close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

?

Презентация

код для вставкиСкачать
Химия п?н?нен
интерактивт? online
саба?ы
8-9 сыныптар
Астана ?аласы,
Назарбаев Зияткерл?к мектеб?,
химия п?н?н?? м??ал?м?
Уралбаева ?арлы?аш Абдулхаировна
Кристалл торлары.
Кристалл торларыны? типтер?.
Саба?ты? ма?саты
б?л?мд?л?к: кристалл торлары ж?не оны? т?рлер? жайлы
??ымды ж?йелеу, кристалл тор типтер?н?? затты? физикалы?
ж?не химиялы? ?асиеттер?не тиг?зер ?сер?н т?с?нд?ру;
дамытушылы?: о?ытылатын ??ымдарды
салыстыру, жалпылау, ?орытындылауды ?йрету, ал?ан
б?л?мдер?н ?з бет?нше пайдалана б?луге
да?дыландыру;
т?рбиел?л?к: п?нге деген ынтасын арттыру, ?з бет?мен ж?мыс
жасауды ?йрету;
Жер атмосферасы (ауа) нег?з?нен ек?
газ ? азот N2 ж?не оттег? О2
молекулаларынан т?рады.
Ек? газ да т?сс?з, сонды?тан ауаны
к?рмейм?з.
?те к?шкене бол?анды?тан жеке
молекулаларды да к?ре алмаймыз.
Газ, мысалы азот N2 к?зге к?р?ну
?ш?н не ?стеу?м?з керек?
С?р? молекулаларды б?р- б?р?не
жа?ындату керек шы?ар.
М?ны температураны т?мендету
ар?ылы ж?зеге асырады.
Газ молекулаларыны? ретс?з
?оз?аласы баяулап, молекула
арасында?ы ?ашы?ты? кемид?. Б?р
кезде молекулаларды? жылдамды?ы
азайып, молекула арасында?ы
?ашы?ты? кем?генде газ
конденсациялана бастайды
(ты?ыздалады, ?оюланады), с?йт?п
с?йы? азот алынады. Б?з оны к?рем?з.
С?йы?
азот
?
т?сс?з,
м?лд?р
с?йы?ты?. С?йы? азотты ?р? ?арай
сал?ындат?анда азот молекулалары
б?р ?б?р?не
?арай ерк?н
?оз?ала
алмайтын, тек б?р орында тербел?п
?оз?алатын к?йге келед?. ?ар т?р?зд?
а?
зат ?атты азот т?з?лед?.
С?йы?ты?
?атаяды.
Химиялы?
б?ртект? (химиялы? ??рамы б?рдей)
газ, с?йы?ты? ж?не ?атты дене б?р
затты? ?ш агрегатты? к?й? деп
аталады.
Осы зат ?андай к?йде болса да, оны?
химиялы? ?асиеттер? б?рдей болады.
Сонды?тан газт?р?зд?, с?йы? ж?не
?атты молекулалы? азот ? б?р зат
(?ш т?рл? зат емес). Ал, газ с?йы?
ж?не ?атты денедег? молекулалы?
к?й?нде N2 ?ты? айырмашылы?ы бар
екен?не ?лг?нде ?ана к?з жетк?зд??дер.
?атты денедег? молекулалар
ке??ст?кте ретс?з емес, ?р зат ?ш?н
белг?л? б?р за?дылы?пен орналасады.
Б?л за?дылы?ты т?с?ну ?ш?н, ?ш жа?ты
ке??ст?кте
ойша
молекулаларды?
орталы?тарын ?осып ?иылысатын т?зу
сызы?тар
ж?рг?зей?к.
Б?л
кезде
кристалды? тор деп аталатын
ке??ст?ктег? д?рыс п?ш?н пайда болады.
Сызы?тар ?иылысатын жердег? н?ктелер
кристалды? торды? т?й?ндер? деп
аталады. ?атты денен?? ?з? де кристалл
т?р?нде болады.
Кез келген ?атты денен?? белг?л? б?р
кристалды? ??рылымы бар.
?рб?р ?атты денеге б?лшектер?н??
ке??ст?кте геометриялы? д?рыс орналасуы ?
кристалды? ??рылым т?н. Кристалды?
??рылымны? ?р ?илы ? ?арапайымдарынан
бастап ?те ?ажайып ж?не к?рдел?лер?
кездесед?.
Кристалды?
торды?
т?й?ндер?
Кристалды заттар
Белг?л? бал?у температурасы
болады.
Затты ??рап т?р?ан
б?лшектерд?? (атом, ион,
молекула)
белг?л? б?р ретпен
орналасуымен сипатталады.
Кристалдар
? Белг?л? бал?у температурасы бар, кристалды?
??рылымы бар, физикалы? денелер.
? Кристалдар ? анизотропты, я?ни физикалы?
?асиеттер? ба?ыт?а т?уелд?;
? Кристалда жары?ты? таралуы жылдамды?ы, жылу
?тк?зг?шт?г?, серп?мд?л?г? ба?ыт?а т?уелд? болады;
? Кристалл атомдары ке??ст?кте ?ата? т?рт?ппен
орналасып кристалл торын ??райды.
? Кристалдар белг?л? б?р б?рыштармен орналас?ан
жазы? б?рыштардан т?ратын болса, монокристалл
деп аталады;
? Егер кристалл ?те ?са? кристалл жиынты?ынан
т?ратын болса, поликристалл деп аталады.
Кристалл торларыны?
типтер?
? Молекулалы?
? Ионды?
? Атомды? ковалентт?
? Атомды? металды
Кристалды? торды? типтер? ж?не заттарды? ?асиеттер?.
Тор
Б?лшект?? Б?лшектер
??рылым арасында?ы
ы
байланыс
Бал?у
Байлан Электр
температурасы ыс
?тк?зг?шт?г?
бер?кт?г?
молекулалы?
молекула молекулаар т?мен
алы?
нашар
атомдыковалентт?
атом
ковалентт?
жо?ары
жо?ары диэлектрл?
жартылай
?тк?зг?ш
?те жо?ары
?аттылы?
атомдыметалды?
атом
металды?
жо?ары
диапозонды
б?рл?кте
жо?ары ?тк?зг?ш
?атты,
пластикалы?,
и?л?мд?
ионды?
ион
ионды?
жо?ары
жо?ары диэлектрл?
?атты,
сын?ыш
диэлектрл?
Механикалы?
?асиеттер?
?лс?з
Молекулалы? кристалл тор
Йодты? кристалл торы
Мына суретте иодты? кристалды? ??рылымы
бейнеленген. Тор т?й?ндер?нде иод I2
молекулалары орналас?ан. Сонды?тан тор
молекулалы?, ал к?й? ? ?атты затты? ?з?
молекулалы? кристалл деп аталады.
Молекулалы? кристалды? т?й?ндер?нде полюсс?з
молекулалар (N2 , I2 т.б.) орналасады. Олар б?р ?
б?р?н ?алай ?стап т?рады?
Йодты? кристалл
торы
Жай заттарды? молекулалары полюсс?з ж?не б?рб?р?не ?сер?н тиг?збейд?. Затты? с?йы?, ?с?ресе
?атты к?й?нде молекулалар ?те жа?ындасып,
?зара ?рекеттесе бастайды. Жай зат
молекулаларында электрон ты?ызды?ыны? ?шк?
ж?не ?те ?лс?з ы?ысуы, я?ни электр дипол? пайда
болады.
Осыны? ?з? ?лс?з полюстенген молекулаларды?
диполдарыны? аттас емес жа?ындасуына
жетк?л?кт?. Осыдан ?лс?з химиялы? байланысу,
я?ни молекулааралы? ?зара ?рекеттесуд?? б?р т?р?
пайда болады.
Молекулалы? кристалл торы бар заттарды мына
сызбан?с?амен:
???РАМЫ ? ??РЫЛЫСЫ ? ?АСИЕТТЕР??
бойынша сипаттайы?.
??РАМЫ: торды? т?й?ндер?нде бейметалл pэлементтер атомдарынан т?з?лген молекулалар
орналасады.
??РЫЛЫСЫ ? ?АСИЕТТЕР?: молекулалары
?лс?з молекула аралы? к?шпен байланасады.
М?ндай заттарды? бал?у ж?не ?айнау
температуралары т?мен, ?ш?ыш, ?аттылы?ы
ж?не механикалы? бер?кт?г? аз болады.
Б?лме температурасында б?лар не газ
(О2, N2) не ?атты, б?ра? ?ш?ыш (?2) заттар,
б?р ?ана с?йы?ты? Br2 белг?л?.
Кристалдарда валентт?к электрондар
араласпайды.
Оларды? электр тогын ?тк?збейт?нд?г?
сонымен т?с?нд?р?лед?, б?лар
диэлектриктер (немесе о?шаула?ыштар
(изоляторлар).
Молекулалы? кристалдар?а ?арай ж?рген
жолымызды былай бейнелеп к?рсете
аламыз:
Атом ? Молекула ? Кристалды? макродене
асыл газдар
да (VIII A топ элементтер?)
молекулалы?
кристалл
торын т?зед?.
?арастырыл?ан жай заттарды?
О2, N2, ?2
айырмашылы?ы
асыл
газдарды?
молекулалары б?р атомды, я?ни б?лар жай
атомдар He, Ne, Ar ж?не т.б. Сырт?ы s ? ж?не
p ? де?гейшелер? (ns2np6) ая?тал?анды?тан б?л
элементтерд?? атомдары ?зара ковалентт?
байланыстар т?зе алмайды ж?не молекулалар?а
б?р?кпейд?.
?атты
асыл
газдарды?
молекулалы?
кристалл
торларыны?
т?й?ндер?нде атомдар орналасады.
Тор онша бер?к емес, ол ?атты О2, N2, ?2 т?р?зд?
молекулааралы? ?рекеттесуд?? к?штер?мен
?сталып т?рады.
Айырмашылы?ы, асыл газдарды? атомдарында
дипольдер ?ас ?а?ым уа?ытта т?з?лед?. Асыл
газдар ?те т?менг? температурада с?йылады ж?не
?атаяды. Молекулалы? кристалл тор т?зет?н
элементтер типт?к бейметалдар фтор, хлор, бром,
йод, к?к?рт, азот, фосфор (фосфор мен к?к?рт
молекулалары б?лме температурасында
к?рдел?рек - (S8 ж?не P4 ) молекулаларын т?зед?.
Молекулалы? кристалл торы бар
к?рдел? заттар.
М?ндай ??рылысы бар к?рдел?
заттарды б?лес??дер. Мысалы, м?з
? кристалды? су, ??р?а? м?з ?
кристалды? к?м?р ?ыш?ыл газы,
сахароза. М?ндай заттарды?
кристалл тор т?й?ндер?нде
молекулалар орналасады.
Б?л кристалдарды? кристалл
т?й?ндер?нде молекулааралы?
тартылу к?ш? ?лс?з.
Ол физикалы? ?асиеттер?нен
бай?алады. Мысалы м?з 00 ? та
?атып, с?йы? к?йге айналады да,
м?зды? кристалды? ??рылымы
б?зылады. ??р?а? м?з к?д?мг?
температурада ер?мейд?, б?рден
газ?а айналады ? возгонкаланады.
Ионды? кристалдар
Ионды? кристалдар аттас зарядтал?ан иондарды?
электростатикалы? ?сер?н?? н?тижес?нде т?з?лед?.
Кристалды? ионды? модел? ?рб?р ионны?
максималды жа?дайда аттас зарядтал?ан иондармен
?оршалуы н?тижес?нде т?з?лед?.
АВ ??рамды кристалдар ?ш?н ионды? радиусты?
?атынасы иондарды? координациялы? санын
??райды. Ионды? кристалды? торды т?здар ж?не
с?лт?лер т?зед?.
Ионды? байланысты? бер?кт?г?не байланысты
ионды? кристалл торлы заттарды? бал?у
температурасы жо?ары ж?не ?атты болады.
Кристалды? торда?ы катион мен анионды
?оршайтын аттас емес иондар саны
координация саны (КС) деп аталады. Е?
жи? кезедесет?н КС саны 4 ж?не 6, 8 ж?не
12 сирек кездесед?. Олар на?ты кристалды
??рылыммен, я?ни иондарды? м?лшер?не
байланысты иондарды? торда т?й?нделу
т?р?не ?арай ж?не бас?а факторлармен
аны?талады. Ас т?зы кристалдарында
Na+ ?ш?н де ж?не Cl- ?ш?н де КС ? 6.
Ионды?
радиусты?
?атынасы
Катионны?
координациялы?
саны
0,73
0,41-0,73
8:8
6:6
0,22-0,41
4:4
Кристалда?ы
иондарды?
?зара
байланысы
куб -кубты?
октаэдр октаэдрл?
тетраэдртетраэдрл?
Цезий хлорид? CsCl кристалдарында ж?не кристалл
торында Cs+(Cl-) иондарыны? айналасында сег?з Cl-(Cs+)
иондары орналасады.
Натрий хлорид? NaCl кристалдарында ж?не кристалл
торында Na+(Cl-) иондарыны? айналасында алты Cl(Na+) иондары орналасады.
Мырыш сульфид? ZnS кристалдарында ж?не кристалл
торында Zn2+(S2-) иондарыны? айналасында т?рт
S2-(Zn2+) иондары орналасады.
Ионды? кристалл торы бар к?рдел? заттар.
Б?рын б?з типт?к металды? элемент ? натрий Na ж?не типт?к
бейметалды? элемент
хлор Cl арасында ионды? байланыс
т?з?лет?н?н ?арастырды?. Онда б?з ?р элементт?? б?р атомын
ал?анбыз. Енд? б?л элементтерд?? атомдары к?п бол?ан жа?дайды
?арастырып к?рей?к. (Na+) - (Cl-) байланысы ионды? м?нда жеке
молекулалар жо?.
Не болады? Барлы? атомдар ?зара 1:1 ?атынасына с?йкес араласады
ж?не т?з?лген (Na+) катиондары ретс?з емес, белг?л? б?р ретпен
за?ды т?рде орналасады.
Нел?ктен?
Аттас емес иондар (Na+) ж?не (Cl-) тартылып
б?р-б?р?не жа?ындау?а ?мтылады. Аттас иондар
(Cl-) ж?не (Cl-), (Na+) ж?не (Na+) б?р-б?р?нен
теб?лед? ж?не барынша алыстау?а ?мтылады.
Тартылу к?ш? мен теб?лу к?ш? те?ескенде,
катиондар мен аниондар белг?л? б?р ретпен
орналасады. Т?й?ндер?нде иондар орналас?ан
ионды? кристалды? торын
??райды. Ас
т?зыны? кристалыны?
модел? келт?р?лген.
Модельден кристалда иондарды? орналасуы
жа?сы к?р?нед?.
Ионды? кристалдарды? ек? ерекшел?г?не назар
аудары?дар. Б?р?нш?ден, кристалда б?р ионны?
ек?нш? ионмен байланысыны? саны осы элемент
атомдарында?ы ж?птаспа?ан электрон санына
с?йкес келе бермейд?. Салыстыры?дар: натрий
ж?не хлор атомында б?р-б?рден ?ана ж?птаспа?ан
электрон болады.
Б?дан ионды? байланыстарды?
ба?ытталма?анды?ы бай?алады. Ек?нш?ден,
ковалентт? байланыссыз ек? атомды молекула
NaCl т?з?лмейд?, оны? орнына к?патомды ионды?
кристалл ?алыптасады.
+
+
-
- + + - +
- + + - +
Атомды ? ковалентт? кристалдар
Атомды-кристалды
заттар?а мысал
рет?нде
алмаз
ж?не
кварц
кристалдарын
жат?ызу?а
болады.
Алмаз кристалдарында ?рб?р к?м?ртег?
атомдары
С бас?аларымен т?рт
байланыс ? т?зед?.
Ал
кварц
кристалдарында (SiO2) ?рб?р кремний
атомдары Si т?рт ? байланыс т?зед?, ал
?рб?р оттек атомдары ек? ? байланыс
т?зед?.
Атомды ? ковалентт? кристалдар
Атомды-кристалды заттар?а мысал рет?нде
алмаз ж?не кварц кристалдарын жат?ызу?а
болады.
Алмаз кристалдарында ?рб?р
к?м?ртег? атомдары С-C бас?аларымен т?рт
байланыс т?зед?.
Атомды ? металды? кристалдар
Металды? байланыс деп металды? торда металдарды? о?
зарядтал?ан иондары мен валентт?к электрондардан
т?ратын электрон газыны? арасында пайда болатын
химиялы? байланыс.
+
0
-+
0
+ -
0
0
0
Атомды ? металды? кристалдар
Металдарды мына сызбан?с?амен : ???рамы
?асиеттер?? бойынша сипаттайы?.
??рылысы
??рамы: жай заттар ? металдар б?р металды?
элемент атомдарынан т?рады.
??рылысы: металдарды? кристалл торыны?
т?й?ндер?нде ерк?н ?оз?алатын орта?тас?ан
электрондармен (электрон газымен) байланыс?ан
катиондар бар.
?асиеттер?: валентт?к электрондары ?оз?ал?ыш
бол?анды?тан металдар и?лг?ш, электр ж?не жылу
?тк?зг?шт?г? жо?ары, жылтыр болады ж?не м?лд?р
емес.
Атомды ? металды? кристалдар
Атомды ?металды кристалды заттар?а: мыс,
алюминий, ?ор?асын, тем?р жатады. Оларды?
п?ш?н? т?мендег?дей кубты ?ырлы ?центрл?
кристалды? тор т?зед?.
Атомды ? металды? кристалдар
Атомды ?металды кристалды заттар?а: мырыш,
кадмий, магний жатады. Оларды? п?ш?н?
т?мендег?дей гексогональды ты?ыз жина?тал?ан
кристалды? тор т?зед?.
Атомды ? металды? кристалдар
Атомды ?металды кристалды заттар?а: натрий,
калий, тем?р, хром, барий кристалдары жатады.
Оларды? п?ш?н? т?мендег?дей кубты к?лемд? ?
центрл? кристалды? тор т?зед?.
Кристалда?ы а?аулар (дефект?лер)
??рамы т?ра?ты заттар - дальтонидтер деп, ал
??рамы ауыспалы заттарды ? бертоллидтер деп
атайды. ??рамы т?ра?ты заттар?а молекулалы?
??рылысты заттарды жат?ызамыз,
себеб? молекуланы? ??рамына ?арай онда?ы
атомдарды? ??рылысын аны?тау?а болады.
Атомды ж?не ионды ??рылысты заттарды
ана??рлым т?ра?ты немесе ауыспалы ??рамды
заттар?а жат?ызу?а болады. М?ны? басты себеб?
кристалда?ы н?ктел?к а?аулар. Ол энтропиялы?
фактор T ? S > 0 ?осылысты? ??рамыны?
ауыспалы болуыны? ?сер?нен ж?зеге асады.
Жай заттарды? ??рылысын валентт?к электрондар
ар?ылы аны?тайды. ?ш?нш? периодта орналас?ан
жай зат элементтер? ??рылысыны? модельдер?.
Хлор Cl2 ? ек? атомды молекула
К?к?рт S? - т?збект? полимерл? молекула
Фосфор Р2 ? - к?п ?абатты полимерл? молекула
Жай заттарды? ??рылысын валентт?к электрондар ар?ылы
аны?тайды. ?ш?нш? периодта орналас?ан жай зат элементтер?
??рылысыны? модельдер?.
Аргон Ar - б?р атомды молекула
К?к?рт S 8 - сег?з атомды молекула
Фосфор Р4 - т?рт атомды молекула
Жай заттарды? ??рылысын валентт?к электрондар ар?ылы
аны?тайды. ?ш?нш? периодта орналас?ан жай зат элементтер?
??рылысыны? модельдер?.
Кремний Si3? - полимерл? молекула
(координациялы? кристалл)
Магний Mg - гексогональды кристалды? тор
Жай заттарды? ??рылысын валентт?к электрондар ар?ылы
аны?тайды. ?ш?нш? периодта орналас?ан жай зат элементтер?
??рылысыны? модельдер?.
Алюминий Al - кубты ?ырлы - центрл? кристалды? тор
Натрий Na - к?лемд? центрл? ? кубты? кристалды? тор
Кристалдарды? дислокациялануы
Кристалдарды? дислокациялануы деген?м?з
жазы?ты, бойлай, жа?ын ма?да орналас?ан
атомдарды? сипаттыны? б?зылуы. Кристалл
торларында а?ауларды? (дефект?лер) пайда болуы.
Барлы? атомдары минималды энергиялы? жа?дайда
болатын идеалды кристалдар ешуа?ытта кездеспейд?.
Кристалдарды? идеал торларында ауыт?уларды?
ек? т?р? бар: т?ра?ты ж?не уа?ытша т?р? болады.
Уа?ытша ауыт?улар кристалдар?а механикалы?,
жылулы? ж?не электромагнитт?к ауыт?уларды?
?сер?нен кристалдар ар?ылы тез б?лшектерд??
а?ыны ар?ылы ж?зеге асады.
Шетт?к дислокация
Б?рандалы дислокация
Т?ра?ты ауыт?улар н?ктел?к а?аулар (т?й?н арасында?ы
атомдар, вакансиялар, ?оспалар) сызы?ты? деффект?лер
(дислокация, т?й?н арасында?ы атомдар арасында)
ж?зеге асады; жазы?, немесе бетт?к а?аулар (дефект?лер)
деп ж?ктелед?.
?аз?рг? уа?ытта дислокациялану теориясы
?ар?ынды т?рде дамып, ??рылыс
материалдарында?ы ?рт?рл? процестерд?
т?с?нд?р?п, ??рылыс материалдарыны?
сапасын арттыру ма?саты ?ш?н
?олданылады. Бейметалды ??рылыс
материалдары рет?нде ?олданылатын
кальцит, гипст?? ?асиеттер? мен жасанды
??рылыс материалдары
конгломераттарды? ?асиеттер?мен
танысуда ?олданылады.
Есеп
Суды? кристалды? тор т?зу?не сутект?к
байланысты? тиг?зет?н ?сер? ?андай? М?зды?
?асиет?не тиг?зер ?сер? ?андай? ?андай
экспериментальды факт?лер ар?ылы ??р?а?
м?зда ж?не с?йы? суда сутект?к байланысты?
са?талатынына ?орытынды шы?ару?а
болады?
H2O
Есепт?? жауабы:
Газт?р?зд? суда оттек
атомы ек? байланыс
ар?ылы сутекпен байланысып, 104,50 б?рыш
т?зед? ж?не б?л?нбеген ж?птары болады. М?ндай
геометрия т?рт т?рл?
сутект?к тетраэдрл?
байланыс т?з?лу?не ?сер?н тиг?зед?. Су б?ршама
алмаз?а ??сас кристалл т?зед?,
б?ра? ол
кристалдарда С-С ковалентт?
байланыс?а
?ара?анда ана??рлым ?лс?з болады, М?зды?
ты?ызды?ы т?мен, суды? ты?ызды?ы жо?ары,
сонды?тан м?з суды? бет?нде ж?з?п ж?ред?.
Сонды?тан ?зен мен к?лд?? тек жо?ар?ы б?л?г?
?ана ?атады да, ешуа?ытта
т?б?не дей?н
?атпайды.
Есеп
Кристалл торларына ты?ызды?ты?
?атынасы
Бетт?к центрл? - ?ырлы шаршы т?зет?н
алюминий торларыны? ?яшы?тары
бер?лген. Алюминий атомыны? радиусы
143 pm. С?р т?ст?, ?атты алюминий
кристалыны? г/см3 ты?ызды?ын
аны?та?ыз.
Бер?лген?:
r=143 pm
(бетт? центрл? шаршы)
Шешу?: d= m / v (d-ты?ызды?)
m=?яшы? массасы-?яшы?та?ы атом н?мер? ?
атомны? массасы
v= ?яшы? к?лем? (?ыр
?зынды?ыны?)
?
? мол
m (Al атомы)= 26,98
?
?? атом =4,481?
мол
?,??????
????? г
m (?яшы?)=4(4,481? ????? г)=1,792? ????? г
? = ? ? ? = ? ? (143pm)=2 ?(143?
????? m)=4,045? ????? ? (метр)
v=?? = (?, ??? ? ???? м ?
?см
3=6,618? ????? см?
м)
??
??
?
d=
?
=
?,????????? г
?,????????? см?
= ?, ??г/см?
Жауабы: d=2,71 г/см3
8-9 сынып о?ушыларыны? ?Кристалл торлары.
Кристалл торларыны? типтер?? та?ырыбы бойынша
б?л?м де?гейлер?н ба?алауды? критериалды? шкаласы
О?ыту ма?сатына сай ба?алауда ?олданылатын
критерийлер дескрипторлары
Жалпы ба?алау критерий?н ??деу
Критерий
К?т?лет?н н?тиже
О?ушыны? ?орша?ан ?лем ж?не таби?атты?
химиялы? за?дары ж?н?нде ж?йел? химиялы?
б?л?м? ?алыптас?ан, ?аз?рг? ?лемн?? ?ылыми
бейнес?н т?с?нед?, таби?атта болып жат?ан
??былыстарды т?с?нд?ре алады;
С
Бер?лет?н тапсырмаларды орындай отырып,
?ылыми о?ушы ма?ынасы жа?ынан ??иынды? де?гей?
б?л?м ж?не жо?ары д?режедег? та?ырыптар?а ?ылыми
т?с?ну
лексиканы ке? к?лемде ?олданып, ?ылыми
терминологияны ти?мд? пайдаланып, ?ылымны?
нег?з?н ?те жо?ары д?режеде т?с?не алады;
Е? жо?ар?ы
?пай
А
Д?ниен??
б?рл?г?
Е
О?ушы ?сыныл?ан деректер бойынша
Деректерд? логикалы? формада с?йкес келет?н ?лшемдер
??деу
ж?рг?зе отырып графиктер ??ру, за?дылы?тарды
??ыну, есептеу н?тижелер?н алу, ?з?н?? ?ылыми
б?л?м?не с?йене отырып, химияны?
эксперименталды ?д?стер? бойынша алын?ан
н?тижелерд? т?с?нд?ре алады.
6
6
6
КРИТЕРИАЛДЫ БА?АЛАУ К?РСЕТК?Ш? (рубрикаторлар дескрипторларымен б?рге).
Рубрикатор ? ?рб?р критерийге байланысты о?ушыны? о?уда?ы жет?ст?г?н ба?алау?а ?ажетт?
?пай саны
Дескриптор ? ?рб?р на?ты ?пай?а жету де?гей?н?? сипаттамасы.
Критерий
АКритерий?
Д?ние
б?рл?г?
(max 6)
Жет?ст?к
де?гей?
0
1-2
3-4
5-6
Дескрипторлар
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен жо?сыз.
С?зд?? таби?и ортада болып жат?ан ??былыстар жайлы
т?с?н?г???з таяз, химиялы? байланыстар жайлы б?л?м???з на?ты
ж?не д?лелд? емес. Терминд?к с?здерд? д?рыс ?олданбайсыз.
С?зд?? за?дылы?тар жайлы т?с?н?г???з бар, химиялы?
байланыстарды, кристалл торлары жайлы жа?сы т?с?нес?з,
м?л?меттерд? логикалы? ретт?л?кпен жетк?зе аласыз,
терминдерд? орынды ?олданасыз. Алайда, ?олдан?ан
мысалдары?ыз ?те ?арапайым ж?не толы? емес.
С?зд?? за?дылы?тар жайлы т?с?н?г???з бар, химиялы?
байланыстар т?рлер?, кристалл торлары жайлы сен?мд?, толы?,
орынды жетк?зе аласыз. Терминдерд? д?рыс, на?ты, сен?мд?
?олданып, химиялы? байланысты? т?з?лу?н ж?не кристалл
торларыны? типтер?н д?лелдей аласыз.
С
?ылыми
б?л?м ж?не
т?с?ну
(max 6)
0
1-2
3-4
5-6
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен
жо?сыз.
С?з бер?лген м?т?ннен ?ажетт? а?паратты табуда ?иналасыз.
А?параттарды талдай б?лмейс?з, та?ырып бойынша
проблеманы шешуге пайдалан?ан ?осымша м?л?меттер???з
ма?сат?а сай келе бермейд?.
С?з та?ырып?а байланысты ?ажетт? а?параттар мен
м?л?меттерд? жина?тай аласыз. Дегенмен, жина?тал?ан
деректерд? талдап, оны ?ажетт? жа?дайда ?олдана бермейс?з.
С?з кесте бойынша ?осылыстар формулаларынан химиялы?
байланысты? т?рлер?н, кристалл торларыны? т?рлер?н
ажырата аласыз, сараптау ж?мысын ж?рг?зе аласыз, бер?лген
м?т?ндерден ?ажетт? а?параттарды тауып, ?ылыми
а?параттарды та?ырып бойынша туында?ан проблемаларды
шешуде ?олдана аласыз.
E
Деректерд?
??деу
(max 6)
С?з т?менде ?сыныл?ан де?гейд?? еш?айсысына жеткен жо?сыз.
0
1-2
С?з есептеулерд? ?з бет?нше ж?рг?зе алмайсыз, ?ател?ктер
ж?берес?з.
3-4
С?з периодты? кестен? пайдаланып элементтерд?? тоты?у
д?режес? мен валентт?л?г?н аны?тауда ?ат?л?ктер ж?берес?з.
А?параттарды ?орытып, кристалл торын сызбан?с?алар
т?р?нде тек м??ал?мн?? к?мег?мен к?рсете аласыз.
5-6
С?з ?зд?г?нен периодты? кестен? пайдаланып элементтерд??
тоты?у д?режес? мен валентт?л?г?н аны?тап, формула ??растыра
аласыз. А?параттарды ?орытып, химиялы? байланысты,
кристалл торларын сызбан?с?алар т?р?нде к?рсет?п,
?асиеттер?н баяндай аласыз.
Ба?алау пара?ы
Критерий бойынша
?пай
?пайлар
жиынты?ы
А
А
А
А
C
C
C
C
E
E
E
E
16-18
14-15
11-13
8-10
Ба?а
?5?
?4?
?3?
?2?
?й тапсырмасы
1. Нел?ктен металдардан ж???шке сым алу?а болатынын,
ал алмаздан алу?а болмайтынын б?р-б?р??е т?с?нд?р??дер.
Металдарда ерк?н ?оз?алатын электрон газы бар екен?не
назар аудары?дар. Оны? р?л? ?андай?
2. Нел?ктен алмазды кесуге арнал?ан ??рал рет?нде
пайдаланады, ал графитт? - олай ?олдану?а болмайды?
??рылысында?ы ерекшел?г?не назар аудары?ыздар.
Бас?а элементтен алмаздан да, бер?к затты алу?а бола
ма?
3.Мына заттар: алмаз, йод, цезий хлорид?, ??р?а? м?з,
к?д?мг? м?з, аргон, нафталин, кварц, кремний, кальций
фторид? бер?лген. Осы заттар ?атты к?й?нде ?андай
кристалды? тор т?зед?.
?олданыл?ан ?дебиеттер
1. Интернет жел?с?.
2. http://www. Открытый урок.рф/articles/subjects/4/
3.Бердоносов С.С., Менделеева Е.А., Коробкова М.Н. Химия:
методические рекомендации: 8?9 классы. Пособие для учителей.
М.: Просвещение, 2004, 191 с.
4. Бердоносов С.С., Бердоносов П.С. Справочник по общей химии.
М.: АСТ, Астрель, 2002, 285 с.
5. ?1001 задач по химии? Л.А. Слета, А.В. Черный, Ю.В. Холин
изд.?Илекс? ?Ранок? Москва ?Харьков 2005 г.
6. ?Химия пособие репетитор? изд.? Ростов ?на- Дону ?Феникс?
1997 г.
7. Большой справочник ?Химия? для школьников и
поступающих в вузы? изд. Москва ?Дрофа? 2000г.
Назарлары?ыз?а
рахмет!
Документ
Категория
Презентации по химии
Просмотров
315
Размер файла
1 600 Кб
Теги
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа