close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Презентация

код для вставкиСкачать
Химия п?н?нен интерактивт?
online саба?ы
10-11 сыныптар
Астана ?аласы, Назарбаев Зияткерл?к мектеб?,
химия п?н?н?? м??ал?м?
Уралбаева ?арлы?аш Абдулхаировна
Дюлонг - Пти ережес?
Газдарды? парциал ?ысымы
Саба?ты? ма?саты
? б?л?мд?л?к: физикадан белг?л? термодинамикалы? параметрлер
температура, ?ысым, к?лем, менш?кт? жылу сыйымдылы?
??ымдарын о?ушылар?а тере?дете т?с?нд?ру, денен?? жылу
сыйымдылы?ы мен масса арасында?ы т?уелд?л?кт? аны?тау;
? дамытушылы?: ?з беттер?нше ж?мыс ?стеуге, нег?зг? ойды
?орытындылап, салыстыра б?луд? дамыту?а да?дыландыру.
? т?рбиел?л?к: ?з бет?мен е?бектену ?скерл?ктер?н арттыра
отырып о?ушыларды? танымды? белсенд?л?ктер?мен ой ?р?с?н
дамытып, шы?армашылы??а, ?здемпазды??а, тияна?тылы??а,
?зг?л?кке т?рбиелеу.
Термодинамика
Термодинамика - термодинамикалы? тепе ?те?д?к
к?йдег? макроскопиялы? ж?йелерд?? жалпы
?асиеттер?н ж?не б?р к?йден ек?нш? б?р к?йге ?ту
процес?н зерттейд?. Термодинамика т?ж?рибе
н?тижес?нде та?айындал?ан за?дар?а с?йенед?.
Физика мен химияда термодинамикалы? ?д?с
?олданылмайтын айма? жо? деуге болады.
Молекулалы? ?кинетикалы? теория мен
термодинамика зерттеу ?д?стер?мен ерекшелене
отырып, б?р?н ? б?р? ?зара толы?тырып отырады.
Термодинамика
Термодинамикалы? ж?йе ? ?зара ?серлесуш?, ?р? ?зара
?ана емес бас?а денелермен де (сырт?ы ортамен)
?серлесуш? ж?не энергия алмасушы макроскопиялы?
денелерд?? жиынты?ы.
Термодинамикалы? ?д?ст?? нег?з? ?
термодинамикалы? ж?йен?? к?й?н аны?тау болып
табылады. Ж?йен?? к?й? термодинамикалы?
параметрлермен (к?й параметрлер?) бер?лед?.
Термодинамикалы? параметрлер (к?й параметрлер?)
деп термодинамикалы? ж?йен?? ?асиеттер?н
сипаттайтын физикалы? шамаларды? жиынты?ын
айтады. К?й параметрлер? рет?нде температура,
?ысым ж?не менш?кт? к?лем ?арастырылады.
.
Идеал газды? к?й?н сипаттайтын за?дар
Бойль ? Мариот за?ы
Гей-Люссак за?ы
Шарль за?ы
Изотермиялы? процесс
Изопроцестерд?? ?ш?нен б?р?нш? болып осы
изотермиялы? процесс зерттелд?.
А?ылшын физиг? Р. Бойль 1662 ж.
ж?не о?ан т?уелс?з француз физиг? Э.Мариотт
т?ж?рибе ж?з?нде т?ра?ты температура кез?нде
газды? бер?лген массасы ?ш?н оны?
?ысымыны? газ алып т?р?ан к?лемге к?бейт?нд?с?
т?ра?ты шама?а те? болатынын та?айындады.
Б?л за? Бойль Мариотт за?ы деп аталады.
pV=const
p 1V1 =p2V2
T = const, m = const.
Изотермиялы? процесс
Т?ра?ты температурада затты?
?асиет?н сипаттайтын p ж?не
V шамаларыны? арасында?ы
т?уелд?л?кт? к?рсетет?н ?исы?
изотерма деп аталады.
Изотермалар гипербола болып
табылады, процесс кез?нде
температура жо?ары болса,
графикте гиперболалар
да жо?ары орналасады.
Изохоралы? процесс
p1
p2
?
T1
T2
Б?л процест? француз физиг?
Ж.Шарль зерттеген. 1787 жылы
ол т?ж?рибе ж?з?нде т?ра?ты
к?лемде бер?лген газ массасыны?
?ысымы оны? температурасына
тура пропорционал болатынын
та?айындады. Б?л за? Шарль
за?ы. Шарль ?з?н?? за?ын Гей
Люссактан ерте ашты, б?ра? кеш
жариялады.
Изобаралы? процесс
Француз физиг? Гей Люссак
1802 жылы т?ж?рибе ж?з?нде
т?ра?ты ?ысымда газды?
бер?лген массасы к?лем?н??
температура?а сызы?ты
т?уелд? болатынын
та?айындады, я?ни
V1
V2
?
T1
T2
Парциалды? ?ысым
Джон ДАЛЬТОН
(Dalton),
1766-1844 жж
а?ылшын физиг?
ж?не химиг?
1801 ж. Дальтон за?ы газ ?оспасыны?
?ысымын ж?не жеке компоненттерд??
жалпы ?ысым?а берет?н на?ты
??лес?н? аны?тады.
?м?рде б?з таза газды емес, газ ?оспасын
кездест?рем?з. Мысалы, ауа азоттан,
оттектен, к?м?р?ыш?ыл газынан ж?не
бас?а да к?птеген газ ?оспасынан
т?рады.
Дальтон осындай газ ?оспасыны?
?ысымын аны?тауды ма?сат етт?.
Б?л ?ш?н парциал (?лест?к) ?ысым
деген жа?а ??ымды енг?зд?.
Парциал ?ысым деп газ ?оспасыны? ?рб?р газы
осы к?лемд? жал?ыз ?з? алатын кездег? ?ысымды
атайды.
Дальтон газ ?оспасыны? ?ысымы осы газ ?оспаcына
к?рет?н барлы? газдарды? парциал (?лест?к)
?ысымдарыны? ?осындысына те? болатынын
та?айындады, я?ни
p = p1 + p2 + ??. + pn.
P = PN2 + PO2 + PAr
P = 0,78 атм + 0,21атм+ 0,01атм = 1атм
Газ ?оспасында ?рб?р газды? парциал ?ысымы
бер?лген ?оспа ??рамында?ы молекула санына
пропорционал болады. Осы?ан байланысты газ
?оспасыны? парциал ?ысымы оларды?
концентрациясыны? ?лшем? болып табылады.
Газ т?р?зд? заттар ?атынасында ж?рет?н
?айтымды реакцияларда концентрация
мен ?ысым арасында байланыс болады.
Газ ?оспасыны? жалпы ?ысымы ?рб?р
жеке газды? парциал ?ысымыны?
жиынты? ?осындысы болып табылады.
Парциал ?ысым ??ымы ар?ылы газ
?оспасыны? ??рамына ен?п отыр?ан газды?
?ысымы, оны? осы бер?лген температурада
алатын к?лем? газ ?оспасыны? алатын к?лем?не те?
екенд?г? аны?талды.
Газ ?оспалары мен парциал ?ысым
К?птеген газ т?р?зд? заттар таза т?р?нде
емес, ?оспа т?р?нде болады.
Мысалы, ??р?а? ауа ??рамында азот, оттек,
аргон, к?м?ртек диоксид?, ж?не т.б. ?оспалар
кездесед?. Идеал газда молекулалар б?р ? б?р?мен
?арым? ?атынас?а т?спегенд?ктен, идеал газ
?оспасында?ы компоненттер бас?аларына
т?уелд? болады.
Газ ?оспалары мен парциал ?ысым
Мысалы, ауада?ы азот молекуласы белг?л? б?р ?ысымда ?
78%, жалпы ?ысымда ? бас?а газ ?оспаларыны?
болуына т?уелд? болады. Со?ан ??сас ауада?ы оттег?
молекуласы белг?л? б?р ?ысымда - 21% жалпы ?ысымда
бас?а газ ?оспаларыны? болуына т?уелд? болады. Газ
?оспасында?ы кез келген жеке компонентт?? ?ысымын
сол ?ысымны? парциалды? ?ысымы деп аталып ж?не ол
?р газ компонент?нен т?уелс?з ?рекет етед? де, осы ар?ылы
идеал газ за?дары аны?талады.
1 мысал
Те??з астына с??г?г?ш аквалангист (298 К)
температурада 12,5 л гелиокс ?оспасымен
тыныс алады. Гелиокс ?оспасыны? ??рамында
24,2 г гелий ж?не 4,32 г оттег? бар.
?оспа ??рамында?ы ?р компонентт?? зат
м?лшер?н ж?не парциалды? ?ысымын, жалпы
?ысымды табы?ыз.
Бер:
mHe = 24,2 г
mO2 = 4,32г
V= 12,5л
T= 298 K
т/к: Хне, Xo2 -?
PHe ,P o2 , Pж-?
mHe?nHe mO2?nO2
1 млНе
1 млО
4 , 00 гНе
?
не =
?O
2
=
2
32 , 00 гО 2
nHe
nHe ? nO 2
;
n (O 2 )
n ( He ) ? ( O 2 )
;
24 , 2
n (He) =
? 6 , 05 моль
4
n (O2) =
4 ,32
32
? 0 ,135 моль
?(He) =
?(O2) =
6 , 05
0 ,135 ? 6 , 05
0 ,135
0 ,135 ? 6 , 05
?
?
6 , 05
? 0 ,978 моль
6 ,185
0 ,135
6 ,185
? 0 , 0218 моль
Pжалпы =
( nHe ? n ( O 2 ) RT
V
( 6 , 05 моль ? 0 ,135 моль ( 0 , 08206
?
L * атм
моль * К
)
* 298 К
? 12 , 099 атм
12 ,5 л
P He = nHe * Pжалпы = 0,97817 * 12,099 атм = 11,8
РО2 = n O2 * Pжалпы = 0,021877 * 12,099атм
атм
= 0,264 атм
Пьер Луи Дюлонг Францияны? Руан
?аласында туылды.
Пьер Луи Дюлонг
1785 ? 1838 жж.
француз химиг?
ж?не физиг?
Парижде медицинадан д?р?с алып,
сонан со? Клод Бертоллен??
Политехникалы? мектеб?н??
лабораториясында химик болып
ж?мыс ат?арды.
1811 жылы ? Парижд?? Ветеринар
мектеб?нде химия профессоры болды,
1820 жылы ? Политехникалы?
мектепт?? физика профессоры болды.
Нег?зг? ?ылыми зерттеу ж?мыстары:
Жалпы химия ж?не бейорганикалы? химия
саласына арналды. 1811 жылы же??л жарыл?ыш
заттармен ж?мыс ж?рг?зе отырып, ол е? б?р?нш?
рет азот хлорид?н алды, сол т?ж?рибеде ол к?з? мен
?ш сауса?ынан айрылды. ?ымызды?
?ыш?ылыны? ?асиеттер?н зерттед? , фосфорлылау
?ыш?ылды е? б?р?нш? рет аны?тады. 1830 жылы
Бойль-Мариот за?ын эксперимент ж?з?нде
тексеру ?ш?н 27 атм ?ысымда су калориметр?н
??растырды.
Пти (Petit),
Алексис Терез
1791 ? 1820 жж.
француз физиг?
Алексис Терез Пти Францияда
Везуле ?аласында туылды.
1809 жылы Парижде
политехникалы? мектепт? б?т?р?п,
1810 ж Париж лицей?нде о?ытушы
болды. 1815 жылдан
Политехникалы? мектепт??
профессоры ?ызмет?н ат?арды.
?ылыми е?бектер?н жылу ж?не
молекулалы? физика?а арнады.
Нег?зг? ?ылыми зерттеу ж?мыстары:
Катетометр - вертикаль
ба?ытта
орналас?ан ек? н?ктен??
арасында?ы
ара?ышы?ты?ты д?л ?лшеу
?ш?н ?олданылады.
П. Дюлонгпен б?р?ге отыра бос
денен? суыт?ан уа?ытта?ы
?згер?стерд? зерттед?, (1818)
?ыздырыл?ан денелерд?? суыну
жылдамды?ыны? формуласын
ашты ж?не т?ж?рибелерге ?ажет
катетометр ??ралын ойлап тапты.
Газдарды? жылу ?тк?зг?шт?к ?д?с?н
зерттед? ж?не ?атты денелерд??
менш?кт? жылу сыйымдылы?ын,
жылулы? ?л?аюды?
коэффициенттер?н аны?тау
?дiстерiн ?сынды.
Дюлонг- Пти ережес?
Дюлонгт?? е? басты ?ылыми жет?ст?г? 1819 жылы
Пти екеу?н?? б?р?г?п аны?та?ан ?атты денен?? жылу
сыйымдылы? за?дылы?ы болып табылады. Осы
за?дылы??а с?йкес ?атты жай заттарды? менш?кт?
жылу сыйымдылы?ыны? туындысы т?з?лет?н
элементтерд?? атомды? массаларыны? сай кел?п
(жа?а ?лшем бойынша орта есеппен 26 Дж·г?1·К?1)
те?. ?аз?рг? уа?ытта б?л за?дылы? Дюлонг ? Пти
за?дылы?ы атпен белг?л? болып ауыр элементтерд??
атомды? массаларыны? м?н?не жа?ын болды.
Дюлонг- Пти ережес?
Б?лме температурасында ?атты заттарды? молярлы?
жылу сыйымдылы?ы 3R жа?ын болады.
R? универсал газ т?ра?тысы
?атты затты? кристалл торлары атомдардан
т?рады, оны? ?р?айсысы ?ш ба?ытта
гармониялы? терб?л?сте болады, торды?
??рылысын беред?, б?р - б?р?нен ?атысынсыз ?рт?рл?
ба?ытта тербелед?.
Дюлонг- Пти ережес?
?алыпты температурада кейб?р химиялы?
элементтерд?? жылу сыйымдылы?ыны?
экспериментальд? м?ндер?н?? к?рсетк?штер? кестеде
келт?р?лген:
Элемент
Cv , кал/(К·моль)|
Элемент
Cv ,
кал/(К·моль)
C
1,44
Pt
6,11
B
2,44
Au
5,99
Al
5,51
Pb
5,94
Ca
5,60
U
6,47
Ag
6,11
-
-
Дюлонг- Пти ережес?
?атты элементар б?лшектерд?? атомды? массасыны?
туындысыны? менш?кт? жылу сыйымдылы??а
?атынасы т?ра?ты ?лшем болып табылады. Б?л
за?дылы? 13 ?атты элементар денелер ?ш?н
расталды. Б?ра? ол барлы? химиктерд?? назарын
аударды. Я.Берцелиус теориялы? химияны? жет?ст?г?
деп санап, осы за?дылы? нег?з?нде ?з?н?? атомды?
массалар кестес?не т?зетулер енг?зд?. Сонды?тан
Дюлонг пен Пти ережес? химиялы? атомистикада е?
ма?ызды за?дылы? болып ?алды.
Дюлонг- Пти ережес?
П.Дюлонг ж?не А.Пти (1819 ) ережес? бойынша
элементтерд?? атомды? массаларын аны?тау
(молярлы массасын аны?тау).
Металдарды? жылу сыйымдылы?тарын зерттеу
ма?сатында Дюлонг ж?не Пти т?мендег?дей ереже
т?жырымдады:
?атты к?й?ндег? жай заттарды? менш?кт? жылу
сыйымдылы?тарыны? атомды? масса?а (молярлы
масса) к?бейт?нд?с? т?ра?ты 26,0 кДж/ (моль*К)
шамасына те?.
Дюлонг- Пти ережес?
К?п заттарды? менш?кт? жылу сыйымдылы?тары
т?ж?рибе ж?з?нде аны?талады. М?нан со?, сол
затты? менш?кт? жылу сыйымдылы?ын 26,0
санына б?лу ар?ылы жуы?тап молярлы массасын
есептейд?. Молярлы массаны сол затты?
эквивалент?н?? молярлы массасына б?лу ар?ылы
валентт?л?кт? аны?тайды. Шы??ан сан б?лшек сан
болса д??гелектеу ережес?не с?йкес оны б?т?нге
айналдырады, ?йткен? валентт?л?к б?т?н санмен
аны?талады.
Дюлонг- Пти ережес?
Енд? осы б?т?н валентт?л?кт? эквивалентт?? молярлы
массасына к?бейту ар?ылы сол затты? д?л молярлы
массасын аны?тайды. Айт?андарымызды
математика т?л?нде жазса?, т?мендег?дей ?рнек
аламыз:
26 , 0
M ( A)
? M ( A ),
Cm
M(
1
A)
z
M(A) = Z *M(
1
z
A)
? X,
X ≈ Z,
М?нда?ы Сm - менш?кт? жылу
сыйымдылы?,
М(А) ? А ? затыны? молярлы?
массасы,
Х- д??гелектенет?н сан,
М( А ? затыны? эквивалентт?
молярлы массасы,
Z ?валентт?л?к.
Дюлонг- Пти ережес?
Еске т?с?ре кетет?н жай, жекеленген атом, молекулалармен
?лшеулер ж?рг?зу м?мк?н болма?анды?тан б?з т?ж?рибе
ж?з?нде ыл?и макроскопиялы? де?гейде, я?ни затты?
белг?л? б?р м?лшер?мен ж?мыс ?стейм?з. Осы себепт? ыл?и
да молярлы шамалар аны?талады.
Ал, ?лшем б?рл?г?н ескермегенде салыстырмалы атом,
молекула массалары сан м?н? ж?н?нен сол затты? молярлы
атом, молекула массаларына те?.
Мысал
Вольфрамны? менш?кт? жылу сыйымдылы?ы
0,1465 Дж/г ?К, ал эквивалент?н?? молярлы
массасы
30,640
г/моль.
Вольфрамны?
салыстырмалы
атомды?
массасын
аны?та?ыз.
Мысал
Шешу?:
Дюлонг ? Пти ережес?н пайдаланып вольфрамны?
молярлы массасын аны?талы?:
M(W) = 26: 0,1465 = 177,4744 г/моль.
Табыл?ан шаманы эквивалентт?? молярлы
массасына б?л?п валентт?л?к санын аны?талы?.
X ?
M (W )
1
M( W)
z
?
177 , 4744
30 ,64
? 5,79 ,
5,79
?
Z=6
6
Ал валентт?л?к саны б?т?н болатынды?ын
ескере отырып Z = 6 деп аламыз да
вольфрамны? молярлы массасына т?зету
енг?зем?з, я?ни
M(W) = 6 * 30,64 = 183,85 г/моль.
Мысал
Жылу сыйымдылы?ы 13,2 кал/ град те?
калориметрд?? ?ш?не 400 г 0,3% -т? сутект?? ас?ын
тоты?ыны? ер?т?нд?с?н ??йып, оны? ?ст?не аз ?ана
м?лшерде MnO2 ?осты. Реакция ая?тал?ан кезде
температура 1,97 0С к?тер?лд?. Егер ер?т?нд?н??
менш?кт? менш?кт? жылу сыйымдылы?ы С= 1
кал/г* град) те? болса, онда сутект?? ас?ын
тоты?ыны? 1 мол? айрыл?ан кезде б?л?нет?н жылу
м?лшер?н есепте.
Шешу?:
MnO2
2Н2О ? 2H2 + O2 + Q
mер.з(H2O2) =
400 * 0 ,3
? 1, 2 г
100
n (H2O2) =
1, 2
34
? 0 , 0353 моль
2.Реакция н?тижес?нде б?л?нген жылу м?лшер?
келес?
формуламен аны?талады.
Q1= mc *?t + C?t = (mc + C)* ?t
Есепт?? шарты бойынша С= 13,2 кал/г*град
С= 1 кал/г*град ?t = 1,97 0C олай болса,
Q1= (400*1 +13,2) *1,97 = 814 (кал) = 0,814 ккал
1 моль сутект?? ас?ын тоты?ы ыдыра?ан кездег?
б?л?нет?н жылуды? м?лшер?:
q=
Q
n
?
0 ,814
0 , 0353
? 23 ,1 ккал/моль
10-11 сынып о?ушыларыны? Дюлонг ? Пти ережес?.
Газдарды? парциал ?ысымы та?ырыбы бойынша
б?л?м де?гейлер?н ба?алауды? критериалды? шкаласы
О?ыту ма?сатына сай ба?алауда ?олданылатын
критерийлерд?? дескрипторлары
Жет?ст?к
де?гей?
А- Критерий?
?Д?ние б?рл?г??
0
Дескрипторлар
О?ушы т?менде бер?лген дескрипторлар стандарттарыны?
еш?айсысына жеткен жо?.
1-2
Таби?и ортада болып жат?ан ??былыстар жайлы т?с?н?г?
таяз, химиялы? за?дылы?тары жайлы б?л?м? на?ты ж?не
д?лелд? емес. Терминдерд? д?рыс ?олданбайды
2-3
За?дылы?тар жайлы т?с?н?г? шектеул?, химиялы? терминдерд?
орынды ?олдан?анмен та?ырып ма?ынасын толы? аша алады.
Т?с?н?г? толы?, на?ты емес.
За?дылы?тар жайлы т?с?н?г? бар, ??былыстарды оларды?
арасында?ы байланыстарды жа?сы т?с?нед?, м?л?меттерд?
логикалы? ретт?л?кпен жетк?зе алады, терминдерд? орынды
?олданады. Алайда, ?олдан?ан мысалдар ?те ?арапайым ж?не
толы? емес.
За?дылы?тар, ??былыстар оларды? арасында?ы
байланыстарды сен?мд?, толы?, орынды жетк?зе алады.
Терминдерд? д?рыс, на?ты, сен?мд? ?олданып, Парциал газ
?ысымын д?лелдей алады.
3-4
5-6
C- Критерий? Жет?ст?к
??ылыми
де?гей?
б?л?м?
0
Дескрипторлар
T?менде бер?лген дескрипторлар стандарттарыны?
еш?айсысына жеткен жо?.
1-2
Бер?лген м?т?ннен ?ажетт? а?паратты табуда ?иналады. А?параттарды
талдай б?лмейд?, та?ырып бойынша проблеманы шешуге пайдалан?ан
?осымша м?л?меттер ма?сат?а сай келе бермейд?.
2-3
О?улы?тарда?ы м?л?меттерд? ?осымша а?парат к?здер?нен тап?ан
матералдармен толы?тыра б?лед?. Б?ра?, та?ырып бойынша а?парат
к?здер?не та?дау мен сараптау ж?мысын ж?рг?зуде ?иналады.
3-4
Та?ырып?а байланысты ?ажетт? а?параттар мен м?л?меттерд?
жина?тай алады. Дегенмен, жина?тал?ан деректерд? талдап, оны
?ажетт? жа?дайда ?олдана бермейд?.
Кесте бойынша термодинамикалы? к?й шамаларын ажырата алады,
сараптау ж?мысын ж?рг?зе алады, бер?лген м?т?ндерден ?ажетт?
а?параттарды таба б?лед?, ?ылыми а?параттарды та?ырып бойынша
туында?ан проблемаларды шешуде ?олдана алады.
5-6
Критерий
?пайлар
A
C
0-6
0-6
жалпы
0-12
?пай санын ба?а?а ауыстыру
Жина?ан ?пай саны
0-6 (60% ж?не одан
Ба?асы
?2?
т?мен)
7-8
(61%-74%)
?3?
9 - 10
(75%-88%)
?4?
11-12 (100%-89%)
?5?
?й тапсырмасы
1-есеп
Сыйымдылы?ы V= 0,01 м3 ыдысты? ?ш?нде газдар ?оспасы
бер?лген. Егер Т = 280 К температурада ?оспа ??рамында
m1 = 7 г азот ж?не m2 = 1 г сутек бар.
?оспа ??рамында?ы ?р компонентт?? зат м?лшер?н ж?не парциал
?ысымын, жалпы ?ысымды табы?ыз.
2-есеп
Автомобиль шинасында?ы резе?ке камераны? к?лем? 0,04 м3 те?.
Егер оны? ?ш?ндег? ауаны? массасы
160 г те? болса, t0 = 170C бол?анда оны? ?ысымы неге те? болады?
3-есеп
??рамында ?алыпты жа?дайда к?лемд?к ?лес бойынша 21% оттек,
78% азот, 1% аргоны бар б?р метр куб. ауаны? массасын табы?ыз.
Назарлары?ыз?а рахмет!
Документ
Категория
Презентации по физике
Просмотров
101
Размер файла
5 294 Кб
Теги
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа