close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

ПРАВІЛЫ БЕЛАРУСКАЙ АРФАГРАФІІ

код для вставкиСкачать
ПРАВ?ЛЫ
БЕЛАРУСКАЙ
АРФАГРАФ?? ?
ПУНКТУАЦЫ?
Л?тара о п?шацца тольк? пад
нац?скам:
ГОД, КОТ, СКРОЗЬ, ШО?К, КОЛАС, МОВА,
ДО?ГА, ПОСУД, АРОЛ, ШОЛАХ, ПЛЯЧО,
ДАРОГА, РАЗГОРТВАЦЬ, ДАПАМОГА,
ДАДАТКОВА, ЖН?ВО, ДЭПО, ВОДАР,
ОКАННЕ, ОДА, ОПТАМ, ОРДЭН, ОФ?С,
ОПЕРА, ОРША, ОМСК, ОБН?НСК, ОСЛА,
ОКСФАРД, ОРСК, ТОК?А, ВАТЭРЛОА.
Л?тара э п?шацца:
У ПАЧАТКУ ВЫКЛ?ЧН?КА? Э, ЭГЕ, ЭГЕ-ГЕ, ЭЙ, ЭХ;
ПАСЛЯ ПРЫСТА?НОГА Г У СЛОВЕ ГЭТЫ ?
ВЫТВОРНЫХ АД ЯГО (ДАГЭТУЛЬ), А ТАКСАМА ?
ВЫКЛ?ЧН?КАХ ГЭ, ГЭЙ ? НАЗВАХ Л?ТАР (БЭ, ВЭ ?
ПАД.);
пасля шыпячых, [р], [д], [т] ?
цвёрдага [ц]:
жэрдка, жэмчуг, шэры, нашэсце,
чэрствы, чэк, нараджэнне,
абуджэнне, рэк?, рэзаць,
халадэча, сардэчны, пустэча,
мястэчка, цэны, у руцэ.
У словах ?ншамо?нага
паходжання л?тара э як пад
нац?скам, так ? не пад
нац?скам п?шацца ?
адпаведнасц? з беларуск?м
л?таратурным выма?леннем:
у пачатку слова:
эра, эсэ, э?рыка, эпас, этыка,
Э?кл?д, Э?рып?д, Эл?ста;
але:
егер, ерась, ерэтык, Е?ропа,
е?рапейск?, Е?паторыя,
е?патарыйск?, Ерэван, ерэванец,
Е?фрат;
у канцы нязменных сло?, а таксама
?ласных ?мён ? геаграф?чных назва?
пасля зычных, акрамя л, к, п?шацца э:
купэ, кафэ, гал?фэ, кашнэ, каратэ,
дэкальтэ; Мерымэ, Эйвэ, Хасэ, Морзэ,
Таб?дзэ, Брыгвадзэ, Душанбэ;
але: камюн?ке, сальта-мартале,
ф?ле, п?ке.
3. Л?тара э ? запазычаных
словах пасля губных зычных,
а таксама пасля з, с, н
п?шацца згодна з беларуск?м
л?таратурным выма?леннем.
Так, словы капэла, сурвэтка,
экзэмпляр, маянэз, тунэль,
сэрв?с п?шуцца з э,
а медаль, нерв, парламент,
перспектыва, газета,
серв?з ? з л?тарай е.
Л?тара а п?шацца не пад
нац?скам незалежна ад
паходжання слова:
балота, рамонт, адрас, характар,
адажыа, трыа, сальфеджыа,
сакрэт, Ватэрлоа
Не падпарадко?ваюцца аканню
словы са спалучэнням? ро, ло,
як?я чаргуюцца з ры, лы:
кро? ? крыв? ? крывавы, дровы ?
дрывотня, крошка ? крышыць,
бровы ? брыво, гром ? грымоты
? грымець, брод ? брысц?,
глотка ? глытаць.
Ненац?скныя ф?нал? -эль, -эр у
запазычаных словах
перадаюцца як -аль, -ар:
шн?цаль, шпаталь, карцар,
грэйдар, л?дар, камп'ютар,
пэйджар, эспандар, тэндар,
ордар, менеджар, фарватар,
альма-матар, кратар.
Ненац?скныя ф?нал? -эль, -эр ва
?ласных ?мёнах ?ншамо?нага
паходжання перадаюцца
нязменна:
Ландэр, Одэр, П?тэр, Юп?тэр.
Тэст для самаправерк?
А1. Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара а:
1) кр?мяны,
2) крат?р,
3) пр?снак,
4) пр?снаводны,
5) гард?роб
А2. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара э :
1) сакр?тар,
2) ц?нтральны,
3) шч?бятаць,
4) р?прадуцыя,
5) р?дкалессе
А3. Адзначце словы, у як?х дапушчаны арфаграф?чныя памылк?:
1) сальфеджыа,
2) ?нсцэн?ро?ка,
3)чорствы,
4) дрэвасек,
5) дрэс?ро?ка
Праверце сябе:
А1. 1) крамяны, 2) кратар, 3)
праснак,
А2. 2) цэнтральны,
4) рэпрадуцыя, 5) рэдкалессе
А3. 3)чэрствы, 4) дрывасек
Л?тара ё п?шацца пад
нац?скам:
б?ёлаг, сацыёлаг, трыёд,
шп?ён, вёсны, сёлета, цвёрда.
Л?тара ё п?шацца не пад
нац?скам у словах
з коранем ёд- ? ёт-:
ёдап?рын, ётацыя, ётаванне.
Галосныя е, ё ? першым
складзе перад нац?скам
абазначаюцца на п?сьме
л?тарай я:
земл? ? зямля, зелень ? зялёны,
сем'? ? сям'я, сёстры ? сястра,
вёска ? вясковы, елка ? ял?на,
ёрш ? ярша, мёд ? мядок, лес ?
лясны, дзевяць ? дзявяты,
дзесяць ? дзясяты, сем ?
сямнаццаць, восем ?
васямнаццаць.
У астатн?х ненац?скных
складах е захо?ваецца:
селян?н, зелян?на, лесн?к?,
нерухомы, безупынны, восем,
заедзь, высветл?ць, восень,
цемень, дзевятнаццаты,
дзесятковы.
Тэст для самаправерк?
А1. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара е:
1) м?рзлата
2)бусл?ня
3) б?сконцы
4) г?ктар
5) см?танковы
А2.Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара я:
1) зв?рабой
2) ск?птычны
3) н?значны
4)Св?ц?зь
5) погл..д
А3. Адзначце словы, у як?х дапушчаны арфаграф?чныя памылк?:
1) пецярня
2)селядзец
3)лялячны
4)зазялянелы
5) першацвет
Праверце сябе:
А1. 1) мерзлата, 4) гектар,
5) сметанковы
А2.3) нязначны 4)Св?цязь 5) погляд
А3. 1) пяцярня 3)лялечны
4)зазелянелы
Правап?с л?тар а, о, э
? складаных словах
Кал? ? другой частцы складанага
слова нац?ск на першым
складзе, то ? першай частцы
замест о п?шацца а:
дабра/дзей, скара/ход,
саля/вар, дабра/якасны,
вада/схов?шча,
бамба/схов?шча, ра?на/пра?е.
Кал? ? другой частцы
складанага слова
нац?ск не на першым
складзе, то ? першай
частцы захо?ваецца о:
асно?ва/палажэнне,
во?гне/трывалы,
во?да/размеркавальн?к,
ваго?на/рамонтны,
во?стра/камб?нацыйны,
высо?ка/?дэйны,
ко?рма/нарыхто?ка,
ко?не/гадо?ля.
Л?тара о захо?ваецца, кал?
першай часткай складанага
слова з?я?ляюцца слова-, што-:
словатворчасць,
штодзённы, штомесяц,
штогод.
О п?шацца ? першай частцы
складаных сло?, кал? другая
частка пачынаецца на ? (у
нескладовае):
мароза?стойл?вы,
торфа?борачны,
вогне?стойл?вы,
збожжа?борка
Л?чэбн?к? ад 200 да 900 утвараюць асобны тып складаных
сло?, у як?х скланяецца ? першая
частка. Л?тары э, о, е, я п?шуцца
? гэтых словах у залежнасц? ад
месца асно?нага ? пабочнага
нац?ску ? склонавых формах.
Н. дзв?сце
трыста чатырыста
Р. двухс?т тро?хсот чатыро?хсот
Д.двумст?м тро?мстам чатыро?мстам
В. дзв?сце
трыста
чатырыста
Т. двумастам? трымастам? чатырмастам?
М. двухстах тро?хстах чатыро?хстах
Н. пяцьсот шэ?сцьсот
се?мсот
Р. пяц?сот
сям?сот
шасц?сот
Д. пяц?стам шасц?стам
В. пяцьсот
шэ?сцьсот
сям?стам
се?мсот
Т. пяццюстам? шасцюстам? сямюстам?
М. пяц?стах
шасц?стах
сям?стах
Н. во?семсот
Р. васьм?сот
Д. васьм?стам
дзевяцьсот
дзевяц?сот
дзевяц?стам
В. во?семсот
дзевяцьсот
Т. васьмюстам?
дзевяццюстам?
М. васьм?стах
дзевяц?стах
Л?тара е захо?ваецца ?
складаных л?чэбн?ках
се?мсот, во?семсот, пакольк?
кожная частка ? ?х мае свой
нац?ск, пара?н.: се?мсот ?
сям?сот, во?семсот ?
васьм?стам.
Гук [э] ? першай частцы
складаных сло? захо?ваецца ?
абазначаецца л?тарай э:
мэтанак?раваны, мэтазгодна,
рэдказубы, шэравок?,
арэхападобны,
крэдытаздольнасць,
тэлебачанне
У складаных словах,
утвораных ад л?чэбн?ка ?
форме роднага склону ?
якога-небудзь ?ншага слова,
першая частка п?шацца так,
як яна п?шацца ? родным
склоне л?чэбн?ка:
трохдзённы, чатырохпавярховы, шасц?ствольны,
шасц?соты, пяц?дзёнка,
дзесяц?годка, сям?класн?к,
васьм?гадовы, васьм?соты,
дзевяц?градусны, саракагоддзе,
саракапяц?тонны,
двухсотметровы.
Кал? складаныя словы маюць у
сва?м складзе больш за дзве
частк?, то кожная з ?х п?шацца як
асобна ?зятае слова:
ав?яматорабудаванне,
а?татрактарабудаванне,
аэрафотапрыбор,
тэлефатометр.
У першай частцы складанага
слова л?тара е захо?ваецца
незалежна ад таго, на як?м
складзе нац?ск у другой частцы:
сенакас?лка, верхнеазёрск?,
белабрысы, землетрасенне,
светапогляд, свежавымыты,
свежамарожаны, сенажаць.
Кал? першай часткай складаных сло?
з?я?ляецца аснова вел?к-/вял?к-, то нап?санне л?тар е або я залежыць ад таго,
як? склад у другой частцы нац?скны:
кал? першы, то п?шацца е:
вел?ка/душны, вел?ка/руск?,
вел?ка/мучан?к, вел?ка/свецк?;
кал? друг?, то п?шацца я:
Вял?ка/брытан?я, вял?ка/дзяржа?ны,
вял?ка/галовы.
У першай частцы складанага слова
л?тара ё захо?ваецца пры нац?ску не на
першым складзе другой частк?
лёгка/атлетычны, лёда/драб?лка,
мёртва/народжаны, мёда/варэнне;
? замяняецца на е, кал? нац?ск на
першым складзе другой частк?:
леда/рэз, меда/гонка, легка/думна.
У складаных словах злучальныя
галосныя о, ё п?шуцца тольк?
пад нац?скам, а ? у любым
ненац?скным складзе:
?льновалакно, Вадохрышча,
куродым, гел?ёграф,
радыёметр, мароза?стойл?вы,
прыборабуда?н?чы
Злучальная галосная е ? складаных
словах пераходз?ць у я, кал? нац?ск
на першым складзе другой частк?
складанага слова:
баяздольны, зерня?борачны,
зернясхов?шча, земляроб,
жыццярадасны, крывятворны;
але: боепрыпасы, жыццеап?санне,
землекарыстанне, зернебабовы.
Складанаскарочаныя словы пры
нап?санн? звычайна
разглядаюцца як простыя словы
з адным нац?скам:
зямфонд, лясгас.
Заданне для самаправерк?
Выберыце прав?льны варыянт
Вольналюб?вы ?вальналюб?вы,
чарнаморск? ?чорнаморск?,
вадасхов?шча ?водасхов?шча,
да?гажыхар ?до?гажыхар, вел?капосны
?вял?капосны, танкаскуры ?тонкаскуры,
дробназярн?сты ?драбназярн?сты,
кароткачасовы -караткачасовы
Праверце сябе:
Вольна/люб?вы, чарна/морск?,
вада/схов?шча, до?га/жыхар,
вел?ка/посны, танка/скуры ,
дробна/зярн?сты,
каротка/часовы
Правап?с спалучэння?
галосных ?ё(ыё), ?я (ыя), ?е
(ые), ?о (?а),ео (еа), эо (эа) у
?ншамо?ных словах
ИО?
у пачатку сло? пад нац?скам ?о: ?ос?ф, ?он,
а не пад нац?скам??а: ?ардан?я,?ан?зацыя;
у сярэдз?не сло? пад нац?скам ?ё (ыё):
акс?ёма, б?ёграф, патрыёт
(але: Эф?оп?я, м?льён, трыльён ? ?нш.),
а не пад нац?скам ?я (ыя): б?ялог?я,
б?бл?ятэка, нацыянальны (але: радыё);
у канцы сло? незалежна ад нац?ску ?
?а (ыа) : трыа, Антарыа, Ток?а
ИА ( руск.) ? ?Я (ыя): мемарыял,
п?ян?ст, дыялог, ?л?яда.
ИЕ ( руск.) ? ?Е (ые): аб?турыент,
пацыент, кл?ент;
ЕА ( руск.) ?ЕА (эе): Неапаль, рэал?ст
(але: ак?ян);
ЕО ( руск.) ? ЕО (эо), ЕА(эа): фразеолаг,
фразеалог?я;
ОЭ ( руск.) ?АЭ: арфаэп?я, паэт
ЙО ( руск.) ? пад нац?скам праз Ё:
ёг, ёгурт, ёд, ёдз?сты, маёр,
а не пад нац?скам ? праз Я:
маянэз.
ЙЕ ( руск.) ? праз Е: канвеер,
Феербах, фае.
ЙА ( руск.) ? праз Я: Мая, папая
Заданне для самаправерк?
Зап?шыце словы па-беларуску
Клиент, патриот, специалист, реактив,
неон, идеолог, диета, трио, биография,
Неаполь, проект, радиоузел, официант,
майор, район, грандиозный, йод,
рацион, спартакиада.
Праверце сябе:
Кл?ент, патрыёт, спецыял?ст,
рэакты?, неон, ?дэолаг, дыета,
трыа, б?яграф?я, Неапаль,
праект, радыёвузел,
аф?цыянт, маёр, раён,
грандыёзны, ёд, рацыён,
спартак?яда.
Правап?с прыста?ных
галосных ?, а
Прыста?ная галосная ?
п?шацца: у пачатку слова
перад спалучэнням? зычных з
першай м:
?мшара, ?мчаць, ?мгла,
?мгненне, ?мкл?вы;
у пачатку слова перад спалучэнням? зычных
з першым? р, л, кал? слова з так?м? спалучэнням? зычных пачынае новы сказ або
ста?ць пасля знака прыпынку ц? папярэдняга
слова, што заканчваецца на зычную:
?ржа, ?ржаць, ?рваць, ?ржышча; ?лгун,
?льдз?на.
?ржуць кон?, калёсы скрыпяць ад Дона да
Буга (Я. Купала). Часам? на цэлыя к?ламетры
рассц?лалася дарога ро?ным, н?бы выбеленым на сонцы, ?льняным палатном (Я. Колас)
Кал? слова з так?м пачатковым
спалучэннем зычных ста?ць пасля
слова, якое заканчваецца на
галосную ? пасля яго няма знака
прыпынку, то прыста?ная л?тара ?
не п?шацца, напрыклад:
Люблю я прыволле шырок?х палё?,
зялёнае мора ржаных каласо?... (Я.
Колас).
У словах з г?старычным
каранёвым о можа з'я?ляцца
прыста?ная галосная а:
?мшара ? амшара, ?ржаны ?
аржаны, ?ржышча ? аржан?шча.
Пасля прыставак ? першай частк?
складанага слова, як?я заканчваюцца на галосную, прыста?ныя л?тары ? ? а перад р, л, м не
п?шуцца:
заржавець, заржаць, зардзецца,
замглёны, замшэлы, прымчацца,
вокамгненна.
Тэст для самаправерк?
А1. Адзначце выпадк?, у як?х п?шацца
прыста?ная галосная:
1) балота ?мшэе
2) яна ?лжэ
3)вял?кая ?льдз?нка
4)на вул?цы ?мжэла
5)конь ?ржа?
А2. Адзначце выпадк?, у як?х
прыста?ная галосная не п?шацца:
1) гучнае ?ржанне
2) нельга ?рваць
3) рух ?мкл?вы
4) за?мшэлы камень
5) вось ?ржышча
А3. Адзначце словы (словазлучэнн?), у
як?х дапушчаны арфаграф?чныя памылк?:
1) ручн?к? ?льняныя
2)карыстацца льготай
3) апетыт ?льв?ны
4) заржавець
5) вока?мгненна
Праверце сябе
А1. 1) балота ?мшэе 4)на вул?цы
?мжэла 5)конь ?ржа?
А2. 1) гучнае ржанне 2) нельга
рваць 4) замшэлы камень
А3. 1) ручн?к? льняныя
5) вокамгненна
Правап?с л?тар ?, ы, й
Гук { ? } пасля прыставак на
галосную чаргуецца з { й}, што
перадаецца на п?сьме л?тарай й:
у словах з коранем ?с-ц?, ?гр-аць, ?м-я,
?нач-ай на месцы ненац?скнога
пачатковага каранёвага {?} :
выйсц?, зайграць, найменне,
перайначыць, перайначанне, пайменны;
у словах займаць, наймаць, пераймаць,
перайманне, праймаць
У астатн?х выпадках пачатковы
каранёвы гук {?} пасля прыставак на галосны перадаецца
нязменна:
за?скрыцца, за?кацца,
за?нтрыгаваць, пра?люстраваць,
пра?снаваць, не?стотны,
Пры?ртышша, За?л?йск?
Пачатковае ? захо?ваецца пасля
прыставак звыш-, м?ж-, пан-,
супер-, транс-, контр-:
звыш?мкл?вы, супер?нтэлект,
м?ж?нстытуцк?, пан?слам?зм,
транс?ндыйск?, контр?дэя,
а таксама ? складаных словах:
борт?нжынер, спорт?нвентар,
спец?нструктаж, пед?нстытут ?
?нш.
Пры спалучэнн? прыставак (аб-, ад-,
пад-, над-, раз-, з-(с-), уз-, перад-,
дэз-, суб-) са словам?, што пачынаюцца з ? , выма?ляецца ? п?шацца ы:
абысц?, надышо?, абыгрываць,
падыгрываць, зыначыць,
адыменны, узыход, спадылба,
спадыспаду, перадыспытны,
субынспектар, дэзынфармацыя,
дэзынтэграцыя ? ?нш.
Тэст для самаправерк?
А1. Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара й:
1) пера?начыць
2)за?нелы
3) пра?нфарм?раваць
4) за?сц?
5) узы?шо?
А2. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара ?:
1) спад?лба
2) пал?т?нфармацыя
3) дэз?нфармацыя
4) пад?граць
5) контр?гра
А3. Адзначце прав?льна нап?саныя
словы:
1) надыйшо?
2) дэзынф?цыраваць
3) зайскрыцца
4) безын?цыяты?ны
5) мед?нструменты
Праверце сябе
А1. 1) перайначыць 4) зайсц?
А2. 2) пал?т?нфармацыя 5) контр?гра
А3. 2) дэзынф?цыраваць
4) безын?цыяты?ны
5) мед?нструменты
Правап?с зычных
ПРАВАП?С ЗВОНК?Х ? ГЛУХ?Х
ЗЫЧНЫХ
Чаргаванне звонк?х ? глух?х зычных (акрамя прыставачнага з) на
п?сьме не адлюстро?ваецца:
хлеб , воз , ножка , загадка
Рыбка ? рыба, шапка ? шапак, магчы ?
магу, кладка ? кладак, даведка ? даведацца, дзядзька ? дзядзечка, казка ?
казаць, важк? ? важыць, каска ? касак,
просьба ? прас?ць, касьба ? кас?ць,
носьб?т ? нас?ць, малацьба ? малац?ць,
па?зц? ? па?зу, малодшы ? малады; дзед
? дзеда, поезд ? поезда, ро?нядзь ?
ро?нядз?, сядзь ? сядз?
Правап?с уласнабеларуск?х ?
запазычаных сло?, у як?х
нап?санне звонк?х ? глух?х
зычных нельга праверыць,
вызначаецца па сло?н?ку:
футбол, баскетбол, вакзал,
айсберг, экзамен, Афган?стан.
Заданне для самаправерк?
Жан?(дз/ц)ьба, стры(г/х)чы,
ка(з/с)ьба, л?(дж/ч)ба,
гру(ш/з)чык, перано(ш/с)чык,
бара(дз/ц)ьба, (ж/з)жо?кнуць,
ця(ш/ж)ка.
Праверце сябе
Жан?цьба, стрыгчы, касьба,
л?чба,грузчык, пераносчык,
барацьба, зжо?кнуць, цяжка.
Правап?с спалучэння зычных на
стыку кораня ? суф?кса,
прыста?к? ? кораня
1. На стыку кораня ? суф?кса адбываецца
прыпадабненне груп зычных, што на
п?сьме не перадаюцца:
спалучэнн? зычных дч, тч выма?ляюцца
як падо?жаны гук [ ч]: дакладчык ? дакла[чч]ык,пераплётчык ?пераплё[чч] ык
спалучэнн? зычных дц, тц, чц выма?ляюцца як падо?жаны [ц]: селядцы ? селя
[цц]ы, кладачцы ? клада[цц]ы
спалучэнне зычных дс выма?ляецца
як гук [ц] : гарадск? ?гара[ц]к?, людск?
?лю[ц]к?;
спалучэнн? зычных жс,шс, зс
выма?ляюцца як [с] : нясв?жск? ?
нясв?[с]к?, добрушск? ? добру[с]к?,
французск? ? францу[с]к?.
2. Нап?санне зычных з ? с у прыста?ках
адпавядае выма?ленню:
перад галосным? ? звонк?м? зычным?
п?шуцца прыста?к? з-, уз-, без-, раз-:
змаляваць, узлесак, безабаронны,
бязрадасны, разбег, разагнацца;
перад глух?м? зычным? п?шуцца
прыста?к? с-, ус-, бес-, рас-: схап?ць,
успомн?ць, беспадста?на, раск?нуць.
Прыста?ка ?ншамо?нага
паходжання дыс- п?шацца
нязменна незалежна ад наступнай
зычнай л?тары:
дысквал?ф?кацыя, дысгармон?я.
Але: дызасацыяцыя, дыз?юнкцыя (перад
галосным?)
Прыста?к? ад-, пад-, над-, перад-, абп?шуцца перад глух?м? ? перад звонк?м?
нязменна:
адраб?ць, адхап?ць, падрэзаць,
падкласц?, надламаць, надп?саць,
пераднац?скны, перадсвяточны,
абгрызц?, абсекчы.
Незалежна ад выма?лення п?шуцца
нязменна ?се прыназо?н?к?:
ад рэчк?, ад хаты, пад зоркам?, пад
сталом, з мамай, з сястрой, без
радасц?, без памылак
Заданне для самаправерк?
(Ад/ат)прав?ць, (з/с)рэзаць,
(дыз/дыс)гармон?я, (з/с)п?лаваць,
(перат/перад)ваенны,
(уз/ус)гадаць, (без/бес)заганны,
(дыз/дыс)прапорцыя,
(рас/раз)кланяцца, (аб/ап)церц?
Праверце сябе
Адправ?ць, зрэзаць,
дысгармон?я, сп?лаваць,
перадваенны, узгадаць,
беззаганны, дыспрапорцыя,
раскланяцца, абцерц?
Правап?с д ? дз, ц ? т
1. Чаргаванне цвёрдых зычных гука?
[д], [т] з мякк?м? дз', [ц'] (дзеканне ?
цеканне) адлюстро?ваецца на п?сьме:
замест д, т перад е, ё, ?, ю, я п?шацца
адпаведна дз, ц:
гарады ? у горадзе, народы ? у народзе,
сады ? у садзе, ?ду ? ?дзём, вяду ? вядз?,
хата ? у хаце, чысты ? чысцютк?
2. Чаргаванне [д], [т] з [дз?], [ ц']
адбываецца перад мякк?м в':
два ? дзве, дзвесце, чатыры ?
чацвёрты, чэрствы ? счарсцвелы.
Л?тара ц ? дыграф дз перад мякк?м [в?]
п?шуцца згодна з выма?леннем у
словах:
дзверы, мядзведзь, бацв?нне, цвёрды,
цвярозы, цв?к, цв?лы, цв?сц?, цв?д,
цв?ндэк, л?цв?н, л?цв?нка, яцвяг, Мацвей,
Мацвеенка, Бацв?нн?к ? ?нш.
Выключэнне: тв?ст.
3. Гук? [д] у канцы прыста?к? ? [т] у
складзе суф?кса перад мякк?м [в?]
захо?ваюцца нязменна ? на п?сьме
перадаюцца адпаведна л?тарам? д ? т:
адвезц?, у таварыстве, у агенцтве, у
выдавецтве, аб прыродазна?стве, у
грамадстве, у братэрстве.
Гук [т] захо?ваецца нязменна ? на
п?сьме перадаецца л?тарай т перад
мякк?м [в?] у аддзеясло?ных назо?н?ках
? ? словах, вытворных ад ?х: б?тва ? у
б?тве, брытва ? брытве, брытвенны,
клятва ? клятве, клятвенны, п?тво ? у
п?тве, паства ? у пастве.
Л?тары д ? т захо?ваюцца таксама ?
некаторых ?ншых словах: мардва ?
мардве, мардв?н, Мардв?на?, Л?тва ? у
Л?тве.
4. У словах ?ншамо?нага паходжання (а
таксама ? вытворных ад ?х) цвёрдыя д,
т, як прав?ла, захо?ваюцца нязменна:
л?таратура, майстар, рэйсфедар,
дэлегат, дэманстрацыя, матэрыял,
ун?верс?тэт, кватэра, тэхн?ка,
медыцына, апладысменты, ?ндык,
тыраж, скептык, ерэтык
5. Перад суф?ксам? ? злучэнням? суф?ксальнага паходжання -?н-, -?р-, -ёр-, -еец, ейск- у словах ?ншамо?нага паходжання, а
таксама ? словах, вытворных ад ?х (у тым
л?ку перад памян-шальным суф?ксам -?к-),
[д] ? [т] чаргуюцца з [дз?], [ц?], што ?
адлюстро?ваецца на п?сьме:
сульф?ды ? сульф?дз?н, камандаваць ?
камандз?ро?ка, камандз?р, ?ндыя ? ?ндзеец,
?ндзейск? (але: ?ндыец, ?ндыйск?, ?ндыйцы),
гвардыя ? гвардзеец, гвардзейск?, мантаж ?
манцёр
6. Дз, ц п?шуцца ? некаторых
словах, правап?с як?х вызначаецца
па сло?н?ку:
мундз?р, гетэрадз?н, дзюна, дзюшэс,
бардзюр, арцель, арц?шок, ц?р, ц?тр,
эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра,
накцюрн, цюркск?, цюльпан, каранц?н,
лац?нск? (але: латынь).
7. Д, т або дз, ц п?шуцца ? адпаведнасц? з
беларуск?м л?таратурным выма?леннем у
?мёнах уласных:
Дадэ, Дэфо, дэ Бальзак, Драг?чын, Дэтройт,
Тэлав?, Атэла, Тэвасян, Тэкля, Тэкерэй, Тэрэза,
Шаптыцк?, ?Юман?тэ?, Дзян?с, Гарыбальдз?,
Дзв?на, Дзясна, Барадз?но, Уладз?васток,
Хрысц?на, Цютча?, Кацюб?нск?, Целяханы,
Ц?мкав?чы, Ц?хв?н, Цюмень, Цюрынг?я, Га?ц?,
Палесц?на, Поц?, Та?ц? ? ?нш.
Правап?с так?х сло? вызначаецца па сло?н?ку.
Тэст для самаправерк?
А1. Адзначце словы, у як?х прапушчаны
л?тары дз:
1) каар?ынаты
2) у зго?дзе
3) ?весце
4) па?везц?
5) в??эасалон
А2. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара т:
1) шах?ёр
2) ап?эка
3) на плане?е
4) у сваяц?ве
5) на?юрморт
А3. Адзначце словы, пры перакладзе як?х з рускай мовы на беларускую адбываецца пераход т у ц:
1) терпение
2)терраса
3)бантик
4) бритвенный
5) четверг
Правап?с падо?жаных
зычных
1. На п?сьме падо?жаныя зычныя ж, з,
л, н, с, ц, ч, ш, як?я стаяць пам?ж
галосным?, абазначаюцца падвоеным
нап?саннем адпаведных л?тар:
замужжа, маззю, карэнне, вараннё,
двукоссе, суквецце, ноччу, зац?шша,
ружжо, рыззё, жыццё, ламачча, свацця,
куцця, Уручча, пяццю, дзесяццю,
пяццюдзесяццю, пятнаццаццю.
Падо?жаны гук [дз?] перадаецца
спалучэннем л?тар ддз:
суддзя, разводдзе, ладдзя,
пападдзя.
У словах ?ншамо?нага паходжання, у
тым л?ку ? ?ласных назвах, ? вытворных
ад ?х падвоеныя л?тары звычайна не
п?шуцца:
граматыка, група, калекты?,
калекцыя, сума, карэспандэнт, каса,
кас?р, тэрыторыя; п?ца, сам?т; Ала,
Васа, Генадзь, ?на, Нона, ?пал?т, К?рыл,
Адэса, Калькута, Марока, Н?ца
Але: бонна, донна, дурра (расл?на),
манна, панна, ванна, мадонна;
Ганна, Жанна, Мекка ? ?нш.
Нап?санне так?х сло? вызначаецца па
сло?н?ку.
3. Ва ?ласных назвах падо?жанае
выма?ленне зычных адлюстро?ваецца на
п?сьме:
А?г?ння, Акс?ння, Ан?сся, А?доцця, Наталля,
Таццяна, Усц?ння, Фядосся, Траццяко?ка;
Краснаполле, Залессе, Закарпацце ? ?нш.;
але: ?лья, Емяльян, Касьян, Ульян, Ульяна,
Юльян, Юльяна, Традзьяко?ск? ? ?се
вытворныя ад ?х: ?ль?н, ?ль?ч, ?ль?нск?,
?ль?чо?ка, Ульяна?, Ульяна?ск, ульяна?ск? ?
?нш.
Заданне для самаправерк?
Адзначце словы, у як?х прапушчаны
л?тары:
1) трэц??
2) да?галец?е
3) замуж?м
4) замуж?а
5) тэр?ыторыя
Правап?с прыста?ных ?
?ста?ных в ? г
1. Прыста?ная л?тара в п?шацца перад
нац?скным о:
у пачатку сло?: возера, вольха, восень,
воспа, вось, вокны, вотчына, войкаць,
воблака, вобласць, востра?, Вогненная
Зямля, Вольга ? ?нш., у вытворных ад ?х
словах пасля прыставак: абвостраны,
адворваць, павойкаць, увосень; але:
окаць (? вытворныя ад яго), одум.
перад прыста?кам? о-, об-, од- (от-):
вок?с, вок?сел, вокл?к, вокл?ч, вокрык,
вопыт, вобземлю, вобмацкам, вобраз,
вобыск, водгалас, водгук, воддаль,
водзы?, воп?с, водпаведзь, водпуск,
водсвет, водступ, вотруб'е ? ?нш., а
таксама навобмацак, наводдалек,
паводле, наводшыбе ? ?нш.;
у запазычаных словах: вохра,
воцат ? вытворных ад ?х:
вохрыць, павохрыць,
воцатнак?слы ? ?нш.
2. У формах сло? вока, востры, восем,
вакол ? вытворных ад ?х прыста?ная в
захо?ваецца незалежна ад месца
нац?ску:
вачэй, вачам?, завочны, увачав?дк?,
уваччу; вастрыць, вастрыня,
завастрэнне; васьмёра, вакол?ца
3. У сярэдз?не некаторых сло?
перад нац?скным о п?шацца
?ста?ная л?тара в:
н?водз?н, Лявон, Лявончанка,
Радз?вона? ? ?нш.
4. Прыста?ное в не п?шацца ?
запазычаных словах перад
пачатковым нац?скным [о]:
опера, оперны, ода, Оксфард, ордэн,
оф?с ? ?нш.
5. Прыста?ная л?тара в п?шацца:
перад нац?скным каранёвым у на пачатку
слова: вугал, вуда, вугаль, вуж, вузел, вузы,
вул?ца, вунь, вус, вусны, вуха, вучань, а
таксама ? формах так?х сло? ? вытворных ад ?х
незалежна ад месца нац?ску: абвуглены,
каме?ннавугольны, чатыро?хвугольн?к,
завулак, навудз?ць, вудз?льна, вузлы,
вузлаваты, вусаты, чарнавусы
перад прыста?кам? у-, уз- (ус-):
вусц?ш, вусц?шна, вупраж,
вуз? гала?е, вусц?лка.
6. Уста?ная л?тара в п?шацца:
перад нац?скным у ? сярэдз?не сло?:
павук, ц?вун, каравул, есавул, а
таксама ? формах так?х сло? ?
вытворных ад ?х незалежна ад
нац?ску:
павук?, павуц?нне, павучок, ц?вуном,
есавульск?, каравульны
перад у ? сярэдз?не слова ?
беларуск?х уласных назвах:
Матэвуш, Матэвуша?, Навум,
Навуменка, Навумов?ч, Навумчык,
Навума?ка, Тадэвуш.
7. Прыста?ная л?тара в не п?шацца
перад нац?скным [у]:
у словах ?ншамо?нага паходжання:
угра-ф?нск?, ультра, ультраф?ялетавы,
унтэр, ун?кум, ун?я, урна; але: вустрыца;
перад пачатковым [у] ва ?ласных назвах:
Ульяна, Ула, Умань, Уздзенск? раён, Узда,
Урал, Узбек?стан, Укра?на, Ухань, Уэльс ? ?нш.
8. Прыста?ная л?тара г п?шацца ?
займенн?ках
гэты, гэтак?, гэтульк?
? ? прысло?ях
гэтак, гэтаксама, дагэтуль,
адгэтуль.
У словах ?ншамо?нага
паходжання перад пачатковым ?
прыста?ное г не п?шацца:
?рон?я, ?стэрыя, ?спан?я.
Правап?с л?тар у,?
1. Нескладовае ? п?шацца
згодна з л?таратурным
выма?леннем пасля
галосных.
Пры чаргаванн? [у] з [?]:
на пачатку слова (кал? гэта слова не
пачынае сказ ? перад ?м няма знака?
прыпынку):
на ?весь дзень (ад ус?х), моцны ?дар (ад
удару), хацела ?зяць (хаце? узяць), сонца
?з?мку (месяц уз?мку), крык? ??ра? (крык
?ура?), для ?н?ята (з ун?ятам), ва
?н?верс?тэце (перад ун?верс?тэтам),
на канцы склада: па?-за, ма?-зер, ка?чук, а?-дыенцыя, а?-дыякасета, а?-ра;
пры чаргаванн? [л] з [?]: да?, мы?, каза?,
змо?кл?, во?к, шо?к, шчо?к, по?ны,
ко?зк?, ма?ля?, мо?чк?, па?метра,
бо?таць; але: кол, вол, анёл, выстрал,
скандал, вэрхал, палка, памылка,
сеялка, алкаголь, Алдан, Алжыр,
Албан?я, Волга, Валдай, Балгарыя
пры чаргаванн? [в] з [?]: ла?ка (лава),
кры?да (крывы), зно?ку (новы), а?са
(авёс), бацька? (бацькавы), кро? (крыв?),
любо? (любов?), гато? (гатовы),
а?чына, а?торак, ка?бой, А?стрыя,
А?рора, Ка?каз, а?г?евы стайн?;
але: кра?на Влах?я, кра?на В?етнам, рака
Влтава, арм?я В?етконга, змаганне за
В?енцьян.
2. Гук [у] пад нац?скам не чаргуецца
з [?]:
да урны, Брэсцкая ун?я, п?ва
ужгарадскае, жанчыны ульчы,
групо?ка ультра, норма ? узус, нас?л?
унты, чулася уханне, аул, баул,
аукаць, выкл?чн?к? у (у, нягодн?к?!), ух
(ух ты!), уй (уй, як? смешны!).
3. Гук [у] не чаргуецца з [?] у
запазычаных словах, як?я
заканчваюцца на -ум, -ус:
прэз?дыум, канс?л?ум, радыус,
страус, соус ? вытворных ад ?х.
4. Гук [у] на пачатку ?ласных назва?
за?сёды перадаецца вял?кай л?тарай У
складовае без надрадковага значка: ва
Узбек?стан (для ?збека?), на Уральск?х
гарах (на ?ральск?х дарогах), ва Укра?не
(за ?кра?нца?), пасля Указа Прэз?дэнта
(падп?саны ?казы), за Уладз?м?ра, каля
Уладз?слава, да Усяслава.
Правап?с мяккага знака ?
апострафа
Змякчальны мякк? знак
1. Мякк? знак п?шацца пасля
зычных з, л, н, с, ц (з мяккага т), дз
(з мяккага д):
для абазначэння на п?сьме мяккасц?
зычнага на канцы слова: мядзведзь,
дзень, соль, вось, чытаць, п?саць,
стань, к?нь, лезь, шэсць
для абазначэння на п?сьме
мяккасц? зычнага перад цвёрдым
зычным: дзядзька, бацька,
касьба, барацьба, п?сьмо,
Вязьма, Кузьма, восьмы, цьма
2. Мякк? знак п?шацца для абазначэння
мяккасц? зычных у дзеясловах загаднага
ладу:
перад канчаткам першай асобы множнага
л?ку -ма: к?ньма, сядзьма, станьма;
перад канчаткам другой асобы множнага л?ку
-це: будзьце, к?ньце, сядзьце, станьце,
намыльце;
перад зваротнай часц?цай -ся: к?нься, звесься.
3. Мякк? знак п?шацца для абазначэння
мяккасц? зычных у назо?н?ках перад
канчаткам творнага склону множнага
л?ку -м?:
коньм?, людзьм?, грудзьм?, дзецьм?.
4. Мякк? знак п?шацца:
у складаных л?чэбн?ках:
пяцьдзясят, шэсцьдзясят, пяцьсот,
шэсцьсот, дзевяцьсот;
у часц?цы -сьц?, якая ?ваходз?ць у склад
слова:
штосьц?, чагосьц?, кудысьц?, дзесьц?,
чамусьц?, як?сьц?;
у слове ледзьве.
5. Мякк? знак п?шацца для абазначэння
на п?сьме мяккасц? [л] перад зычным?:
пальцы, кольцы, в?дэльцы, сальца,
вальцы, кольк?, тольк?, гульн?, вельм?,
Альф?еры, браз?льск? (Браз?л?я),
венесуэльск? (Венесуэла), дар?яльск?
(Дар?ял), лепельск? (Лепель), л?льск?
(Л?ль), Мангальф?е.
6. Мякк? знак п?шацца для абазначэння
на п?сьме мяккасц? [н]:
перад суф?ксам -к-, а таксама перад
суф?ксам -чык- (кал? слова без суф?кса чык- заканчваецца мякк?м знакам):
песенька, в?шанька, нянька (? няньчыць);
каменьчык (камень), праменьчык
(прамень), карэньчык (корань), агеньчык
(агонь);
перад суф?ксам -ск- у прыметн?ках ? ва
?ласных назвах, утвораных ад назва?
месяца?, як?я заканчваюцца мякк?м н:
студзеньск?, чэрвеньск?, л?пеньск?,
снежаньск?; а таксама Чэрвеньск? раён,
Л?пеньская школа;
у суф?ксе -еньк- (-эньк-, -аньк-):
маленьк?, даражэньк?, прыгожаньк?.
7. Мякк? знак не п?шацца:
пасля шыпячых (ж, дж, ч, ш), р, ц (не з
т мяккага) ? д, т, а таксама пасля
губных б, п, м, в, ф:
дождж, ноч, мыш, цар, купец, д?ябал,
голуб, п?едэстал, сям?я, В?етнам, верф;
пасля з, с, ц, дз перад мякк?м? зычным?,
кал? пры змене формы таго ж слова або
пры замене яго ?ншым словам таго ж
кораня нельга пастав?ць гэтыя з, с, ц, дз
перад цвёрдым зычным:
песня ? песн? ? песням?, звер ? зверам ?
звяро?, свет ? свяц?ць ? асвятленне,
дзверы ? дзвярэй, чацвер ? чацвяргом,
чацвёрты ? чацвярц?на ? чацверыком,
цвёрды ? сцвярджаць; сх?л?цца, ск?нуць
пры пада?жэнн? зычных: насенне,
ралля, галлё, калоссе, а таксама ззяць;
у прыметн?ках з суф?ксам -ск-,
утвораных ад назо?н?ка? на -нь: конск?
(конь), астраханск? (Астрахань),
любанск? (Любань), плзенск? (Плзень),
чаньчунск? (Чань-Чунь), цяньшанск?
(Цянь-Шань).
Раздзяляльны мякк? знак ? апостраф
1. Раздзяляльны мякк? знак п?шацца
пасля зычных л, с, ц (з мяккага т), дз ?
непрыставачных н ? з перад е, ё, ?, ю, я ?
словах ?ншамо?нага паходжання:
вальера, рэльеф, калье, м?льён,
медальён, пав?льён, б?льярд, дасье,
пасьянс, разьянск?, Лавуазье
2. Ва ?ласных назвах, утвораных ад
?мён на -?й (-ый), пасля зычных л, с, ц,
дз, н, з перад суф?ксальным -е?- (-ев-)
п?шацца мякк? знак:
Вас?лье?, Вас?льев?ч, Вас?лье?ка,
Вас?лье?ск? востра?, Арсенье?,
Арсеньев?ч, Афанасьев?ч
3. Пасля г, к, х ? збегу зычных, акрамя
нц, перад суф?ксальным -е?- (-ев-)
п?шацца ? (ы):
Георг?е?, Георг?ев?ч, Акак?ев?ч, Я?ц?х?е?,
Я?ц?х?ев?ч, ?ракл?ев?ч, Я?ламп?ев?ч,
Ануфрые?, Ануфрыев?ч, Ануфрые?ка,
Дзм?трые?, Дзм?трыев?ч; але:
В?кенцье?, В?кенцьев?ч, Ла?рэнцье?,
Ла?рэнцьев?ч, Кл?менцьев?ч
4. Апостраф п?шацца пры раздзельным
выма?ленн? зычных з наступным
галосным:
пасля прыставак, як?я заканчваюцца на
зычную, перад е, ё, ю, я ? нац?скным ?:
ад'езд, аб'ём, аб'ява, аб'яднацца,
пад'ёмны, раз'юшыцца, м?ж'ярусны,
аб'?нець, уз'яднанне
у сярэдз?не слова пасля губных б, в, м,
п, ф, заднеязычных г, к, х, шыпячых ж,
дж, ч, ш, зубных д, т ? р перад л?тарам?
е, ё, ?, ю, я: б'ецца, куп'ё, п'юць, сям'я,
Дзям'ян, вераб'?, В'етнам, саф'ян,
Лук'ян, К'ёга, Мантэг'ю, Х'юстан,
Буш'е, Аж'е, Ч'япа, д'ябал, ?нтэрв'ю,
куп'?сты, Пракоф'е?, Пракоф'ев?ч,
бар'ер, надвор'е
5. Апостраф не п?шацца пасля ?
(нескладовага) перад л?тарам? е, ё, ?, ю,
я: аба?ецца, са?юць, сала??; у
складаных словах, у тым л?ку, кал? ?х
частк? п?шуцца праз злучок:
цэхячэйка, дзяржюрвыдавецтва, трэдюн?ёны.
ПРАВАП?С ВЯЛ?КАЙ ? МАЛОЙ Л?ТАР
З вял?кай л?тары п?шуцца:
прозв?шчы, ?мёны, ?мёны па бацьку,
псе?дан?мы, мянушк?, кл?чк? жывёл,
птушак ? ?нш.: Канстанц?н М?хайлав?ч
М?цкев?ч (Якуб Колас), К?рыла Тура?ск?,
кот Рудз?к, папугай Гоша;
найменн? найвышэйшых божаства? ?
рэл?г?йных культах, ?мёны б?блейск?х
асоб, уласныя назвы казачных героя?,
л?таратурных твора?:
Бог, Алах, Уладыка Нябесны, Святая
Тройца, Прасвятая Дзева Марыя, Зе?с,
Б?бл?я, Каза-дзераза, Калабок (але: з
малой л?тары п?шуцца словы бог
(гасподзь) ва ?стойл?вых выразах бог яго
ведае
адносныя прыметн?к?, утвораныя ад ?мён ?
прозв?шча?, псе?дан?ма?, кал? так?я прыметн?к?
?ваходзяць у склад саста?ных уласных назва? у
якасц? пачатковага слова: Купала?ская прэм?я
(прэм?я ?мя Янк? Купалы), Нобеле?ская прэм?я,
Коласа?ская стыпендыя (стыпендыя ?мя Якуба
Коласа), Гарэцк?я чытанн? (чытанн?, прысвечаныя
Макс?му Гарэцкаму),;
геаграф?чныя, дзяржа?ныя, адм?н?страцыйна-тэрытарыяльныя ? назвы:
Нёман, Новае Сяло, Рэспубл?ка Беларусь,
пустыня Сахара, Гродзеншчына, Вял?кае
Княства Л?то?скае, Рускае ? Жамойцкае
1. З вял?кай л?тары п?шуцца:
прыметн?к?, утвораныя ад слова Бог: Божы
(Боск?) суд, Божы (Боск?) храм, Божая (Боская)
м?ласць;
асабовыя ?мёны (? ?се словы ? саста?ных
асабовых назвах, акрамя агульных назва?)
заснавальн?ка? рэл?г?йных вучэння?, а
таксама б?блейск?х асоб (апостала?,
прарока?, святых ? ?нш.): ??сус Хрыстос, Буда,
Брахма; ?аан Хрысц?цель, Святы Павел
(апостал);
?мёны легендарных ? м?ф?чных асоб, язычн?цк?х
баго?: Антэй, Зе?с, Тытан, Венера, Фурыя, Дажбог,
Жыжаль, Пярун, ?уда (Юда), Ка?н, Цмок, але як
агульныя назвы: пярун ? удар грому, ?уда (юда) ?
здрадн?к, цмок ? змей, тытан ? волат, фурыя ?
злосная ?стота;
уласныя назвы ?я?ных ? казачных ?стот, героя?
л?таратурных твора?: Папялушка, Чырвоная
Шапачка, Калабок, Снягурачка, Дзед Мароз, Бабаяга, Пегас, Буцэфал, Атлант, але як агульныя
назвы: дзед-мароз ? ёлачнае ?прыгожанне, бабаяга ? аг?дная старая, буцэфал ? стары конь, атлант
? у арх?тэктуры;
агульныя назвы ?стот, а таксама з?я? ?
прадмета?, кал? яны персан?ф?куюцца,
выступаюць у рол? ?мёна? героя?
л?таратурных твора? (у казках, байках ? ?нш.):
Мядзведзь, Во?к, Л?са (Л?ска), Заяц (Зайка),
Асёл, Каза-дзераза, Коц?к-варкоц?к, Варона,
Сарока-белабока, Воран, Певень, Буселклекатун, Карась-лежабок, Сонца, Пра?да,
Кры?да, Смерць ? ?нш.
пачатковае слова ? саста?ных уласных
геаграф?чных ? астранам?чных назвах:
Сусветны ак?ян, Ц?х? ак?ян, Па?ночны
полюс, Палярная зорка, Балтыйскае
мора, М?нскае мора, Берынга? прал??,
Белае возера, Ас?пов?цкае вадасхов?шча,
Сла?нае балота, Лысая гара, Хатынск?
лес
першае слова ? саста?ных найменнях
органа? дзяржа?най улады ?
арган?зацый (?х аднасло?ныя
адпаведн?к?): М?н?стэрства эканом?к?
Рэспубл?к? Беларусь (М?нэканом?к?),
Нацыянальная акадэм?я навук Беларус?,
Беларуск? дзяржа?ны ?н?верс?тэт,
Нацыянальны акадэм?чны тэатр ?мя
Янк? Купалы, Дзяржа?ны музей Вял?кай
Айчыннай вайны
усе словы ? саста?ных аф?цыйных по?ных
уласных назвах вышэйшых органа?
дзяржа?най улады Рэспубл?к? Беларусь,
?ншых кра?н ? вышэйшых сусветных
арган?зацый: Савет М?н?стра? Рэспубл?к?
Беларусь, Нацыянальны сход Рэспубл?к? Беларусь,
Савет Рэспубл?к? Нацыянальнага сходу Рэспубл?к?
Беларусь, Палата прадста?н?ко? Нацыянальнага
сходу Рэспубл?к? Беларусь, Канстытуцыйны Суд
Рэспубл?к? Беларусь, Вярхо?ны Суд Рэспубл?к?
Беларусь
простыя ? саста?ныя ?ласныя назвы ?
складзе ?ласных наймення? органа? улады,
арган?зацый, прадпрыемства? ? ?стано?:
Адм?н?страцыя Прэз?дэнта Рэспубл?к?
Беларусь, Нацыянальны акадэм?чны тэатр
?мя Янк? Купалы, Нацыянальны акадэм?чны
Вял?к? тэатр балета Рэспубл?к? Беларусь,
Дзяржа?ны л?таратурны мемарыяльны
музей Якуба Коласа, Парламенцкая асамблея
Савета Е?ропы, Таварыства Чырвонага
Крыжа
словы або спалучэнн? сло?, як?я з?я?ляюцца
аф?цыйным? назвам? асобы па вышэйшых
дзяржа?ных ? рэл?г?йных пасадах:
Прэз?дэнт Рэспубл?к? Беларусь, Прэм?ерм?н?стр Рэспубл?к? Беларусь, Прэз?дэнт
Рас?йскай Федэрацы?, К?ра?н?к Адм?н?страцы?
Прэз?дэнта Рэспубл?к? Беларусь, Старшыня
Савета Рэспубл?к? Нацыянальнага сходу
Рэспубл?к? Беларусь, Старшыня Палаты
прадста?н?ко? Нацыянальнага сходу
Рэспубл?к? Беларусь
словы або спалучэнн? сло?, як?я з?я?ляюцца
назвам? асобы па вышэйшых дзяржа?ных
узнагародах Рэспубл?к? Беларусь ? ?ншых
кра?н (акрамя слова кавалер):
Герой Беларус?, Герой Савецкага Саюза, Герой
Сацыял?стычнай Працы, Георг?е?ск? кавалер,
кавалер ордэна Ганаровага Лег?ёна;
у розных аф?цыйных пасланнях, л?стах з
вял?кай л?тары п?шацца займенн?к Вы як
форма ветл?вага звароту да адной асобы;
з вял?кай л?тары ? асобным стыл?стычным
ужыванн? могуць п?сацца так?я агульныя
назвы, як Радз?ма, Айчына, Чалавек (у
значэнн? чалавецтва);
словы ? назвах бако? у дагаворах,
пагадненнях, кантрактах:
Высок?я Дагаворныя Бак?, А?тар ?
Выдавецтва, Заказчык ? Выкана?ца.
словы Дзяржа?ны, Сцяг, Герб, Г?мн ? ?се
словы ? назве кра?ны ? складзе назва?
дзяржа?ных с?мвала?:
Дзяржа?ны сцяг Рэспубл?к? Беларусь,
Дзяржа?ны герб Рэспубл?к? Беларусь,
Дзяржа?ны г?мн Рэспубл?к? Беларусь;
усе словы (акрамя агульнай назвы) у назвах
дзяржа?ных ? нацыянальных, ваенных ?
культурных рэл?кв?й, помн?ка?:
Сцяг Перамог?, Крыж Ефрас?нн? Полацкай,
Курган Славы, Курган Бессмяротнасц?,
Востра? Слёз, Помн?к Перамог?
першае слова ? назвах дзяржа?ных
узнагарод, дзяржа?ных ? м?жнародных
прэм?й, грамат, кубка? ? ?нш.:
Дзяржа?ная прэм?я Рэспубл?к? Беларусь,
Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу
Рэспубл?к? Беларусь;
усе словы ? назвах ордэна? (акрамя сло?
медаль, ордэн ? ступень):
медаль Залатая Зорка Героя Савецкага
Саюза, Залатая Зорка Героя Сацыял?стычнай
Працы, Залатая Зорка Героя Беларус?
аднасло?ныя ?ласныя назвы ? першае слова
? саста?ных назвах важнейшых дзяржа?ных
? м?жнародных дакумента?, устано?чых
пагаднення?, заканада?чых акта?, ?х звода?:
Канстытуцыя Рэспубл?к? Беларусь, Жыллёвы
кодэкс Рэспубл?к? Беларусь, Чырвоная кн?га
Беларус?, Закон Рэспубл?к? Беларусь, Указ
Прэз?дэнта Рэспубл?к? Беларусь, Статут
Арган?зацы? Аб?яднаных Нацый
аднасло?ныя ?ласныя назвы ? першае слова ?
саста?ных назвах прадмета? мастацтва ? ?ншых
адз?нкавых ? ?н?кальных прадмета?, ?х звода?:
Дзявятая с?мфон?я Бетховена, Венера М?лоская,
Янтарны пакой, Алмазны фонд;
аднасло?ныя ?ласныя назвы ? першае слова ?
саста?ных назвах знамянальных эпох, перыяда? ?
падзей у г?сторы?: Варфаламее?ская ноч,
Адраджэнне, Рэфармацыя, Крыжовыя паходы,
Лядовае пабо?шча, Крыча?скае па?станне,
Супрац??ленне;
аднасло?ныя ?ласныя назвы ? першае слова ?
саста?ных назвах дзяржа?ных, традыцыйных ?
рэл?г?йных свят, знамянальных дат: Дзень Канстытуцы?, Дзень Перамог? (9 Мая), Дзень Незалежнасц? Рэспубл?к? Беларусь (Дзень Рэспубл?к?), Новы
год, Дзень жанчын (8 Сакав?ка), Свята працы (1
Мая), Дзень Кастрычн?цкай рэвалюцы? (7 Л?стапада), Нараджэнне Хрыстова, Дзень памяц?, Дзень
беларускай навук?, Дзень веда?, Ушэсце Гасподняе,
Уваскрэсенне Хрыстова, Вял?кая субота, Таццян?н
дзень, Рада?н?ца, Вял?кдзень, Каляды, Купалле,
Дабравешчанне.
Вял?кая л?тара ? назвах з двукоссем
М?нск? гадз?нн?кавы завод ?Прамень?,
аграгандлёвая ф?рма ?Жданов?чы?,
к?натэатр ?Перамога?, часоп?с ?Полымя?,
газета ?Звязда?, паэма Якуба Коласа ?Новая
зямля?, камедыя Янк? Купалы ?Па?л?нка?,
верш М. Багданов?ча ?Слуцк?я ткачых??,
набор мэбл? ?Вязынка?, люстра ?Белая
Русь?, дух? ?Рас?нка?.
З малой л?тары п?шуцца:
?мёны ? прозв?шчы, як?я ?жываюцца ? зна-чэнн?
агульных назо?н?ка?: гарлахвацк?я, плюшк?ны;
назвы м?фалаг?чных ?стот, як?я ператварыл?ся ?
агульныя: лясун, русалка, дамав?к;
прыметн?к?, утвораныя ад асабовых назва?, як?я
?жываюцца ? складзе ?стойл?вых спалучэння? з
назо?н?кам? (фразеалаг?зма?) : эзопа?ская (эзопава)
мова, п?рава перамога, ах?лесава пята,
танталавы мук?, купала?ск? верш, напалеона?ск?я
планы, г?тлера?ская ?дэалог?я
частк? ван, да, дз?, дзю, дон (донна), дэ, дэр,
ле, ло, фон, эль ? некаторыя ?ншыя ?
?ншамо?ных асабовых назвах: Людв?г ван
Бетховен, Леанарда да В?нчы, Кола дз? Рыён;
частк? ага, ад, ал, ас, ар, аш, бей, бек, задэ,
аглы, уль, зуль, кызы, аль, паша, хан, шах,
эд, эль ? некаторыя ?ншыя ? ?ншамо?ных
асабовых назвах, як?я падаюцца звычайна
пасля назвы або перад ёй ? п?шуцца праз
злучок: ?браг?м-ага, Амар аш-Шарыф,
?браг?м-бей, Амад-задэ, Турсун-задэ, Кёраглы, Мамед-аглыца.
назвы чалавека, утвораныя ад асабовых
?мёна?, што паказваюць яго прыналежнасць
або прых?льнасць да каго-, чаго-небудзь:
гегельянец, купалавец, магаметан?н,
махновец, талстовец;
агульныя назвы ?я?ных ?стот: архангел, анёл,
херув?м, фея, муза, чорт, д?ябал, нячысц?к,
дамав?к, лясун, русалка, гном, троль, здань,
?рад ? ?нш.
агульныя родавыя назвы геаграф?чных,
астранам?чных ? ?ншых падобных аб?екта? у
складзе ?ласных назва?:
Афрыканск? кантынент, Атлантычны ак?ян,
Уральск?я горы, гара Казбек, рака В?л?я, возера
Св?цязь, Белае возера, пустыня Сахара;
службовыя частк? ? складзе саста?ных уласных
геаграф?чных наймення?:
Франкфурт-на-Майне, Рыа-дэ-Жанэйра, Па-дэКале, Булонь-сэр-Мэр, Сьера-дэ-лас-М?нас, Дар-эсСалам
З малой л?тары п?шуцца назвы савета?
(вучоных, навуковых, па абароне
дысертацый ? ?нш.):
вучоны савет ф?лалаг?чнага факультэта
Беларускага дзяржа?нага ?н?верс?тэта;
агульныя назвы стыля? у мастацтве ?
арх?тэктуры:
барока, ракако, готыка, амп?р, мадэрн.
З малой л?тары п?шуцца назвы рода? ? в?да?
г?старычных падзей ? эпох, асобных гадо?,
дзён ? ?нш.: ?мперыял?стычная вайна,
люта?ская рэвалюцыя, па?станне Тадэвуша
Касцюшк?, кайназойская эра, ледав?ковы
перыяд, неал?т, эпоха феадал?зму,
кап?тал?стычная фармацыя, перыяд
адна?лення, залаты век, высакосны год,
дзень адчыненых дзвярэй, сан?тарны дзень,
год спакойнага сонца
Агульныя прав?лы
нап?сання разам, праз
злучок ? асобна
1. П?шуцца разам:
складанаскарочаныя словы ? вытворныя ад ?х:
прадмаг, газпрам, журфак, прадмага?ск?,
газпрамавец ? ?нш.;
складаныя словы, першай часткай як?х з'я?ляюцца
л?чэбн?к?: васьм?тысячн?к, двухбаковы,
двухзначнасць, двухмо?е, двухрог?, двухног?,
двухрадко?е, трыццац?двухгадовы,
двухтысячагоддзе, сям?сотпяц?дзесяц?годдзе,
чатырохразовы, аднагодк?, адз?накро?ны,
дванаццац?павярховы, дзесяц?працэнтны, а
таксама двукоссе, двукроп?е
складаныя словы ? вытворныя з пачатковым?
часткам? ав?я-, агра-, астра-, а?дыя-, а?та-,
аэра-, б?я-, варыя-, вела-, в?дэа-, гама-, геа-,
грам-, заа-, к?на-, макра-, мата-, медыя-,
неа-, палеа-, радыё-, сацыя-, спарт-,
стэрэа-, танц-, тэле-, фата-, электра- ?
?нш.:
ав?яб?лет, аграх?м?я, а?таматакрос,
а?дыяв?зуальны, аэрафатаздымка,
б?яабарона, варыяф?льм, веласпорт,
в?дэаф?льм
словы з пачатковай часткай по?- (па?-):
по?нач, по?дзень, па?годдзе, па?л?тра,
па?свету, па?лыжк?, па?ста, па?сотня,
па?чвэртк?, па?чвэртка, па?чвэрц?,
па?л?мона, па?яблыка, па?тары, па?тара,
па?сукно, па?пал?то, па?аршына ? ?нш.
Кал? скарочаная ц? падобная да прыста?к?
частка слова далучаецца да ?ласнай назвы,
яна п?шацца праз злучок: па?-Слуцка, па?Ратамк?;
словы з прыста?кам? ? падобным? да
прыставак пачатковым? часткам?: а-, анты-,
арта-, арх?-, г?пер-, дыс-, дэз-, звыш-, ?нтэр-,
?нфра-, кваз?-, кантр-, мета-, м?ж-, м?л?-,
пан-, паст-, псе?да-, пры-, с?н-, супер-,
транс-, ультра-, экс-, экстра- ? ?нш.:
алаг?зм, антыгуманны, арх?важны,
г?перправоднасць, дыстраф?я,
дэзактывацыя, звышгукавы,
?нтэрнацыянальны, ?нтраспекты?ны,
?нфрачырвоны
2. П?шуцца праз злучок утварэнн?, як?я
з'я?ляюцца:
па?торам слова для ?змацнення яго значэння:
с?н?-с?н?, ледзь-ледзь, горача-горача, хто-хто,
ён-ён, хадз?л?-хадз?л?, а таксама ц?п-ц?п-ц?п, гого!, трэсь-трэсь;
па?торам слова ? ?ншай лекс?ка-граматычнай
форме: мама-мамуся, братка-брацейка, самасаменька, як-н?як, хто-н?хто, што-н?што, дзен?дзе, кал?-н?кал?, каму-н?каму, сам-насам, крыжнакрыж, раз-пораз;
спалучэннем бл?зк?х або супрацьлеглых па
значэнн? сло?: шум-гам, па?ць-карм?ць,
бацька-мац?, хлеб-соль, рук?-ног?, шытакрыта, больш-менш, сям-там, сяк-так, сёйтой, сюды-туды, сёння-за?тра, год-два,
тры-чатыры, жы?-бы?, бокам-скокам, а
таксама пусц?-павалюся, узвей-вецер.
Два аднакарэнныя назо?н?к?, кал? адз?н
ста?ць у назо?ным, а друг? ? творным склоне,
п?шуцца асобна: век вяком, пень пнём, сон
сном.
3. П?шуцца праз злучок складаныя словы,
першай (або апошняй) часткай як?х
з'я?ляецца:
л?тара або л?тарная абрэв?ятура любога
алфав?та:
К-мезон (ка-мезон), ?-часц?нка (альфачасц?нка), ЗВЧ-разрад, ДНК-залежны, Q-код
(кю-код), ?-падобны (п?-падобны);
л?чба любога зл?чэння: 50-годдзе, 12павярховы, 50-гадовы,
3-працэнтны,
ХХ-вяковы, ал?мп?яда-97, мода-ХХ.
4. П?шуцца праз злучок л?тарныя скарачэнн?
складаных сло?: с.-г. ? сельскагаспадарчы, с.-д. ?
сацыял-дэмакратычны, ст.-сл. ? стараславянск?, ?.е. ? ?ндае?рапейск?.
Дэф?с (?в?сячы дэф?с?) став?цца пасля першай
частк? складаных сло?, кал? другая частка
апускаецца ? сувяз? з ная?насцю такой частк? ?
наступным аднародным з ?м складаным слове:
газа- ? водал?чыльн?к, сацыяльна- ?
культурназначны, фосфар- ? серазмяшчальны,
адна-, двух- ? трохвалентны, 5-, 10- ? 12-павярховы,
тэле-, радыёвяшчанне.
1. П?шуцца разам:
складаныя назо?н?к? з дзвюх ? больш
асно?, як?я спалучаюцца пры дапамозе
злучальных галосных о (а), е (я): конезавод,
льнозавод, далягляд, землетрасенне,
птушкагадо?ля, чалавекалюбства,
бульбакапалка, хлебапякарня
складаныя назо?н?к?, у як?х першай часткай з'я?ляецца дзеясло?ная форма загаднага ладу на -? (-ы):
вярц?шыйка, сарв?галава, вярн?дуб, прайдз?свет,
пакац?гарошак; але: перакац?-поле;
складаныя назо?н?к? ад?екты?нага тыпу скланення,
кал? яны з'я?ляюцца навуковым? тэрм?нам?:
галаваног?я, бруханог?я;
складаныя ?ласныя назвы пасел?шча? з пачатковай
часткай нова- (нава-), стара-, верхне- (верхня-),
н?жне- (н?жня-), сярэдне- (сярэдня-) ? ?нш.:
Наваполацк, Новалукомль, Навасады, Навагрудак,
Старабарыса?, Старакожа?ка
2. П?шуцца праз злучок складаныя назо?н?к?:
у як?х скланяюцца ?се словы: жук-дрывасеккарняед, грыб-параз?т, заяц-бяляк, лён-да?гунец,
мастак-пейзажыст, нявеста-красуня.
Пры адваротным станов?шчы назо?н?ка ? аднасло?нага прыдатка злучок не п?шацца: красуня
дзя?чына;
у як?х скланяецца тольк? апошняе слова: жарптушка, сон-трава, стоп-с?гнал, блок-пост,
вакуум-насос, дызель-матор, генерал-маёр,
прэм'ер-м?н?стр, норд-ост ? ?нш.;
са значэннем цэласнай адз?нк? вымярэння:
к?лават-гадз?на, тона-к?ламетр-гадз?на,
самалёта-вылет, чалавека-дзень (але: працадзень)
як?я называюць прадста?н?ко? пал?тычных ?
грамадск?х руха? ? плыня?, адпаведных
грамадск?х суполак, пал?тычных партый:
л?берал-дэмакрат, нацыянал-патрыёт,
сацыял-дэмакрат;
з пачатковым? часткам? в?цэ-, лейб-, макс?-,
м?н?-, обер-, унтэр-, штаб- (штабс-), экс-:
в?цэ-прэм'ер, лейб-гвардыя, макс?-прэс, м?н?матч, обер-майстар
3. П?шуцца праз злучок:
субстантываваныя спалучэнн? сло?, як?я
з'я?ляюцца назвам? расл?н: брат-?-сястра;
саста?ныя прозв?шчы, ?мёны ? назвы
геаграф?чных аб?екта?: Бялын?цк?-Б?руля,
Дун?н-Марц?нкев?ч, Жан-Жак Русо,
?ншамо?ныя ?ласныя ?мёны з канцавым?
часткам? -хан, -шах, -паша, -бей, -бай, -задэ,
-аглы, -кызы, -бек ? ?нш.: Ахмат-шах, Асманпаша, ?зма?л-бей, Курман-бай, Турсун-задэ,
Кёр-аглы, Зейнал-кызы, Асман-бек
ПРАВ?ЛЫ ПЕРАНОСУ
1. З аднаго радка на друг? слова перанос?цца па
складах:
во-ля, тра-ва, за-яц, га-ла-ва, ка-ва-лак, стра-каты, пра-ве-рыць, пе-ра-к?-нуць.
2. Кал? ? сярэдз?не слова пам?ж галосным? маецца
спалучэнне зычных, то перанос?цца на наступны
радок або ?сё гэта спалучэнне, або любая яго
частка.
Можна перанос?ць: ся-стра, сяс-тра, сяст-ра; востры, вос-тры, вост-ры; пту-шка, птуш-ка; кропля, кроп-ля; ма-ста-цтва, мас-тац-тва, мастацт-ва.
3. Пры пераносе нельга:
пак?даць або перанос?ць на наступны радок
адну л?тару, нават кал? яна адпавядае
складу: аса-ка, л?-н?я, ра-дыё, еха-л?, па-ко?.
Нельга перанос?ць: а-сака, л?н?-я, рады-ё, ехал?, ?-кол, а-са, я-на, ю-нак, ма-я,
а-рыя, алея, А-з?я ? ?нш.;
аддзяляць ад папярэдняй галоснай л?тары й
? ?: сой-ка, бой-к?, май-стар, дай-сц?, займацца, пра?-да, сло?-н?к, ма?-чаць, за?-тра,
пра?-нук;
разб?ваць пераносам спалучэнн? л?тар дж ?
дз, кал? яны абазначаюць на п?сьме гук?
[дж], [дз']: ура-джай, са-джаць, ра-дз?-ма, хадз?ць.
Спалучэнн? дж ? дз можна разб?ваць
пераносам, кал? д аднос?цца да прыста?к?, а
з, ж ? да кораня: пад-жары, ад-жаць, падземны, ад-значыць;
аддзяляць мякк? знак (ь) ? апостраф ад
папярэдняй зычнай: буль-ба, прось-ба, вазьму, бур'-ян, сем'-я?, мыш'-як.
Не дзеляцца пры пераносе абрэв?ятуры, як?я п?шу-цца
вял?к?м? л?тарам? або з'я?ляюцца спалучэннем л?тар ?
л?чба?, а таксама граф?чныя скарачэнн? сло? ? выраза?:
ААН, НАТА, АБСЕ, ДА?, А-95, г.д., г.зн., стст.;
не адрываюцца пры пераносе ад л?чба? далучаныя да
?х злучком канчатк? або частк? канчатка?: а 19-й
(гадз?не), 1-га (студзеня); не пажадана адрываць ад
прозв?шча? ?н?цыялы: Я. Брыль, К. М. М?цкев?ч, Я. Ф.
Карск?, М. ?. Гурск?;
не перанос?цца на наступны радок працяжн?к;
пры пераносе нельга адрываць ад л?чбы скарочаныя
назвы адз?нак вымярэння: 1990 г., ХХ? ст., 100 кг, 50 га,
2 км, 10 см, 1000 руб.
Скарачэнне сло?
рэгламентуецца наступным?
прав?лам?:
нельга скарачаць на галосную л?тару ? на ь, на
й ? на ?;
пры спалучэнн? дзвюх аднолькавых зычных
скарачэнне роб?цца пасля першай зычнай:
насен. фонд;
пры збегу дзвюх або некальк?х зычных
скарачэнне роб?цца на апошнюю зычную:
народн. творчасць;
кал? ?мя або ?мя па бацьку пачынаюцца з
дыграфа Дз, то ? якасц? ?н?цыяла выступае
тольк? л?тара Д: Дзм?трый Дзм?трыев?ч ? Д.Д.
Пры граф?чных скарачэннях
став?цца кропка ? захо?ваюцца тыя
ж знак? ? пачатковыя л?тары, як?я
?ласц?вы по?наму нап?санню:
В.-Д. к. (Волга-Данск? канал), с.-д.
партыя (сацыял-дэмакратычная
партыя), чл.-кар. (членкарэспандэнт).
Агульнапрынятыя скарачэнн?:
акад. ? акадэм?к; б. ? былы;
бухг. ? бухгалтэрыя;
в. ? вёска; в-а? ? востра?;
п-а? ? па?востра?;
в.а. ? выконваючы абавязк?;
вобл. ? вобласць; воз. ? возера; г. ? год;
гг. ? гады;
ст. ? стагоддзе; стст. ? стагоддз?;
г.зн. ? гэта значыць; ? г.д. ? ? гэтак далей;
? да т.п. ? ? да таго падобнае;
? ?нш. ? ? ?ншае; ? пад. ? ? падобнае; гл. ? глядз?;
пара?н. ? пара?най; напр. ? напрыклад;
т. ? том; тт. ? тамы;
с. ? старонка;
сс. ? старонк?; г. ? горад;
гр. ? грамадзян?н; дац. ? дацэнт;
заг. ? загадчык;
зб. ? зборн?к; нам. ? намесн?к; н.ст. ? новы стыль;
н.э. ? нашай эры; праф. ? прафесар; р. ? рака;
р-н ? раён; руб. ? рубель; с.-г. ? сельскагаспадарчы;
с/с ? сельск? савет;
ст.ст. ? стары стыль; тав. ? таварыш;
т-ва ? таварыства; т.зв. ? так званы.
Вын?ковы тэст
А1. Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара а:
1) кр?мяны,
2) крат?р,
3) пр?снак,
4) пр?снаводны,
5) гард?роб
А2. Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара э :
1) сакр?тар,
2) ц?нтральны,
3) шч?бятаць,
4) р?прадуцыя,
5) р?дкалессе
А3. Адзначце словы, у як?х замест
пропуску п?шацца л?тара а
1)правайд?р
2) Генд?ль
3) м?ст?р
4) в?нчэст?р
5) В?нчэст?р
А4. Адзначце словы, у як?х
дапушчаны арфаграф?чныя
памылк?:
1) сальфеджыа,
2) ?нсцэн?ро?ка,
3)чорствы,
4) дрэвасек,
5) дрэс?ро?ка
А5. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара е:
1) м?рзлата
2)бусл?ня
3) б?сконцы
4) г?ктар
5) см?танковы
А6.Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара я:
1) зв?рабой
2) ск?птычны
3) н?значны
4)Св?ц?зь
5) погл..д
А7. Адзначце словы, у як?х дапушчаны арфаграф?чныя памылк?:
1) пецярня
2)селядзец
3)лялячны
4)зазялянелы
5) першацвет
А8. Адзначце выпадк?, у як?х п?шацца
прыста?ная галосная:
1) балота ?мшэе
2) яна ?лжэ
3)вял?кая ?льдз?нка
4)на вул?цы ?мжэла
5)конь ?ржа?
А9. Адзначце выпадк?, у як?х
прыста?ная галосная не п?шацца:
1) гучнае ?ржанне
2) нельга ?рваць
3) рух ?мкл?вы
4) за?мшэлы камень
5) вось ?ржышча
А10. Адзначце словы (словазлучэнн?), у
як?х дапушчаны арфаграф?чныя памылк?:
1) ручн?к? ?льняныя
2)карыстацца льготай
3) апетыт ?льв?ны
4) заржавець
5) вока?мгненна
А11. Адзначце словы, у як?х
прапушчана л?тара й:
1) пера?начыць
2)за?нелы
3) пра?нфарм?раваць
4) за?сц?
5) узы?шо?
А12. Адзначце словы, у як?х прапушчана
л?тара т:
1) шах?ёр
2) ап?эка
3) на плане?е
4) у сваяц?ве
5) на?юрморт
А13. Адзначце словы, у як?х
прапушчаны л?тары дз:
1) каар?ынаты
2) у зго?е
3) ?весце
4) па?везц?
5) в??эасалон
А 14. Адзначце словы, у як?х
прапушчаны л?тары:
1) трэц??
2) да?галец?е
3) замуж?м
4) замуж?а
5) тэр?ыторыя
А15. Адзначце словазлучэнн?, у як?х
выдзеленыя назо?н?к? неабходна п?саць
з вял?кай л?тары:
1) Святы дух
2) Божая м?ласць
3)Старшыня Канстытуцыйнага суда
Рэспубл?к? Беларусь
4) Нацыянальны ал?мп?йск? кам?тэт
5) здарэнне на каляды
А16. Адзначце словы, прав?льна
падзеленыя для пераносу
1) А?-стра-л?я
2) Ак?я-н?-я
3) вост-ра?
4) ма-йстар
5) хад-з?ць
Праверце сябе
А1. 1
А2. 2
А3. 1
А4. 3
А5. 1
А6. 3
А7. 1
А8. 1
2 3
4 5
34
4
4 5
4 5
3 4
4 5
А9. 1 2 4
А10. 1 5
А11. 1 4
А12. 2 4
А13. 2 3
А14. 2 4
А15. 1 3 5
А16. 1 3
ДЗЯКУЙ ЗА ПРАЦУ!
Документ
Категория
Презентации по истории
Просмотров
159
Размер файла
558 Кб
Теги
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа