес ушш,
тормен коршалган. Кабыргадан каргып, доптар устелдщ орнатылган
науага туседк
Жалпы талаптар:
1) доп беру кезвде битек пен кол буьшынын козгалысы жедел,
тез болу керек (scipece кол буынынын козгалысы жылдам болу керек),
кол шапшац козгалады, доа эр Typni айналыспен бершедь эр турл1
нуктелер мен эр турл1 жылдамдыкпен туаршедь Доп берудщ доптын
айналумен жэне айналусыз арасында айырмашылыгы, оньщ ушу
багытынын манызды болу керек; одан баска, доп берудщ шабуыл
соккылардьщ уйлесугмен ендеуше кещл белу кажет;
2) жалган, жасыру козгалыстарын ууренш кещл белу;
3) эр доп беру жарыс кезшде берген сиякты бершу! тще.
Карама-карсы устелдщ жагынан доп бергеннщ нэтижесшен, эр доп
бергеннен кешн, каргу HiicreciHiH, тэсш не,
доптын калай
айналганына кецш белу керек. Солардьщ бэрш жедел талдап, келес!
допты беру керек;
4) кунде доп берудщ евдеугне аз дегенде жарты сагат уакыт
белу керек, ал кажеттшкте одан да кер уакыт белу керек, баска
техникалык эдютермен колданып орындау керек;
5) доп беруд! орындау кезшде кол буынынын козгапысын
кебейту ушш калактын e6i аздап e3repyi мумкш. Калактын 03i бас
жэне сштеу саусактарымен усталынады, ал туткасы калган уш
саусакпен сэл усталынады;
6) кол буынын максималды бос устауга жэне кен емес, шарт
етюзбей, максималды удемел1 козгалыспен орындауга тырысьщыз;
7) доп беруд1ц басында, дурыс туру калпын алуга тырысьщыз.
Бул с1зге доп беруд1 жаксы орындаудан баска, жэне де келее1 одан
кешн келетш соккыга дайын болуга мумк1нд1к береди;
8) калакшыньщ доппен жанаскан кездеп келбеу бурышына
назар аударьщыз. Одан доптын устелге накты тускен1не тэуелд1
болады.
Жаттыгулар KemeHi
- сол жактан айналусыз соккымен доп беруд1 уйрену;
- он жактан айналусыз соккымен доп беруд1 уйрену;
- «маятник» доп беруд! уйрену;
- «веер» доп беруд1 уйрену;
- жаттыктырушынын бакылаымен кеп доптармен доп беруд!
уйрену.
16
4 Жазу (накат)
4.1 Кыскаша теориялык мэл1мет
Жазу ойыннын техникалык тэсшдердщ непзл шабуыл
соккылардын 6ipi деп саналады. Оньщ кемепмен допты баска жакка
лакгырудан баска, допка согу аркылы устщп жэне теменп айналу
орындау болады. Бул тэсш аркылы шабуылга жауап кайтарып,
жазумен шабуылга карсы шыгуга да болады. Осы жагдайда соккы
шабуылга карсы шыгу деп аталады. Жазуды колдану ойын
турлененд1р1лед1. Шапшан каркында ойнау, доптын багыты мен
айналу купин езгерту, карсыласты жену мумющйпн бередк
Сол жактан жазу. Сол жактан жазу орындау кезшде, он жак аяк
алдында, ал сол аяк артында, дене сэл сол жакка енкейплген, аяк
■пзеде бугтлед1, кол шынтакта бос бугтлген, иык денеге жакын, бшек
еден бепне параллель, калакша ойыншынын сол жак бушршде жэне
тордан сэл ецкейген, д ен ен щ салмагы ею аяккэ 6 ip калыпты
улест1ршген. Доп устелден жогарылаганда, б ш ек алдына карай
козгала бастайды, ал калакша белбеудщ денгей1нен он жакка жогары
карай козгалады. Доп ез1н1н каргып тусу HyicrciHiH ен жогаргы
денгетн жепп кулап бара жаткан кезде, калакша, устел бет1шн
бойымен тис бурыш жасап, доптын ортангы жагымен T yfiicefli. Бул
туйicy кез1нде доп ушудьщ кисык траекториясын жасап, кол буыны
жещл козгалысымен калакшаны жауып алдына карай козгалады жэне
тор аркылы ушып карюыластьщ жагына т усед ь Одан кей!н, доп
калакшаны калдырганнан кеш н , колдьщ булшык eTTepi босайды, ал
калакша жогары карай козгалысын жалгастыра беред1; бастьщ
децгейш жеткен кезде, токтайды. Сол уакытта дене сэл алдына карай
ецкейген, ауырлык K yuii он аякка толыгымен ауыстырылады, ал сол
жак аягы артында болып, денен1 тепе-тенд1к калпын устайды.
Он жактан жазу. Он жактан жазу орындау кезшде, сол жак аяк
алдында, ал он аяк артында калады, дене сэл он жакка енкейтшген
жэне устел бет^мен 45° бурыш жасайды, аяк т1зеде сэл буплед1,
калакшаны устаган кол артка карай шынтакта бос булл ген, кол буыны
мен бшек 6ip сызыкта орналаскан, калакша TiK калпында турады,
деншщ салмагы eKi аякка б1рдей улеспршген.
Доп устелден ушып бара жаткан кезде, кол алдына карай
козгалысын бастайды, ал белбеу децгешнде болган кол устаган
калакша сол жакка жогары карай козгала бастайды.
Доп езшщ каргып тусу децгешнщ ен бшк нуктесшш устел
безмен TiK бурыш жасап кулап бара жаткан кезде, доптьщ ортангы
жагымен тушседь Бул калакша мен доптьщ тушсу кезшде кол буыны
допка жецш козгалысымен ycTinri айналу береди, осымен допты
бершген траекториямен ушуын камтамасыз етед!, тор аркьшы ушып
карсыластьщ жагына туседк
Одан кешн, доп калакшаны калдырганнан кешн, колдын
булшык errepi босайды, ал калакша инерция бойынша жогары карай
козгалысын жалгастыра бередц бастыц децгей1нен би!ктеген кезде
дей1н.
Сол уакытта дене сэл алдына карай ецкейген, ауырлык куш! сол
аякка толыгымен ауыстырылады, ал оц жак аягы артында болып,
денеш тепе-тецд1к калпын устайды.
9-сурет - Оц жактан жазу
18
4.2 Окыту эдкстемес!
4.2.1 Сштеу кез1нде кол мен калакша шынтакта он жактан, сол
жактан жазу ушш Де 100-100° бурышта бугшген. Кайта бугу кезде
шынтак буыньшда соккынын тез жэне накты болуын киындатады, ал
©те аз бурыш жасау козгалыс амплитудасын кыскартады.
4.2.2.Шынтак буыннын козгалысына ерекше назар аударган
жен. Шынтак орнында калу керек, козгалыс шынтак щенбершде
орындалады. Бакылау y m iH сол колды он колдын бугшюше шынтакты
устап турып кою га болады, солай жазуды он жактан жэне сол жактан
да орындауга болады.
4.2.3 Сштеу кезшде калакшанын «мурны» сэл туЫршген, ал
калакшаньщ ©з! ойын устелдщ денгешнде немесе твмендеу болу
керек. Соккы аякталганнан кешн калакшаньщ «мурны» ycTiHe карай
кетершген. Ал калакша бастыц касында квз денгешнде немесе
темендеу орналасады.
4.2.4 Соккы аяктьщ табаны мен калакша ютейтш тен бушрл1
ушбурыштьщ шьщында болгандай eTin, допка согу каргып шыгудын
бшк нуктесшщ децгейшен орындалады.
4.2.5 Б1ркалыпты удемел1 козгалыс баяу орындалады.
Козгалыстыц удемел5 жылдамдыгы калакша мен доптын согылу
кезшде болу керек.
4.2.6 Келш TyceriH жылдамдыкты кебейту ушш, дёйенщ
салмагын 6ip аяктан рЦ |щ аякка ауыстыруды умытпау кажет: сол
жактан жазу кезшде —сол аяктан он аякка, ал он жактан жазу кезшде
- оц аяктан сол аякка.
Жаттыгулар кешеш
- кабыргадан он жактан жазу ойыны
- устелде диагональ бойынша T ipeyiniK e карама-карсы он жактан
жазу ойыны, он жактан жазуга карсы
- он жактан жазу TipeyimKe карсы тузу бойынша ойыны
5 Топ-спин
5.1 Кыскаша теориялык мэл1мет
Топ-спинд1 орындау техникасыньщ ерекшелт.
Доптын катты ycTinri айналу мен соккынын жогары сешмд!
болу 6ipiHiiii ерекшел1п болып табылады. Жогары сешмдшж тугызу
доптын унту уш1н тшмд! траекториясын тугызган кезде жэне сеншд!
кагып тастау кез!нде гана пайда болады. Жазуды колданган кезде
допка куигп ycTinri айналуын камтамасыз eTin, онын ушу
траекториясына ыкпал жасайды. Ауанын устщп кабатынын таскын
19
бойымен устщп айналумен ушып келе жаткан доптын жылдымдыгы
улкен емес, кысымы улкен болады. Ондай доптын ауанын теменп
таскын бойымен ушып бара жаткан жылдамдыгы улкен де, кысымы
аз болады, осыдан, кысымнын айырмасы курылады. Осыдан баска
езшщ салмагы да косылады, сондыктан доп ен бшк нуктесше жеткен
кезде, улкен кисык траекториясымен шапшан тусеташ сондыктан.
Егер де онын жай жазуды 1стегеннен ушу траекториясы жогары болса
да, доп устелдщ шепнен шыгып кете алмайды. Баскаша айтканда,
унту
кашыктыгын
кыскартуга
болады:
егер
доптьщ
ушу
траекториясыньщ жылдамдыгы езгермесе, онда доптьщ айналуы
катты болса, кисык траектория жасап, ол алдына-темен кулауы да
тез!рек болады. Егер де доптьщ айналу купи езгермесе, ушу
жылдамдыгы улкен болса, доптьщ алдына-темен кулауына улкен
мумющцп болады.
К|
Сонымен, бул техникалык тэсш устелдщ сызыгынан шыгып
кеткен, сондай-ак каргып KeTyi тордын бшктигшен Kimi кулаган
допты, катты темен айналумен келе жаткан допты сенэдщ согуга
мумюндж бередь Темен допты шугыл соккы ушш ьщгайсыз болган
жагдайда немесе катты темен айналумен доппен согу киынга
тускенде, устщ п катты айналып келген доптан накты жогары дэлд1кт1
алуга болады. Шабуыл соккыны Берген кезде, ереже бойынша, доп
каргып ен бшк нуктесше жеткенде гана дэл соккы беруге болады.
Осында бул техникалык тэсшдщ накты орындау киындыгына келш
т1реледь Егер доп беруд1 ушып бара жаткан немесе тусш бара жаткан
кезде орындаса, ен бшк нуктеде орындамаган кезде, онда кател1ктер
мен мулт жЩерулер кеб1рек болады. Ал топ-спиндерде допты бшк
нуктесшде допты устап алуга жэне айналумен алдына карай жазумен
соккы беруге болады.
Tycin бара жаткан допка жазу айналумен толыктырылады,
шабуыл соккымен салыстырганда допты согу ушш мумющцктер
толык куште кеб1рек жэне мулт ж1берулерден онай к¥тыльш кетуге
болады.
Ton-cnHHHin
екшци
ерекшел1г1
шабуыл
соккынын
каттылыгында болады. киылумен К^атты топ-спинд1 орындаган кезде,
егер ол жылдам болса, устщп айналу Te3ipeK болып жэне оньщ
«керемет кушг» шабуыл соккымен карсы бола алады. Киып етуд1
орындаган тенниспи топ-спинд! орындау техникасын зш Menrepin
алмаса, онда онын жауап алу добы жещл кетерш1п, бшк жэне устелдщ
шепнен шыгып кетедь
Кэд1мп ycTinri айналумен доптарды, жазу мен Tipeyiurri, кагу
кез1нде кептеген топ-спиннщ шеберлер! ycTinri айналу жазуга кеп
20
куш беледк Егер де каргып Tyci нуктес1 жаксы болса (мысалы, он
жактан бос кещстж), онда шугыл соккынын басымдылыгын жузеге
асыруга болады. Шеберлжпен топ-спищц орныдаган теннисшшер
ереже бойынша, алдына тез козгалып жэне жазуды тез орындайды,
олардын ец басты куралы болып узджаз жазулар мен тез топ-спиндер
болады.
Топ-спиннщ тэсшдерш орындап жэне колданган кезде, келеа
моменттерге кешл аударуга болады.
Жазудын сапасын бшу керек, доптын айналуын езгерту керек.
Топ-спиннщ тшмдиип доптын айналу куиинде болады: айналу купи
катты болса, шабуыл соккынын да купи капы болады. Уйлес^ру
сапасында доптын аса катты емес айналуымен колдану керек. Одан
баска, доптын багыты мен ушу узындыгын езгертуш уйрену керек.
Доптын ен болмаса уш багытта багыттауын бшу керек - диагональ
бойынша, тузу бойынша жэне орта сызыгы бойынша.
Удемел! алдына карай топ-спин arpeccHBTi жэне 6epiK болу
керек. Осымен, катты айналуды кажет етпейдь Алайда улкен
жылдамдык кажет, доптын темен ушу траекториясы болу керек, окыс
умтьшыстын катты купи болу керек, шабуылдьщ манызды куралы
болатындай етш орындалуы керек. Улкен тус етш алга козгалыс
кезшдеп топ-спиннщ жэне доптын айналуымен топ-спиннщ
yftnecT ipuiyi ритм мен айналуын езгертуше киындык тугызып,
ынтасын мецгеру1н кемектесед!. Алга карай удемел1 топ-спинд1
орындаган кезде доптьщ ушу багытыньщ e3repiciH бакылау керек.
Уакытында
орнынан
козгалу
козгалыстьщ
манызды
MOMeHTTepiHiH 6ipi болып саналады. Топ-спин орнынан козгалуга
катац талаптар керсетп. Орын ауыстыру аракашыктыгы улкен
болады, ал бул орын ауыстырудын ен манызды себептершщ 6ipi
болып саналады. Одан баска, топ-спиннщ козгалыс амплитудалары эр
турл1 болады, козгалыстардьщ координациясы мен улкен куигп кажет
етед1. Шугыл шабуылдан repi, алгашкы калыпка келмей жатып, колды
кетеру кез1нде козгалысты уйлест1руге болатынын бшсек, эс1ресе
колдьщ козгалыстары мен доптьщ ушу багыты туракты болу керек.
Сондыктан, уакытында алгашкы туру калпын устау ете манызды,
карама-карсы жагдайда соккыга козгалу кушщ беру мумшндгп
болмайды.
Тэсшд1Ц орындау кездеп езгешелтн калыптастыру керек. Жэне
осында он жактан келген шабуыл соккыларды жетшдару,
кайталанатын жазулар мен удемелшерд1 орындау б1лу, жазудан
K efiifiri аяктайтын соккылардьщ нактылыгын орындау ете кажет.
21
Он жактан топ-спин. Бул шабуыл элементтщ непзп м1ндет1
допка ете катты устщп айналу беру. Жазудан repi карсыластын
жауапты эрекеттерш киындатуга экелетш, жылдамдыгы улкен
болады.
-i:
EipimuiaeH, доптын устелден каргып тусу тосыннан болады.
Екшшщёй* калакшамен кагып алган допты да баскара алмайсын жэне
Kepeicri багытга ж1беру киынга согады. Топ-спиннщ жаксы касиет! ол
- катты айналган доп тор устюен бшк ушырып, карсыластын жагына
тусу iне ыктимал жасайды.
Тордын касынан бершген доптар топ-спин ym iH колайлы жагдай
деп саналады. Жэне KepiciHiue, топ-спин устелден алысырак
орындалган кезде, сштеу де кен орындалып, калакшынын соккы
кезшдеп козгалыс жылдамдыгы да улкен болып, айналуы мен соккы
с ш ш ш болады.
Егер топ-спин киып тастау бойынша орындалса, ойыншынын
эрекеттерш жещлдетед!, ал егер топ-спин жазу бойынша немесе карсы
топ-спин аркылы орындалса, онда ол icri киындатады.
Топ-спин жаман жаксы болмайды, оны тек кана доптын айналу
дэрежес!нен гана аныктайды. Топ-спин y m iH улкен сштеу, ереже
бойынша тузелген колмен сипатталады. Оньщ алгашкы козгалыс
кез1нде тузелу1 сштеуд1Ч озт кушейту1не, бшеп мен кол буыньщ куш
салу кемепмен калакшаньщ жылдамдыгына жагдай жасайды.
Жазумен icTereH соккыдан repi, топ-спиндеп колдыц козгалысы
жогары карай багытталган болады, ал допка соккы берген кезде
сырганау сипатына ие болады.
Он жактан топ-спищц орындалу кездеп непзп калпы: сол аяк
сэл алда , он колы тузу жэне арканыц артына онга - артка бурылган.
С1лтеуд1 улкейту ymiH кеуде он жакка бурылган. Аяктар т1зелерде
бугшген, барлык дене бос. Топ-спин белсещц соккы багытында
бурылудан басталады. Он кол алга-жогары-солга карай журедь Дене
салмагын он аяктан сол аякка береди инерция бойынша дене мен кол
сол жакка алые кете алады. Жанасу кезшде доппен калакдпага соккан
кезде сырганаган сиякты болу керек. Осыдан, доп пен калакшаньщ
согу купи минималды болады. Алайда кол буыны корытынды тездету
беред1. BvTiipiHeH беру деп аталатын топ-спинн!ц тагы да 6ip Typi бар.
22
10-сурет - Оц жактан топ-спин
Еуропалык жэне азиаттык тэсшдердщ оц жакты топ-спиннщ
ешкендай айырмашылыгы жок. Алайда кол буыныц жумысы ушш
азиялык тэсшмен устау кезшде спортшыларга кейб1р артыкшылык
кеб1рек мумшадк беред1 деп белгшеп коюга болады.
Сол жактан топ-спин. Бул техникалык тэсида еуропалык
тэсшмен ойнайтын спортшылар колданады. 0детте сол жактан топспищц теменп айналумен допты кагып алу ушш, карсыластан жай
жьшдамдыкпен ушып келе жаткан доптьщ пен киып алу ушш, сондайак ортацгы аракашыктыкпен удемел! эсерлескенде колданады. Жаксы
топ-спин партияныц басынан инициятивасын алып кетуге жэне
ойынныц тепе-тец куштщ кезшде кемектеседь
Калакша дененщ астыцгы жагына жэне сэл алдына карай
койылган, кол шынтакта буплген. Калакша козгалган кезде допты
жанаган кезде, шынтактыц айналысында орындалатын, ось сиякты
эрекеттейт1ндей e T in , бшек шапшац алдына карай козгалады. Доп
калакшаныц ортасында жанасады. Kyurri салган кезде кол буыны
алдына карай жогары карай козгалып, жедел допты озып кетед!.
Осы мен 6ip уакытта косымша куш алу ушш, аякты тузейд1.
11-сурет - Сол жактан топ-спин
23
Устщп жагынан айналган классикалык топ-стнад буШршен
айналу топ-спинмен ерекшелейд1, бушршен айналган доп пен доптын
карсыластьщ жылдам сол жакка терен каргып тусу1мен ерекшеленед1;
сондай-ак жылдам топ-спин, доп жогарылап бара жаткан кезде
бастапкы туру - жакын, козгалыстар- кыска, жылдамдык - улкен,
косымша куш салып соккы беру.
5.2 Окыту эд1стемес1
5.2.1 Он жактан топ-спинд1 орындаган кезде, сщтеуд! он жактан
туру калпынан иыктын улкен бурылысынан жэне tik устаган колды
сэл артка коюымен орындау кажет. Бул козгалыска улкен энергия
салуга кеметкеседь Сол жактан топ-спинд1 орындау кезде улкендеу
сштеу жасау ушш калакша устаган колды сэл тж устап, сол жак
жамбаска дейн Tycipini3, ал иыкты устелдщ он жагында болатындай
eTin буру керек. Аяктар эдеттеп калпынан сэл кендеу устап жэне
т1зеде бугшген. Ондай калыпта сштеудц icTey кезшде кол, дене жэне
аяктардьщ KymiH колдануга мумкшдж береди
5.2.2 Допка одан да коп айналу жэне келетш козгалысты беру
ymiH соккынын алдында аяктарды жазуда доптьщ астына отырган
сиякты кеб1рек 6yruiyi керек, ал согу кезшде денеш алдына ж1берумен
6ipre 6ip аяктан еюнин аякка тузету керек.
5.2.3 Кол устаган калакшаньщ жылдамдыгы K©6ipeK болу ушш
доппен эсерлескен кезде, кол буыны мен бшекпен белсецщ жумыс
жасау керек.
5.2.4 Топ-спинд1 орындау кезде допка жанасу бойынша согу
керек. Доп пен калакшаньщ устасуы Ж1н1шке болганда, карсыластын
жагындагы доптьщ каргып кетушщ дауысы мен сипаты бойынша
аныктауга болады. Соккы дер!к дыбыссыз, жещл сыбдыр, ал каргып
Tyci шапшан жэне 6niK емес болу керек.
5.2.5 Допка кереюи траектория мен ушу багытын дурыс беру
ушш колдагы калакша допты озып кету керек. Ол кезде дене мен кол
инерция бойынша алыска ж1бер1лу1 керек. Колдьщ соккыдан кей1н
кенеттен токтатылуы доптын ушу багытыньщ дэлдтн томендетед1.
5.2.6 Топ сринн1н T9CLJiiH уйрену уш1н велодонгалкты колдану
усыныс жасайды, одан баска козгалыстьщ шапшандыгын, куштш1к
пен шыдамдыкты жет1лд1руге жагдай жасайды.
Жаттыгулар кешен1
жаттыктырушыньщ бакылауымен он жэне сол жактын топспинд! 1стеу;
24
- велосипедтщ донгалагында он жэне сол жактан топ-спищц
орындау;
- жаттыгушымен бершген жазу, к е е ш тастауга карсы он жзне
сол жактан топ-спинД1 уйрену;
- окушылардьщ Ф бет1мен Kecin тастау мен жазуга карсы
ауыстырып он жэне сол жактан ендеу,
-белгш жерден баска жерге он жэне сол жактан топ-спиндер;
- 6ip нуктеден ею эр турЛ1 нуктеге он жэне сол жактан топспиндер,
- езшщ аланынан 6ip нуктеге он жэне сол жактан топ-спиндер.
6 Tipeyiui
6.1 Кыскаша теориялык мзл!мет
Tipeyiui - теннисистердщ шапшан шабуылдарды орындайтын
техникалык тэсшдердщ непзш салушьшардын 6ipi болып табылады.
Tipeyim тэсшшщ ерекшел1п теннисшшщ устелдщ касында ойнауы
болып табылады. Ол козгалыста, доптын жылдамдыгы улкен,
сондыктан доптын ушу багытыньщ езгертшу1 жш кездеседк Карсы
шабуыл кезшде ойыншы жылдамдык немесе купгп тэсшд1
соккыларды эр турл1 багыттарда ж1беруш, карсыластын орнынан
козгалысын жэне ойынды езшщ ынтасына аудару. Keft6ip
жагдайларда бул тэсш ойын кезшде карсыластын элаз жерлерш
коладна алады жэне езше шабуьш соккыларды ушш жаксы жагдайлар
тугызады, ойынньщ енжар сипатында немесе куштердщ б1рдей болу
кезшде Tipeyiurrep белсенд1 коргау мен ойында езше ынтасын аудару
ymiH кемектеседь Tipeyiiii тэеийн уйренген кезде жэне оны ойында
колданган кезде, допка улкен жылдамдык беруш уйрену керек,ойында
«туткыр» сипатына 6epin, купгп соккыны карсыластын эр турл!
нуктесше багыттау.
Доптын улкен ушу жылдамдыгы - T ipeyim тэсшнщ ен манызды
шарты. Удемел1 Tipeyim техникасынын бастысы - ушып бара жаткан
допка соккы бершетшд1кте болады. Соккынын Kymi - Tipeyim
техникасынын еюний талабы болып саналады. Егер кушейтшген
T ipeyim тэешйа кабылдаган кезде, бул T ipeyim T in мыктылыгын
кушейтуге мумюндж беред^ бушршен шабуыл соккылар жасау ушш
жаксы жагдай тугызады. Кушейтшген жэне элс1з Tipeyim Ti устелдщ
ортангы зонасында шабуыл соккыларды орындаган кезде, карсыласты
козгалуга мэжбур етедц кимылдарын кыскартып, ынтасын басып
алуына мумкшдас бередь
25
Bipiuawa магынада TipeyiiirriH кушшщ кушейтуш онын
жылдамдыгынын кушейтуше кабшет жасайды. Соккынын кушш
кебейткен кезде келес1 моменттерге аудару керек. Бгрщшщш соккы
доптын ен бшк нуктесше каргып тускен кездеп уакыт моментшде
гана мумюн болатын (сонда соккынын HyKteci тордын бингппмен
немее жогарырак болган кезде гана мумюн болады, ал бул соккынын
кушейтуше кабшет жасайды, екшииден, ойыншынын он жагынан
кеуденщ децгешнде нукте соккысы болды, иыгы мен бшектщ купли
алдына карай багыттауын кабшет жасайды. Егер соккы нуктеа тым
сол жакка карай кетш калса, бул солга карай багытталган куит
кебейтед1,
алдына кел^ршген
купгп
азайтады.
Ушишцден,
кушейтшген T ipeyim тэсшш колданган кезде сштеу ен алдымен
бшектщ буыннын артка- алдына кушпен орындалуымен орындалады.
Сондай-ак, осында дене мен ортацгы саусактын косымша купи кажет.
Ойыншынын козгалыстары аз, жасырын сипатта козгалыстары
шугыл болгандыктан Карсыласка Tipeyiurri колданган ойыншыга
карсы туру киынга туседь T ipeyiurri колданган кезде, доптьщ ушу
багыты, айналуы мен купи езгередь Доптын ушу багытын езгерткен
кезде, ойынды тузу, диагональ кыска жэне узын, сондай-ак алые жэне
жакын кашыктыкта болуын жорамалдайды. Туртю мен кысым купли
белсенд1 колданганнан гана ©3repic мумюн болмайды. Ойынньщ
енжар сипаты кезшде де доптьщ ушу багытын сэйкесшше кадагалап
отыруын бшу керек.
Допка эр турл1 айналу беру ушш, сондай-ак жауапты допка
жылдамдык немесе бушршен айналуды беретш HTepin шыгару
техникасымен 6ipre, допка астьщгы айналуды беретш турта
техникасын уйрену кажет. Бул топ-спиндо колданатын теннисистпен
ойын кезшде улкен мэн бередк Катты жэне элаз соккыларды жш
ауысып уйлеспретш жэне доптьщ ушу багыты мен жылдамдыгын
езгеретш тэсшш, сондай-ак ортангы зонада ойнаган карсыласка карсы
колданыла бере алады. Соккы моментшде ойыншынын калакшаны
устаган бурыштын икемд1 езгершуь техникалык тэсшдщ Kyurri салу
багытынын непзп болып табылады. Олармен эрдайым уйрену кажет.
Аталган талаптар T ipeyim техникасына лайыкты белсенд!
ойыннын шабул етшинен шыгады.
TipeyimTi колданган кездеп тагы 6ip талап - ойынньщ «туткыр»
сипаты болуы. Жарыс тэж1рибесшде куи т туртюден немесе катты
агрессиялык шабуылдан кешн, келген жагдайдан дурыс жол табу
мумюндт болмаса немесе тш маз жагдайларда, TipeyimTi колданган
кезде куштердщ б!рдей болуы жш кездеед1. Ойын енжар болып кетедь
Ондай жагдайда ойынга «туткыр» сипат 6epin, ойыншы калакшаны
26
устау бурышынын езгеруше, доптьщ ушу багытынын езгеруше,
кушвд езгеруше, доптын айналуымен куресуше назар аудару кажет.
Карсыласпен узак курес жасау ymiH, Tipeyiui орындаган доптьщ ушу
траекториясын анык бакылау керек. Ойыншылар т1рёущ тэсшн
колданган кезде «туткыр» сипатындагы ойын, шугыл шабуыл соккы
техникасы жэне сайыс кезшде, эрдайым жетшд!ретш теннисшшерге
улкен мэн береди.
Жылдамдыкпен, соккы момешчмен, куш! мен оньщ багыты мен
ойыншынын калакшаны устау бурышымен, калакша мен доп
жанаскан кезде туру калпын сэйкесшше, сондай-ак жауап доптардьщ
айналуымен tip e y to n техникасын келес1 алты турге белуге болады: сол
жактан шапшан T ip e y im , кушейтшген T ip e y iiu , колды жанына
ж1берумен T ip e y im i, астьщгы айналуымен T ip e y in ii; элс13 T ip e y im жэне
он
жактан Tipeyim.
Аталган техникалык тэсшдерд1 белек
карастырамыз. Бул техликалык тэсшд} кайталануын ж1бермес ymiH
ойыншынын жалпы калпын жэне TipeyimTi орындаган кездеп
дайындауына байланысты (турлерш талдау кезшде) келеа
туашктерд! берешк. Спортшыньщ устелден туратын кашыктыгы
эдетте 30-40 см ойыншынын бойына байланысты аныкталады.
Ойыншы аякгарын иыгынын жалпактыгынан Ke6ipeK алады, он аягын
алдына карай сэл кояды, ал кашыктыгы табанньщ жартысы
болатындай eTin сол аягын - сэл артка карай; табандар параллель болу
керек. Дене сэл алдына карай енкейтшген, дененщ ауырлык купи
ортасында, тчзе сэл бугшген. Калакшаны келденен калпында бурышы 90° устелдщ 6eTiHe катысты. Сук саусакпен ойыншы
калакшага сэл басады, ал бас бармак бос калпында болады, иык пен
шынтак ойыншынын он бушрше тыгыз жанаскан, иык пен бшек
арасында бурыш 100° курайды, иык бос.
Шапшан жылдамдык. Жауап доптьщ жылдамдыгы улкен
болады. Соккы тузу бойымен де, диагональ бойымен орындала алады.
Куштердщ б1рдей немесе тушсу кеёшде теннисип ойында,
карсьшастьщ он жэне сол жак аланына багытталган туртш
соккыларын колданады. Шабуыл соккылар да колдануга болады, бул
шабуылды тартып алуына жаксы жагдай тугызады жэне он жактан
шабуыл жасау, нэтижесшде карсыласка мулт жгберуше мумкшдш
береди, жаксы моментш ж1берп алады. Карсыластын кещ л ш
аударатын жэне уакытын ж ец ш
алуга мумюндж беретш
коргалмайтын жерлерге шабуыл соккыларды колдануга да болады,
шабуьшды езше аударып алатын жэне он жактан шабуыл соккылар га
жаксы жагдай тугызатын, нэтижесшде карсылас жаксы момент!н
ж Ш ерш алып, мулт ж1бере алуына м ум кш д ш бередх. Шапшан T ip e y im ,
27
ереже бойынша, карсыластын шабуыл кезшде орындаган, т1реуштщ
купи орташа, элаз айналуы бар допка карсы жазуда колданылады.
Соккыны жасау кезге дешн ойыншы бшеп мен иыгынын
куцпмен калакшаны сэл артка ж1беред1. Соккыны жасаудан бурын
колды шапшан созып, доп пен калакшаньщ жанасуы, кетершп бара
жаткан доп бойынша жузеге асырылуы керек. Доппен жанаскан кезде,
ортангы немесе жогаргы жагымен согып, калакша оньщ айналуын
езгертедк Колдьщ косымша кули непзп алдына жэне сэл жогары
багытталган.
Кушейтшген T ipeyim кушейтшген T ipeyiurri катты дауап
соккымен, доптын ушу жылдамдыгыньщ улкен болуына, доптын ушу
багытыньщ жш езгеру1мен айырады. Ойында колданган, кушейтшген
T ip e y im карсыласты енжар коргауды журпзуге, устелден б1рталай
кашыктыкта орын ауыстыруына мэжбур етедь Кушейтшген жэне
элс13 T ipeyim T i уйлеспру карсыластын эр е к е т т е р ш т ш м д ! согып
шыгаруына ойында ез ынтасына аударуына кемектеседь Кушейтшген
T ip e y im , ереже бойынша, элс!з y c T in ri айналу мен ушу жылдамдыгы аз
болатын доптарга карсыластын женш шабуыл соккьшары мен
T ipeyim K e карсы туруга колданьшады.
Соккыны бермес бурын ойыншы бшеюи жогары кетеред!,
иыкты артка жiбepiп, шынтак тыгыз жанаскан. Соккыны кетершп
бара жаткан доп бойынша немесе каргып тусудщ ен би!к нуктесше
жеткен кезде согады. Соккыны жасаган кезде ойыншы т1ктелед1 жэне
д е н е н щ бурылуымен кол буынныц кушеюш толыктырады, сондай-ак
ортан саусактьщ куцпмен алдына багытталган, калакшньщ сырт
жагына кысым Tycipefli.
Кол баска жакка ж!берл1ген. Бул техникалык тэсш, жауап
доптын теменп бушршен айналуымен сипатталады, доп пен калакша
жанасу улкен бурышы оньщ темен ушу траекториясы. Ереже
бойынша катты айналуы бар немесе шабуыл соккыларды колды баска
жакка ж!беруш колданган доптардьщ шагылуы кезшде доптын
айналуынын, доппен жанаскан кездеп бурышы мен оньщ ушу
багытын езгертуге мумкшдш жасайды.бул карсыласка шабуыл
соккыларын орындауга жэне шабуылды жасау ym iH колайлы жагдай
тугызуга мумюндш бередь Бул техникалык тэсшд1 колданган
ойыншыга калакшаны улкен бурышта устау кажет жэне допты торга
кыска багыттау кажет, алайда, сол y m iH доптын ушу жылдамдыгы аз
болады, бул тэсшд1 доптын ушу траекториясын езгертетш TipeyimneH
уйлест1рш орындау кажет.
Соккыны кетершш бара жаткан доп бойынша согады. ¥шу
траекториясы мен айналуы дога тэргзд1 болган доп бойынша соккы
28
берген кезде, теннисип оган карсы, колын алдына карай созады.
Диагональ бойынша соккы орындаган
кезде, калакша доптын
ортангы немесе устщп жагымен жанасады, колдын куш! солгаалдына-темен багытталган. TiriHeH соккы орындаган кезде кол буыны
бугши, ойнау 6 eTi TiK калпында, калакша доптьщ ортангы немесе
устщп жагыньщ он жактан согылады, колдьщ купи алдына карай
багытталган.
Доптын теменп айналуымен T ipeyim . Бул тэсш у ш ш узын доп,
ушудын темен траекториясы, доптьщ теменп айналуы, карсыластьщ
аланына тускен кездеп келетш жылдамдыгымен сипатталады. Доптын
теменп ауналуынын T ipeyiiniH колданган кезде, шабуылга карсы
жауап доптын айналу сипатын езгертед!, шабуыл доптардьщ немемсе
соккы жасалган доптардьщ торга тусу1не экел ш согады, сондай-ак
карсыластьщ енжар ойын журпзуге м эж бгр етедк Алайда, сол ym iH
ойыншы кеп куш жумсай алмайтындыктан, бул т эси ад допка карсы
колдану, жогаргы айналуы бар, б1рш ам а киындык тугызады.
Сондыктан т ем ен п айналуымен tip e y iu m косымша техникалык т эсш
ретшде колдануга болады.
Теменп айналуы бар доптын T ipeyiuiiH карсыластьщ б у ш р ш е н
жэне теменп айналуы бар допка карсы туру у и и н колданыла алады,
сондай-ак узын резенке ттркелер! бар калакшамен орындалган
TeMeHri айналуы бар допка карсы колданылады.
Соккы доптьщ ен бшк каргып тусу н у к т есш е жеткен кезде
жанасады. Соккы момент! кезшде ойыншыга калакшаны сэл артка
ж1беру кажет. Доп пен калакшаньщ жанасуы онын ортангы немесе
астынгы жагымен жанасуымен орындалады, куш алдына темен
багытталган. Соккыньщ непзшде бшек пен буынньщ к уш ! болады,
доптьщ теменп айналуын улгайтатын алдына багытталган доп пен
кол буыны жанаскан кезде ойыншы кесуд1 орындайды.
Элсгз Tipeyim. Эл аз T ipeyim жауап доптьщ теменп ушу
траекториясы, кыскартылган KyiirrepiMeH сипатталады. Максаты элаз
T ipeyinrri шабуылга карсы колданган кезде ойыншынын тепе-тендтн
бузуы болатын немесе кушейтшген T ipeyim пен уйлеспршген
карсыластьщ коргану ymiH устелден ауыткып KeTyiHe мэжбур етед1.
элс13 айналуы бар допка карсы туру, бул соккы куш1н жэне доптын
унту багытын езгертуге мумк!нд1к бередЬ сонымен карсыласты алгаартка орын ауыстыруына мэжбурлетед!, содан кешн, колайлы
жагдайда тандап алып, ынтасын езше аударып он немее 6yftipiHeH
соккы ынтасын езше аударып бередь Осы себептен элс!з T ipeyim
ереже бойынша ойыншынын кушейтшген туртю жэне он жактан
катты кушейтшген соккымен карсыласты устелден шепнугё мэжбур
29
етедь Кушейтшген жэне элаз TipeyiunrepAi уйлеспрш колданган кезде
устелдщ ортасына ж1бершетш ширатылган жазуга карсы курес
кезшде тшмдг тэсшдерд! кереетедь
Допка соккы берген кезде кол мен калакшаны баска жакка
иаберу керек емес - оны сэл бупп, бшек пен калакша устше
карайтындай, ал калакшаньщ 6eTi алдына карай багытталуы керек.
Доп устелд1 жеткен кезде ойыншы колды алдына жэне 6ip
уакытта денешц ауырлык кушш сэл жогарыга ауыстырады. Доп пен
калакшаньщ езара эсерлесу1 колды кетерген кезде, барлык
козгалыстар ерюн орындалга.н кезде жасалады. Доп пен калакша
жанаскан кезде тежеу моментшде кол мен кол буынын артка карай
ж1бередк
Он жактан Tipeyim. Карсылас устелдщ он жагына немесе торга
кыска, допка устщп жэне ушуга жогары жылдамдык беретш
техникалык тэсшдерд1 орындаган кезде, ал ойыншы соккы ушш
колайсыз калпын кабылдаса, ол оц жактыц TipeyimiH колдана алады.
Оц жактыц TipeyimiH ею тэсшмен айырады: допты кагу жэне
шапшац туртю. допты Оц жактан кагу непзшен ушу траекториясы
дога тэр1зд1 жэне тордыц оц жагынан айналуы болатын доптарга
карсы курес ушш колданылады. Карсыласка шабуылды жасау ушш
кеп куш жумсауга мэжбурлететшдей, доптьщ ушу траекториясы
темен болатындай eTin орындау керек. Допты оц жактан кагу кезшде
жауап доптардыц жылдамдыгы кебеед1 немесе соккьшардыц Kyiui
шапшац туртю ушш жагдай тугызады. Шапшац туртю непзше
карсыластьщ доптьщ ушу траекториясы жогары жэне айналуы оц
жагынан болатын, сондай-ак ушудыц жылдамдыгы аз допка карсы
туруга колданылады.
Ka3ipri уакытта теннисшшер допты оц жактан кагып алуы кец
таралаган. Ал шапшац туртюш колданатын ойыншылар сирек
кездеседь
Д опка соккы берм ес бурын ойыншы бш егш ж огары кетер 1П,
ойыншыныц ауырлык K y m i сэл жогары карай ауыстырылады.
Соккыны жогарылап бара жаткан доп бойынша жасалады.
Колдыц iniKe карай бурылуымен бас бармакпен б1ршама куш
кeлтipiлeдi, калакша допка ортацгы немесе оныц оц жак устщп
жагымен согылады.
Доп пен калакша жанаскан кезде ойыншы кол мен кол
буынымен аз гана куш келт5ред1. Доп пен калакша жанаскан кездеп
бурыш езгермейд} жэне шамамаен 20°-ты курайды.
30
Соккыны жасамас бурын, ойыншы 6uieirri жогары кетеред1,
сондай-ак дененщ ауырлык купи сэл жогары ауысады, 6ip уакытта кол
мен калакшаны артка жэне д енеш сэл он жакка бурып ж 5бередь
Соккыны кетершш бара жаткан доп бойынша жасайды немесе
каргып тусудщ ен бшк шьщын жеткен кезде орындалады. Бшеюп
бурган кезде, ойыншы шшде бас бармакпен калакшага кысым
туаред!; калакша мен доптын жанасуы ортангы немесе онын он
жагынын теменп жагымен жасалады.
Соккыны орындаган кезде тенниспи куШШ колымен алдынатемен багыттайды. Дененщ аса кеп емес бурылуы ойыншыга соккы
кушш туртюмен орындауга мумюндж бередь
6.2 Окыту эдиггемес!
6.2.1 Тенниспп TipeyimTi орындаганнан бурын колын артка
жтбермеу керек; соккыны жасау кашыктыгы улкен болмау керек - бул
оган улкен куш бередЬ
6.2.2 Ойыншынын иыгы мен бшеп он жагынан болса, калакша
т1к калпынан ауыткиды, т урт к ш щ жьшдамдыгы мен соккы купине
эсер етедо.
6.2.3 Tipeyiurri турпамён орындаган кезде, соккыга косымша
куш беру ушш бурылыстар жасаудын кажет! жок.
6.2.4 Соккынын дурыс калпын аныктау ушш шектеулЁ к ещ сп к т е
орын ауыстыруга эрдайым жуп нуп каж ет! жок.
6.2.5 Кол буыннын арткы козгалысынын салдарынан эрдайым
допка соккы бершетш бурышы езгеред! немесе ойыншы оган
уакытынан бурын куш керсетедь
Жаттыгулар кешеш
- жаттыгушынын бакьшауымен он жэне сол жак TipeyimTi
орындау;
- жаттыгушымен бершген топ-спинге карсы он жэне сол жак
Tipeyiurri орындауын уйрену;
- окушылардын топ-спинге карсы он жэне сол жактан
ауыстырып ездЫнен уйрену;
-белгии зонадан белгш зонага он жэне сол жактан Tipeyimi;
-6ip нуктеден эр турл! нуктелерге он жэне сол жак ripeyiurrep;
- барлык аланнан 6ip нуктеге он жэне сол жак Tipeyitirrep;
ф
31
7 Кесш алу (подрезка)
7.1 1^ыскаша теориялык мэл1меттер
Kecin алу техникасына 2 ерекшелшмц болуымен сипатталады.
Катан соккы мен соккыны орындау кездеп белсендшк.
Катан Kecin алудыц непзше соккы орындаган кептеген
жагдайларда тусш бара жаткан устелден Шршама алыстаган кезде доп
бойынша орындалады. Сонымен ойыншы дайындалып алуга кажетп
уакытты алады; сол уакытта кулап бара жаткан доптьщ жылдамдыгы
мен айналуы темен жэне элЫз болгандыктан, жауап соккыны беруге
де аса улкен киындык тудырмайды.
K ecin
алудыц белсевдц MiHe3i оньщ вариативтшпшмен
тус1ад 1|эте|А;; доптьщ оц жэне сол жак айналу кушшщ, ушу
багытыныц жалпактыгы мен устелдщ узындыгымен де айырылады.
Бул, ережеге сай, шабуыл кезшде карсыласты киын жагдайга
соктырып, енжар эрекеттер icTeyre мэжбур етед\9 мулт етулер де
мумкш.
Ойынныц табысты тэсшдерш уйрену ymiH, доптьщ ушу
траекториясын дога тэр1зд1ге кел-претш жэне айналу, сондай-ак узын
жэне кыска доптарды орындау кезде, доптьщ теменп айналу
тэсшдерш уйрену кажет.
Допка теменп айналуды беретш жэне ушу траекториясы дога
тэр1зд1 болатын Kecin алу. Ондай Kecin алудыц ерекшел1п карсыластан
кайтып келген доп устелден каргып кетушен кешн темендеген кезде
орындалуында болады. Осы кезде доптьщ айналуы элсЬденш жэне
соккыны теменп нуктеден орындайды, кушш жарым-жарты
колдануга, жогары багытталган табиги дога тэр1зд1 траекторияны
калыптастыруга MyMKiHAiK беред1. Сондыктан колдьщ кушш
азайтуына мумк!нд1к берет1н, сондай-ак траекторияныц ушу 6HiicririH
бакылауын жэне жауап соккыныц нактылыгын кушейту1нен баска,
доптьщ айналуын да жещл кушейтуге мумшндж беред1.
Kecin алуды орындаган кезде, ен алдымен карсыластьщ доп
берген кашыктыгына байланысты устелден белпл! туру калпын устау
кажет. Егер доп устелдщ арткы сызыгынан жакын туссе жэне унту
жылдамдыгы улкен болса, ойыншыга жьшдам 6 ip кадам артка
шег1нуге керек. Егер доп устелдщ ортангы зонасына туссе, онда 6ip
кадам алга журу керек. Ереже бойынша, допка соккыны езшщ
алдында оц жактан орындайды.
Kecin алуды орындамастан бурын ойыншы доп бойынша соккы
беретш нукте мен калакшаньщ арасындагы кажета кашыктыгын
32
камтамасыз етуюе жылдамдатуына кажет удеу беру ушш, арткауст1не карай улкен сштеу жасайды.
Тле эдетте бугшуден сэл кеб1рек болу керек — бул теннисциге
катавдылык беред!, Kecin алуды куит етедц.
Доп жакындаган кезде ойыншы колыньщ куиймен ен алдымен
допка кысым Tycipefli, ал содан кешн Kecin алудын взш орындайды,
ягни алдымен иыгын удетед1, содан кешн бшегш жэне допты алдына
багыттайтын соккыга улкен куш кел*пршетш доп бойынша темен
согады. Kefi6ip жагдайларда доптын куигп теменп айналу соккысын
орындаган кезде ойыншы сэл алдына карай ецкеед}, ецкейш сондай-ак
Ti3eciH бугеда, колга косымша куш беру унин доп калакшаньщ безмен
жанаскан кезде 6eTi тым артка ауыткымау керек, ал ортангы жагымен
жанаскан кезде теменге козгалып, сол кезде ойыншыга бшк
доптардын кутылу унин кол буынына кеп куш жумсау кажет.
Егер карсыласпен шагылган доптьщ устщп айналуы катты
болса, онда мумкшдтнше калакшамен жанасуын онын айналу ociHe
жакын жанасу кажет.
Денеге багытталган Kecin алу добы. Ойыншыга карсыластьщ
денеге багытталган Kecin алуын жорамалдауга киынга туседо. Егер доп
ьщгайсыз бершсе, ойыншыга карсыластьщ узджЫз шабуылдарынан
кутылу киынга тусед! жэне мулт ж1берш алу жагдайы да болады.
Сондактан карсыластьщ дэл денеге багытталган Kecin алуын накты
орындаган кезде, жылдам орын ауыстырып жэне шепнуге тура келед!,
допка соккы 6eplneTiH нуктеден мумкшдтнше алыстау керек. Одан
баска карсыластьщ узджаз шабуыл жасауына MyMKiHfliK бермеу ушш
карсыластьщ шабуыл кезшде багытталган жауап доптардын кай
багытта ушатынын катан кадагалау кажет.
Карсыластьщ шабуыл денеге тура багытталган Kecin алуларды
орындаган кезде, доптын кай багытта ушатынын - дененщ он элде сол
жагына ушатынын жедел багалауга ете манызды, содан кешн кандай
техникалык тэсшд1 колдануга болатындыгын тандау керек. Егер
карсыластьщ берген добы денеден сэл ауыткыса, онда ойыншыга он
жакка жэне сол жак Kecin алумен допты кабылдап n ie riH y i кажет. Егер
карсьшаспен шагылган доп дененщ ортангы сызыгына багытталса
немесе сэл солга ауыткыса, онда ойыншыга сол жакка жэне он жак;
Kecin алумен допты кабылдап шепну кажет.
Денеге тура багытталган сол жактан Kecin алуды орындаган
кезде, он жакка шепнумен колды он бушрге кысу кажет, ал бшеюч
допка шапшан соккыга экелетш, калакша кеудеден жогары TiK
калпында болатындай eiin жогары кетеру керек. Доптын денеге
жакындаудан бурын теннисцп бшепмен жогарыдан темен когалыс
33
жасайды (ойыншы устелден алые турган сайын, соккы да кунтрек
болады; ойыншы устелге жакын болганда кушш теменге аз береди
доптын уттту траекториясыньщ бшкпгш кадагалауга мумкгндж
беред^).
!
Денеге тура багытталган он жактан Kecin алуды орындаган
кезде, сол жакка шепнумен иык денеге тыгыз жанасатындай, ал бiлeк
сол жогары карай кетершгендей калакша TiK калпында туратындай
eTin кою керек. Доп жанаскан кезде, непзшде бшекпен теменге карай
орындайды. Жауап доптын ушу траекториясынын бш кттн кадагалау
ушш доп пен калакша жанаскан моментшде иык дененщ алдында
козгалады. Кол буыны сондай-ак imKe карай бугшедг. Ондай козгалыс
кезшде доп карсыластьщ аланынын он бурышына ушады; егер доп
пен калакша жанаскан кезде айналу козглысын орындамаса, imKe
багытталган, ал кол буыны калакша сол жакка сэл кететшдей етш
жайылады, ондай жагдайда доп карсыластьщ аланынын сол жак
бурышына ушады.
Денеге тура багытталган Kecin алу сол немесе он жактан
орындалуына тэуелс1з,егер шагылган доптын жылдамдыгы улкен
болса, ойыншынын денесш жакындайын деп келгенде, теменге
багытталган доптын ушу траекториясы темен болатындай табиги
куипмен колдьщ купин толыктыру ymiH, доппен жылдам соккы
берушен б ip уакытында жогары ескеру кажет.
Kecin алудьщ Heirai тэсшдерш уйренш алганнан кешн,
ойыншыга сондай-ак кыска жауап соккыларды орындауга мумкшдис
берет1н жылдам орьш ауыстыру тэсшдерш уйренш алуга кажет.
Жылдам орын ауыстыруды колданганда, ойыншы соккы нуктес!
алдында болатнын мукият бакылау кажет. Егер орын ауыстыру сол
жакка жылдам орындалса, онда соккы нуктеа ойыншынын он
жагыньщ алдында блу керек; егер сол жактан болса, онда ойыншынын
сол жагыньщ адында болады.
Он жактан Kecin алу. Бул техникалык тэсшдщ непзп максаты допты карсыластьщ аланынын жагына кайтару, оган теменп айналуды
6epin жэне ушу траектриясы темен болады. Бул тэсшд1 жана келген
ойыншыга карсы сондай-ак коргау ойынында колданады. Алайда
жогары денгейдеп ойыншылар Kecin алуды шабуыл эрекеттерше ету
ушш аралык куралы ретшде пайдаланылады.
Козгалыстын бастапкы сатысында сол аягы мен сол иыгы
устелд!н сол бурышында жакын орналасады, он жак аягы артында, аяк
тоеде сэл буплген, ауырлык Kymi он аягында, калакша иыктыц
денгей!не дей1н жогары турады, 6ipaK кушей^лмеген. Кол б1леп
табиги калпында, калакшаньщ туткасы теменге багытталган, дене
34
устелге катысты тж бурышта болады. Бул кезде ушып келе жаткан
допты карсы алуды дайындалып, кол алдына темен козгала бастайды.
Доп пен калакша жанаспас бурын дене сэл теменге енкейш, сол
жактан онга козгалады, доп пен калакшаньщ жанасуы ойыншынын
кеудёсшц алдында болатындй eTin кол алдына карай темен жэне сол
жакка козгапуын жалгастырады.
Доп пен калакшаньщ жанасу моментшде допка теменп айналу
беретшйей етш, бшек калакшага удеу бередь Осы кезде дененщ
ауырлык куш! б1ртшдеп он аяктан сол аякка ауыстырылады. Kcin
апудан кешн доп инерция бойынша алдына жэне солга козгалады,
ауырлык купи сол аякка тугелгмен ауыстырылады. Дене устелге
бурылады. Ойыншы келен соккыны орындау ymiH алгашкы калпын
келт1редц.
12-сурет —Сол жактан Kecin алу
Сол жактан Kecin алу. Сол жактан кесш алуды орындау ушш
непзп калпы он жактан Kecin алуды орындау кезшде туру калпынан
карама-карсы. Доп пен ойыншынын алдында болган кезде, бшек
удемел1 алдына, темен он жакка козгалады. Доп пен калакша жанасу
кезшде кол бшегшщ козгалысымен жогарыдан теменге бшектщ
козгалысьшыц кадамы бойынша бопка теменп айналудыц Kymi
бершедь Дортыц ушу багытын езгерту ушш кол бшегшщ козгалысын
коланады. Козгалыс урд!сшде дене сэл бурьшып, ауырлык куш! он
аякка ауытырьшады.
Он жактан Kecin алудан айырмашылыгы сол жактан Keci алу
ойыншыга багытталган тура доптарды кагуга мумкшдж бередк Ондай
жагдайда козгалысты бшекпен жэне кол буынмен орындайды.
35
Калакшаньщ ауытку бурышын мен доп бойынша соккынын кушш,
сондай-ак ойыншынын он жактан Kecin алуы ойнынан аныкгалады.
Калакшаньщ ауытку бурышы (келденен бетке катысты)
соккынын кезшде 0-90° ка дешн болады. Егер карсылас теменп
айналуы бар допты берсе, куи т болган сайын, ауытку бурышы да
етюр болады. 0те кушт! карсы Kecin алу кезшде калакша доптьщ
астына дерлгк келденен болады. YcTinri айналуы бар допты кагу
кезшде калакшаньщ ауытку бурышы кеп болады.
©те катты устщп айналу жэне Kecin алу кезшде шугыл болу
керек, ал калакшаньщ багыты дерлш TiriHeH болу керек. Кейде ондай
аса айналган доптарды айналу жылдамдыгы азайган кезде жерден де
кагып алады.
Kecin алу кeзiндe оны кабылдайтын соккы K ym i карсы доптьщ
жылдамдыгынан жэне устелдщ кашыктыгынан тэуелд! болады.
13-сурет - Сол жактан кесш алу
7.2 Окыту эд1стемес1
7.2.1 CiTey кезшде колды иыктан бшк кетерме, ал он жак Kecin
алу непзшде калакшаны он иыкка койма, шынтакты денеге.
7.2.2 Кол мен калакшаны сонына дешн жазган кезде,
козгалыстарды байсалды 6ipaK удемель Ен улкен жылдамдыкты
калакша соккынын кезшде жету керек.
7.2.3 Допка соккыны каргып тусудщ ен бшк нуктесшде алдында
жагынан орындау керек.
7.2.4 Kecin алу непзше козгалыстьщ со ц ы н баска жакка емес,
торга карай алдына-темен.
7.2.5 Кайтып келген доптын багыты мен айналу купине
байланысты калакшаньщ ауытку бурышын езгертвдер. Айналу кеп
болса, калакшаньщ ауытку бурышы да аз болады. (калакша артка
карай енкейтшген)
7.2.6 Kecin алуды орындау кезшде эаресе кол буынына допка
катты теменп айналуды беретш бшектщ белсещц жумысын непзп
мэн бередк
36
Жаттыгулар кешеш
- жаттыгушынын бакылауымен сщ жэне сол жак Kecin алуды
орындау;
- жаттыгушымен бершген Kecin алуга карсы оц жэне сол жак
Kecin алуды орындауын уйрену;
I окушылардьщ Kecin алуга карсы он жэне сол жактан
ауыстырып ездгпнен Kecin алуды уйрену;
- он жэне сол жактан Kecin алуды туртю соккысына карсы
соккы;
I
устелдщ эр турл! зонасына он жэне сол жак Kecin алу
соккыларын Kecin алуа карсы колдануга уйрену.
8 Тактикалык данындык
Тек кана физикалык жагынан гана, шабул жэне коргау сшдерш
жаксы бшетш, жещске тырысу ерю улкен куш! бар, езшщ барлык
жаксы каиеттерш, акылды, жэне карсыластын кемшииктерш есеппен
колданатын теннисшшер жарыстарда едэу!р табыска ие болатыны
МЭЛ1М.
Eipimni этапта жанадан келген ойыншынын допты узак
жьшжымалы непделген ойын тактикасы, ойын тэсшдерш тандау
элжуаздыгымен ерекшеленедь
Ёкшеш этапта он жэне сол жактан бгрегей белек соккылардан,
Kecin алу мен уйлеспршген жэне т1реуштерден куралады. Ушщщ!
этап жетшгендш этапы, шабуыл жэне шабулга карсы туру уйренушде
нег!зделед1, жэне ойында эр-турл! технико-тактикалык тэс1лдерд!
жаксы уйрешп колдану.
Соккылардьщ техникалык классификациясы
Доп берулер:
1) утыс упайына тура багытталган шабуыл;
2) шабуылга дайындау;
3) карсыласка шабуылдауга бермейт1н, коргау.
Соккымен доп беруд! кабылдау:
1) шабуыл мен;
2) дайындалган:
3) коргалган;
Соккы аралык, жеке, кайталанатын соккылар
Шабуыл соккьшар:
1) жазу (накат);
2) топ-спин;
3) аяктайтын соккы;
37
4) «шырак» бойынша соккы;
5) шабуылга карсы соккы;
6) кыскартылган тежелген соккы;
Доптын айналу багыты мен куда ойыша эр тул! соккылар:
1) айналуынсыз доп;
2) айналуы жогары, теменп, жак болып келетш;
Коргау соккылар:
1) эр турш белсеэди- катты Kecin алу («запил») жэне айналган
«там »;
2) б!рнеше енжер, кеп perri кайталанатын сол устелдщ
бурышына
Доптынушу багытына ерекше, сокылар
1) TiK бойынша;
2) Диагональ бойынша;
3) Устел бурышынан кигаш;
4) Y стел ортасынан кигаш;
5) Устелдщ алые зонасынан бурышынан ортага
Доптьщ ушу узындыгы бойынша ерекшеленетш соккылар:
1) кыска
2) орташа;
3) зын;
^д
Карсыластьщ жагындагы каргып тусудщ бшюпп бойынша
соккылар?
1) устелдщ децгешнен темен:
2) тордыц децгешнене темен:
3) орташа (20-30 см)
4) бшк (50-60 см жогары);
Доптьщ ушу жылдамдыгы каргы тусу бипепп бойынша
соккылар:
1)акырын;
2) орташа:
3) жылдам;
8.1 ¥тыс упайын ойнату тактикасы
Карыласпен бершген допты кагу кезшде колданылатын карсы
туру шабуылы 6ipiHini уш соккыны кабылдануга усынады. Ол
ойыншынын барлык ойынында ынтасын e3iHe аударуына улкен рол
аткарады. Егер ойын кезшде карсыластар 6ip 6ipiHe шабуыл доп
берулерд! колданып жэне карсыласпен берген допты кага алмаса, онда
оньщ эрекеттер1 енжар сипатка ие болатын калпында болуы эбден
38
мумкш. Сондыктан угыс ойнату тактикасын ойнатылуында белсенд!
ойын мен ынтасын езше алуында непзделу1 керек. Бастысы шабуыл
соккыны 6ipiHiiii беру немесе куштер тепе-тещцгш жасау болып
табылады. Ойыншылар жылдам шабуыл стилш ойыншынын жш
езгеретш жэне эр турл! техникалык тэсщерд! белсещц колдану керек.
Сондай-ак жеке ерекше тэсшдермен уйлеепрш, ойында езшщ толык
ойын басымдылыгын корсету керек.
Жылдам шауыл ойын стилш колданатын ойыншылар ymiH утыс
упайын ойнату тактикалык тэслдерк
1)
ойыншы басты жазу немесе TipeyimiHeH карсыластьщ сол жак
б е л т н кадагалайды кенеттен допты устелдщ ортасына багыттайды.
Айналуы жок кыска доптармен, ycTinri немесе айнлуы жок
кыска оптармен, устщп немесе айналуы бушршене болатын доптарга
карсы курес ушш, сондай-ак теменп айналуы жэне айналусыз узын
доптарга карсы он жакты топ-спищй б!рдей немесе сол бурыштан он
жакты жазужы сол жактан TioeyimTi ойын доптьщ теменп айналуы
катты болган кезде Tipeyim тэшш колдануга кыин болады. Шабуыл
соккылардьщ шеберлер1 доптарды кабылдау кезще ойыншы eKi актан
он жэне сол жактан жазуды колданады.
Карсылас тордьщ сол жагына жакын кыска соккыны берген
кезде, бастысы карсыластьщ он жак белггшене немесе сол ортасына
багытталган, сол жак аланына он жак соккылармен T ip e y im n e H
кенеттен жазулармен уйлест1руге болады. Доптарды кабыдаган кезде,
барлык куипмен теменп айналуы бар доптарды басу керек.
Ойыншыга байу ойнауын беруше болмайды.
Жылдам шабуыл ойнау тэсшш колданган ойыншыга допты
кабылдаган кезде жазу жэне T ip e y im тэсшш колдану керек, б1ршипден
допты ж!берш алмау тактикасына карсы туру ym iH , екшииден
белсенд! шабуьшга карсы туруды ашу y m iH , ез1шн ойын стил1н толык
басымдылыгын керсету ушш;
2)
непзшде шапшан Kecin алумен кыска соккыларды жэне
оларды теменп айналуы бар шапшан Kecin алумен узын доптарды
орындаган кезде, ойыншы карсыластьщ эрекеттерш кадагалауын
жазуын немесе кенет кушейтшген соккыны орындап жузеге асыру
кажет, содан кешн ынтасын езше аударуына тырысу керек.
Теменп буй!ршеи айналуы бар доптармен, теменп айналуы бар
кыска допта немесе допты непзшде карсылсытын эр турл]
нуктелёрше багытталган ойнату урд1с5нде кенет TipeyimneH жылдам
Kecin алуга жупнедк Егер карсылас устелдщ касында болып
карсьшастьщ сол жакка багытталган узын доптарга карсы ушу
траекториясы темен болган кыскартылган шабуыл соккы беруге
39
дайындалса, онда кенет шапшан Kecin алулармен уйлеспрдащи
колдануга болады, карсьшастын шабуылын 6ipiHmi болуына кедерп
жасайды. Содан кешн Kecin алу кез1нде жазуды немесе кенет
соккьшарды 6ipiHmi болып орындауга умтылу керек; ешкашан Kecin
алуларды эрдайым колдануга болмайды. Ондай тактиканы колданган
кезде, ынтасын езш е аударгысы келген карсьшастын соккы куатын
азайтуга болады. Егер де карсыласка жазуды орындайтын жагдайы
туса, онда оныц соккы купи аса улкен болмайды. Алайда сайыс
кезшде ойыншыга айналусыз доптар немесе кыска бушршен айналган
допты кайтадан кабылдау кезшде зрдайым ecin алуларды жш
колдануга болмайды, карама-карсы жагдайда онын эрекеттер1 енжер
сипатка ие блатын калпына келедц
3) доптардын шагьшуы кезшде шабуыл кукыгынан алу.
Бушршен устщ п немесе теменп айнлуы бар доптарга карсы
курес ymiH жэне айналуынсыз калайлы жагдайда шабуыл кукыгын
алып алу тактикасын коркпай колдануга болады. Карсьшастын кыска
соккылары кезшде кыскартылган шабуьш соккыларга жупнуге
болады, узын соккы кезшде — жылдам шабуьш немесе орташа к у и т
шабуьш соккьшарды карсьшастын ортнгы немесе он жак аланына
багытталган соккьшарды колдауга болады. Шабуьш соккьшарды ею
жактан ж !б е р е т т ойыншы, ею жактан шабуьш соккьшарды алу
траекориясын толык артыкшылыгын колдана алады.
¥ты с упайын ойнату кезшде шабуыл соккьшарды басып алу
кезшде, ойыншыда жазуды жэне Kecin алудан киынырак болады,
алайда бул тэсш дщ эсерш элдекайда кеп болдады. Жазу мен Kecin
алуды кайтадан орындау к езв д е Kecin алуда шабуьш сокыдан repi
сешмд!рек болады. Сайыс кезшде ойыншы шапшан шабуьш соккыны
карсыластьщ добын кагып алуында кабылдануы, шапшан шабуыл
соккыны орындау уакытын дурыс танауынан тэуелд1 болады. Шапшан
шабуьш соккыны сокыр орындамау ymiH, карсьшастын эрекеттерш
накты багалауга ете манызды, содан гана батыл шапшан шабуьш
соккьшарды жасауга мумюндж туады.
8.2
техникасы
¥ т ы с упайы н ойнату кезшде ш аш ац соцыларды орынау
¥ты с упайын ойнату Ypдiciндeгi жылдам соккылар —бул ойында
карсыластьщ эрекеттер 1н басу ушш, доп берумен ынтасын басып алу
ушш теннисшшермен колданатын, шабуьш соккылар тэсш не сай
манызды техникалык тэсш. Накты жэне дурыс орындалган
ойыншынын эрекеттер{ карсыластьщ барлык стратегиялык жоспарын
бузып, онын жакындасуына экелш соктырады.
40
Бул техникалык тэсицц колдану кушетердщ тепе-тецщк кезшде
ойында ынтасын езше аудару ушш манызды. Егер ойыншы есепте
озып жатпаса, онда ойыннын meicri моментшде бузылуына акыргы
жылдам соккыны колдану га болады.
Кытай теннисшшердщ ойындарын корытындылай келе, жылдам
соккыларды колданатын утыс упайын ойнату кезшде шапшан
соккылардын тактикасы келес1 багыттарда бар:
1) ойыншы сол жак соккымен допка устщ п бушр 1мен немесе
теменп айналуы жэне допты торга кыска онга карай карсыластын
алад жартысыньщ ортангы сызыгына багыттайды. Ойыншы
карсыластын аланынын бурышына утыс р т й ь щ ойнату кезшде
жылдам шабуыл доптарды орындау ушщ жагдай жасау ушш кыска
доптарды узын доптармен уйлеспредь
Ею жактан шабуыл соккыларды орындайтын теннисшшер жш
соккыларды ауыстыру кезшде жылдам соккыларды орындау
тактикасына ушыратады. Кыска соккыларды орындап, ойыншы
кыскартылган соккыны орындайды, содан кешн жылдам соккы
карсыласка коргау тэещдерд! орындауды киындатады.
Ka3ipri уакытта ею жакты айналуды колданатын ойыншылармен
курес ушш сол жактан шабулга белсещц сипат беретш жылдам
шабуыл соккыларды колданады. Кыска доптарды орындаган кезде
доп шагылганнан кейш карсыластын устелшщ шепнен шыгып
кетпейтшш бакылау кажет, онда шабуылдауга бршии болып беруге
мумю ндт болмайды (алайда, егер курес кезшде кеИмр жагдайларда
доп кесшген, устелдщ ортангы сызыгынан онга карай ауыткып,
шектершен шыкса, жылдам шабуыл соккыларды жасауга колайлы
жагдай тугызып, бул карсыласка допка айналуды беретш, сондай-ак
кыска жауап доптар орындауга киындатады). Егер карсылас устел
касында ойнаса, ойыншы жауап доптарын негшде устел бурыштарына
узын доптармен 6 ipre шапшан шабуыл соккылармен уйлеспредь
Осында тэсшдерд! жаксы айналумен орындауга, доптын ушу
узындыгы мен багытта эр турга болуы манызды, онда карсыласка
6ipiHmi болып купгп соккы беруге киын болады. Егер карсылас eKi
жакты айналуды орындаса, карсыластын допты онай айналдыру
моментш тосып, кейде устелдщ ортангы сызыгынын бойымен узын
доптармен жауап беруге болады;
2 ) тэсшдщ непзшде доптын умтылган теменп айналуымен сол
жактан соккымен yftn icrip yi жатады. Кыска доптар жэне допка
умтылган устщп айналу соккыларымен уйлест 1ршген. Содан кейш
ойыншы допты шабуылмен немесе TipeyiuineH басып алады.
41
Бул тактикага жш Tipeyim кемепмен упай утатын теннисшшер
утады. Бул тактикалык нускада доптар жылдам жэне теменп
айналуымен бершедь Нэтижесшде карсыласка жауап допты орындау
киынга туседь Егер онын багытталган добы уш у траекториясы бшк
болса, онда кушейтшген TipeyiiuTi басып немесе сол жак бурыштан
жылдам он жак соккыны колдануга болады. Алайда егер ойыншы ею
жакты айналуды жэне устелден бхрталай кашыктыкта турган
карсыласка карсы курес журпзсе, онда бул тэсицц колданганнан 3cepi
болмайды. Ондай соккыларга карсылас катты топ-спинмен жауап бере
алады. Сондыктан бул жагдайда ойыншыга ен алдымен кыска
доптарды карыластын алан зонасына багыттау керек, содан кешн
катты теменп айналуын беретш соккыларды жасау керек.
Ш абуы л кезшде ынтасын басып алу траекториясы 9 cipece устел
касында немесе он жактан 6 ip жакты шабуыл соккыларына карсы
ойнаган карсыластьщ шабуыл соккыларына карсы туруында колайлы.
Бул нускада жауап эрекеттерш орындаган кезде доптардьщ кен
шашылуына ж упнуге кажет. Ею жактан топ-спинд1 орындайтын
карсыласка карсы курес уиин доптардьщ карсыластьщ денесше
орташа сызыгы бойымен багыттау кажет. Карыласты жанылту ymiH
кейде катты жогаргы айналуы бар допты кайтару кажет;
3 ) карсыластьщ айналуымен жэне айналусыз немесе онын
ортьщгы зонасына он жак б е л т н е он жактан кыска соккьшармен
шапшан шабуыл соккыларды узын соккьшармен уй леспруш е руксат
ететш доптарын кайтару.
Ондай доптарды непзш де тордан орташа сызыгына сэл онга
карай багыттайды. K efi 6 ip жагдайда допты карсьшас жазуды
орындаган кезде кателесетшдей жагдай тугызатын допты кагып
тастауга болады. Ортада турып — айналумен жэне айналусыз он жак
соккымен доптарды кагуга, шапшан соккылар сериясын орындау
тактикасына жугш едь С ол жактан диагональ бойынша жылдам
шабуыл соккыларды карсьшас кебшесе сол жактан соккьшармен
кабылдайды. Егер де шапшан шабуыл соккылар сериясы тузу
бойынша сол жактан шапшан шабуыл соккьшармен уйлеспршген
тактикасын колдануга мумкшдж болса, онда ол карсыласка одан да
кеп Kayin тендгрэд;
4) карсыластьщ он жак б е л т н е багытталган устщ п айналу
немесе он жак бушршен шапшан он жак доптардьщ доп 6 epyi немесе
шапшан узын шабуыл соккылары тузу бойымен сол жак бушршен
айналуы мен кыскартылган соккьшармен уйлест 1ршген карсылатстьщ
он жак б е л т н е багытталган доп берулер.
42
8.3 Ш абуы лга карсы туру тактикасы
Шабуылга карсы туру - ойыншылардын шабуыл стилшщ
куреандеп манызды тактикалык тэсш, ойында ынтасын езше
аударатын жэне карсыластьщ соккы кушш жэне допыц ушу багытын,
айналуын, жылдамыгын езгертуше мумкшдш беретш тэсш. Шапшан
шабуыл етилш колданган ойыншылар ушш шабуылга карсы туру
тактикасы непзшде доптын ушу жылдамдыгын езгерту турактыгын
карсыластьщ езшщ калпын езгертуге мэжбурлейд1 жэне содан оны
шабуылдага мумкщщк бередь Онын непзшде ушу траекториясы дога
тэр1зд1 болганда багытталган доптарга карсы соккылар жатады. Басты
максаты — ушу жылдамдыгын, доптын ушу багыты мен соккы кушш
езгертш — карсыласка жаксы айналыс жасауга мумкщдж бермеу,
сапапы топ-спиннщ орындауына жол бермеу.
Ондай тактика карсыласка доптын ушу жылдамдыгы мен допка
соккы кушш толык колдануга жол бермеу жэне онын эрекеттершде
коргау немесе енжар мшез жагдай тугызу. Жылдам шабуыл стшин
колданатын ойыншыларга эр турл 1 шабуыл тактикалык нускаулар
непзще сол жактан TipeyimTi уйлеспрш, он жактан шабуыл соккылар
немесе доптьщ багыты мен соккы кушш езгертетш он-сол жактан
соккы шабуылын уйлеспруш жорам алдайды.
Ойыншылар мен колданатьш нускауларды карастырайык:
1)
ойыншы карсыласка доптьщ ушу багытын эрдайым езгертш
жэне жылдам шабуыл сокыларды жасау упин колайлы жагдай тугызу
ушш сол жактан ойнап ете карсы тым тушредь
Ойында жылдам шабуыл стшин колданган ойыншынын кушт!
жактары ереже бойынша карсылас аланынын сол жак бел1оне
багытталган соккыны орындаган кезде болады, мысалы он шабуыл
соккыларын сол жак Tipeyiurrep. Упайларды алу ymiH жэне жещске
жету ymiH, техникалык тэсшдердшщ манызды Typi болып табылады.
Ондай эрекеттер карсыласты допты ойыншынын сол жак белггше
кайтадан eTin кагатындай erin мэжбурлейд1, нэтижесшде сол жак
бейшнен допты шагылуана толык жасалуына жагдай тугызады.
Карсыластьщ сол жак соккыларды басу ушш Tipeyim Ti (немесе
сол жак шабуыл соккы) колдануга кажет, ал бул доптын ушу
жылдамдыгы катты болуын талап етед^ ушу багытын езгерту немесе
сол бурышынан он жактан жылдам талап етедь Егер карсылас сол жак
бурыштан он жазуды орындай алмаса, онда ол доптын ушу
траекториясын тез езгертш, аланнын он жак б е л т н щ коргалмаган
орындарына багыттайды. Сол сиякты сол бурыштан соккыларды
буй^ршен жылдам шабуылды орындау ушш колайлы жагдай пайда
болады. Егер карсылас сол бурыштан он жактан жылдам соккы
43
жасаган кезде доптын ушу багытын карсылыстьщ эрекеттерш басып
а л у уиин езгер т у керек;
2 ) он жакка орын ауыстыру орын аустыру мен сол жактан
кысым.
Бул тэсш ойыншы карсыластын он жактан соккыларын басып
алуды жэне оны он жакка орын ауыстыруын, устелден KeTin калуга
мэжбур жасауын жорамалдайды, содан Кешн ойыншы карсыластьщ
сол бурыштан он жактан шабуыл мен устелдщ касында ойын кезшде
шабуылдау TipeyiumH басымдылыгын колдана алмайтындай етш
ойнайды.
Бул тэсшдщ курылган элементтершщ eKeyi тыгыз байланыскан
- олар 6 i p i H - 6 i p i H толыктырады. B i p a K та, ойыншынын карсыласты он
жакка орын ауыстыруыньщ максаты. Онын сол жактан соккыларын
басып алу жагдайын тугызу уиин жасайды. Осы уакытка бул
тактиканы элемнщ жетеюш теннисшшер1 устанады. Егер онакай мен
солакайлар кездесш жатса, онда бул тэси щ колдану - он жакка орын
ауыстыру мен сол жактан кысым тамаша нэтижелерге экеледь Бул
тэсшдщ барлык мумющцктерш колданган спортшылар ойында
ынтасын езше аудару кажет. Теннисип сол жактан шабуыл немесе сол
бурыштан он жак шабуылды колданганга карамастан доптын
жылдамдыгы улкен болу керек, ол кигаш 6 epbiyi керек. Онда гана
карсыласты он жакка орын ауыстыру жасауына мумкшдж бередь
Он жакка орын ауыстыру мен сол жак кысымды карсыластьщ
сол жак бурыштан он жак шабуылын басу уиин колдануга болады; ол
карсыластын соккыларын басуга кемектеседк
1)
карсыластын аланынын бурыштарына жэне ортангы
сызыктары бойынша багытталган колайлы уакыт тосып кушейтшген
жэне женш т 1реу!штерд! жылдам шабуыл соккыларды басу упин
жасайды.
v 4 •
■
Бул шабуылга карсы тактиканьщ нускасы карсыластьщ ею
жакты топ-спиндерше карсы багытталган. Ен алдымен кушейтлген
Tipeyiurri немесе карсыластын сол жак немесе ортангы сызыгы
бойынша соккыларын басу уиин колдануга кажет, жауап доптарды
орындау ушш оны устелден KeTin калуына мэжбурлеп, содан кешн
э л а з TipeyiuiKe жугшш, допты ортангы сызыгы бойынша багыттап
немесе карсыластын аланынын бурышына жылдам TipeyiuiiHeH допты
багыттау. Бул карсыласты алдына-артка немесе солга-онга орын
ауыстыруын мэжбурлейдк Корытындысында ойыншы ортангы
сызыгы бойынша жылдам шабуыл соккыларды немесе карсыластьщ
аланынын ею бурышына соккы беруге болады.
44
Алайда, карастырылып отырган TipeyiurriH техникалык тэсш дщ
негтанде кушейтшген TipeyiurriH техникасы жатады. Тек осыдан
кешн, карсьшас устелден кетуге мэжбур болады. Ойыншы жецш
Tipeyinnce жугшш жэне жылдам шабуыл соккыларды колайлы
уакытты тосып жасайды;
2)
карсыластын он жэне ортасы узджпз соккыларды басу
тактикасы. Максаты — жылдам шабуыл соккьшарды колайлы
жагдайды тосып жасау.
Бул ойыншылар карсыластын eKi жактан шабуыл соккыларга
карсы немесе TiriHeH тэсш кезшде сол жак шабуылды колданатын
соккыларга карсы курес ушш колданады. Ондай теннисшшер ереже
бойынша сол жактан шабуылдайтын техникасын жаксы жасайды жэне
он жак соккымен жаман, ал устелдщ ортасына багытталган соккылар
оларга одан да кеп киындыкка экелед 1, карсьшастын он немесе
ортасынын келген соккьшарды сол жак шабыл соккымен карсыластын
шабуылымен басу ушш жугшуге болады. Карсьшастын шабуыл
элздздтн тосып жэне колайлы уакытты тосып, сол жак бурыштан он
жак жылдам шабуыл соккыларды жасауга болады.
Карсыласпен кездескен кезде, тж тэсиш колданган кезде
жылдам шабуыл соккыларды топ-спинмен уйлест 1ршген жагдай га
байланысты ойыншы карсыластын ортангы сызыгында узд 1кс1з
соккыларды басып жэне он жактан немесе оларды ауыстыруына
болады.
Енжар коргау мен жауап соккы
Шабуылга карсы кезшде, ынтасын керсетш доптын ушу
траекториясын езгерйп жэне устелдщ он жак белш мен немесе
ортасынан кенеттен соккьшарды жасаган карсыластын ойыншы
жакын жерде ойнаган кезде сол жак бурышынан карсыластын
аланьшьщ бурышына он жактан шабуыл немесе диагональ бойынша
он жактан жылдам шабуыл соккьшарды орындау керек. Карсылас
беясещц шабуыл соккьшарды жасап турган кезде аланнын ортасына
жауап доптар техникасын колдану кажет. Ереже бойынша егер
ойыншы аланнын он жак беяш не карсыластын аланынын ортасына
жауап доптар техникасын колдану кажет. Доптын rarisyi ортангы
сызыгына, ал доптын ушу траекториясы тузу сэтп болып есептеледi.
Егер карсьшас ойыншыны устелден KeTin калуга мэжбур етсе,
устелден б!ршама кашыктыкта он жэне сол жактан шабуылга карсы
соккыларды жасау кажет; доптын ушу багыттары карама-карсы болу
керек.
Ойыншылардьщ эрекет1 енжар сипаты енжар болган жагдайда,
коргау тактикасы ретшде допка ушу траекториясына бшк беретш
45
соккы жасауына жупнедц алайда, карсыластын аланына конган
доптар ушу траеториясы темен болу керек. Ойыншыга белсенд!
ойыншыга кешкен кезде жауап доптарды орындау ушш колайлы
жагдай табу керек.
Ойыннын стилдерше эр турл1 техникалык тэсшдерге карсы
куресте, шаблондардан сактанып шабуылга карсы тэсшдердщ тактика
серияларын б ш п
жэне жаксы колдану керек. Доптын ушу
траекториясын озгерткен кезде 6 ip зандылыкты устануга кажет емес,
бул карсыласка езш щ жоспарларын жузеге асыруына кемектеседь
Доптардьщ купау нуктесш карсыластьщ зандылыгын бшш алмагандай
етш езгерту керек, тек сонда гана ойыншынын эрекеттер 1 жаксы
табыстарга
ие
болуына
мумкш.
Ойыншынын
шепнен
жш
ауыстыруын бул ережеш эр соккы кезшде болжамдайды. Keft6 ip
жагдайда соккылар сериянын 6 ip бурышка сондай-ак ойын мшезшщ
жш езгеруш биадредк
8.4 Ш аб у ы л соккыларды жазумен орындау тактикасы
Ш абуыл соккыларды жазумен орындау тактикасы - бул Kecin
алуга карсы куресте манызды тэсш. Жылдам шабуыл стилш устанган
ойыншылар ym iH аяктайтын соккылар мен кенеттен соккылар
мумюнщгш доптын уш у багытыньщ езгертуш болжамдайды,
карсыласты коргау ym iH артка шепнуне мэжбурлейдь Сонымен
ойыншы максатына жeтeдi - карсыласты бакылауы мен ойынды ез
ынтасына айнадыру.
Ш абуыл соккыларды жазу тактикасы ен алдымен ойыншыдан
жазумен катты соккыны жасауга тал ап етед 1, сондай-ак доптьщ ушу
траеториясы мен соккы кушш езгертуге талап етедк Онда кенеттен
соккылар жасау ушш жагдай туады, ал кейб1р жагдайда жену упайын
уту ушш. Кенеттен жэне аяктайтын соккылардан орындауын
болжайды, сондай ак орташа к у и т кенет соккыларды орындау,
жылдам шабуыл стилш устанатын ойыншыларга лайыкты жьшдам
соккылардьщ
ерекшелгктерш
жасайтын,
карсыласты
жаппы
туткуйылдан устап оны упайдан жен!л 1п калуын с!лтеме жауап доптар
жасауга допты бшк траекториям мэжбурлейд1. Жылдам шабуыл
стилш устанган
ойыншыларга шабуыл соккыларды жазумен
орындайтын, Heri3ri тактика тэсшдерш карастырайык:
1)
ойыншынын сол жактан жазу соккысын орындаганнан кей1н
сол жак бурыштан диагональ бойынша он жактан кенет соккы
жасайды.
Бул эрекеттер жазумен шабуыл соккыларды орындайтын непзп
тактикасын керсетедьсол жак бурыштан он жактан шабуыл
46
соккыларды орындау нэтижесшде доп диагональ бойынша соккылар
толыктай ойыншынын денесшщ кушш керсетуге мумкшдж бередь
Осыган доптьщ ушу алыстыгын типзу коэффищентщ кушейтедь
Ойыншы шабуыл соккысын диагональ бойынша орындаган кезде,
ортасынан немесе он жактан кайтадан катты соккы беруге мумюндж
туады. Кейбгр жагдайларда ойыншы сол жактан катты соккы беруге
болады;
2 ) карсыластьщ эр турл 1 нуктелерше жазу соккысынан кешн
ойыншы ортангы сызыгынан немесе тузу бойынша кенеттен соккы
бередь содан кешн бурыш бойынша катты соккылар жасалады.
Устелдщ ортасын коргау эдетте Kecin алуын орындайтын
теннисшшердщ эла з жер! болып табылады.
Крыска Kecin алуды жасайтын ойыншыларда сондай ак коргау
кезшде улкен киындыктарга ушырайды. Сондыктан ортасына немесе
тузу бойынша кенет соккылар салыстырмалы жешл упай экелед!
немесе карсыласты ушу траекториясы элдекайда бшк соккы
орындауына мэжбур етедь Бул тактика мeйлiншe киын, алайда тшмд1
жэне жогары денгеши Kecin алуды орындайтын тенниснпш жещп алу
ymiH колданылады;
3) сондыктан жазуды орындаган кезде жэне карсыластьщ
алацынын ортасына
Орындаган, ойынша, колайлы жагдайды тосып кайтадан карсыластьщ
устелшщ жартысыньщ коргалмаган жерше катты соккы жасайды.
Бул карсыластьщ кигаш соккыларына карсы курес ушш Kecin алу
шеберлер1 колданылатын тактиканы немесе доптын ушу багытын
кадагалайтын ортага жазулар карсыласты Kecin алуды жасау ушш
калпын тез езгертуге мэжбурлеуге мумюн, карсыласка кигаш
соккыларды немесе доптьщ ушу багытын езгертуге орындауына
киындату мумюн. Содан кешн карсыластьщ аланыньщ ею бурышына
кенет соккы жасап жэне колайлы жагдай тосын кайтадан коргалмаган
жерге катты соккы жасайды;
4) карсыластьщ он жак б е л т н е топ спиннен кешн колайлы
жагдайды тосып кенеттен ортасына соккы жасайды, содан кешн
бурыштар бойынша кигаш катты жылдам соккы жасайды.
Егер ойыншы карсыластьщ сол жактан Kecin алу соккыларын
жаксы кадагаласа немесе ойынга бешмделе апмауын сезшсе, онда ол
он жак топ спиндерд1 немесе оларды он жакка жэне карсыластьщ
аланыньщ ортасына ауыстырып багыттауына болады, сол жактан
кенет соккылармен шабуылды кушейтуге мумкшдш табу ушш, содан
кеша жылдам катты соккыларды уздгксЬ Ж1беру, узын жэне кыска
соккыларды жазу мен жэне Kecin алумен уйлеспру.
•Ж е
47
Жылдам Kecin алуды орындайтын карсылас эдетте устелден
бгршама кашыктыкта тургандыктан, оган узын
жэне кыска
соккыларды ауыстыру тактикасын колдануга тшмда ен алдымен ол
жазуларда кенет соккылармен уйлестсредц сонымен карсыласты
устелден ш епнуге жэне корганыс алуга мэжбурлейд 1, содан кешн
Kecin алумен немесе кыска соккылармен оны устелге жакындатуга
мэжбурлейд 1
жэне
кайтадан
ортасына
кенет
соккылармен
шабу ыл да иды.
Ондай тактиканы колданганда кенет соккыларды немесе 6 ip рет
жазуды жоспарлы орындауга жупнбей жэне баска Kecin алуды еш
жагдайда кыска Kecin алуды жасауга болмайды. Онда ойында
ынтасын езш е каратып алуга киын болады. Кыска Kecin алуды
орындаган кезде кол бос болады нэтижесшде белсенд! шабуыл
орындауга мумкш болмайды. Одан баска карсыласты шабуылдауга
мумкшд^п туады.
8.5 Кездесу ж ары сы н етк 1зу тактикасы
Кездесу жарысын дайындыгын оньщ басталуына дешн бастау
керек. Оган 25-30 минуттан кепикпей кездесуден бурын б1рнеше
жаксы таныс жаттыгулар жасау кажет, содан кешн 10-15 минут
аралыгында устел касында ойын дене кыздыру жаттыгуларын жасау
керек. Карсыласка карсы курес кезшде кажет соккыларга ерекше
назар аудару кажет. Доп берулерд! езгерту кажет. Карсыласка
бершетш бершетш доптьщ бш юип мен узьгадыгы туралы сурагы егер
де карсылас корганган жэне шабуыл жасаган жагдайда гана ерекше
болады.
Сайыстыц басталуынан бастап допты назарга аударып жэне
белпленген тактикалык жоспарды бершместен жузеге асыру кажет.
Тактикалык есептердщ непзпсш щ 6 ipi карсыласты устелдщ жанында
кеп козгалуына мэжбурлеу. Допты сол немесе баска да техникалык
эдгстерд! коргалмаган бурышка багыттап, карсыластын кдтелж
ж!беруше жагдай жасап, упай уту.
Бейтаныс карсыласпен ойнау керек болган жагдайда тактикалык
жоспарды куруга мумкш емес. Барлауды бой жазу уакытында
кездесуден бурын eTKi3yre тырысу кажет. Барлау максаттары ymiH
кейде 6ipiHini партияньщ упайларымен курбан етуге болады.
Карсыластын шабуыл эрекеттершщ кандай соккылармен журпзет!н!
туралы аныктау кажет, кандай багытта (он жакка, сол жакка немесе
устелдщ ортасына). Б1рнеше соккылардан кей1н оньщ корганысы
туралы талдауга болады. Карсыластын доптын айналуыныц жэне
онын ойыныньщ айналуы киындатуы туралы аныктау кажет. Допты
48
6ipHeme рет кыскартып оньщ кимылдары жэне шапшандыгы туралы
K e p iH ic iH
аныктауга болады.
Егер барлык партия киян кесю куресте етсе, онда акыргы допты
жещп алу ушш назарын кушейтш жэне тактикасын езгертпеу.
Сайыстарда ойнау кезшде, курестщ тактикалык етуше назар
салу керек. Кандай умггс!з болса да, киян кесю карсыласу кезшде
упайды утып алуга тырысып, эр допты кагып алу ете манызды.
Карсыластын алдын ала партияны жеэдцм деп есептеген жагдайда
курес тактикасын езгертш ж1беруге болады. Жогары epiK сапалар,
кеп жэне киян кесю жаттыгулардын аркасында сайыс кезшде
жетю'пктерге жетедь Сайыс аякталганнан кешн теннисип тактикалык
eceirri калай жасаганы туралы талкылау ете кажет.езшщ техникасы
мен тактикасынын кандай кемшшктер1 бар екенш тапканнан сон,
кездесу кезшде кандай жагдайда болганын езш калай устаганы
туралы есеп 6 epyi кажет.
Кездесулердщ арасында жатып дем алган жен (аякты бастан
б 1ршама жогары, денеш ерюн калпында устап, булшык еттерд1 босату
керек). Ештецеш ойламай у зш с кезшде дене кызуын сактау ушш
жылу кшну кажет.
Стел теннис! ойынынын ережелерш тез1рек уйренш алу ушш
тагы да кейШр ережелерд1 уйренш алу керек:
1) сЬдщ б!рде 6 ip к ателтн кеиирмейтш ен мыкты карсылас - ен
жаксы мугашм;
2)
барлыктарьшан
уйрешндер,
ен
жаксысы
аздщ
карсыластырыныздан, ез 1цнщ игш пщ зде жарап колданыныз;
3) бэрш бщемш деген шебер болып мактанба — бул шздщ
ш еберлтщ зд 1 токтатады;
4) эр упай ymiH куресвдз. Жещлуге асыкпаныз. Доп ойында
болганша - ол жещлмей*пш туралы умытпаныз;
5) мыкты карсыласпен ойнаган кезде, езш зге накты максат
койып, максималды упай санын жинауга тырысыныз;
6 ) егер ci3 6 ip iH m i орынды жещп алуга халМ з болмаса, еюнпи
орынга куресмцз, оныншы орынга болмаса, жупдел1 орын сиякты он
6ipiHiui орынга куресщ^з;
7) ездервдзге кездесу жаспарын курьщыз - калай, кашан, не
icTey керек, неден сактану керек;
8)
жоспарды карсыластын физикалык жэне психикалык
дайындыгына, техникасы мен тактикасынын кемшшктерш 6 ip
уакытта курьщыз;
9) азд щ тактиканыз физикалык мумкивд ктерш суйену керек:
егер ci3 баяу болсаныз - доп берулермен асыкпаныз, темпты бузасыз,
49
катты соккылармен киянат етпещз, егер ci3 шыдамсыз болсацыз унемдеп ойнаныз;
10 ) карсыластьщ кемшшктерш колданьщыз: аз козгалатында
барлык устел бойынша жупртгщз жэне алан бойынша, упайын акарын
ойнатьщыз, акырын реакциясы бар ойыншыны эр турл 1 доптын
айналуы мен доп берулермен согьщыз, жылдам темпте ойнаныз;
11 )
карсыластьщ
айрыкша
мшезш
есептещз,
оньщ
психологиясын: тез козатын ойыншымен сырттан болса да, сабырлы
болуга тырысыныз. Сабырлы жэне жуас ойыншымен улкен
каркынмен ойнаныз;
12 ) ез 1н ерюн жэне жиналуга уйрешщз, упай утысын ойнату
арасында дурыс босацту scipece схздщ доп беру кезшде, демалу мен
кеткен к у и т калпына келт 1руд 1 ауыстырады.
13) 6 ipiHmi доптан кешн куресп бастаган кезде, карсыласты
езш зд щ ойныцызга багьщыз;
14) угыстын бэр1 б1рдей бола бермейтшш умытпаныз. Ен
манызды упайлар - доп беруд! ауыстырудан бурын жэне партияньщ
аягында болады. Осы кезге езщ нщ ен жаксы доп беруш немесе
соккыны сактап альщыз. Бул «козырьлермен» аса кеп киянат етпещз,
тек кана он партия немесе кездесудщ ен шепплетш уакытында
колданьщыз;
15) ecem i бакыланыз. Есеп ойында езш щ тузетуш юрпзедц.
16) есепте озып алу ymiH, эр жещлш алган упай уиин аса
корыкпаныз, сабырлыкты сактаныз;
17) ж ецш ген доп ушш кайта ойынатуын асыкпаныз, есепте
устаныз, еркшсщбещз;
18) егер ci 3 б 1рнеше упай катар алда утсаныз, сол темпте ойнау
берщ13, карсыласка езш щ кателерш талдауга уакыт бермещз;
19)
жецшсещз
асыкпаныз.
Оккылардын т и ш д ш л
мен
нактылыгын кушейтщ 1з;
2 0 ) сайыстар мен жаттыгулар ойындарыньщ арасында б 1рдеме
жалпылайтын бар: егер жаттыгуларда сайыста сиякты ойнасаныз,
онда кездесу кезшде жаттыгу кезшдегщей солай сешмд! жэне
сабырлы ойнау керек;
21)
чемпиондарга аса ел 1ктемещз. 0 зШ®1 жолын, мшезш,
сипатын, стшин табьщыз. 0 зшщ табиги куштерще жупн;
2 2 ) баска бхреущ женем дегенде, езщщ устауынды уйрен.
03inHin элшздитч мен кемшшктерш жен;
23) колмен ойнайды, баспен жецедц
24) ойында эб1герс1з эрекет жаса, , тек кереюп жылдамдыкта
гана тез кимылда.
50
25) жаца техниканы жзне техникалык тэсшдерд1 уйрен. Бул
аздш тактика мен психологиялык басымдылыгын байытады;
26) егер дарындыгын болмаса, колды сштеме тек одан да кеп
жэне куигпрек жумыс icTeyfli керсетедг,
27) жаттыгуларда Kyurri жактарынды жетишрш, элсхз жерлерд*!
кушейпщз.
Сайыстар
кезшде
максималды
6ipiHLuiciH
жэне
ек1НШ1лерд1 ж а с ы р ы н ы з ;
28) уйкы T9pTi6i мен тамакгану тэртпбш сактаныз. Q c ip e c e
сайыстар кезшде;
30) эр жарыс кезшде езщ зге накты максат пен ж е ш й ш н ecenTi
койьщыз;
31) эр кездесудщ алдында
турде бойнызды жазыцыз;
32) устелге шыккан кезде жаттыккан техникалык тэсшдерд1
жэне техникалык комбинацияларды колданып эр упай ушш куресем
деген максатпен шыгыныз. Жарыс — ол ен алдымен Ыз жше доп
арасындагы сайыс;
33) женуге жэне жещлудй уйреницз;
34) ж ендЫ з бе - карсыласты сергет, жецццйц бе - таза ниетпен
куттыкга;
35) жещлу себеб1н калакшада, устелде, допта жэне баска
жагдайлардан 5здеу жецш, алайда езщнщ ойынызды эдш жэне катал
талдауыныз жен.
Ерекше жагдайда эрекеттервдзд *1 сын кездерде
есицзге алыныз;
36) сайыстар кезшде де ' жаттыгуларды жасауга умытпа,
техникада кател1ктерд1 жойып жиналган кобалжушылыкты козалыста
Tycipin, еткен сеш м дш кп жаттыгу кезшде ие болу.
Жаттыгулар кешеш
- устелде арнайы ойын бой жазу: Kecin алуларга карсы Kecin
алулар, жазуга карсы жазу, Kecin алулап мен TipeyimTepre карсы топспиндер;
- эр турл1 эрштеспен есепке ойнау.
9 Жупта ойнаудагы ерекшел 1ктер
9.1 Жупта ойнау тактикасы
Жупта ойнаган кезде, спортшылар соккылар техникасын жаксы
бшу керек емес, жаксы физикалык мэл!меттер1 мен ойын аланы
бойынша жылдам жэне еркш орын ауыстыру керек жэне 6ipiH-6ipiH
жаксы TyciHyre, 6ip-6ipiHe жаксы келу ушш манызды.
51
I
Ж ет 1 сайыстардын турлернен устел теннисшде жуптар оиыны
ущ ол топтык кыздар сайысында ушшыи кездесу мш детп турде
жупты болады.
Жупты ойыннын тактикасы мшд1 шарасында непзделедь Егер
бгрегей ойын техникасында жогары денгейде болса, онда жупты
ойыннын ш еберлш де жогары денгейде болу керек. алайда бул да
барлыгы емес. Б1з б1рталай жогары техника ш е б е р л т н е ие болган
ойыншылар жубынын жупты сайыс кезшде улкен жетю^ктерге жете
алмаганына куэгерлер! болдык. Онын ce6 e6 i жупты жэне бгрегей
ойыншыларга лайыкты ерекш елтн де болды.
Жупта спортшылар топтаскан болу керек, б^ккендагш
керсет1п, катан т э р т и т сактау кажет. Сайыскерге жаксы катысу
керек. Онда сайыста, 6 ip iH -6 ip i тусшу, мыкты у ш т пен жарыс
сез 1ммен кимылдардын толык кешсшген эрекеттер болу керек.
Сайыскерлердщ арасында толы к 6ipiH-6ipi тусш уш ш к болу
керек. олар эрдайым 6ipiH-6ipiHeH уйрену керек. онда сайыс кезшде
тыгыз озара эрекет ету болады, ©3i ymiH жену жасау жагдайы да
туады, сайыскер уш ш де курдел1 кезендерд1 азайту пайда болады.
Спортшылар барлык куштерш жуптар катысушьшардын эр
кайсысы ©3 iHiH стилш щ техникалык ерекшел1п н корсету ушш,
вздершщ жагымды сапасын, карсыластын устелдщ жартсына
коргалмаган жерлер 1не шабуыл соккыларды орындау, сондай-ак
езшщ бел1пнде элс^з жерлер!н коргау y m iH барлык жагдай жасау,
карсыласка шабуыл ymiH колайлы жагдай тугызу м у м ш н д т н бермеу.
Онда ойында ынтасын аудару жш болады.
Жуптар мукият курылуы керек. Жуптарды тапканнан кей1н,
6 ipre жатгыгулар жасау керек, эрдайым сайыстардын корытынды
талдауы жасалу
кажет, алайда сайыскердщ кажеттш 1п
мен
ер ек ш елтн е жауапты тшмд 1 ойын тактикасын жасау мумюн емес.
Жупты ойын кезшде теннисшшерге ойын аланы бойынша коп
орын ауыстырудан баска ойыншыларга алдына артка орын ауыстыру
кажет, спортшылардын туру калпына эсерш тиг1зед1. Ойыншы
устелд 1н касында немесе артында эрдайым бола бермейдц сондыктан
теннисш!лер кел 1с 1п орын ауыстыру уйрену керек, уш у багыты мен
узындыгы бар болатын доптарга жауап соккы жасап, ойынды
жакыннан ортасынан немесе алые жерден журпзу. Жуптын неп зп
максаты ойын стил 1 жылдам шабуыл соккы рационалды толык
орналастыруды аныктау боолатын. Онда ойыншылар толыктай мыкты
шабуылды жузеге асырады. Устелден дурыс кашыктык тандау,
6 ipiHmifleH ойын темпше жэне белсенд 1 шабуыл соккы кушше ыкпал
етед 1, екшшщен ойын кезшде бакылау мумюн д !п н кецейт1п 5
52
ойыншыларга карстыластар р в курдел1 жагдай тууызуга мумкшдж
бередь Жупты жылдам шабуыл соккымен, сол колмен ойнайтын
теннисшщен жэне жылдамшабуыл соккымен жаксы ойнайтын жэне
он колмен ойнайтын теннисшгмен куруга болады. Ондай жуп он жэне
сол жактан соккы орындауга мумкшдж береди орын ауыстыруына
азайтып жэне толыкканды он жактан капы шабуыл соккыларды
колдануга мумкшдж бередь
Жупты он жэне сол жактан шабуыл соккыларды жасайтын
теннислиге куруга болады жэне сол жактан туртк! соккыны
орындайтын жэне он жактан шабуыл соккы орындайтын теннисшщен
курылуы мумюн. Ондай жуп ойынды катты жэне жылдам шабуыл
соккылармен он жэне сол жактан белсенд! шабуыл ойынын журпзе
алады.
Жупты шабуыл соккыларды немесе сол бурыштан он жэне сол
жактан жазуды орындайтын ойыншылардан куруга болады. Онда олар
карсылас аланыньщ барлык зонасында салыстырмалы жещл катты
шабуыл соккыларда орындауга болады. Он жэне сол жактан жазуды
соккысын орындайтын жуп, устелден кандай болсын кашыктыкта
бола алады жэне карсы жазумен 6 ipre уйлеспруге болады, сондай-ак
ойын зоналарынын улкен ЙейМн кадагалауга болады.
Жуп устелдщ касында жылдам соккыларды жасайтын (немесе
айналган жазуды орындайтын ойыншыдан) куралады жэне устелден
б 1ршама кашыктыкта ойнауды унататын жэне топ-спиндй орындайтын
теннисшщен куруга болады. Алдында турган ойыншы шабуыл
соккыларды орындайды, ал артта турган сайыскер жш топ-спиндерд!
орындайды жэне жылдам шабуыл соккыларды жузеге асыру ушш
сайыскерге колайлы жагдай тугызады.
Торрдын касында ойын кезшде, алдында ойнаган ойыншы ушш
де, артында ойнайтын ойыншы ушш де табысьы болады.
Жупты Kecin алуды жаксы орындайтын ойыншыда куруга
болады. Устелден б 1ршама кашыктыкта болган сайыскердщ 6ipi,
карсыластьщ аланыньщ бурыштар бойынша Kecin алуды орындайды,
ал баскасы устелге 6ipmaMa жакындау турып айналумен жэне
айнапусыз Kecin алуды орындайды (егер сайыскердщ 6 ip e y i он жэне
колымен ойнай берсе, онда ол кезедсудщ нэтижесш жаксартады).
Ойынга катты шабуыл мшезш бередь Жупты ойын кезшде
ойыншылардьщ орын ауыстыруы жупты ойы кезшде одан да кеп
козгалу керек. Олар эрдайым соккыларды орындау ушш туру калпын
езгерту керек. сайыскерге козгалуын жэне жауап соккыларды
оырндау ym iH кедерп болмайтындай eTin жасау керек. Bip жагдайда
ойыншыларга артка шепну керек, баска жагдайда солга немесе онга
53
жылжу керек. Егер карсыластын берген добы ортангы сызыгынан
онга карай ушса, онда кабылдайтын ойыншыга артка карай шепну
керек, егер карсыластын жауап соккысы устелдщ он жак бурышына
багытталса, онда допты кабылдау ушш он жакка Kerin калу керек:
егер жауап доп ортангы сызыгынын он жагына багытталса, онда сол
жакка кетуге кажет.
0 зшщ техникасынын ер ек ш елтн е байланысты сайыскерлер
сондай-ак эдеттепдей орын ауыстыруга болады. Мысалы, устелден
б!ршама кашыктыкта артта болган тенниспи, алдына-артына
козгалуына болады; устелден 6 ipuiaMa кашыктыкта болган сайыскер
солга-онга козгалады.
Алайда, ерекше жагдай туады. Мысалы, карсыластар он жакка
узджЫз шабуыл соккыларды жасайды, ойыншы куреске карсы жупты
он жак устелдщ касында он жакка-артка ауысып орын ауыстыруына
кажет. Егер карсыластар куреске карсы жуптьщ эр ойыншыдан
карама-карсы жакка жауап соккы жасаса (ягни коргалмайтын жерге
соккылар), онда жуп бойынша сайыскерлерге солга-онга ауыстырып
отыратын орын ауыстырулар жасау кажет. Егер карсыластар ойынды
узын жэне кыска шапшан соккылармен орындаса, онда сайыскерлерге
алдана-артка козгалуга кажет.
Теннисшшеге эр Typni
орын ауыстыру тэсшдергмен жаксы
ойнау кажет, тек сонда гана эр Typni жагдайга машыктануга болады,
белсенд! ойынды ж урпзуге болады. А л ол ymiH жаттыгуларда орын
ауыстыру нускаларын талкылауга кажет.
EKi жуптьщ жаттыгуы кезшде 6 ip жуп баска жуптьщ устелш щ
6 ip нуктесшде уз/цкздз жауап доптарды орындау керек; ал eKimnici
03iHin ойын аланыньщ шепнен шыгып кетпейтшдей eTin алдынаартка козгалып жэне жауап соккыларды устелдщ жартысына 6 ip
нуктеге 6 ipiHini болып жасайды. Бул жаттыгу допты бакылауга
уйренуге, орын ауыстыру эдютерш уйренуге кемектеседа.
Жаттыгулар кезшде журты 6 ip ойыншылармен коп доптарды
жаттыктыруга усынады: 6 ip ойыншы жуптьщ жагына 6 ip нуктеге
соккы жасайды. Жалгыз ойнаган ойыншыга орын ауыстыруына кажет
емес, онын соккы беру жылдмдыгы ете бшк болады. Бул жупты ойын
кезшде орын ауыстыруга жаксы дамытады. Керсетшген жаттыгулар
eKi жуптьщ жаттыгуынды колдануы мумкш.
Сайыскердщ эсерш карсылас эрекеттерше кушейту ушш жэне
дурыс багалауда уйрену, бул эрекеттерд1 тактикалык тэсшдермен
6 ipre
физикалык
жаттыгулармен
араластырады.
Керсетшген
жаттыгуларды жаттыгу кез1нде колданган кезде шабуыл соккыларды
54
6 ip
багытта, доптьщ ушу багытыньщ кенеттен ©згерр соккыларынын
косу га болады.
Жуптардын орнапасу жерше байланысты ойыншыларды
карсыластарды козгалуына мэжбурлеу ушш акырын эр томен допты
кабылдайтын жуптын коргалмаган жерлерше багыттауын уйрену. Бул
теннисшшерге карсылас аланыньщ коргалмаган жерлерше соккы
беруш гана дамытып коймай, осында ынтасын езще аударып алуына
кемектеседь
Бул жаттыгулар сондай-ак 6 ip теннисцпге карсы ойында
колдануга болады, ойын темшн кушейтуге мум&шдж бередь Бул
жаттыгуларды колданган кезде непзп талабы жупта ойнаган
спортшылар кез1нде сол-онга карама-карсы багытта карсыласка соккы
беруден куралады. К елеа жагдай назарга алынады.
Егер карсыластар шабуылды диагональ бойынша кабылдаса,
онда бул ойыншысынын 6 ipeyme соккыга карсы тузу бойымен соккы
беру керек, ал баска ойыншыга карсы диагональ бойынша жасау
керек. Бул тэсш теннисшшерге карсьшастын коргалмаган жерлерше
карсы соккыларды дамытуга мумкшдж бередь
Жаттыгулардын кезшде жуптардын 6 ipeyi ©3iHin соккыларын
белгип 6 ip орынмен шектелуге болады. Жауап доптарды ез бетшше
жасауга, онда баскасына орын ауыстыруга жэне соккыларын 6 ip гана
зонага орындау кажет (сол немесе он бурышка).
Карсыластардьщ ойынында осындай жагдай туады: жуптагы
ойыншынын 6 ipeyi элс^з шабуыл соккьшарды орындайды, ал eKiHiuici
кейб1р кател1ктер жасайды. Ойын кезшде айкын элс1з жерлерд1
ойыншыларга карсыластардын * доптын ушу багытын езгетуше
мумкшдж береда, бул кател1ктерд1 колдану ym iH жэне олардьщ
аланыньщ коргалмаган жерлерше соккы жасауга мумкшдж бередк
Бул тек кана карсьшастын шабуылын басуга гана, жэне сайыскердщ
шабуыл соккыларын орындау ушш кемектеседк
Усынылатын жаттыгулар сондай-ак коп санды доптарга карсы
колдануга мумюн немесе 6 ip спортшы 6 ip спортшынын ойыны кез1нде
жуптарга карсы ойланган кезде колдануга болады. Бул жупты
ойнауды дамытып, жауап доптын козгалыс кезшде багытын взгертуш
кадагалауга кемектесёд!.
Kecin алуды колданатын жуптардын ойыны кезшде жаттыгуда
артка-алдына козгалуын талдау керек жэне орын ауыстыру кезшде
шабуылга карсы тэсшдерш уйрену кажет.
Келт 1р1ген нускалар жаттыгуларды эр турл! стшй бар жуптар
yniiH жарамды. Жаттыгу уакыты кезшде жэне ойыннын барлык кушт1
жактарын кврсетуге ойында ынтасын журпзетш жагдай жасау керек.
55
Сондактан ойыншыга дагдылы соккьшармен 6 ipre талданган
тэсшдердй оларды бас жэне тураксыз болып бёлетщ , оларды
автоматты турге дейш келтаретш максаты утыс упайын уту болатын,
арнайы тандау кажет.
Жупта ойнаудын н еп зп тасШдерв Жупты ойыннын непзп
тезникалык тэсищердо 6 iperefi ойын тэсшдершщ непзш де кур алады,
тек кана 6 ip айырмасы, ойыншынын жупта ойлау кезшде эрдайым
соккыны орындау ушш козгалу керек (допты беру тэсш нен баска).
Жупты топта сайысыныц ережелер1 б1ршама б1регей сайыс кезш дел
ережелерш ен ерекшелшедь Мысалы, жупты ойын кезшде доп беретш
ойыншы он жакта ту рады, ал карсыластын аланынын он жак б е л т н е
гана доп беруге кукылы, ал допты кабылдайтын карсылас жауап
соккы беруш кутш он жактан туруга кукылы. Бул ecem i б1ршама
киындатады.
Жупты ойнау кезшде коргау 6 iperefi ойнаудан repi б1ршама
кнын екеш мэл1м. Сондыктан эр соккы жупты ойнау кезшде сешмд1
жэне ынтасы басып алу максатын коятын болу керек.
Жупты ойнау кезшде ойыншылармен колданатын техникалык
тэсшдершщ непзгшершщ эр кайсысын карастырайыкКарсыластын мумюн болатын шабуылын тартып алу жэне доп
беру.
Допты беретш ойыншы доп беру тэсш н жаксы орындау кажет узын соккылар максатка жететшдей, доп уселдщ шепнен ушып
кетпейтшдей, ал кыска доптар ушу траекториясы томен жэне торга
туе in кетпейтшдей етш беру керек. Допка эр турл1 айналуын да, ушу
багытынын эр турл 1 жылдамдыгын керек. тек сонда гана карсыластьщ
шабуылын жэне сайыскердщ шабуьшын басып алу уиин жагдайын
жасауга болады. Жупты сайыстар кезще доп берген ойыншы езш щ
эрекеттерш cepiicreciMeH келздге кажет шабуьшды тартып алу жогары
нэтижелерге жете алмайсыц.
Устел теннисшде техникалык тэсшдер 1 коп турл 1 болгандыктан
мэщй ерекшеленед 1, эр спортшы доп беру тэсшдерш жасай алады.
Ондай жагдайларды жш кездеспруге болады. Bip ойыншы жаксы доп
беред 1, баскасы шабуылдын тартын алуын жаман орындайды немесе
KepiciHuue жаксы орындайды. ондай ойыншыларга сайыстан бурын
максаты карсыластьщ шабуыльш тартып алу жэне допты берудд
калыптастыру жэне дамытуды бшу болатын жаттыгуларга назар
аудару кажет, сондай-ак ойында эрекетгерд 1 уйлесттру кажет.
Ш абуыл
соккыларды
немесе
топ -еп тад
орындайтын
карсыласпен тайталас кезшде, доп дерулерд 1 кыска, допка катты
темен айналуды беру, кыскартьшган айналусыз соккымен yiuiecTipin,
56
сондай-ак кенеттен узын соккылар немесе доптын устщп жэне
теменп айналу бар бушршен соккылармен уйлеспру кажет. Бул
карсыласка допты кабылдауын жэне шабуылын тартып алуын
бгршама киындата туседь Ол тек кана жазу немесе топ-спишп
колдануга болады.
Kecin алуды орындайтын карыластын ойынында, шабуылды
тартып алу сирек кездеседь Жауап узын соккыларды жш тартып алуга
болады, мысалы, доптын устщп жэне теменп катты айналуы бар
доптын ете улкен эсер беретш ортангы сызыгынан он жакка он
бурышка аздаган ауыткумен кыска жэне узын доптармен yftnecTipyi
болады.
Доп берулердщ тэс1лдер1 мен оларды кабылдау кезшде шабуыл
соккылар.
Ойыншылардын доп берулершщ сын кезшде, олардын
орындаган кездеп сапанын артуына, доп беру тактикасын талдауга
назар аудару кажет. Жаттыгулар кезшде эр турл! уакыттта унемдеу
ушш кажет эр турщ тэсшдерд1 жасауга болады. Ен алдымен доп
берулердщ эр турл 1 тэсшдерш жайлы дамыту ушш жуптар белш
жэне ойыншыларды устелдщ он жак бурыштарына тургызып кою
керек. допка жылдамдык пен айналуды беретш доп берулермен
yiLnecTipin, Доптын доп беруш карсыластын белгш 6 ip нуктесене
талдау кажет, карсыластын кимылдарына жылдамдату эсерш дамыту,
онын соккыларына доптын айналумен жэне айналусыз соккыны
колданып сэйкесшше кимылдар жасау кажет.
Кейб!р жаттыгуларда тараптардын 6ipeyi тек доп беруге, ал
eKiHiuici допты тек кана кабылдайды. Егер сайыскер доп беруден
кешн кеп кателнстер ж 1берсе, онда шабуыл ушш ынтасын тартып ала
алмайды, бул доп бойынша соккы накты жэне тй1мд1 орындалганы
екенш керсетед1.
Жэне кер1сшше егер карсылас доп беруда
кабылдаган кезде шабуыл журпзуге мумк1ндж апса, онда ол соккы
кате жэне тш маз орындалган дегендц биадредк
Карсыластан шабуылды тартып алумен доп беруд 1 талдау
кез1нде ойында жупта ойнау да 6 ip ойыншынын катысуы мумкш.
Жупта ойнау кез1ндеп 6 ip ойыншысы допты сайыскерге шабуылды
тартып алу ушш жагдай жасау ушш жасайды. 6ipiHiiii болып согады
жэне карсыластын аланынын белгш! нуктесне каылдауга мэжбур
етедц. Сайыекериз ойнайтын тенниош, доп берулерд! кабылдаган
кезде ойынды киындатпау уш1н, жауап доптардын курделшшн
темендету ушш, жупта ойнаган теннисштёрге дэл тиг 1зу нактылыгын
шабуылды тартып алу кезгнде сайыскерлерд1н орын ауыстыруларын
дамытуга мумюнд1к беред!. Одан кейш б 1рт1ндеп курделенулерд!
57
улгайтамыз сайыскерс1з ойынайтын теннисип, карсыластын
аланынын эр турж нуктелерше жауап соккыларды жасайды, осынын
нэтижесшде кадам козгалыстарын дамытады. Корытындысында
сайыскераз ойнаган спортшы доп берулердщ кай болсын тэсшмен
кабылдай алады, алайда талдау жагдайын бэдрндеи шабуыл басып алу
сайысына жакындатады.
Бул жуптын берген дор 6epyiH екшш-ici кай тэсшмен болсын
кабылдай алады, алайда доп беретш тарап уздш сЬ шабуыл
соккыларды жасау керек. сайыскерлер упай утып алу уиин
соккылардын шабуыл саны уштен коп болмау керек, карама-карсы
жагдайда жуп упайын жогалтады. Егер узд ж св соккы шабуьшы
ойыншыларга упай экелмесе, онда карсыластан шабуылды тартып алу
кезш де допты T y cy p i зонасы накты аныкталмган. Соккы шабуьшы
айтарлыкгай катты болмаган немесе тактикалык тэсшдерд 1 кате
колданган жэне т.б.
Сайыс кезшде ойыншынын мэл!меттер1 б е л г ш болады. Доп
берулерд 1 калай кабылдайтыны, сондай-ак оньщ корганысыныц кушп
жэне э л а з жактарын аныктыганга болады.
Доп берулерд1 кабьшдау жэне карсыластын шабуьшын тартып
алумен 6 ipre доп берулерд 1 кабылдау.
Доп берулерд1 ойыншылармен устелдщ он жагынан кабьшдауы
б елгш , ол жупты ойнау кезшдеп ережелер аныкталды. Сондактан
жупты ойнау кезшде доп берулерд 1 жалгыз ойнаудан ropi кабьшдау
ж енш рек болады, сол уакытта ойыншынын назары ойнау жерше аз
кенш аударады, сондыктан кабьшдайтын жак бул
колайлы
жагдайларды 03iHin ынтасына аудары алу ушш, карсыластын
шабуылдарында курес кезшде аса манызды болады.
Ереже бойынша, ойынша он жак доп берулердц кабьшдайды.
Сондыктан доп беруд1 кабылдайтын жуптын кандай куйде болуын
аныктау ете манызды. Практикада керетеген жуптар жылдам соккы
шабулдарын
немесе
топ-спиндерд 1
орындайтын
ойыншылар
кезедесед1. Егер жуп он жэне сол соккыны жасайтын жуптан куралса,
онда онын эр кайсысы ерекше колайлы калпын алады; егер ею
сайыскер тек он жактан ойнаса, онда олардьщ эр кайсысы доп берулер
кезшде олар он жакка алые жалтармау керек. Доп берудщ ортацгы
сызыгынан сэл он жакка жалтарганнан кей1н карсыласпен бершген
допты тез дайындалып кабылдауга киын, 6 ipaK ынтасын жогалтып
алуга жещл болады. Карсыласпен бер1лген уш у узындыгы мен багыты
эр турл 1 болатын допты кабьшдау уш 1н ойыншыга ортангы сызыгынан
сэл он жакта туру керек. Алайда Keft6ip теннисшшер доп берулерд1
58
кабылдау умйн сол жак соккыны жакы орындай алады, сондыктан
олар он жак устелдщ бурышына козгалуына м ум кш дт бар.
Жупты ойнау кезшде доп берулерд1 кабылдауда ынталы
мшезше улкен мэн беру манызды. Алайда егер доп беретш
спортшынын техникалык денгеш эжептэу1р жогары болса, онда допты
кабылдаган ойыншыга катты шабуыл соккылармен упайды утып
алуына киын болады. Сондыктан жылдам соккыны жэне жакын
зонада жылдам жазу техникасын жксы уйренген кезде, ойыншы
карсыластьщ оц жак бурышына шабуыл соккыны орындауга болады,
сондай-ак карсыластьщ тура денесше багытталган шабуыл соккыны
сол жак бурышка шабуыл соккымен уйлеспргенен болады. Осымен
доптын ушу багытын езгертш, карсыласты орын ауыстыруын немесе
онын аланыньщ коргалмаган жерлерше жауап соккы жасауга болады.
Содан эрштеске кеп ретп шабуыл соккысын орындауга колайлы
жагдай тугызуга болады.
Доп берулерд1 кабылдаган кезде эрштестердщ арасында толык
келюушшк болу керек. Мысалы, доп берулерд1 жылдам соккымен
жэне жылдам жазумен орындаган кезде, ойыншы жаксылап
дайындалып алу ушш уакытынан бурын эрштеске шартты белп
керсету керек.
Карсластын шабуыл соккыларын орындаган кезде, карсылас та
жауап добын он жак бурышка жасауы мумюн, эрштеске козгалатын
зонасын улгайтуына тура келедь Егер шабуыл тузу бойымен
жасалынса, онда сол жак б е л т н д е ойнаган эрштеске катты Kecin алу
немесе карсыластьщ сол жак бурышынан он жак соккы аркылы
шабуылын тартып алуына мумкшдгк береди. Сонда да диагональ
бойынша немесе Ty3 i бойынша соккынын орындалуы 3pinTecTin
техникалык ерекшел1ктерше байланысты болады. Он жактан соккыны
орындайтын эрштес эдетте он жак бурышка шабуыл соккыларды
жасайды; сол жактан Kecin алуды немесе сол жак бурыштан он жак
шабуыл соккыларды оындайтын эрштес кептеген жагдайларда тузу
бойымен ойнайды. Карсыласпен доп берулер кезшде бершген добы
теменп айналуымен болса, ал кабылдайтын ойыншы шапшан соккы
беру техникасын немесе шапшан жазуды эл! де нашар орындаса,
ондай жагдайларда ортага немесе диагональ бойынша топ-спинд5
орындауга болады, карсыластьщ эрекеттерш кадагалау ушш,
шабуылды тартып алмас ушщ жэне аягында, жагдайды жаксартып
кайтадан шабуыл соккыларды орындау керек. Kecin алуды
орындайтын карсыласпен ойын кезшде онын доп беру л ерш сешмд1
кабылдау кажет; кателерд1 жШермес ушш катты жэне катан шабуыл
соккыларды орындауга керек емес.
59
Келденен тэсш кезш де Kecin алуды орындаган теннисшшер доп
берулерд! кабылдау кезш де салыстырмалы кесшген жзне айналган
соккыларга жш ж угш ед!, алайда кейб 1р жагдайларда карсыласты киын
жагдайга кою ушш жазумен ынтасын басып алуга тырысады.
Егер доп берулерд1 кабылдаган кезде Kecin алу немесе топспищц пайдаланса, онда ен бастысы непзшде оларды эрштеске
карсыластын добын кабылдау ушш колайлы жагдай тугызу ушш
шабуыл соккыларды элс 1з жасайтын ойыншыга багыттау керек.
Жупта ойнауда шабуыл соккыларды орындайтын 6ip ойыншысы
кенеттен шабуылга ушыраса, онда оган эрш тесп алдын-ала
дайындалу ymiH кaжeттiлiк Keperi туралы ескерту кажет, карсыластын
он жак бурышына жауап соккыларды жасауга мумющцк бермеу ymiH
- бул эрштестщ кимылдардын кысылуына экелш соктыруына мумкш.
9.2 Ж упты ойнау кезшде н е п зп такти калы к тэсшдер
Жупты ойнау тактикасы непзшде 6iperefi ойын тактикасына
уксас болып келед 1, алайда жупты ойнау кезшде орын ауыстыру
урдюшде соккыны терт ойыншы орындайды, осында соккы саны
кеб1рек болады. Сондыктан тактикалык идеяны 6ipiHini болып
шабуыл жасау жзне ойында ынтасын езше аударуга умты лу жупты
ойында кызыкты шегше жетуш тапты. Eipimni партияда ете жш
ойыншылармен доп берулерд 1 жэне шапшан соккыдан кешн немесе
доп берулерд 1 кабылдау жэне шапшан соккыларды олардыц
кабылданып алганнан кешн упайдыц ж ещ а немесе ж ец ш с 1 туралы
сурак шешшедь Сондыктан Kecin алуды колданатын жуп белсещц
коргау, доптын уш у багытын жэне онын уш у багытын езгертш,
карсыластын кимылдарын кадагалап, шабуыл ушш колайлы жагдай
тауып жетеюш идеясын устану кажет. Таза коргану ойынньщ енжар
сипатына ие болуы н жорамалдайды, ал бул тшмда емес.
Карсыластарга эр турл 1 стшиндеп ойынга карсы жуптармен
колданылатын ойынньщ н еп зп тактикалык тэсшдерш карастырайык.
Шапшан шабуыл соккысына карсы багытталган непзп
тактикалык тэсшдерд 1 жьшдам соккы колдану:
1)
доп беруден кешн шапшан соккыларды колдану тактикасы.
Y cT in ri жэне теменп айналуы бушршен немесе он бурышка
айналусыз жэне айналумен доп беруд 1 пайдаланатын ойыншы оларды
устел сызыгыньщ сэл онга карай айыткыган узын доптарды жылдам
соккылармен уйлеспредк Ойыншыга жауап доптын багытына,
олардьщ узындыгы мен айналу мшезше байланысты шапшан соккыны
орындауга кажет. Жауап доптын купине байланысты куштерд! дурыс
60
реттеуд1 6iJiy манызды. Соккылар жылдам орындалуы керек, доптын
ушу багыты эр турл 1 болу керек;
2)
доп беруд 1 кабылдап алганнан кешн жылдам соккыларды
орындау тактикасы. Ен алдымен, ойыншыга карсыласпен берген
допты дурыс багалау кажет: соккыны немесе жазуды орындаган
ойыншынын жауап соккы кезшде, доптын ушу жылдамдыгын
кушейтш жэне ушу багытын турленд1ру1 кажет. Шабуыл соккыларды
непзшде бастысы карсыластын аланынын коргалмаган жерше
багыттау кажет. Кейб1р жагдайларда эрштеске шабуыл ymiH шартын
тугызу ymiH бул тактикалык тэсшдердщ Kepi колданылуы руксат
етшедь
Егер шапшан соккыны колдануга мумкшдж болмаса, ойыншы
дайындау соккы ретшде жылдам Kecin алуды колдану керек, алайда
осында карсыласка шапшан соккы жасау мумкшд 1гш бермеу уш ш
доптын ушу багытын бакылауда устау кажет, ал содан кеш н
шабуылды ашу у ш ш колайлы жагдай табу кажет;
3) шабуыл соккыларды бурыштын кандай да 6ip жерше орын
ауыстыруын беретш, карсыластын аланынын 6ip гана зонасына
жолдау кажет, ал содан кешн карама-карсы багытта шабуыл соккыны
жасау кажет;
4) карсыластын тура денесше багытталган арнайы шабуыл
соккы оны жылдам орын аустыруларды жасауына мэжбур етед1, ал
бул кейб1р киыншылыктарды тууына жэне карсыластын кимылдарына
енжар мшезше ие болуына экеледк
5) егер карсылас техниканы жаксы орындаса, он жэне сол
жактан шабуыл соккыларды колданып немесе топ-спиндерд!
колданып катты шабуылды бурып ж1берсе, онда устелдщ ортасынан
немесе кыска соккьшармен карсыластын кимылдарын устап турып
шабуылдау кажет, содан кешн колайлы жагдай тауып ынтасын езше
аударып алу ушш шабуыды 6ipiHiui болып шара колдану кажет. Еш
жагдайда ойынды коргау кезшде созуга болмайды, онда ойыннын
енжер сипатынан кугьша алмайсыз;
6) Kecin алуды орындаган кезде доптын ушу багытын бакылау
кажет, сондай-ак шабуыл соккыны 6|ршш1 болып жасау ушш
тырысып, доптын айналумен жэне айналусыз белеенд! соккы жасау
кажет. Доптын ушу жылдамдыгы жогары болатындай етш, жауап
доптардьщ багыттары эр турл! болуын бакылау манызды. Бул
ойыншыга карсыластын аланынын коргалмаган жерл ерше соккы
шабуылдарын жасау ушш немесе ортадан он жак соккы шабуылына
жагдай тугызады.
6
Топ-спиндерд1
шапшан
соккыларга
карсы
колдану
непзп
тактикалык тэс шдери
1) топ-спиндерден кеМ н шапшан соккыларды колдану. Ен
бастысы тем енп немесе бушршен теменп айналуы бар жэне устелдщ
шепнен шыгып кетпейтш кыска доп беруяерщ орындаган кезде
ойыншы, карсыласты доп берулерд1 Kecin алумен, содан кешн,
колайылы уакыт тосып сол жак бурышка немесе карсыластьщ
аланыньщ коргалмаган б е л е н е топ-спин орындайды, ол эрштеске
сериялы шабуыл соккысын орындау ушш немесе катты аяктайтын
соккыларды жасау ушш жагдай тугызады;
2) доп беруд1 кабылдап алганнан кешн топ-спиндо колдану. Егер
ойыншы шабуылга карсы соккыларын устелдщ ортангы зонасында
орындаса, онда доп беруд! кабылдау ушш жазуды пайдалануга
болады. Егер теннисип шабуылга карсы соккыларын жасай алмаса,
онда карсыласка белсещи шабуылдаса, онда кабылдау ушш ол кыска
Kecin алуды колдануга, ал содан кешн колайлы жагдай тосып ынтасын
езше аударып алу ушш топ-спищц орындау кажет;
3) шабуылга к арсы соккыны орындаган кезде, ойыншы
карсыластьщ сол жактан соккы жасауын тырысып, содан кешн кенет
соккыларды жазумен жэне карсыластьщ он жак зонасына коргалмаган
жерше топ-спинд1 орындауга жш ж упнедь Кейб1р жагдайларда
ойыншы карсыластьщ ынтасын басып алам деген карсы багытталган
талпыныстарына соккы жасауга болады;
4) арнайы топ-спиндер, устелд!н ортангы сызыгынан он жакка
немесе сол жакка багытталган, Kefi6 ip жагдайларда аса манызды рол
аткарады;
5) карсы шабуыл кезшде устелден артка карай ш епнуге кажет
болган жагдайдьщ кезшде, коргау тэстд ер ! ретшде уш у траекториясы
бшк болатын соккыны колдануга болады, содан кейш карсы шабуыл
соккыларын орындауга мумкшдж туады.
Ш абуыл соккыларын орындайтын ойыншынын Kecin алуды
жасай алатын ойыншыга карсы непзп тактикалык тэсш:
1)
жазуларды орындаган кезде шабуыл соккыларына жэне
сериялык катты соккылар ушш жагдай жасалынады. Алдымен
ойыншылар карсылас жупты жакындастыру уиин, жазуды 6 ip нуктеге
орындайды, содан кешн - мулде карама-карсы багытта катты шабуьш
соккыларды жасайды. Карсыластьщ аланыньщ коргалмаган жерше
сол жакка он жакка орын ауыстыруларды мэжбурлеу ушш шабуьш
соккылар мен жазуларды орындауга болады, содан кешн колайлы
уакыт тосып, катты аяктайтын соккы орындау;
62
2)
ойыншы жазу мен бершген допты кабылдап, колайлы уакыт
кезшде карсыластан тмселей жакын немесе устелд|ц бурыштарына
шабуыл соккыны орындау ушш ортадан он жакка шегшедц
3) устелге жакын ойнаган карсыласка шабуыл соккыларын
орындау ушш колайлы жагдай табуды руксат ететш доптардын узын
жзне кыска тактикалык тэсшдерд! орындауга жупнедк Ойыншы
сондай-ак устелден б 1ршама алые турган карсыласты кыска
соккыларымен жакындауына мэжбур ете алады, карсылас жуптын
дагдылы калпын бузып жэне ынтасын тартып алуга жецщцетедь
КеЩИр жагдайларда сериялык жазуларды 6 ip нуктеге немесе эр турл!
нуктелерге соккы жасап, карсьшас жуптардын ойыншыларын коргау
ушш кетш калуга мэжбур етюзедь Онда ойыншылар колайлы уакыт
тандап карыластын денесше бгыттаган кыскартылган соккыга немесе
бурыштар бойынша шабуыл оккыга жупнедц;
4) жазулар мен Kecin алуларды уй лееш р т, жауап доптардын
айналуын езгертш жэне узын, кыска доптарды жгберед!, карсыласты
алдына-артка орын ауыстыруларды жасауга мэжбур етед1, ал эргптес
ymiH кенет соккылар орындау уш ш колайлы жагдай тугызады.
Жазуды немесе узын шабуыл соккыларды колданып, ойыншы
карсыласты алдына-артка орын ауыстыру уакытында колайлы
жагдайын Ж1берш алуга мэжбурлейдц ал содан кешн катты сонгы
соккыны орындайды.
Доп беруден кешн жылдам соккыларды колдану тактикалык
тэсшдерь Доп беруден кешн орындалган шабуыл соккыларды Kecin
алу жылдам соккыга карсы пайдаланган кезде, шабуыл соккыларга
карсы манызды рол аткармайды. Алайда кенеттен шабуыл
соккьшарды орындау жаксы жетютштер экелу мумкш. Мысалы кыска
доптар сериясынан кешн ойыншы шабуылды тартып алу уш1н
кенеттен узын соккьшарды орындайды. Басында карсылас теменп
айналуы бар допты эрдайым кайтарады, содан кешн айналусыз допты
ж1бередь Ынтасын езше аударп алу ушш жэне т.б. узын доптар
сериясынан кешн кенет кыска доп ж1бертедь
Шабуыл етшин колданган теннисшшермен Kecin алуды
колданатын ойыншыларга карсы непзп тэсш:
1)
карсьшас жуптын ойыншылары 6 ip калпында туру ушш
ойыншы Kecin алуды тек кана 6 ip нуктеге жолдайды. Содан кешн
колайлы жагдай тандап, ол карсыластын аланынын коргалмаган
жерше шабуыл соккыны орындайды. Баска тэсш: ойыншылар 6ip
6ipiHe карсьшастын аланынын эр турл1 коргалмаган жерлер1не Kecin
алуларды орындайды, оларды эрдайым сол жакка он жакка
козгалуына мэжбурлейт!н жэне онын коргалмаган жерше немесе
63
карсыластан тшелей жакын жерше карсы шабуыл соккыларды
орындау ЁйЙр колайлы жагдай тугызады;
2) доптарды Kecin алумен карсыластьщ аланыньщ тек сол жак
бурышына гана (немесе он жакка) эрдайым жолдау кажет, ал содан
кешн кенеттен допты карсыластьщ карсы шабуыл ушш колайлы
жагдай тугызып он жак (с о л) бурышына жолдау кажет;
3 ) кыска соккыларды кенеттен соккымен доптардын айналумен
жэне айналусыз yfuiecTipin, ойыншыларга ынтаны езш е тартып алуга
тырысып карсыластьщ кимылдарында тусшбестж жасау кажет;
4) кенеттен жылдам соккыларды доп беруд1 кабылданганнан
кешн жасау, карсыластьщ жоспарын бузуга мумюн, сондай-ак Kecin
алуды орындаган кезде ойыншылардьщ ынтасын арттыратын овды
рол аткарады. Алайда доп беруд! кабылданган кешн кенеттен жылдам
соккыны колданам дегеннен, эрштеске дайындап алуга уакыт 6epin,
белп 6 epin орындаган жен, онда ол тактикалык тэсш кутшетш
нэтижелер экелуге мумюн.
Kecin алуды колданатын ойыншыларга, сондай стилде ойнайтын
ойыншыларга карсы н еп зп тактикалык тэсш:
1) алдымен куш корсету тактикасынан бас тартып, шабуыл
кезендепдей, кутпеген, жш шабуыл соккылар жасап, нэтижесшде
жазу тэсшш жасайтындай болу керек;
2) жазуды соккылармен жаслгастыра отырып, Kecin алумен
байланыстырып карсыласты yHeMi алга артка жылжып отыруга
мэжбурлеп допты кайтарып, ойыншыларга кутпеген соккылар
жасауга колайлы жагдай тугазыды;
3) ойыншы e 3 i жакын мецгерген жэне шабуылды тойтара
алатын тэсшдерд1 колданады. Баска жагынан ал карсыласыньщ
ер ек ш елт мен ойын мэнершщ талаптарына сэйкес бастаманы ез
жагына шыгару уш ш тэсшдерд1 колдана алады. Допты алган кезде
ойыншы e 3iHe шугыл жедел соккылар жасап, ойын бастамасын ез
жагына шыгару ушш оцтайлы тэсш тацдай алады.
Жуп ойындагы ойыншылардьщ араласуы
Жуп ойындарда, белсен дш к п доп беретш жуп алады,
сондыктан доп беруд 1 шабуылдьщ бастапкы куралы ретшде
колданылады. Ж уп ойынньщ ережеа бойынша ойын да доп беруд1
карсыластьщ он жак жартысынан, оц жагына басымдылык доп алушы
жакта болады. Одан баска допты кабылдаушы жуптар кай тэсицц
игергенше карай юмнщ допты бipiншi кабылдайтынын шеше алады.
Егер де жуптагы ойыншынын 6ipeyi допты жаксы 6epin,
6ipiHmici боп доп берсе, онда допты кабылдауышы жак куреске жаксы
шабуыл жасаушы жэне кыска допты кабылдай алатын 6ipiHiui боп
64
шабуылдй алатын ойындагы белсендишеп ез колына ала алатын
ойыншынын коя алады.
Допты кабылдаушы жуп ойыншыларды ерюн орналастыру
кукына ие бола алады. Карсыластын ойынын M ciperi ушш, эдетте
мыкты ойыншыны карстыластьщ келес1 партияларда белендшк алу
ymiH, ойыннын тшмд1 O T yi ymiH.
Ойыншыларга карсыластын ойын эдш б е л п а з болган кезде,
6ipiHm i партия утылса, онда доп беруд1 тандаган дурыс. Еюнши
партияда допты кабылдаушыны ерюн тандауга болады жэне ойын
кезшде болган колайсыз жагдайды тузетуге болады. Ойыншылардын
техникалык денгейлершн шамалы айырмашылыгына карай мыкты
ойыншы 6ipiHiiii болып доп беруге тырысады, TinTi 6ipm m i партия
жeнiлic тапса да - эр келес 1 соккы жещске жетюзедк
Аралас жупты жарыстарда ерлердщ техникалык денгей
б ш к т ш т , эйелдерден r e p i жогарырак, сондыктан да доп берген,
алган кезде айырыкша доп алуга бершед!, ерлер ерлерден, эйел
эйелдерден доп алады. Карсылас жуптын 6 ipi соккы берсе, онад карсы
жуптын c e p iri эйелге шабуылдау соккысын жасайды. Осылайша
мыкты ойыншы, элздз ойыншыны шабуылдамайды.
BipaK
та
кейб1р
жагдайларда
жактардын
техникалык
ерекшел1ктерше байланысты жоп беруд 1 эйел де бсатауы мумюн:
ойынды кабылдаушы бул жагдайда карсыласына карсы шабуыл
жасайды. Сондыктан да эйелдщ доп 6epyi ер адамга Караганда
Kayim ipeK, - ол б!рнеще шабуыл жасауга мумюндк бередх. Аралас
жуптарды курган кезде басты шарт рет1нде cepiriHiH жогары
техникалык даярлыгы болуы, карсылас жуптын шабуылдырын басып
тастауга мумк1нд1к бере алуы кажет.
Ойында мшдетг1 турде ойынды журпзупи аныкталуы кажет.
Ойынды журпзуш! жуп жасы жагынан улкен, жарыс кез1нде мол
тэж 1рибес1 бар спортшы болуы керек. сонда жуп шабуыл жасауга
тишщ сэттерд! тауып, езара кел 1С1П, 6 ipirin ойнауына мумкшд!к
болады. Ойыншылардын техникалык ерекшшк мэнер1не байланысты
эр ойында басты шабуылшыны (Шршш! шабуылшы), ал онын cepiri
куигп, аякталган соккылар жасап ойынды дамыта отырып, жёнгске
жетелеп отырады.
Ойын кезшде жагдай жш ауысып отырады, жуптагы
ойыншылардын арасында ic-кимылдарын накты бел in алып, жалпы
жэне шЩёттерд! бешп ала 6 inyi, накты ic-кимылдарындагы
кел!спеуш 1л 1к болуы кажет.
63
9.3 Эдю темелис нускау
Допты кабылдау жэне ойынды ез жагына алмастыру ушш
колданылатын жаттыгулар.
1) теннисиплер соккыны кабылдау у ш*н б 1рнеше соккылар
жасап, уакытты унемдеп жэне соккылардын жииипн арттыра алады.
Жаттыгулар темендепдей болуы мумкш. Жуптар устелдщ m errepiнде
тирады, ойыншылардын 6 ip e y i допты 6 e p in турады, еюниис! оны
кабылдайды, беруии алушынын етЫ и и бойынша допты б е р ш
(доптын ушу багытын, узындыгын, доптын айналымын коса). Одан
кешн допты кабылдаушы ойыншы, жылдам соккы жэне жылдам жазу,
соккыны жылдам Kecin алумен жэне баска да эрекеттерд1 колдана
отырып жасайды. Допты алу кезшде жогары жылдамдыкка жэне
доптын теменп траекториясына жэне доптын аумакка кулау
зандылыгын 6 \п у\ керек.Бул жаттыгу допты алудын техникалык
денгешн кетеруге эсер етедг,
2)
Й|® жаттыгуды
орындаган
кезде
жаттыктырушылар
ойыншынын карсыласынын кимылын дурыс багалауын дамыту керек,
жылдам орын ауыстырып жэне жылдам жауапты соккы жасау керек.
BipHeme
жуйел!
жаттыгулардан
кей!н
допты
алу
тэсшдер4
дагдыланады,
ойыншынын
допты
иыкалдымен
жэне
кол
буындарымен бакылау кабше^ дамиды. Допты кабылдау кабшетш
игерген кезде теннисип тордын алдында непзп курал ретшде соккы
беру тэсш н колданушы доптын теменп жанынан бершетш кыска
жэне узактан келетш тэсшдерд! уйренген кезде колданады. Крсымша
курал ретщде жогаргы жанынан айналмалы куигп допты ал уда
жаттыгу жасауда мэн 6 epyi керек. Кей жагдайда спортшынын кейб1р
кемшшктерш жою уппн жэне допты беру сапасын жаксарту ущ 1м
арнаулы жаттыгулар жасалуы керек;
3) допты oepymi дагдысын дамыту ушш, ойынды ойынды алып
коя отырып, жш жш соккылар жасауына болады. Bip ойыншы доп
6 epin турады, жуп курып турган ойыншылар оны кабылдап турады;
4) ойыншылар жарыс тэсш мен допты беруд1 ойынды алып кою,
сонымен oipre арнайы жарыстарда допты беруд 1 ойынды алып коюды
жуппен ойнауды дамыту. Жаггыктырушы ойыншылардын упай саиын
бакылап жэне доп беруд 1 ойынды алып кою тэсЫ мен етюзуж
бакылайды. Жаттыгу темендепдей болады. Допты кабылдаушы
ойыншы куцгп соккы жасайды, ал жуптагы карсыласы ойынды ары
карай дамытып ойнай беред 1, егер де ойын кезшде уш соккыдан кешн
упай ути ас а, онда бэр1 де жогалганы. Жарыс к ун д елтн д е
спортшылардын допты беру ойынды алый коиып ойнаудагы упай
66
саны есептеледь Упай саны негурлым кеп болса, согурлым осы
тэсиш жогары игергенш б1лд 5редг;
5)
жобалау бойынша допка жш, жедел соккылар жасау. Жуппен
ойнаган кезде бул жш колданылады. Бул 6ipiHmi жуп бастаган
соккылар нэтижесшде, карсыластар столдан узап кету себебшен
белсендшктерш жогалтып доптын жогары траекториясынан улгере
алмайды. Егер де ойыншы жш, жылдам техникасын немесе жедел
аякталган соккыларды козгала отырып орындауды жаксы игермесе,
бул карсыласына дем алуына жэне белсендшгсп ез колына алып
карсы ойын ойнауга мумкшдж бередь
Шрнеше жылдам келетш доптармен жумыс техникасын игеру
жаттыгулары:
1) теннипп орта бииспкте жэне эр багытта ушкан доптарды
узджсв 6 epin отыруы кажет, бул жуп ойыншылардьщ унем 1 орын
ауыстырып б1рнеше шугыл соккылар жасауга тшс. BipHeme кеп
соккылар жасауга тшс. BipHeuie кеп соккылар беру жаксы нэтижелер
береда;
2) жаттыгу 6 ip ойыншы 6 ip жупка карсы ойнатылады. Допты
кабылдау шугыл соккыларды кабылдаудан басталады. Бул узджЫз
карсы соккылармен эр турл 1 багыттыгы жэне жогарыда ушршген доп
немесе орта бшюпктеп допты кабылдаумен жаттыгады. Жаттыгудын
басты максаты жуптагы ойыншылардьщ жш орын ауыстырып шугыл
соккылар жасай алуы;
3 ) жаттыгу допты шугыл соккылар ж асау, аркылы, орта
би 1кт1ктеп допты берудеп техникасын жаттыктыруды уйренедц
ойыншы бул жаттыгуды eKi карсыласпен жасай алады. Жаттыгудын
басты максаты, теннисшшер жуппен ойнаганда кокгалыста болып
узджс1з соккылардьщ техникасын игерер ед1, 6 ip ойыншы ерк'ш
жiбepiлгeн допты эр багытта жэне айнапымда, артта ушу би 1кт1пн
доптьщ техникасыньщ игеруге арналган.
Kecin алу жэне Kecin алганнан кейш шабуыл жасау.
Допты бергеннен кейш шугыл соккылар жасау техникасы ете
манызды тэсш, бул жуптагы ойында белсендЫюч ез жагына
шыгаруга, жарыс кезшде ойыншылар бара тэсш 1мен шабуылды
6 ip iH m i болып орындауга жэне карсыласына шугыл соккылар жасауга
мумкшдж бермеуге тырысады.
Сондыктан да доп 6 epymi доп шугыл айналыс жасап, ушу
траекториясы темен жэне кыска болатындай беред1. Бул карсыласка
шугыл соккылар беру мумкщдшмен айырады. Допты кабылдаушы,
карсыласы соккы бастай ушш кыска допты береди бул карсыласка
67
шабуыл жасауга киындык тудырады, бул жагдайда карсыластар 6ip
6 ip iH e H Kecin алу тэсш н колданылатын жагдай туады.
Теннисиплер тек кана жогары жылдамдыкпен темен ушу кыска
траекториясында келген допты Kecin алуды гана емес, диагонал
бойынша тузу, TiK, айналыммен жэне айналымсыз ушкан допты,
шабуыл жасауга тшмд1 жагдайда келген допты Kecin алуды да жасай
алуы кажет. Ж уп ойында кей жагдайда айналмалы жазумен Kecin алу
техникасын игеру жалкы ойында нег^рлым курдел 1рек болады.
Козгалыста допка соккы жасай бшумен 6ipre жуптардын кимыл
козгалыстрын Kecin алу жасау ymiH келюш алуы кажет. Сонда гана
шабуыл жасауга тш мд! жагдай жасауга болады.
Kecin алганнан кеш нп жзне Kecin алу мен жазумен б5рлескен
шабуылдарда ж еттдору жаттыгулары:
1) б у л жерде жуппен ойын к е за д е п козгалыс техникасын
ж етиш ру жаттыгулар методикасына суйенуге болады. Бул жалгыз e 3i
eKi ойыншыга карсы ойын журпзе бшу дагдысын жетивдру, ойын
ойын ж урпзу дагдысын жетишру, 6ip жуптьщ баска жуппен ойын
журпзу дагдысын жетивдру, 6ip жуптын баска жуппен ойын журпзу
дагдысын жетищфу, ойын аланында орын ауыстыруды орындай алу,
6ip м езплде Kecin алуды жасай алу дагдысын, жаттыгу соцында,
багыттарды аныктауды жетшд 1ру;
2) Kecin алуга шабуыл жасау, карсыластын кыска, теменп
айналыммен келген добына соккы жасауды бщщредь Сондыктан
шабуыл жасаган кезде доптьщ тор усгпндеп бш ктш н, онын кыска
немесе узын екещцпн, оныц айналу жагдайын дэл аныктау кажет.
Ш абуыл кезшде шапшан соккылар жасау ymiH алга шыгып орыру
кажет. Карсыластьщ жауап берген добына шекарадан шыгып кеткен
кезде соккы жасап кажет1 жок, бул кезде доп темендей бастайды жзне
айналымы кушейед!, бул киын жагдайга экелш согуы мумюн.
Жылдам соккыларды жасай отырып, ойыншыга карсыласты
ойламаган жерден уту ушш доптьщ уш у жылдамдыгын кушейтш,
оньщ багытын аздап езгертш отыру кажет. 0 те к у п т турып калган
соккыньщ табысты боларына кумзнданган кезде ез KymiH бакылап
отыруды уйрену кажет. Сондыктан ойыншыларга ез куштерш
бакылауга максималды 30-70 % шамасында болуы керек.
Kecin алуга карсы шабуыл жасап дагдысын калыптастыру ymiH
6ip ойыншы eKi ойыншыга карсы, немесе жуппен ойнап жаттыгу
жасауга болады. Ойыншылар Kecin алуды орындап, допты ойын
аланынын жартысындагы кез келген нуктеге багыттайды, Kecin алу
бойынша шабуылдаушы соккыны жасаган кезде, шабуыл багытын
аныктау керек. ал келес1 - Kecin алуды жэне корганыс тэсшдерш
68
жетшдгру
техникасына
багытталган
жаттыгуларды
жасайды.
Корытындысында eKi жуп та epKiH турде эр багыттагы ушкан допты
Kecin алуды езшщ ьщгайына карай шабуыл жасау « й келгенш немесе
айналмалы жазуды немесе топ-спин, карсы шабуылга шыгу кажегппн
ез! шешедь
Дайындык кезшде жаггыгуды спорт жарыстарымен 6ipiKTipLnin
етюзуге болады, бул кезде теннисшшер Kecin алуга карсы шабуылды
жаттыктырады. Жаттыктырушы жарыстьщ корытындысын жасап жуп
ойыншылардьщ упайды уткан немесе утылган себептерш талдайды,
Kecin алуда колданган шабуылдардьщ жэне б1рнеше к у и т
соккылардьщ жетютжттн, корганыстагы уткан немесе утылган
упайларын жазып отырады.
10 Ж ары старды в т к Ь у ережеЫ
10.1 Ж ары старды уйымдастыру
Спортттык жарыстарды студенттерд! устел тенниЫне уйретудщ
курамды бел1п. Ол окуга деген кызыгушылыкты кетеруге, спорттык
ш еберлтн шьщдауга, ергк-ж!герлершщ дамуына, психологиялык,
физикалык сапа — дагдыларын кетередь Жарыс ету кезшдел
жагдайлар, оны багалау, керермендер мен казылар алкасы, студенттер
алдында накты максат койып олардан жогары дэрежел1 T3pTipTi,
шыдамдылыкгы, жещске умтылуга, ужымга 6 ipirymmiKTi жэне баска
да багалы касиеттерд! талап етедь
Устел теннис!нен жарыс уйымдастырушыдан б елгш бш ек,
дагдыларды талап етедь ЖОО 6ipimiiuiiriH етюзу ymiH эуел1,
багдарлама мен кагидасын, кунтобелж жоспарын курып алу кажет.
Бул ЖОО ректорыньщ буйырыгында керсетшед5, ал накты жарысты
етюзу ешмдшжпен б е к т л е д ь
Жарыс туралы кагида — бул, жарыстьщ багдарламасы, максаты,
м и д е л , жарыстьщ етюзшетш орны мен уакыты, командалар жэне
катысушылар курамына койылатын тапаптар, нэтижелерш есептеуге
койылатын ережелер, жещмпазды марапаттау, жарыска катысуга
eTiHim жасаудьщ peTi жэне уакыты керсетш ед i. Кагида б ек т лген сон
оку жылы басталганша студенттерге хабарлады.
Спорттык ic-шараларыньщ кунтазбелж жоспары - бул, оку
жылына жоспарлаган жарыстардьщ, уакыты, етюзшетш орны,
жарысты уйымдастырушы, командалардьщ курамын керсететш
кужат.
Устел теннисшшен жарыс етюзудщ exiMi жарыс басталуын 1530 кун бурып жасалады.
69
Бунда жарыска дайындалу ic-шаралары, втшзшетш орны жзне
Mep3 iMi, казылар алкасынын кздрамы, жарыс орнын дайындауга
мшдеттшер,
спорт
кагидалары,
залда
коркемдж
эсемдеу,
радиофиксациялау, медициналык камтамасыз ету, командаларыньщ
екшдершщ жэне казылар алкасынын кездесетш орны, уакыты жэне
акылдасу, кенесу уакыты керсетшедк Э р жарыс катысушылардын
жещске умтылу, жана спорттык нэтижелер керсетуге умтылысымен
ерекш елтедь Сондыктан да жещмпаздар накты, таза ойын кезшде
аныкталуы тшс.
Жарыстар
дэстурге
сэйкес
салтанатты
турде
басталып,
аякталады, жещмпаздар марапатталады.
Спорт белсендшерь спорт жоншдеп терешшер жарысты
басталганнан бурын дайындай бастайды. Keneci ic-шаралар отюзшедк
- жарыстьщ багдарламасы мен кагидасы нактыланады;
- жарыстьщ oTeTiH орнын дайындауга, катысушыларды
орналастыруга, терешшер, кызмет керсетушшер, к¥рал-жабдыктарга
жауапты адамдар б е к т л е д ц
- казылар алкасын ipiicrey
казылык
кецес
етту
уакыты
белгшенедц
- етш 1штерд 1 кабылдау Mep3iMi мен жеребе салуды етюзу;
- студенттерге алдагы болатын жарыстар туралы акпарат беру
уйымдастырылады;
- марапат кагазы мен жулделер дайындалады;
жарыстьщ
ашылу,
жабылу
салатанатыньщ
сценарш
дайындалады;
- кужаттар дайындалады (протекторлар, бюллетендер, кестелер,
терешшер жазбалары);
- жарысты методикалык камтамасыз ету.
Жарыс етет1н жер эсем безещ цртед 1, радиофицияланады;
Жарыстьщ айкын ©ткшхлущ 6 ip манызды мщрВД! - кесте
курылуы жэне уакыт елшем1, жарыстьщ бас Tepemici жарыс етюзудщ
кагидаларымен танысады. Жарыс етюзетш орынды карап шыгады,
курал-жабдыктардын сапасын тексередц катысушылардьщ санын
аныктайды.
Тэж1рибенщ K opceTyi бойынша жаыска эдетте уш сагат уакыт
бершед1 жэне жарыс басталуы 11 сагаттан ерте жэне 23 сагаттан кеш
болмауы керек. Бул адам агзасыньщ осы аралыкта белсенд1 жумыс
жасап, жасаска катысушылар жогары нэтижесшде жету 1 мумюн.
Жарыс ережелерше сэйкес OTyi тию.
Жарыс салтанатты турде басталады: катысушыларды катарга
кою, парад, музыкалык суйемелдеу, дикторлык мэтш, жарык
70
эффе1сплер 1мен басаталады. Катысушылардын 6ip-6ipiH сэлем 6 epyi,
жарыс туын кетеру, катысушылардын маршы жэне спорт залынан
шыгу. Жарыс чемпионымен немесе ен уЗД*к спортшымен ту котерген
уакытынан ашык деп жариялады.
Салтанатты кезен аякталган сон белгш уакытта терешшер
жарыска катысушыларды жарыс орнына шыгарады.
Жарыстын кортындысын шыгару спортгык шаранын сонгы
бел1М1. 0тк1зшген жарыстын т т м д ш гш арттыру ушш, студентгердщ
ынтасын арттыру ушш жарыс салтанатты турде жабылуы тшс.
Жещмпазды марапатгау накты 6 ip жарыс аякталганнан сон отедь Ол
ушш
секретериат жылдам кортыды шыгарып, же1мпаздарды
марапатгау ymiH медаль, жетондарды, грамота жэне жулделерд!
даярлайды.
Жарыс катысушылардын салтанатты парадымен аякталады.
Диктор жещмпаздар мен жулдел1 орын алгандарды жэне жулде мен
грамотаны тапсыратындарды жэне хабарлап турады.
Жещмпаздарды марапатгап болган сон туды тус1ред1, ал
катысушылар салтанатты маршпен залдан етедь
Бас Tepeini жарыстын корытындысын шыгарады, терешшердщ
жаксы жактарын жэне кемшипктрш айтып етедк Ол жарыс кезшде
тускен келюпеушииктер жэне оны шешу жолдары туралы айтады,
жаттыктырушылар мен команда екшдер1 ез кезепнде терешшер
аппаратынын жарыс кезшдеп жумыстарына бага беред!. Кецес кез1нде
кезекп жарыстарды етюзудеп жана м1ндеттер койылады. Команда
eicumepi жарыс корытындысынын ece6iH алады.
Бас терени ЖОО басшысына жарыс туралы есеп даярап беред!.
Онда спортгык нэтижелерд1 баска, кызмет керсету сапасы, куралжабдыктардьщ саны жэне медициналык корытынды болады. Есепке
жумы протоколына, ет 1н1штер, кел1спеул!ктер, кызмет керсетушшердщ жумыс табел 1, жулделео 1 медаль, грамота (дипломды) есепетен
шыгару ерекшел!п, багдарламасы жэне жарыс Typi жарыс туралы
кагида аныкталады.
Жарыс темендепдей жас ерекшел1ктерше байланысты етед 1.
- Kiini жастагьшар (улдар жэне кыздар)12 жастан улкен емес,
- улкен жастагьшар (улдар жэне кыздар)15 жастан улкен емес,
- юниорлар (улдар жэне кыздар)18 жастан улкен емес,
- жастар (улдар жэне кыздар)21 жастан улкен емес,
- улкендер (ерлер жэне эйелдер)40 жастан улкен емес,
- ардагерлер (ерлер жэне эйелдер)40 жастан улкен.
Жарыска катысушылардын жасы жарыс ететш жьшдын 31
желтоксан айымен есептелед!.
71
10.2 Ж а р ы ск а к аты суш ы лар ды н кукы ктары мен мшдеттер!
Жарыска катысушынын мынандай кукыктар бар:
Кездесуд! етю зулй жетекил TepeiuiHiH усынган б1рнеше добынан 6 ip
допты тавдап алуга (доптын жэне маркасы жарыс кагидасына
аныкталады);
- жарыс басталар алдында жарыс столында 2 м инут бой жазу
жаттыгуларын жасау;
- ойын партияларынын
немесе
тереии
руксатымен
ойында
токтату кезшде акыл-кенес алуга;
- к е л е а ойын басталганша жетекил тереиплерден тусш к тем е
немесе ©тхщш айту уш|й сойлесуге;
- егер де жеке жарыстарында ж етекш тереш ш щ туаадирмесю е
канагаттанбаса бас Topeuiire командалык жарыстарда ©зшщ е к ш
немесе команда капитаны аркылы бас Tepemire тш ек айтуга;
| ез ойын формасын ретке кел!тру уШ Й жетекил тереилден
кыска мерзэдщ у з ш с алуга;
- ойын басталган уакыттан эр утып алынган 6 упайдан сон жэне
жактардын ауысуынан сон, сонгы жауапты партиянын аякталуынан
сон 1 минутка деш н п у з ш е алуга, тек упай ойнатылган сэтте емес.
- кезепм ен етю зш етш <йрнеще кездесуден сон 5 минут узине
алуга
- кездесу кезшде
бузы лы п калган допта немесе ракетканы
ауыстырудан сон 6ipHeiue жаттыгу жасау;
- кажет болган жагдайда, доп ойында болганда, Tepemi карауы
бойынша - допты ойынга кайтару уиин ойын аланынан шыгуга;
Жарыска катысушысыньщ мшдеттерг.
- карсыласына, Tepemire, керермендермен катынаста i3eTTi
болып, спорттык этика нормасын сактау;
- ережелерд1 бш у жэне орындау, жарыс ж еш н деп кагиданы б1лу
жэне орындау, кездесу KecTeciH биту;
- кесте бойынша ойыннын басталуына ертерек дайын болу,
(ойыншынын ойынга келмеу1, бес минут еткен сон, огаш жециис
есептелед1);
-
кесте
бойынша
койылган
кездесулерд!
жарысты
жалгастырудан бас таркан
нускауымен ойыннан шыгарылады);
ойыншы
©тюзу
(ce6enci3
бас
TepemiHin
- жарыска спорт уйымдастьфушылары берген талапка сэйкес,
фамилиясы немесе HOMepi артка тусына жазылган спорттын ки1м1нде
шыгуы тию;
72
- командалык жарыстарда (жеке контракт бойынша носкиге, ая
кшмше жэне жарнама) р щ м эмблемасына, вздер1 ойын керсетет’щ
6ipinrafi кщм улпсш де болуы тшс;
- ойынды толыкканды журпзу, кездесудц партияны немесе
жекелей упайларды эдеш уттырмай ойнауы Tnic (ойында ойнагысы
келмеген ойыншы бас Tepeini нускауымен 6ip ойынга, жеке 6ip
багдарламага немесе барык жарыстарга катысуына тиым салады);
- бас терениден керек болган жагдайда ойын аланын тастап
кетуге;
- ойыннан кету себебше карамастан, егер 10 минуттан асып
кетсе, кеткен ойыншыга ж ецш с есептелед1 (сонымен 6ipre сол
партияда утыска т у с е т т упайлар карсыласыньщ есебше 11:0 есеппен
жазылады);
кездесу
аякталган
сон
карсыласы
жэне
ойынды
уйымдастырушыларды, TepeiniHi кол алысып курметтеу кажет;
егер де ойын басталар алдында командалык сапка туру жэне
ойыннан сон кздрмет керсету ymiH команда курамында болуга.
Ойыншыга тиым салынган:
1)тереш1мен жэне карсыласымен созге келуге;
2) эдей1 ойынды узарту, созу;
а) узак жэне орынсыз орамалмен сурт1ну;
б ) допты касакана булд1ру;
в) допты ойын аланынан тыс уру;
г) допты согар алдында, столга, полга, калакшага уру;
д ) устелге немесе коршауга колды сурту;
е) партиялар алдындагы узЩ стердё (1 минуттан артык),
ойындар асында (15 секунд);
ж) баска тэсшдермен.
Терешлерге кандай да 6ip нэтиже уш1н шеш 1М кабылдауга эсер
ету (кай жагдайда болсын):
- куралдарга (устелге, торга, коршауга) эдеш соккы беру немесе
булд1ру (немен болса да) жэне спорттык немесе жеке заттына закым
кел'пру;
- керермендерге, карсыласына немесе ресми екшге себепс1з
дорекш1к корсетуге (созбен немесе кимылымен, карсыласына катты
сез айту, ойын туралы айту, калакшаны лактыру т.с.с.);
- баска кездесулерге эдеш бвгет жасау (кандай да болмасын
эрекеттермен).
Тиым салынган е р е ж е ш бузганы у ш ш бузакыга:
- 6ipiHmi ретереже бузганы ушш ескерту;
%
73
- екшш! рет ереже бузганы ушш - 6ip упай алынады;
- у ш ш Ю р е т ереже бузганы унин е ю упай алынады;
- твртшш! рет бас Topeuii кукык бузганы ушш эрекет жасайды
(кукык бузуш ы ны н ассоциясынын еекерту! бойынша жарыска
катысуга кыкыгын айыруга деш н);
Ж аттыгу к е ш е Hi:
- устел теннис! бойынша жарыстарда ©тшзу ережел1 жазылган
эдебиеттердо
оку;
- тер елщ элем енттер!
бар матчталык кездесулерд1 е т ю з у .
74
Эдебиеттер
1 Амелин А . Н. Устел теннис! (спорт элш п еа) / А.Н. Амелин,
В. А. Паншина. - М . : ФиС, 1980. - 112 6 .
2 Барчукова Г. В. Устел теннисш ойнауга уйрен I
Г. В. Барчукова. - М . : Кенес спорты, 1989. - 48 б.
3 Барчукова Г. В. ЖОО устел теннис! / Г. В. Барчукова,
А. Н. Мизин. - М . : Спорт Академ Пресс, 2002. - 132 б.
4 Байгулов Ю. П. Устел теннисшщ непздерт / Байгулов Ю. П.,
Романин А. Н. —М . : ФиС, 1979. — 160 б.
5 Байгулов Ю. П. Устел теннисшщ непздер /.Байгулов Ю. П,
Романин А. Н. —М . : ФиС, 1979. — 160 б.
6 Гринберг Г. Устел теннис! / Гринбрг Г. - Кишинев, 1973. 94 6 .
7 Еременко К. Kirni калакшаньщ шеберлер! / Еременко К.,
Силинков А. - Ташкент : Еш гвардия, 1988. Я 128 б.
8 Орман JI. Заманауи устел теннис! / JT. Орман. - М . : ФИС 1985.
- 175 б.
f.
9 Розин Б. М. Kimi калакшаньщ кереметтер! /Б. М. Розин. Душанбе, 1986. —64 б.
10 Силонов С. Устел теннисшдеп калакша / Устел теннис!. 2002. -
№2 .
11 У стел
теннис!. Сайыс ережелерк — М.
: Ресей
устел
теннисшщ федерациясы, 2002. - 1916.
12 Устел теннис!. Спорт секциясы, дене шыныктыру ужымына
жэне спрот клубы ymiH багдарлама. - М . : СД978. —40 б.
13 Устел теннис!. ДЮ СШ жэне СДЮ СШ ОР уш!н окыту
багдарламасы. - М . : Кенес спорты, 1990. - 47 б.
14 Устел теннис!. Сайыс ережелерк - М . : ФиС, 1971. - 48 б.
75
М азм ^ны
1
2
3
4
5
6
7
Kipicne
Теннисшшердщ техникалык дайындыгы
Тенниеданщ турысы мен козгалысы
Доп беру (подача)
Жазу (накат)
Топ-спин
Tipeyiui
Kecin алу (подрезка)
Тактикалык дайындык
9 Ж^пта ойнаудагы ерекшел1ктер
10 Жарыстарды етю зу ережеЫ
Эдебиеттер
8
3
4
6
10
17
19
25
32
37
51
69
75
Т. С. Омаров
У С Т Е Л ТЕННИС1
Оку-эдicTeweJiiк куралы
Техникалык редактор Б. В. Нургожина
Жауапты хатшы А. К. Темиргалинова
Басуга 31.12.2013 ж.
Э р‘т тур* Times
n iiu iM 29,7 х 42 %. Офсетпк кагаз
Шартты баспа табагы 3.64 Таралымы 300 дана
щ
Тапсырыс № 2165
«К Е Р Е К У » Баспасы
С.Торайгыров атындагы
Павлодар мемлекетпк университет!
140008, Павлодар к.. Ломов к.. 64
БЕК1
|дагы
К урасты руш ы Т. С. Омаров
Дене ш ы ны кты ру жэне спорт кафедрасы
У стел тенниса
Оку-эд1стемел!к куралы
барлык мамандыктарынын студенттер’ше арналган
Кафедра мэж ш сш де б е к т л д ! 2013 ж. «
»
//
№
£ хаттама
/Кафедра м ецгеруы йа______( я * * ? ? -_______Ю. А . Мастобаев
Химиялык технологиялар жэне жаратылыстану факультетшщ оку
эдютемелж кенесшде мак^лданган 2013 ж. «
Л G »
// № ^
хатгама
^ОЭК терайымы
(L /? C C C L
Ю. М . Каниболоцкая
КЕЛ1С1ЛД1
Х Тж Ж Ф деканы
//
К. К. Ахметов
2013 ж. « -1 С »
Li
М АКУЛДАНДЫ
ОЭБ бастыгы
^ у: I
Е. Н. Жуманкулова 2013 ж .« -и »
м
Документ
Категория
Без категории
Просмотров
1
Размер файла
3 869 Кб
Теги
tenisi, 2843, omarovt, ustel
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа